Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit

Murat Gecaj: “SHPIRTIN E KAM PËRRHERË TE KËTO VEPRIMTARI DHE ATY GJEJ KËNAQËSI…”

“SHPIRTIN E KAM PËRRHERË TE KËTO VEPRIMTARI DHE ATY GJEJ KËNAQËSI…”

-Bisedë me Luljeta Avdiu-Cura, kryetare e Shoqatës “Labeatët” dhe e Shoqërisë Kulturore-Artistike “Ana e Malit”,Ulqin-

Nga: Prof.Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë


Luljeta Avdiu-Cura

1.Shprehi kënaqësinë për këtë bisedë edhe nga fakti se ti, Luljeta, jeton në Ulqin, qytet që unë e kam vizituar dy herë dhe ruaj përshtypjet më të mira…A mund të më tregosh, se cilat janë veçoritë kryesore të këtij  vendbanimi shqiptar, sidomos në fushën e arsimit e kulturës?

-Edhe pse Ulqini është qytet me numër të vogël të banorëve, njerëzit e arsimuar nuk mungojnë. Të rinjtë e të rejat, pasi i mbarojnë këtu shkollat e mesme, dita-ditës diplomohen në fakultete të vendeve të ndryshme.

Funksionojnë disa institucione, si: shkolla të ndryshme, qendra e kulturës, një bibliotekë e pasur, muzeu historik me kalanë e tij të lashtë etj. Po ashtu, banorët e qytetit tonë i ndjekin me dëshirë veprimtaritë e larmishme dhe të bukura kulturore-artistike, që organizohen, si nga vendësit, por dhe nga grupe, që vijnë të ftuar këtu.

2.Ti je mësuese në një fshat afër Ulqinit…Dëshirojmë të na thuash ndonjë gjë për jetën mësimore-edukative aty, për veprimtaritë që organizohen etj.

-Po, kam afër 10 vite, që punoj në arsim.(Në vitet 2000-2005, kam qenë spikere në Radio-Ulqini). Krahas mësimit, në shkollën tonë të fshatit Katërkollë,  zhvillohen edhe veprimtari kulturore-artistike, sidomos në data të caktuara. Në kuadër të orëve të lira, unë vetë kam dëshirë që me nxënësit të organizoj veprimtari sa më tërheqëse për ata. Sepse jam e bindur që, veprimtari të tilla, i ndihmojnë nxënësit në zgjerimin e njohurive të tyre dhe për lidhjen e mësimit me jetën e përditëshme.

3.Sidomos, përmes të dhënave në FB, por dhe nga shkëmbimi i mesazheve tona, kam mësuar se ti je një veprimtare aktive në jetën e qytetit të Ulqinit, gjë për të cilën të përgëzoj, sinqerisht! Prandaj lexuesit duan të dinë diçka më tepër në këtë drejtim…Pra, cila është shoqata, që ti drejton dhe kur u krijua e çfarë veprimtarishë keni zhvilluar, që nga krijimi i saj?

-Përveç punës në arsim, i përkushtohem edhe veprimtarive kulturore-artistike. Me këtë gjë, kam qenë e pasionuar që në fëmijëri dhe këtë punë e vazhdoj, deri sot. Kam vepruar si individ, por edhe në përbërje të një shoqate joqevritare. Me nismën time, në vitin 2012 u themelua Shoqata Kulturore "Labeatët". Në kuader të saj, në bashkëpunim me Shoqatën e Artizanëve në Anë të Malit, për nder të 100-vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë, organizuam me sukses “Panairin Mbarëkombëtar të Artizanatit”.


Në “Panairin Mbarëkombëtar të Artizanatit”…

Më tej, në vitin 2013, në Galerinë e Qendrës së Kulturës, realizuam ekspoziten me punime të fotografit të parë, nga treva e jonë,  të ndjerit Dan Xhurretës. Për kohën, kur ka punuar dhe vepruar, ai ka qenë i veçantë në stilin e tij.

Këtë vit, me rastin e 7 Marsit, “Ditës së Arsimit Kombëtar Shqiptar”, Shoqata jonë mblodhi veteranët e arsimit të trevës sonë. Aty u nderuan figurat e atyre mësuesve, të cilët, në kushte të vështira shoqërore-politike dhe ekonomike, dhanë shumë për zhvillimin e arsimit shqip.

Ndërsa veprimtaria më e fundit, e shoqatës sonë “Labeatët”, ishte organizimi i sfilatës me veshje popullore kombëtare. Pjesëmarrësit ishin nga disa treva të Kosovës dhe Shqipërisë, përfshirë këtu edhe veshjet e shqiptarëve nga Mali i Zi.

4.Po  jashtë Ulqinit a keni udhëtuar, me anëtarët e Shoqatës suaj dhe çfarë përshtypjesh u kanë lënë ato?

-Për shkak të detyrime me fëmijët e mi dhe sidomos me djalin tim të vogël,  Albanin (20 muajsh), nuk kam mundur t’i ndjek fizikisht, në çdo hap, veprimtaritë e zhvilluara jashtë Ulqinit nga Shoqëria Kulturore-Artstike “Ana e Malit”, ku jam kryetare. Ndërsa, shpirtërisht, kam qenë me ata, në çdo çast. Por dhe kam patur kënaqësinë të udhëtoj e të shoh nga afër, vitin e kaluar, Festivalin e organizuar në Kaçanik dhe jam kthyer me përshtypjet më të mira.


5.Kam lexuar se ju, në Ulqin, u ka ardhur një ftesë, për në “Festivalin e kulturës shqiptare, në Mantova-Itali”…A do të shkoni atje dhe çfarë përgatitjesh po bëhen tani, se koha erdhi?

-Po, ishte pikërisht miku Ndue Lazri, i cili ishte i gatshëm për bashkëpunim dhe Shoqëria Kulturore “Ana e Malit” mori ftesën për të qenë e pranishme në “Ditet e Kulturës Shqiptare”, në Mantova. Qëllimi është për të paraqitur atje folklorin tradicional të trevës sonë, pse jo, edhe  nga ndonjë trevë tjeter shqiptare. Siç dihet, për veprimtari të tilla duhet përkrahje financiare, sepse zakonisht oraganizatorët mbulojnë vetëm shpenzimet e fjetjes e ushqimit, ndërsa për udhëtimin dhe  çështje të tjera duhet të gjindet mbështetje, në rastin konkret, nga institucionet përgjegjëse në Ulqin.

6.Sigurisht, tërë kjo punë vullnetare dhe e papaguar është çmuar e vlerësuar, jo vetëm nga banorët e Ulqinit, por dhe më gjerë…Çfarë mund të tregosh, në këtë drejtim?

-Kam sakrifikuar shumë nga vetja, kur kam dashur të realizoj diçka. Prandaj shpirtin e kam përherë te këto veprimtari kulturore-artistike dhe aty gjej kënaqësi. Jam ndier e vlerësuar, kur kam marrë “Mirënjohje” për punën time, në ruajtjen e traditës dhe vlerave kulturore. Kjo gjë më ka motivuar që të punoj edhe më shumë.Ne ia kemi borxh vendlindjes, që ta japim gjithë ndihmesën tone,  për traditat tona kombëtare shqiptare.


Në “Festivalin Folklorik Kombëtar” (Gjirokastër, 2015)

7.Kërkesa ime e fundit, por jo nga rendësia e saj, është: Çfarë mund të na thuash për jetën tënde, si vetjake dhe familjare?

-U tregova në fillim të bisedës sonë, që jam mësuese në një shkollë, në afërsi të qytetit Ulqin. Jam nënë e dy fëmijëve,  Arbanës (shtatë vjet e gjysëm) dhe Albanit (20 muajsh). Pas orarit të punës, më pelqen t’i përkushtohem familjes sime. Gjithmonë kam menduar, se një femër nuk mund të jetë e suksesshme, nëse nuk ka në krah një bashkëshort, që e përkrahë vazhdimisht. Pra, një pjesë të arritjeve të mia modeste, ia kushtoj edhe bashkëshortit tim,  Besimit. Shpresoj që femijët tanë, kur të rriten, do të marrin më të mirat, nga prindërit e tyre.

Ju faleminderit për ftesën tuaj dhe ishte kënaqësi, që pata privilegjin ta bëjmë këtë bisedë sëbashku!

 

Tiranë-Ulqin, 30 maj 2016

 

”NJERIU NË PROVË” SAKRIFICË E NJERIUT TONË PËR JETËN E DINJITETSHME NJERËZORE

Sokol Demaku

”NJERIU NË PROVË” SAKRIFICË E NJERIUT TONË PËR JETËN E DINJITETSHME NJERËZORE

-duke shfletuar romanin e Hamit Gurgurit ”Njeriu në provë” botuar nga shtëpia botuese ”Erik Hans” Gislaved, me 170 faqe

Gjithësecili dëshiron t’i shohë njerëzit e mëdhenj, por më mirë është të shohësh veprat e tyre, d.m.th. të shohësh ata vetë, sepse idetë e tyre s’kuptohen nga fytyrat e tyre, por dallohen nga veprat e tyre.

Fjalë e urtë filozofike shqipe


Një e ndodhurë e rrallë në jetën e përditshme sepse jemi mësua të shofim e ndjejm të kundërten si zakonisht nga njerzë tanë. Një ngjarje e cila zë vend në histori, e që shumë vështirë që në ditët e sotme të përseritet sepse jemi ata të cilët kultivojmë dicka që është e kundërtë e kësaj vepre të madhe shpirtërore dhe morale.

