Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit

Fetah Bahtiri: PROMOVIMI I LIBRIT

 

Shoqata e Shkrimtarëve, Artistëve dhe Krijuesve

Shqiptarë në Suedi ”Papa Klementi XI Albani”

Libri ”THESAR KOMBËTAR I MËRGATËS

SHQIPTARE NË SUEDI 1,

Për pavarësinë e Republikës së Kosovës”

Kristianstad, Suedi

PROMOVIMI I LIBRIT

më datë 22 shtator 2012 në Kristianstad, Suedi

FJALA E REFERUESIT, PROF. FETAH BAHTIRIT


Shoqata e Shkrimtarëve, Artistëve dhe Krijuesve Shqiptarë në Suedi ”Papa Klementi XI Albani” del para lexuesve dhe dashamirëve të librit shqip kësaj radhe me librin e saj të parë, të cilin e kanë shkruar një numër i madh autorësh që kryesisht kanë bërë një punë grupore. Libri është emërtuar me titullin ”Thesar Kombëtar i mërgatës shqiptare në Suedi, Për pavarësinë e Republikës së Kosovës”. Ky libër është fryt i mërgatës, e cila gjatë dy decenieve të fundit ka qenë shembull i angazhimit duke i shërbyer atdheut, kryesisht Kosovës dhe për vënien e gurëve në themelin e pavarësisë së saj.

Në këtë libër bukur voluminoz me 480 faqe pasqyrohet denjësisht veprimtaria e bashkatdhetarëve të cilët ishin vendosur këtu në fillimin e viteve të nëntëdhjeta të shekullit të kaluar, pra para dy dekadave.

Libri të cilin po e promovojmë sot ngërthen në vete një dokumentacion voluminoz e të kompletuar mirë, por duhet cekur  se kjo është vetëm një pjesë e veprimtarisë së bashkatdhetarëve tanë të cilët jetojnë e veprojnë në Suedi. Shoqata këtu argumenton bindshëm veprimtarinë e shumë bashkatdhetarëve të palodshëm e vetëmohues në realizimin e idealeve dhe qëllimeve shekullore, që Kosova të bëhet shtet i pavarur dhe demokratik. Unë pohoj se autorët e shkrimeve ia kanë arritur qëllimit plotësisht. Këtë pohim e mbështes në materialet e prezentuara në libër.

¨                                                                                                     

Në këtë libër janë dhënë 7 harta, 261 fotografi dhe 207 dokumente të cilat me

gjuhën e vet ilustrojnë e konfirmojnë gjendjen faktike dhe kontributin e mërgatës shqiptare në Suedi në shërbim të atdheut dhe popullit të vet. Kështu, libri flet me dokumente, është një lloj arkivi i dokumenteve të cilat bindshëm argumentojnë faktet, kontributet dhe të vërtetën. Pra, kjo vepër është libër i fakteve, libër i argumenteve, libër i provave. Këto foto dhe këto dokumente janë dhënë në teknikën bardhe e zi, me çka vlera e tyre është e zbehur.

Përkah struktura, libri është i ndarë në  gjashtë kapituj.

Kapitulli i parë bën fjalë për veprimtarinë e bashkatdhetarëve tanë nëpër shumë qytete e regjione të Suedisë. Në këtë kapitull të gjitha temat janë punuar nga grupe autorësh, kurse renditja e materialeve është dhënë sipas rendit alfabetik. Si duket ky ka qenë rregulli dhe përcaktimi i redaktorit. Kështu, kontributet e bashkatdhetarëve, organizimi dhe veprimtaria e tyre është dhënë për qytetet: Borås, Båstad, Falun, Göteborg, Halmstad, Hyltebruk, Hässleholm, Laholm, Landskrona, Lundegård e Lättarp, Smedjebacken, Uddevalla, Vetlanda dhe Ängelholm.