Një vepër të tillë madhore me veti të pastra morale na e paraqet shkrimtari ynë i mërënjohur në mërgatën shqiptare Hamit Gurguri në librin e tij të radhës me titull shumë domethenës dhe simbolik për kohën që po jetojmë ne sot “Burri në provë”.

Është një libër në prozë pra një roman me 170 faqe, botim i shtëpisë botuese “Erik Hans” nga qyteti suedez Gislaved që në vete ngërthem 12 kapituj të ndryshëm të cilët në mënyrë zingjirore lidhen me njeri tjetrin deri në përfundimin e librit.

Pothuajse në të gjitha librat e tij shkrimtari Hamit Gurghuri për temë e ka fatin, qëndresën dhe katrahurat e popullit shqiptar dhe kontaktet e tij me popuj tjerë nëpër periudha dhe rrjedha  të historisë.

Por është shumë interesant nëse libri i tij më i ri “Burri në provë” do lexohej me vemendje dhe të kuptohet si duhet sepse ai trajton një ves madhor të popullit tonë në shekuj që sot si duket është humbur apo zhdukur dhe njerëz intelektual  janë pre e  nje mentaliteti të lig që ata sot kultivojnë. Pra kanë humbur burrërin, kanë humbur vesin më të shtrenjtë të popullit tonë. Kjo është për të ardhur keq, kjo është mjerim i mjeranëve intelektual të sotëm.

Një libër me një përshkrim kronolologjik ngjarjesh të jetës së njeriut tonë në kohë e shekuj, një libër i cili ngërthen në vete ate cka shumë kush e perjetoi në kohë të liga të jetës nën sundimin dhe vuajtjen nga sunduesi, nga ata të cilët me shekuj sunduan dhe necmuan këtë popull sa fisnik dhe liridashës në këto troje.

Autori ngjarjen e ve në kohën kur hordhit barbare të krajlit serb sundonin me dhunë trojet tona dhe kur xhandarmeria percmonte dhe dhunonte cdo gjë që ishte shqiptare. Por është interesant se familja shqiptare është ajo e cila me tradtien dhe fisnikrin e saj gjun jëzon cdo tentim dhe persekutim të hordhive gjakatare të pushtuesit dhe dhunuesit të kohës.

E autori thotë që në fillim të librit:”Me ag, Shkurta, e zonja e shtëpisë, u ngit ngadlë nga shtrati, si me pritesë. Ndjente njëfarë plogështie. Iu duk se u zgjua me krejt tavanin e dhomës mbi shpinë. As vet nuk dinte ta spjegonte pse, por nga mjegulla e ndjeu njëfar neverie, njëfarë ndjenje kobi, si t`i ishte braktisur e tëreë dëshira e jetës. Para dy vjtësh ajo pat varrosur të vetmin djalë, Ukën, i ciIi u vra në ndeshje me hordhitë e krajlit të Serbisë, pak mbi Grykën e Vajteshit”

Në bazë të përshkrimeve dhe zhvillimit të ngjarjeve vend ndodhja e ngjarjes na del të jetë treva shekullore e kundershtimeve dhe mos degjueshmerisë qytetare kundër regjimit shekullor gjakpirës dhe shtypës serb ndaj populatës shqiptare, pra në trevat e Drenicës.

“Oxhaqet e Prelacit, një nga një filluan të villnin tym, i cili sit ë ishte bërë binjak i mjegullës, mbështillej, përqfohej me  të, si t`i bëhej dashnor i saj magjik…”

Si duket në lexim e sipër të këtij romani historik të autorit tashmë të njohur për lexuesit tanë Hamit Gurguri i cili ka bërë emër me pendën e tij prej mjeshtri të shjtellimit të temave me motive historike nga e kaluara e lavdishme e populli tonë ai ia arrin qëllimit që i ka vënë vetës kur gjatë shtjellimit të ngajrjeve historike në mënyrë letrare dhe me theks artistik nxjerrë përfundime filozofike që kanë vlera të larta morale për popullin tonë. Ku autori në faqen 21 thotë:
“Vdekja e njëzet e katër njerëzve të asaj dite në Prelac e kishte tronditur Drenicën e shumë krahina më tutje, por dukej sikur Prelacin e kishte ofruar”...

“Robëria që shtërngonte, dhuna që ushtrohej, sikur i burrëronte ata djem para kohe, lëshonin shtat, punoin e në heshtje formonin bindjet, qëllimet e i dallonin se idealet ishin po të prindërve të tyre, ta hiqnin të huajin nga atdheu, që të gëzonin vetë të mirat e frytin e punës së tyre”.

Hamit Gurguri në romanin e tij “Burri në provë” prezenton një ngjarje të rallë kur njeriu vihet në provë dhe në spovë para rrezikut. E kjo provë dhe sprovë në romanin në fjalë i ndodhë personazhit kryesor të “Burri në provë”, ku këti njeriu iu kërkua nga pushteti gjakpirës dhe shtypës i kohës që ai të ngre gisht ndaj bashkefshatarëve, ndaj njerëzve, ndaj personave të pafajshëm duke i ngarkuar ata me një të pa bame se kinse ata dikur kishin krye një varsje e me këtë pushteti gjakatar donte të mbulonte të vërtetën duke mbuluar ate me padrejtësi dhe se këta persona do nxirreshin para drejtësisë së shtypësit mizor dhe të njejtit do denoheshin për dicka të pa bërë.

“Saiti iu bëri varrim dinjitoz Bacokut të vet. Në atë të pame i erdhen shumë njerës të njohur, të panjohur, të largët, të rrehitnës, disa të krahinave më të largëta, miq e dashamirë, që t`ia lehtësonin dhembjen. Ndër të fundit në të pame erdhi ai majori Sreqko i dha Sait kryeshendoshjen dhe të tjerëve të afërm dhe tha: Ky i ndjeri dhe ky saiti, që keni kmet, na lan pa fjalë, thua se na vunë pamukun në gojë mua dhe të gjithë atyre, të cilët morën detyrë shtetërore t`i vritnin tre përsona të Prelacit, për vrasejne e Radovanit në Kralica...”

Por nga historia nga vet përvoja e jetës ne e dim se populli ynë njashtu sikur edhe autori e përshkruan në romanin e tij “Burri në provë” di dhe diti cdo herë të nxirret nga më e keqja, nga ajo që pushtuesi e aplikoi dhe e provoj në kurriz të tij dhe se kjo është një ndjenjë madhështore morale e njeriut tonë të rendomt.

Por një bashkëfshatar pyeti mojorin  dhe i tha: Po pse more major? E ai përgjigjet si me ironi por duhet të pranoj se ai ka humbur truallin dhe luftën me ata të cilët ruajnë pragun  e shpisë, morlain e tyre si dhe ndërgjegjën e kanë të pastër dhe thotë:

“Këta të dy, dy burra, du vëllëzer sikur dy oficer të një garde mmbretërore, të veshurë si tyë shkonin në Festë të bajramit, të mabthur me opinga të qqpura me mjeshtri, thua se jeta e tyre nuk ishte një privilegj për ta, pranuan të pushkatoheshin për të tjerët. Dhe se këta asesi nuk ia zgjatën gishtin akusjt, që t`i thoshin se ja, ja këta tre janë më të këqijtë e Prelacit”...

Autori na nxjerrë në pah një thënje të mendimtarit dhe adhuruesit malazes të shqiptarëve Mark Milani i cili thotë për shqiptarët se: “Burrëria është veti e atyre që kanë nder, guxim, por tybe edhe zemër të pastër...”

Përmenda edhe më lart se ky roman është një kronologji ngjarjesh, një tabllo jete dhe më mirë të them një kohë e një epoke njerëzore e cila na përshkruan rrethanat e jetës të njeriut tonë, virtytet e mrekullueshme, sakrificën e njeriut tonë për jetën e dinjitetshme njerëzore dhe modestin që cdo herë kjo shqiptarin e  ka bërë të fortë dhe me burrëri.

Dhe nga fundi autori na thotë : “...Fjalë pas fjale shpërndahej lajmi për vdekjen e Mon Delisë, por si një e reshur dëbore që mbulon mal e vbërri shpërndahej fjala për guximin e Monit e të Sait Delisë. –Ishin burrat në provë, flitnin pleqtë.- Po pra. Në prova të vogla jemi për cdo ditë, flisnin të u rtët e të diturit, por këso provash, për të vënë kokën në vend të afërmeve, të fqinjëve e të bashkëvendëseve si rralë ndodhin, flisnin pleqtë me përvojë.”

Kur lexuesi i del në fund këtij romani, duhet të meditoj, sepse përmes leximit të “Burri në provë” lexuesi rrit respektin për njejrzit e penës, për intelektual të vërtetë, për njerëz që kan ideal dhe të cilët vetë sakrifikohen e që ne vend të “shpatës” ata përdorin penden e mprehtë, nxisin dhe frymëzojnë dhe ndihmojnë në ndryshime pozitive të jetës, duke i ikur egërsisë, barbarisë e duke vu në jetë dashurinë dhe humanizmin.

Dhe krejt në fund gjejmë një pyetje të cilën autori e parashtron dhe thotë se ishte aktuale për atë kohë të ata njerëz por ndoshta është edhe për të sotmët: Sa prova i ka burri? - dhe përgjegja vjen automatikisht: “Gjatë gjithë jetës shumë, por prova të jetës janë pak! Cdo ditë, herë-herë cdo javë, herë-herë në motmot nga njjë, herë në mosha të ndryshme nga një, herë një e tillë gjatë gjithë jetës...”

Mendimet e Hamit Gurgurit janë të thëna dhe të spikatura thejshtë dhe bukur në cdo fjali të romanit, ato janë të nga jeta e përditshme, freskojnë mendjen e njerëzve, japin këshilla, nxitin njeriun në gjëra të bukura në shpresë në të ardhmen dhe frymëzojnë për një të ardhme të ndritshme me një vizion të pastër njerëzor.

Romani ”Burri në provë”i Hamit Gurgurit i kushtohet kryekëputë një tradite të lashtë shekullore burrërisë dhe taditës se burrit shiqptar në kohë dhe kushte të ndryshme të jetës

 

Viron Kona: Duke lexuar poezinë e mrekullueshme “Nuk do të harrohen kurrë!” të Ullmar Kvik (Qvick)

Në respekt të veprës së shquar të albanologut, poetit, përkthyesit  dhe “Mikut të    Madh të Shqiptarëve”, suedezit të shquar Ullmar Kvik (Qvick)

Ajri i freskët i lirisë

Duke lexuar poezinë e mrekullueshme“Nuk do të harrohen kurrë!” të Ullmar Kvik (Qvick)

“Unë, nëse do të jetoja edhe një herë, do të punoja me shqiptarët dhe për shqiptarët”. Ullmar Kvik(Qvick)

Shkruan Viron Kona

1.

Teksa hapa faqen e “Fjalës së lirë” të Londrës, të datës 20 maj 2016, të drejtuar nga i shkrimtari, poeti dhe publicisti i mirënjohur Fatmir Terziu, mes artikujve dhe krijimeve letrare, më tërhoqi vëmendjen poezia “Nuk do të harrohen kurrë!” e  shkruar nga albanologu, poeti dhe përkthyesi suedez Ullmar Kvik (Qvick). Nisa ta lexoj poezinë dhe, ndërsa vargjet e  saj më rrëmbenin dhe më emociononin me bukurinë dhe brendinë e tyre, më bëhej se po ndjeja më shumë ajër dhe dritë, ndjeja në vargjet e  asaj poezie madhështinë e lirisë dhe të  mëvetësisë, e, njëherazi ngazëllehesha nga kënd shikimi origjinal  evropian-verior për nderimin e  heronjve. Këtë vlerësim të Ullmarit e kemi parë të shkruar dhjetëra herë, në poezi, artikuj e intervista, e, veçanërisht te libri i tij i madh “Më shumë heroizma se sa grurë” që përbënë një analizë dokumentare të historisë dhe jetës shoqërore të shqiptarëve të shekullit të XX.

Në luginat e Shqipërisë në dimër mjegulla
në verë vapa mbytëse
ndërsa në malet e larta mbretëron
ajri i freskët, ajri i lirisë
një mjedis romantik
me pastërtinë e besës, nderit, burrërisë…

Vijoja të lexoja poezinë dhe ndjeja pranë njeriun e mirë, fisnikun brilant dhe qytetarin botëror Ullmar Kvik (Qvick), njeriun që ka merituar vlerësimin “Miku i Madh i Shqiptarëve”.


Ulmar Kvik (Qvick) me vogëlushen shqiptare Tergita

(Foto e realizuar nga Shkëlzen Behrami-Xeni)

Çdokush  që hap portalin e Grupit të Miqësisë Suedi-Shqipëri, do të mrekullohej nga konsideratat e shumta që shprehin për Ullmar Kvikun qindra e qindra njerëz, veçanërisht shqiptarët, ata nga Skandinavia, Kosova, Shqipëria, nga tërë trojet shqiptare e diaspora... Të gjithë shprehen me  fjalë respekti dhe dashurie për njeriun që vlerëson dhe mbron vlerat shqiptare me fuqinë e krijuesit  të talentuar, të ditur, të frymëzuar e me rrezatim të fuqishëm... Dihet botërisht se, të krijosh poezi duhet të dashurosh fort, duhet të njohësh nga afër, duhet të të rrahë zemra, jo thjesht për pamjen, po për thelbin, duhet ta përjetosh e ta ndjesh brenda vetes shpirtin dhe zemrën e një individi, apo të një populli, të njohësh mirë dhe ta duash me sinqeritet vendin, historinë... Ullmar Kviku  e ka të tejkaluar këtë njohje, ai është i tëri brenda saj, ai njehë deri në detaj Shqipërinë dhe shqiptarët, njehë stinët shqiptare, detet, lumenjtë, luginat, fushat dhe malet, mjegullën në dimër dhe vapën mbytëse në verë, njehë bukurinë e peizazhit bregdetar dhe malor, rrjedhjen e krojeve ujë freskët, ortekët e dëborës, ndjen dhe mbush tërë kraharorin me ajrin e freskët të lirisë...Ai njehë me hollësi epokat, mijëvjeçarët, periudhat, shekujt dhe aktualitetin shqiptar, di se çfarë do dhe se ç`është në gjendje të bëj shqiptari për vendin e tij, di me hollësi se sa shumë ai ka sakrifikuar e sakrifikon për lirinë...Ullmari njehë një për një emrat dhe bëmat e luftëtarëve të mëdhenj të lirisë dhe të panteonit shqiptar, por ai përjeton edhe ëndrrat shqiptare, vlerat  dhe virtytet e rralla të pastërtisë, besës, nderit e burrërisë, ai i veçon ato si  margaritarë të ndritshëm e vezullues, i pikturon me ngjyrimet më mahnitëse të  shpirtit të tij energjik verior, i tregon botës me ndjenjë e krenari për shqiptarët si të ishte njëri nga ne, duke na dhuruar njëherazi tufa me bukuri aurorash vezulluese e, bashkë me to, miqësi të sinqertë e të çiltër, humanizëm dhe shumë dashuri vëllazërore.

Në poezinë ”Nuk do të harrohen kurrë!” të Ullmarit, edhe kësaj here ndjeva se, ashtu si dikur Bajroni ra në dashuri me Shqipërinë, po ashtu  edhe Ullmar Kviku e dashuron me shpirt kombin shqiptar në vlerat, historinë, dashuritë, gëzimet e dhimbjet, në gjithë emblemën shqiptare. Më vjen mirë t`i kujtoj lexuesit se Ullmari e njehë gjuhën shqipe kaq mirë, saqë, nga çdo lloj komisioni testues, do të vlerësohej ndër mësuesit më të zotë të gjuhës shqipe, madje, figurshëm do të shprehesha se “cilido mësues i gjuhës shqipe do të ndiente “konkurrencë” përballë  profesionalizmit gjuhësor të Ullmar Kvikut”. Por, më tepër se sa fakti që ai shprehet aq bukur kur flet dhe shkruan shqip, mendoj se Ullmarin e lartëson akoma më shumë guximi, karakteri dhe kultura e tij e gjerë, mbrojtja dinjitoze dhe pasiononte që ai i bënë gjuhës shqipe, mbrojtja që i ka bërë dhe i bënë Shqipërisë, Kosovës dhe trevave shqiptare, dashuria që ai shfaq për shqiptarët kudo ku ata jetojnë: në  Shqipëri, Kosovë, Maqedoni, Çamëri, Mal të Zi, në Diasporë e kudo. Siç është vënë në dukje, Ullmar i ka njohur e vlerësuar Shqipërinë dhe shqiptarët jo thjeshtë në mënyrë romantike apo vetëm duke dëgjuar për ta nga larg, por ai ka qenë shpesh herë në Shqipëri, në trojet shqiptare: në vitet `70, `78, `79, `94, `95,` 2004, `2005…`2011. Më se gjysmë shekulli, ai ka pasur kontakte dhe ka bërë vizita të vazhdueshme në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni, tek arbëreshët e Italisë e në hapësira të tjera të diasporës shqiptare. Në librat, artikujt dhe krijimtarinë e tij për Shqipërinë dhe shqiptarët Ullmar ka mbajtur parasysh faktet historike për origjinën dhe prejardhjen ilire të shqiptarëve, duke u mbështetur në vlerësimet që kanë bërë prej kohësh shkrimtarë dhe historianë të shquar, që nga antikiteti: Homeri, Herodoti, Plutarku, Apiani, Aristoteli, Ptolemeu, Straboni, Tit Livi, Ciceroni, Cezari, Virgjili, Lukiani..., e në vazhdim: Shekspiri, Hygoi, Dumasi, Gotje, Bajroni, Longfellohu.., e, veçanërisht suedezi i madh, studiuesi i shquar i origjinës ilire të shqiptarëve, Erik Hans Tunman(1746-1778), i cili, ndonëse vdiq në moshë shumë të re, (rrojti vetëm 32 vjeç) arriti  të botonte një sërë punimesh shkencore, më e njohura: “Hulumtime në lidhje me historinë e popujve evrolindor” (1774), e prej të cilave vetëm pjesa e parë është botuar. Në veprën e tij, “Mbi historinë dhe gjuhën e shqiptarëve dhe të vllahëve”, Tunman  vjen në përfundimin shkencor se, ilirët janë stërgjyshërit e shqiptarëve...


Në mes Ullmar Kvik(Qvick).Anash Murat Gecaj dhe

Viron Kona. Boras, Suedi prill 2012

2.

Duke iu rikthyer komentit të poezisë së Ullmarit “Nuk do të harrohen kurrë!”, ndjejmë të entuziazmuar se vargjet vlojnë nga figuracioni i rrallë poetik, ku bien në sy metafora, epitetet, shkallëzimi, eufemizmi dhe krahasimet e shkëlqyera. Me një leksik të pasur e  gjuhë të gjallë e të zjarrtë, ai nderon dhe lartëson miqtë e Shqipërisë në shekuj e, veçanërisht Lord Bajronin, jo vetëm për vlerat e tij si poet botëror, por edhe për faktin  se gjen të përbashkët tek Ai, dashurinë për shqiptarët, për cilësitë e virtytet e tyre, ndërkohë që, pikëzimet e frymëzimet për vlerat e kombi shqiptar e cilësitë e Bajronit, i bëjnë edhe më shkëlqimtare vargjet e Ullmar Kvikut:

Para dyqind vitesh erdhi në Shqipëri
Lord Bajroni
dhe ra në dashuri me këtë vend të egër
me burra trima dhe besnikë
Lord Xhorxh Bajron
poet romantik, xhani i femrave
tmerri i moralistëve
pas aventurave të shumta erotike…
Me gjak të nxehtë dhe dëshirë të zjarrtë veproi
për çlirimin e popujve nga zaptuesi osman

Përpjekja e tij u ndërpre nga vdekja e parakohshme
në Misolongji të Greqisë, u fik jeta e tij nga ethet…”


Teksa lexojmë Ullmarin, që na sjellë plotë dritë e brohori Bajronin dhe dashurinë e tij për Shqipërinë e lirinë, sikur dëgjojmë gjëmimin dhe tempo-ritmin e  vargjeve kumbuese të ''Shtegtimit të Çajld Haroldit'', e, veçanërisht ato të poezisë “Tamburxhi”, të shqipëruar nga mjeshtri i madh i përkthimit Skënder Luarasi:

Tamburxhi! Tamburxhi! thirrja jote ushton;

U ngjall trimave shpresën; për luftë na fton

Gjithë djemt' e malsisë i thërret anembanë

Himarjotët, Ilirët, Suljotët zeshkanë..

Ullmar Kvikut nuk i ka kaluar pa e vënë re, deri dhe kostumi shqiptar i Bajronit, që, ai e ka veçuar për të ilustruar me fotografi poezinë “Nuk do të harrohen kurrë!” Shpresoj e, nuk besoj se e teproj, që, veshja shqiptare i jep nur dhe bukuri të veçantë yllit të zjarrtë të romantizmit botëror...

3.

Në vijim të komentit të poezisë ”Nuk do të harrohen kurrë!”, shprehem se Ullmar krijon një lidhje e harmoni interesante mes heronjve, duke lartësuar e përndritur me vargje poetike disa nga figurat e shquara të rilindjes kombëtare shqiptare e, mes tyre: Çerçiz Topullin dhe Mihal Gramenon:

Por fryma romantike e lirisë jetoi në viset shqiptare
Po kalojnë një qind vite dhe turqit ende sundojnë
Çerçiz Topulli me mikun e tij Mihal Grameno
nuk durojnë zgjedhën, bëjnë revolt!
Fushat e Mashkullores edhe sot këndojnë
për trimëritë e të dyve kur kundërshtuan osmanët!
Dhe lufta e tyre vazhdoi, kundër zaptuesve grekë e malazezë
Por në Shkodër mizorisht Mali i Zi e vrau Çerçizin.

Vetëm tetë vargje, por një histori e tërë. Shqiptarëve që i lexojnë, këto vargje u ngjallin në mendje përpjekjet dhe luftërat e pandërprera për liri e pavarësi, u ndezin akoma më shumë dashurinë dhe krenarinë për paraardhësit dhe heronjtë, duke filluar me ilirët, me Gjergj Kastriotin - Skënderbeun, që u bë mbrojtës i Evropës nga okupacioni osman, e duke vijuar pastaj me rilindjen kombëtare shqiptare dhe figurat e saj, që përbëjnë plejadën e shkëlqyer me poetë, filozofë, publicistë, shkencëtarë, piktorë dhe, në ballë të tyre, çetat e luftëtarëve të lirisë, që sakrifikuan deri jetën për liri e  pavarësi kombëtare. Nëpër Shqipëri, kujtesa historike dhe heronjtë e kombit janë shndërruar në monumente të ndritura nderi dhe lavdie, janë të shkruar me germa të arta e i japin dritë e vezullim të veçantë panteonit shqiptar. Ullmar i vendos heronjtë e Shqipërisë në piedestalin e nderit, në vendin që u takon, ata përbëjnë themelet e historisë së kombit. Ndaj dhe, populli, këtyre figurave u ka thurur poezi e këngë, u ka ngritur monumente bronzi, guri dhe mermeri, ata janë në piktura, në emra shkollash dhe institucionesh, rrugësh, sheshesh dhe lagjesh, ata janë të gjallë dhe qarkullojnë në biseda dhe legjenda,  emrat e tyre u përcillen vazhdimisht brezave me dritë e shkëlqim.

4.

Ullmar Kviku e ka përjetuar dhembshëm historinë e Kosovës, duke denoncuar gjenocidin serb, por, ai, si një bir i denjë, gëzoi me shpirt për lirinë dhe pavarësinë e saj. Janë të shumtë artikujt, intervistat, krijimet poetike të Ullmarit për Kosovën dhe heronjtë. Veçanërisht ai ka shkruar me emocion dhe në mënyrë dokumentare e  letrare për figurën dhe vdekjen heroike të Isa Buletinit, që ai e cilëson “Luftëtar të madh të lirisë”: Isai arriti moshën 52-vjeçare, por u bë legjendë në popullin e tij. Ishte lindur në një fshat të vogël në periferi të qytetit kosovar Mitrovica, dhe tërë jeta e tij do të mbushet përplot me luftëra dhe përpjekje të tjera për të siguruar ardhmërinë e shqiptarëve” : “Unë jam mirë, kur Shqipëria është mirë”. - citon Ulmar fjalët e atdhetarit të madh”.

Kësaj here, në poezinë ”Nuk do të harrohen kurrë!” Ullmar i ngre përmendore arti heroit tjetër legjendar të lirisë, të luftës së Kosovës, Adem Jasharit, duke e pasqyruar artistikisht atë si një simbol dhe frymëzim, si kushtrim i shqiptarëve për liri:

Edhe një shekull kalon me punë, me luftë, me flijime
Dhe në Prekaz të Kosovës, në Drenicën heroike,
lufton shqiptari Adem Jashari kundër armikut shekullor serb
Me familjen e tij të madhe flijon jetën, por kjo humbje tragjike
u bë kushtrim i shqiptarëve për liri, të mos nënshtrohen!

Bashkëkombësit e Ullmarit, historikisht  i kanë qëndruar vazhdimisht pranë shqiptarëve, veçanërisht Kosovës, luftës dhe përpjekjeve të saj të vazhdueshme për liri e pavarësi. Aq shumë, saqë edhe kanë sakrifikuar për të. Kujtojmë këtu me nderim të thellë Ministren e Punëve të Jashtme të Mbretërisë së Suedisë Anna  Lindh (1957 – 2003), kontributin e saj të veçantë për mbështetjen dhe pavarësinë e Kosovës; kujtojmë faktin se, i pari Ministër i Jashtëm që mbërriti në Kosovë, menjëherë pas shpalljes së pavarësisë, ishte ai suedez. Ndërkaq, Suedia mirëpriti mbi 50 mijë shqiptarë, të cilët sot janë qytetarë të nderuar të saj.

Ullmar Kvik, sjellë tek ne miqësi, paqe dhe dituri; ndjenja vëllazërore e mirëkuptim; ai i jep ndihmesë   popullit shqiptar me vlera, ide dhe mendime, fjalë të ëmbla që afrojnë  dhe i bashkojnë më shumë  shqiptarët me njëri-tjetrin. Në këtë drejtim, sikurse dhe në poezinë që komentojmë, ai shfaqet edhe si një mentor i spikatur, si një  fjalë urtë i rrallë popullor.

Poezia ”Nuk do të harrohen kurrë!” mbyllet me një mendim të shkëlqyer poetik, që derdhet në formë sentencash letrare, që gurgullojnë me gjallëri, të freskuara me erën e lirisë dhe të nderimit për heronjtë, por, që rrezatojnë edhe besim në të ardhmen evropiane të Shqipërisë:

Adem Jashari, me familjen e tij, ka vend nderi

në analet e luftës për liri

dhe as ai, as Lord Bajroni, as Çerçiz Topulli nuk luftuan kot.

Me bashkim, në luftë paqësore,

shqiptarët do të realizojnë ëndrrat e tyre fisnike…

Duke i mbyllur përshtypjet e mia të nxitura e frymëzuara nga poezia “Nuk do të harrohen kurrë!” e Ullmar Kvikut, njëherazi respektoj dhe mbështes me zemër mendimet që shfaqin publicistët e  njohur Kadri Tarelli dhe Bashkim Saliasi në shënimet e tyre si komente të asaj poezie:

Z. Kadri Tarelli e cilëson poezinë e Ullmar Kvik ”një poezi të përkushtuar figurave të ndritura nga bota dhe atyre shqiptare që sakrifikuan duke luftuar për liri. Jam i mrekulluar që një suedez shkruan dhe krijon me kaq frymëzim e dashuri për ne shqiptarët. Këtë e bën veçse një mik i fortë dhe njohës i mirë i shqiptarëve,njohës i gjuhës dhe historisë sonë të lavdishme dhe tragjike, këtë e bën veç një njëri i madh në shpirt siç jeni ju”. Kurse Bashkim Saliasi shkruan me sinqeritet: ”Përshëndetje dhe shumë respekt për ju z. Ullmar, që me mendjen dhe penën e hollë keni skalitur në këto vargje të shkëlqyera trimërinë dhe virtytet e shqiptarëve. Ju jemi shumë mirënjohës dhe ju kemi në zemër si mikun më të mirë të kohërave moderne”.

 

Me këta miq zemër bukur të poezisë, bashkoj edhe unë urimin: “Qofsh gjithnjë i frymëzuar Miku ynë i Madh Ullmar Kvik(Qvick)!

 

Viron Kona:Duke lexuar librin “Sa e këndshme është jeta” të Sokol Demakut

Rruga e jetës është drejtësia,mos u ndaj nga rruga për të hyrë në rrugica

(Duke lexuar librin “Sa e këndshme është jeta” të Sokol Demakut)


Shkruan Viron Kona

Njerëzit e duan vendin e tyre, e duan rruzullin tokësor si një shtëpi dhe familje të madhe, të bukur e të ngrohtë, harmonike, ku të mbizotërojnë marrëdhëniet miqësore, respekti i ndërsjellë i vlerave, duke kontribuuar gjithkush me modesti për pjesën që i takon. Prandaj dhe krahasimi i rruzullit tokësor me “Shtëpi të Njerëzimit” apo shprehja “Jeto dhe lërë të jetojnë”, tingëllojnë nga më të gjeturat, ato janë rrjedhojë e përvojave jetësore të trashëguara në breza.

Mesazhet  të tilla të vyera e, plot të tjera, përcjellë libri i Sokol Demakut “Sa  e këndshme është jeta”, një libër që nuk i kalon 100 faqet, por që kumton cilësisht ide dhe arsyetime logjike për jetën aktuale dhe të ardhmen, për natyrën dhe përpjekjet e shoqërisë për të kundërshtuar të keqen dhe për të përmirësuar dhe perfeksionuar më tej vetveten, për t`i dhënë njeriut lirinë  e merituar, të drejtën që i takon, vlerat dhe të vërtetat.


Për të çelur kapitujt e librit autori përdorë si çelësa  të artë shprehje të filozofisë popullore shqiptare, që e plotësojnë më mirë idenë dhe mesazhin, por që edhe konfigurojnë mendimin dhe portretizimin e tipave dhe karaktereve që ai merr përsipër të paraqes. Janë shprehje që përmenden në vendin dhe kohën e duhur, që njeriut i vlejnë në jetë, sot dhe gjithnjë, janë sentenca që vijnë nga përvojat e kohëve që kaluan dhe që vlejnë edhe për kohët që vijnë. Ato janë të shumta dhe tërheqëse në këtë libër, por unë mbajta shënim disa prej tyre: “Rruga e jetës është drejtësia, mos u ndaj nga rruga për të hyrë në rrugica”, “Plakem, e për nënën time gjithnjë jam i vogël”, “Më i forti i njerëzve është ai që është i zoti të përmbajë vetveten”, “Njerëzit ndryshojnë nga njëri-tjetri nga koka, jo nga këmbët”, “Ke provuar të mbushësh kokën me idetë e të tjerëve, por në fund bosh e ke përsëri”, “Unë nuk vuaj shumë nëse më jepet rasti të falë atë që është për t`u falë, nuk dua as të humbas atë që kam”, Çdo njeri duhet t`i përgjigjet vetes së tij dhe duhet të dijë se çfarë kërkon në jetën e tij”. “Dashuria duron varfërinë, nevojën, urinë, mundimin... Dashuria  ndryshon skëterrën në parajsë...”, Dashuria për atdheun është mbi gjitha dashuritë”.

Mos përbuzë gjuhën e nënës sate, gjakun e vëllait...

Në vendin tënd mund të të ndodhë që ta shohësh disa herë dikë` dhe të mos arrish të komunikosh, sepse nuk ka ardhur rasti, sikurse, mund të ndodhë që edhe mund të kesh pasur një zënkë, grindje e konflikt me të dhe, kur i kalon pranë, as që i hedh sytë, i shmangesh, apo edhe e përfletë, e kërcënon. Por, nëse ndodhesh në dhe` të huaj dhe, e rastis bashkëkombësin, qoftë edhe atë me të cilin je grindur, menjëherë ndjen dëshirën t`i afrohesh dhe ta përshëndetësh.

Në vështirësitë dhe peshën e rëndë të emigracionit, në tehun e mprehtë të indiferentizmit e mospërfilljes dërmuese, emigranti përpiqet të gjej një mbështetje sado të vogël për t`u çliruar nga rëndesa e mjedisit të madh, të  rrëmujshëm e të panjohur, që, atij, herë-herë i ngjason deri edhe me një gjeratore të fuqishme e të pamëshirshme që e tërheq drejt qendrës së saj thithëse. E, atëherë ai kërkon me ngulm qoftë edhe një pikë të vogël mbështetëse, ashtu si udhëtari në shkretëtirë që, i etur për një pikë uji, kërkon doemos një burim, ashtu si shtegtari që ka humbur rrugën në një pyll të dendur, kërkon një shteg për të dalë...

Emigranti kërkon të kapet diku, të mbahet dhe të dalë nga gjendja e turbull dhe  e pa shpresë ku ndodhet. Në kësi rastesh, edhe sytë apo vështrimi i njeriut sado pak të njohur, i duken si një far, si një dritë, ku ai duhet të drejtohet, si një bankinë moli, ku ai të ankorojë anijen e tij të jetës. Bashkëkombësi bëhet kështu mbështetje për të qëndruar e orientuar, pastaj, për të ecur e për të vazhduar rrugën e jetës, ai është shpresa, besimi dhe shpëtimi. Kjo, ndodh, për arsyen e kuptueshme, sepse me bashkëkombësin të lidhin gjëra të mëdha, që bashkojnë dhe jo ndajnë, të lidhë origjina, gjaku, vendlindja, gjuha, kombësia, traditat...

Në të gjitha epokat, por edhe sot po ndodh dendur që njerëzit largohen nga vendlindja, në shumicën e rasteve për mbijetesë, apo dhe për shkak të luftërave dhe gjenocidit, sikurse edhe të prirë nga kurioziteti  dhe kureshtja. Por, mjafton një sinjal, një thirrje, një kambanë nga atdheu dhe ata vrapojnë e mblidhen në vendlindje, e cila ka forcën e një magneti tërheqës dhe të fuqishëm. Bashkëkombësit vijnë në atdheun e tyre dhe mblidhen si bijtë rreth prindit, me merakun t`i pyesin e t`i shohin se si janë, çfarë mund të bëjnë për t`i ndihmuar dhe mbështetur për jetën dhe vazhdimësinë...“Guri rëndë peshon në vend të vetë”, “Zemra e tyre është në vendlindje”.


Duke “bashkëbiseduar” me Astrid Lindgren

Me arsyetime të mençura dhe me një gjuhë të qartë e të kuptueshme, letrare dhe filozofike, Sokol Demaku, përcjellë  mesazhin që, ashtu si atdheun e vendlindjen, duhet të duash dhe  të respektosh njerëzit e kombit tënd, gjakun tënd, i cili është më i afërti, qenia njerëzore që qëndron më pranë teje në gëzime dhe vështirësi, në mbijetesë dhe luftë për të mbrojtur atdheun dhe jetën... Ai ndjenë dhe shprehë keqardhje për ata njerëz që grinden, që shahen e përçahen, që formojnë klane dhe i kundërvihen njëri – tjetrit, shpifin nisur nga interesa të vogla e meskine, paragjykime dhe vese të zilisë, egoizmit, pronësisë, përfitimit vetjak. Me fjalën e tij të qetë dhe të urtë, Demaku bën thirrje për bashkim e vëllazërim, për jetesë në harmoni dhe të mbushur me dashuri, për t`i qëndruar pranë vëllait, për t`iu gjendur atij në vështirësi, për t`ia lehtësuar hallet e mbijetesës në dhe` të huaj, për t`i ofruar po mundi një “dorë” ndihmë. Prandaj dhe përcjellë thirrjen: “Mos përbuzë gjuhën e nënës sate, gjakun e vëllait...Duhet të dish se, i huaji asnjëherë në jetë nuk ka për të pyetur për rrënjët e tua, por gjithmonë ka për të folur për gjethet ato i interesojnë atij. E së shpejti, në vjeshtë, gjethet do të thahen, do të bien për tokë e do t`i bartë era..

Njerëzit duan më shumë  diellin që lid se sa atë që perëndon

Në tipin dhe karakterin, në punët dhe detyrat që kryen, Sokol Demaku shfaqet gjithë gjallëri dhe entuziazëm, miqësor dhe i ndjeshëm, ai nuk është asnjëherë indiferent dhe flegmatik, nuk mund të qëndroj i qetë kur punët nuk shkojnë siç duhet, përkundrazi, është aktiv, i zhdërvjelltë dhe i zjarrtë: edhe në krijimtari, edhe në veprimtaritë kulturore, arsimore, artistike e shoqërore. Tipi dhe karakteri i tij shfaqet në dëshirat dhe vullnetin për dije e kulturë,(duhet të dish vet, që t`u thuash diçka  të tjerëve), në pasionin dhe mirëkuptimin vëllazëror, në dashurinë për vendlindjen me tërë forcën e ndjenjave  të pastra e të sinqerta, në gatishmërinë për ta ndihmuar e mbështetur atë që është në nevojë, duke bërë gjithnjë më të mirën e  mundshme. Sokoli e ka si lajtmotiv maksimën: “Punët e mira janë si drita, jo si errësira”. Njerëzit duan dritën, jo errësirën, ai mbështetet në devizën se, njerëzit “Duan më shumë  diellin që lind se sa atë që perëndon”.


Në të djathtë: Sokol Demaku, Per Olof Höög (kryetar i komunës Borås-Suedi)  dhe Bahtir Latifi,(prill 2013) duke i dhuruar kryetarit të komunës një copë minerali nga nëntoka e Kosovës.

Karakterin dhe formimin e tij Demaku e shprehë në librat dhe mendimet që shfaq, qofshin ato filozofike e poetike, por mbi të gjitha e shprehë në qëndrimet realiste dhe njerëzore, në marrëdhëniet miqësore që krijon kudo ku ndodhet, në vendlindjen e tij - Kosovë, në Shqipëri me miq e shokë të shumtë, në Boras të Suedisë ku jeton e punon me bashkatdhetarët, me kolegët, nxënësit, komunitetin prindëror të shkollës suedeze “Fjardingskolan” ku është mësues prej shumë vitesh, me kolegët  gazetarë e shkrimtarë në Lidhjen e Shkrimtarëve Suedezë, në Shoqatën e  Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptarë “Papa Klelementi XI Albani”...Sikurse e shfaq nëpërmjet revistës tashmë mjaft të njohur “Dituria” të Borasit, Suedi, që ai drejton, të radios dhe televizionit  “Dituria”...

Kur nuk merret në mbrojtje i drejti, atëherë “djajtë” hedhin valle

Të mbetet në mendje skica“Një ndjenjë e humbur”, e cila, e shkruar  me gjuhë të zhdërvjelltë dhe  figuracion të gjallë artistik, shprehë ndjenja të thella dhimbjeje njerëzore për vogëlushët, që, të detyruar nga egërsira-gjenocidi-serb mbi Kosovën martire, braktisën ëndrrat, kukullat, lulet, zogjtë, oborrin e shtëpisë, lojërat, shoqet dhe shokët e vegjël, gjyshërit, gjithçka të dashur dhe të bukur të vendlindjes dhe, pas prindërve të tyre, “morën arratinë” në rrugët labirint të kurbetit... Një skicim demaskues i gjenocidit serb, i cili, veçanërisht në Kosovë, u shfaq i tëri sterrë i zi në ligësinë e tij, duke vrarë  e masakruar njerëzit e pafajshëm, duke shkatërruar gjithçka ata ndërtuan me mundim të madh dhe sakrifica, duke i zbuar nga vendlindja, duke i  terrorizuar vogëlushët, duke u marrë atyre jetën, duke u vrarë ëndrrat dhe fëmijërinë...

Libri vijon me ligjëratën “Ku është ëndrra, ku mbeti shpresa?!”, një pjesë prekëse, që vjen  nëpërmjet rrëfimit drithërues të një nëne kosovare, e, ku përpara lexuesit shfaqen si në një skenë filmike dallgë e stuhi dëshpërimi e vuajtjesh,  të cilat as që mund imagjinoheshin se mund të ndodhnin, tmerre dhe krime rrëqethëse, që dërmuan shpirtra dhe zemra, që e bëjnë njeriun e urtë dhe të mirë të vërë në dyshim karakterin e panjohur dhe të dyzuar njerëzor, se, deri ku mund të arrijë ligësia e qenies njerëzore serbomadhe me ato krime dhe ato tmerre që i bënë të zeza dhe i nxinë krejt faqet e globit, që i treguan botës pjesën e padukshme, anën e panjohur të atyre qenieve që, në egon, babëzinë dhe egërsinë sunduese e pushtuese, u shfaqën përbindësha anti jetë, anti njerëzorë. Atë ligësi, ata e kishin shfaqur edhe për shumë vite e dekada më parë mbi shqiptarët, por që Evropa as që kishte dashur t`i dëgjonte, t`i shikonte, të pranonte të vërtetat e tmerrshme që ndodhnin në mesin e saj... S`ka më keq se sa ai që nuk do as të shikojë dhe as të dëgjojë. Fjala e urtë thotë se, kur nuk merret në mbrojtje i drejti, atëherë “djajtë” hedhin valle! Dhe,   “djajtë” e hodhën vallen e zezë të krimit mbi Kosovë.

E dhimbshme, tronditëse kur nëpërmjet gojës së nënës, shpërthen psherëtima: “Eh, botë e madhe, botë vetjake që më gënjeve me dritat shumëngjyrëshe, me bukuri të rrejshme... Bota kurrë nuk ka dashur të di të vërtetën...”

Ishin ato krime, ai ferr, që krijoi gjenocidi serb mbi Kosovë, të cilat më në fund e shkundën dhe e tmerruan Evropën, e tronditën dhe  e bënë të ndjeshme, duke besuar tashmë se krimi i zi i Luftës së Parë dhe të Dytë Botërore nuk kishte ndalur, por vijonte i veshur me koracën e hekurt të barbarisë mesjetare, duke shkaktuar drama dhe tragjedi të tmerrshme në popullsinë e lashtë shqiptare, që kërkonte veçse të drejtën dhe lirinë në tokën e trashëguar nga stërgjyshërit e lashtë dardanë...

E, me gjithë ç`ndodhi, populli i Kosovës as u mposht e as u gjunjëzua, ai u shndërrua në Feniks, në zogun e shenjtë dhe të pavdekshëm të  mitologjisë, që rilindi nga hiri i tij...


Sokol Demaku, mësues në shkollën suedeze “Fjardingskolan”, Borås

Në faqet e librit fryjnë me tallaz ndjenja dhe përjetime të dhimbshme: “Na larguan nga fshatrat me tanke, na detyruam të ikim maleve. Atje në male ishte shpëtimi ynë, aty ishte streha jonë...Nga atje shihnim gjakpirësit me shami në kokë duke djegur shtëpitë tona, duke shkatërruar çdo gjë që kishim krijuar me vite...Vendosëm të ktheheshim, por jo ne gratë, vetëm disa nga burrat të shihnin nga afër se ç`kishte mbetur...Çdo gjë ishte bërë shkrumb e hi. Më i vjetri i fshatit tregoi kur u kthye se, në oborr, kishte gjetur një kartolinë të shkruar nga njeri prej gjakësorëve serb që ia adresonte familjes së tij e ku i tregonte për krimet që kishin bërë ndaj popullsisë shqiptare...Krenohej me krimet që kishte bërë...”

Në vazhdim, në librin e tij, Sokol Demaku, ndihet i shqetësuar për plagën e rëndë të kurbetit dhe pasojat e shkaktuara: “Kurbeti ta humb fjalën e parë shqipe që ke nisur të flasësh në vendlindjen tënde të dashur, ta humb shokun e jetës që të mirën dhe të keqen e ke ndarë së bashku me të, të ndanë nga zemra e nënës që të ka rritë, të ndanë nga baba që të ka mësuar se si duhet vendlindja ku ke le, të ndanë nga motra e cila sa herë ta përmend emrin shkrihet në lot, të largon nga vëllai, nga miqtë e shokët dhe gjithë rrethi shoqëror...Në kurbet kurrë nuk mund të dëgjosh fjalën e ëmbël të nënës sate që e ke lënë me duar në gji duke të pritur në çdo kohë, të mungon ledhatimi i babait tënd që të rriti me këshillat e tij të mira dhe të dashura...”

Era e fuqishme nuk ia zhveshi dot pallton udhëtarit, kurse dielli me rrezet e ngrohta bëri që ai ta heq vetë...

Sokol Demaku punon e krijon vazhdimisht. Ai godet të  keqen dhe ligësinë, duke përdorur si “armë” krijimtarinë dhe bukurinë krijuese, shpirtin e pastër dhe të dëlirë, punën e pandalshme, veprën kulturore dhe atdhetare.

Demaku është nga ata njerëz që nuk i shkëputë fjalët nga veprat, ai e përdor dhe e vë të gjithë kohën e   mundshme dhe përkushtimin në shërbim të punëve të dobishme, nismave e veprimtarive të vyera kulturore, duke i shërbyer me devotshmëri jetës, arsimimit dhe kulturimit, edukimit të fëmijëve, harmonisë, miqësisë dhe mirëkuptimit shoqëror, e, në këto drejtime ai është kurdoherë unik.

Sokoli të gëzon dhe të entuziazmon me punët e kryera dhe gjithnjë vijon në mënyrë të pandalshme për punë të tjera, edhe më të bukura. Energjitë e këtij njeriu janë të mëdha sepse kanë burim shpirtin dhe zemrën e tij të bardhë, krijuese dhe atdhetare.

Njeriu nuk është se do t`i bëj të gjitha, por në pozicionin e tij bënë më të mirën e mundshme, e të gjithë bashkë kryejmë punë edhe më të mëdha e të dobishme në shërbim të jetës dhe përparimit.


Ullmar Kvik (Qvick), Miku i Madh i Shqiptarëve,  kurdoherë i vlerësuar nga shqiptarët me banim në Suedi

Duke punuar, duke krijuar pareshtur, gjithnjë me qëndrim të mençur e të ekuilibruar për jetën dhe njerëzit, për ngjarjet dhe marrëdhëniet shoqërore, Sokol Demaku  na sjellë në mendje proverbin ku tregohet që, era, sado e fuqishme, nuk ia zhveshi dot pallton udhëtarit, përkundrazi ai e shtrëngonte atë më shumë pas vetes, kurse dielli, me rrezet e tij të ngrohta, pa bujë e zhurmë, ngadalë e pa u ndjerë, bëri që udhëtari ta heq vetë pallton nga trupi...

“Sa  e këndshme është jeta!”, është një përfaqësim i veprimtarisë së palodhur, i mendimeve  krijuese të autorit, ai ka në qendër popullin e  vuajtur dhe të martirizuar të Kosovës, që u përballë me dhunën dhe gjenocidin e egër serb, nuk u thye, nuk u përkulë, por vijoi rrugën e jetës, gjithnjë në gjurmët e të parëve të lashtë ilirë, kurdoherë i orientuar drejt paqes dhe mirësisë, duke i treguar Evropës dhe botës, mesazhe dhe shembuj të vyer e të ndritshëm të civilizimit dhe qytetërimit të vërtetë...

 

 

Isni Idrizi: Shkolla Shqipe mbajti manifestim madhështor në Lozanë

Isni Idrizi

Shkolla Shqipe mbajti manifestim madhështor në Lozanë

Më 13 mars 2016 për nder të festave tona kombëtare shkolla shqipe nga Lozana organizoi një manifestim të mrekullueshëm shkollor në të cilin morën pjesë si mysafirë edhe nxënësit nga shkollat shqipe të Rolit, Morzhës, Nionit dhe Avanshës.


Nxënësit duke kënduar himnin kombëtar

Edhe kësaj radhe nxënësit, mësimdhënësit dhe aktivistët e shkollës shqipe nga Lozana nuk i harruan festat tona kombëtare pa i festuar me një program të veçantë shkollor. Kësaj feste nuk prituan t’i bashkëngjiten as shkollat shqipe të mësimit plotësues që veprojnë në Rolle, Morges, Nyon dhe së fundi edhe në Avanches.

Për nder të 17 Shkurtit – Dita e Pavarësisë së Kosovës dhe 7 Marsit – Dita e Mësuesit më 13 mars 2016 në sallën e madhe “Grand-Vennes” të Lozanës u mblodhën mbi 400 mysafirë, kryesisht prindër dhe të afërm të nxënësve që vijojnë mësimin e gjuhës amtare këtu në Lozanë dhe rrethinës e saj. Frika se mos koha e bukur me diell apo ndonjë ngjarje tjetër që mbahej atë ditë në kantonin e Vaud-it do të pengon përcjelljen e manifestimit shkollor nga ana e bashkatdhetarëve tanë qe e kotë. Në fund të manifestimit, kur edhe u dha filmi i shkurtë Emi, Imi, Remi, u pa se salla ishte përplot e mbushur me mysafirë sa që nuk kishte vende të mjaftueshme për përcjelljen e manifestimit ulur.


Por atë që e bënë nxënësit, mësimdhënësit, prindërit dhe aktivistët e shkollës shqipe këtë ditë në Lozanë, nuk qe interesante për mjetet tona të informimit që veprojnë këtu në Zvicër. Asnjë përfaqësues i tyre nuk ishte në manifestim për të përshkruar këtë ngjarje. Se çfarë ngjarje më të rëndësishme kanë përcjellë atë ditë vetëm ata e dinë. Apo ndoshta janë mësuar që hapësirat e tyre për informim t’i mbushin duke qëndruar në zyre apo shtëpi dhe të tjerët t’ua sjellin informatën? Më ngelë vetëm të shpresoj se nuk ka qenë nënçmimi i rëndësisë së kësaj ngjarjeje që i ka penguar ata të vijnë.

Por, nëse mjetet e informimit munguan, përfaqësuesit diplomatikë të Shqipërisë (përfaqësuar nga zonja Eliverta Radomi, këshilltare dhe e ngarkuar për çështje konsullore) dhe Kosovës (përfaqësuar nga zoti Ramadan Avdiu, konsull gjeneral në Gjenevë) ishin të pranishëm në sallë. Të njëjtit edhe e patën rastin t’i përshëndesin të pranishmit me disa fjalë urimi dhe përgëzimi për festat dhe për mënyrën e organizimit të manifestimit shkollor. Një përshëndetje të shkurtë ua drejtoi mysafirëve edhe koordinatorja e LAPSH “Naim Frashëri” për kantonin Vaud, zonja Merita Azemi.


Si zakonisht manifestimi filloi me këndimin e himnit kombëtar dhe dëgjimin e himnit të Kosovës nga të gjithë nxënësit pjesëmarrës në manifestim. Siç dihet, në manifestimet shkollore që mbahen në Lozanë nuk mbahen fjalime, por në vend të tyre kësaj radhe ishte recitimi i poezisë “Hakërrim” të shkruar në vitin 1942 nga Ali Asllani, që për çudi nëse nuk do ta dinim datën e krijimit të saj do të mendonim se kjo poezi i është kushtuar gjendjes shoqërore e ekonomike në të cilën jetojnë shqiptarët sot. Recitimi i kësaj poezie nga Gëzim Rexhepit, nxënës i të ciklit të lartë të shkollës shqipe në Lozanë ishte mbresëlënës.


Risi në prezantimin e këtij manifestimi ishte pjesëmarrja e ish nxënësve të shkollës shqipe nga Lozana si moderator të tij. Çdo pikë e manifestimit është prezantuar nga moderatorë të ndryshëm: një ish nxënës (tani studentë apo gjimnazist) dhe një nxënës që është duke vijuar mësimin plotësues në gjuhën amtare. Të njëjtit kanë dhënë edhe kontribut në organizmin e manifestimit si dhe në realizimin e filmit të shkurtë që u dha në fund të manifestimit.

Në vijim të manifestimit u paraqitë kori i nxënësve të shkollës shqipe ARTA nga Lozana. Nën udhëheqjen e mësueses Shpresa Idrizi ata kënduan një potpuri prej këngëve të zgjedhura enkas për këtë manifestim.


Kësaj radhe nxënësit e ciklit të ulët të shkollës shqipe në Coteau-Fleuri të Lozanës, të udhëhequr nga mësuesja Shpresa Idrizi, na u paraqitën me një program tejet interesant dhe të përshtatshëm për moshën e tyre. Ata kënduan dhe luajtën me këngët : Shoqe-shoqe, Po shëtisim nëpër pyje, Zilja e shkollës, Fjolla bore, Ylli vogël, Mullixhi ti mos fle, Kur të jesh i lumtur ti, Nëna pite ka gatu dhe Hu-lu-la-ja shkojmë te daja. Këtyre nxënësve iu bashkëngjitën edhe tre nxënës nga shkolla shqipe në Rolle. Kjo paraqitje e tyre u pritë shumë mirë nga të pranishmit në sallë me duartrokitje si gjatë prezantimit ashtu edhe në fund të shfaqjes së tyre.

Në skenë u paraqitën edhe nxënësit e lagjes Prélaz të Lozanës ku mbahet mësim i kombinuar (cikli i ulët dhe i mesëm) nga mësuesja Hasime Nishori. Programi i tyre përbëhej nga recitimi i një poezie, këndim i një kënge dhe luajtjes së valles së njohur “Vallja e Rugovës”.


Ish nxënësit e shkollës shqipe pos me moderim, organizim dhe role në film në këtë manifestim u paraqitën edhe me një pikë të gjimnastikës artistike. Motrat Marigona dhe Besjana Iseni, ish nxënëse të shkollës shqipe në Rolle e tani studente, e mahnitën publikun me paraqitjen e tyre të bukur dhe shumë mirë të sinkronizuar duke kërcyer në ritmet e muzikës bashkëkohore.

Sivjet, pas disa viteve ndërprerjeje, është rihapur edhe shkolla shqipe e mësimit plotësues në Avenches. Për këtë manifestim, nxënësit Dreni dhe Albi e prezantuan këtë shkollë me paraqitjen e tyre duke recituar bashkërisht një poezi të zgjedhur. Të shpresojmë se vitin e ardhshëm do të kemi rastin të shohim një paraqitje me më shumë nxënës nga kjo shkollë.


Në programin e sotëm festiv morën pjesë si mysafirë edhe shkollat shqipe të mësimit plotësues që veprojnë në Rolle (mësuesja Burbuqe Ahmetaj), Morges (mësuesja Hajrie Alidemi) dhe Nyon (mësueset Merita Ajeti dhe Minavere Krasniqi) të kantonit Vaud. Ata, të veshur bukur me veshjet e tyre kombëtare nga viset e ndryshme të trojeve tona, u paraqitën në skenë për të recituar, kënduar apo vallëzuar. Më poshtë janë dhënë disa fotografi që paraqesin disa momente nga pjesëmarrja e tyre në manifestim.


Ashtu siç ishte paralajmëruar më parë në fund të manifestimit u shfaq filmi Emi, Imi, Remi, ... i realizuar nga shkolla shqipe në Lozanë me një skenar të përpunuar sipas librit me të njëjtin emër të autorit Mahir Mustafa, ish koordinator i përgjithshëm i LAPSH “Naim Farshëri” në Zvicër. Në film rolet i luajnë ish nxënësit dhe nxënësit e tashëm që kanë vijuar e vijojnë rregullisht mësimin në gjuhën shqipe në Coetau-Fleuri të Lozanës. Kameraman dhe udhëheqës teknik është zoti Luli Imeri ndërsa realizator i filmit zoti Isni Idrizi. Filmi u përcoll me vëmendje të madhe nga të gjithë të pranishmit në manifestim dhe për të u dhanë mendime shumë të mira pas shfaqjes së tij.



Si çdo herë manifestimet tona shkollore mbarojnë duke kënduar të gjithë nxënësit këngën “Shkolla Shqipe” që vlerësohet si “himni” shkollës shqipe të mësimit plotësues këtu në Lozanë.


Manifestimin e mbyllën të njëjtit moderatorë që edhe hapën atë me fjalët: të punojmë më tepër që këto lloj manifestimesh të festohen përgjithmonë nga ne, fëmijët tanë dhe brezat e ardhshëm këtu në mërgim dhe gjithandej ku jetojnë e punojnë bashkatdhetarët tanë.

Foto: Luli Imeri

Përgatiti: Isni Idrizi

 


Faqe 2 nga 48

Newsflash

Përjetësim i mësuesit

Përgatiti: Kadri Tarelli

Durrës 

 

PËRJETËSOJNË NË BRONX “PROFESORIN” QË “GDHENDI DASHURINË”

 

 

Ish nxënsit durrësakë i ngrenë monument “Skulptorit të Merituar” Sabri Tuçi

 

Është monumenti më i ri i ngritur këtë vit në qytetin e Durrësit, i vendosur në vendin më të zgjedhur, me shikim nga deti, në krah të “Torrës”, pranë shëtitores “Taulantia”, nga ku mund të soditet nga të gjithë qytetarët, por edhe nga kalimtarët dhe turistët, që kanë fatin të vizitojnë qytetin tonë të lashtë. Një përmendore e bukur. Për mua, mbase më  e bukura, jo vetëm për vlerat artistike, por sepse ish nxënësit durrësakë ia kushtojnë mësuesit të tyre të dashur e të respektuar ,“Skulptorit të Merituar”  Sabri Tuçi, pas 17 vjetësh të vdekjes së tij, me përkushtimin: “Profesorit që gdhendi dashurinë”. Mesazhi është hyjnor e njëherazi njerëzor: Derdhin e përjetësojnë në bronx portretin e njeriut, mësuesit e qytetarit, që dhuroi e gdhendi dashuri në shpirtin e nxënësve dhe qytetarëve të tij.“Profesori” Sabri Tuçi lindi në qytetin e Krujës më 1916. Ndoqi dhe mbaroi studimet për skulpturë në Akademinë e Arteve në Romë, në Itali. Është bashkëkohës me piktorët e njohur shqiptarë, si: Ibrahim Kodra, Foto Stamo, Andrea Mano, e plot e plot të tjerë. U kthye në atdhe në vitin 1942. Përjetoi vitet e luftës si shumë të rinj antifashistë. Në vitet e para të mbasluftës u vendos në Durrës, ku jetoi e punoi deri sa ndroi jetë në vitin 1992. Një jetë të tërë gdhendi gurin e mermerin, derdhi në bronx portrete luftëtarësh e heronjsh, portrete fëmijësh e nxënësish, vajzash e djemsh. Vepra që zbukuronin galerinë e arteve dhe nderonin qytetin tonë. Pjesëmarrës në konkurse dhe ekspozita kombëtare. I njohur dhe i vlerësuar jo vetëm në rrethet artistike të qytetit, por edhe të vendit. I njohur dhe i nderuar nga të gjithë qytetarët si artist, por për shumë ish nxëns  edhe si mësimdhënës i gjuhës angleze në gjimnaz, në vitet 60 të shekullit të kaluar.

Studioja e tij ishte e hapur për të gjithë. Njëlloj si një “Casa Ricordi”, për qytein e Durrësit, ku hynin e dilnin nxënës, të vegjël dhe të rinj. Seicili e provonte veten.. Shumë largoheshin, duke zgjedhur udhë të tjera, ashtu si dhe unë që po shkruaj këto rradhë, që në fëmijëri kam hyrë e kam dalë me dhjetra herë në këtë studio, por mbeteshin ata që “Ngjitën” tek ngjyrat, tek balta, tek guri dhe mermeri. Këtu hodhën hapat e para, nisën ëndrën e artit, dhe u bënë piktorë e skulptorë të njohur, si: Nelo Lukaçi, Dhimitër Harallambi, Ilia Rrota, Myzejene Dajlani, Ibrahim Reçi, Jonuz Kasa, Agim Shami, Xhevdet Luli, Idriz Balani, Qazim Kërtusha, e plot, e plot të tjerë. Është një jetë e gjatë pesëdhjetëvjeçare krijimtarie e veprimtarie, po që nuk e kaloi i qetë. Profesori ynë i nderuar provoi trazimet dhe persekutimet e diktaturës. Tallaze që nuk e thyen shpirtin e artistit. Vonë, shumë vonë, në vitet e fundit të jetës së tij, me ndërhyrjen dhe këmbënguljen e miqëve, pas shumë përpjekjesh i u dha titulli “Skulptor i Merituar”.

Cilido që e ka njohur “Professor” Sabriun, sidomos ish nxënësit e tij, do të shprehen me fjalët më të mira. S’ka si të jetë ndryshe. Ai me shpirtin fisnik, rezatonte mirësi. Ish nxënësi Abdulla Ndreu njëri nga pjestarët e grupit nismëtar, shprehet: “Unë dhe shokët e mi, shpesh kujtojmë mësuesit tanë, që kanë lënë gjurmë në ndërgjegjen dhe kujtesën tonë. Të gjithë meritojnë nga një monument, por ““Profesor” Sabriu kishte dhe ka një vend të veçantë. Ai si mësues, rezatonte vlera jo vëtëm për ne si nxënës, por për të gjithë qytetarinë durrësake, dhe si artist edhe për të gjithë shqiptarët. Monumenti vërtet është për “Profesorin”, por tek ai ne shohim dhe nderojmë të gjithë brezat e mësuesëve, të vjetër pse jo edhe të të rinj, që japin dashuri dhe marrin dashuri me tepri, si në këtë rast”.

Ja si e kujton “Profesorin” skulptori durrësak Qazim Kërtusha: “Ditëve të shtuna mbasdite, kur mbas shkollës, këtheheshim nga Tirana, na priste tek dera e studios. Seç kishte një ngazëllim të brendhsëm tek na shihte që rriteshim dhe po bëheshim artistë të shkolluar. Diskutonim gjatë, kishte humor të hollë, por dhe nuk mërzitej, bile mund të them se kënaqej, kur ndonjëri nga ne i kërkonte që të vazhdonte të punonte mbi punët e tij”.

Kjo është dhe arsyeja, përse edhe tjetri skulptor durrësak Idriz Balani, me aqë dashuri punoi portretin e “Profesorit”, e derdhi në bronx, e vendosi mbi shkëmbin e gdhendur, duke krijuar një vepër arti, dhe e shëndroi në një monument, për ta parë e vlerësuar të gjithë. Ai kështu realizoi ëndrën dhe dëshirëne e tij, por edhe të shokëve. Ja përse shumë nga nxënësit e tij u mblodhën dhe vendosën t’i ngrenë profesorit përmendore. Gjetën fonde. Dhe sa shpejt u gjetën, mbase askush nuk e beson, po ja që kështu është e vërteta. Shkëmbin vendosën ta marrin në Krujë. Vetë krutanët e zgjodhën dhe dhuruan gurin për birin e tyre. Durrësakët zgjodhën vendin më të bukur dhe e vendosën shkëmbin me portretin e derdhur në bronx. Është zgjidhje artistike me shumë finesë e fantazi. Kështu ndodh. Kur në mes është dashuria, të gjitha punët bëhen lehtë, mirë e bukur.

 S’besoj se ka në dynja, dhuratë më të çmuar për mësuesin, se kur nga nxënësit e tij, t’i përjetësohet në monument portreti dhe vepra. Ta lemë mënjëanë modestinë.  Cili nga ne nuk do ta lakmonte këtë nder kaq të madh ?  - S’ka përse të kemi zili. Jo të gjithë e kemi këtë fat, bile as duhet të habitemi, se janë të rrallë ata që e marrin këtë shpërblim.

Në këtë rast mund të themi:

Është bukur të skalitësh gurin e të krijosh vepra arti, mbase edhe perëndi.

Më bukur të stolisësh shpirtin, e nxënësin ta bësh qytetar e njeri.

Përgëzime nxënësve të cilët dhanë një leksion qytetarie, duke ngritur në piedestal mësuesin.