Në kapitullin e dytë gjejmë shkrime bukur të gjata për disa individë të merituar, të cilët vepruan në Suedi e edhe jashtë Suedisë dhe afirmuan shqiptarët si komb dhe integrimin e tyre në shoqërinë suedeze,. Renditja e shkrimeve në këtë kapitull është bërë sipas moshës së individit për të cilin bëhet fjalë në shkrime, duke  filluar me më të moshuarin dhe duke përfunduar me më të riun, në rastin konkret me më të renë. Kështu shkrimet jepen për  këta veprimtarë: Sadulla Zendelin-Dajën, Fetah Bahtirin, Bedri Pacin, Sejdi Zekën, Shyqri Gjurkajn, Murteza Berishën, Halim Hotin dhe Yllka Sheqirin.

Edhe në këtë kapitull shkrimet janë bërë nga grupe pune.

Ndërkaq, në kapitullin e tretë gjejmë shkrime të individëve si autorë dhe aty hasim tema interesante e të përgatitura mirë. Këtu ka shkrime interesante, autorë të të cilave janë: Ullmar Qvick, Murat Gecaj, Fetah Bahtiri, Prof. Dr. Eshref Ymeri, Ismet Hasani, Fazli Hajrizi, Kadrije Meniqi dhe Gentiana Zagoridha.

Në kapitullin e katërt i gjejmë katër intervista të përgatitura nga Hysen Ibrahimi, në kapitullin e pestë ndodhen poezitë dhe në të gjashtin një novelë autobiografike e autorit Hamit Gurguri, e cila lë përshtypje të jashtëzakonshme.

Në libër kemi shkrime të këndshme për Sesionin shkencor që është mbajtur në Ängelholm të Suedisë më datë 2 qershor 2012 dhe shkrime përkitazi me promovimin e veprës së historianit Jusuf Buxhovit ”Kosova” I, II dhe III, që u bë po atë ditë në të njëjtin vend, autorë të të cilave janë: Sokol Demaku, Qibrije Hoxha, Rizah Sheqiri dhe Hysen Ibrahimi.

Si përfundim, mund të konstatoj se ky libër është i vlefshëm jo vetëm për ditët e sotme, por edhe për kohën e ardhme; jo vetëm për gjenaratat e sotme, por më shumë për fëmijët tanë, për fëmijët e fëmijëve tanë, për historinë gjithpërfshirëve të këtyre muhaxhirëve të ardhur këtu diku nga Ballkani. Gjithashtu unë mendoj se është e vlefshme dhe e dobishme që këtë libër në bibliotekën e vet ta ketë secila familje shqiptare këtu në Suedi, e edhe në tërë gjeografinë shqiptare.

Unë do t`u kisha rekomanduar të gjithë bashkatdhetarëve të prirë në përdorimin e pendës që të shkruajnë sa më shumë libra për veprimtari të ngjashme në ambientet ku ata jetojnë, punojnë e veprojnë, në mënyrë që të lënë një gjurmë prapa vetes, sepse kështu ata i shërbejnë familjes së vet, popullit të vet, atdheut të vet dhe historisë kombëtare.

Dhe krejt në fund, më duhet ta cek edhe një fakt të rëndësishëm: ai që e shfleton këtë libër, në faqen e fundit lexon:

Botimin e financoi

Halim Hoti, Suedi

Unë mund të them me zemër e shpirt: Halim Hoti! Të lumtë! Të falemnderit shumë për kontributin, veprën dhe veprimtarinë tënde

Referuesi,

Fetah Bahtiri

 

 

Mehmet Deliu:“Heroina e Popullit” Shotë Galica,

 

“Heroina e Popullit” Shotë Galica,

emër nderi e krenarie, emër mburrje e  lirie

(Me rastin e 85 vjetorit të vdekjes)

Shkruar nga Mehmet Deliu

Në kuadrin e 100 vjetorit të pavarësisë tonë kombëtare, Bashkia Fushë-Krujë dhe Organizata për Dëshmorët e Atdheut të rrethit Krujë, zhvilluan ceremoninë përkujtimore me rastin e 85 - vjetorit të vdekjes së “Heroinës së Popullit” Shote Galica.

Shote Galica, jo vetëm në këto 100 vitet e fundit, por dhe më herët, përbën një simbol të gruas dhe nënës në mbarë hapësirën shqiptare, që historikisht u përball me ashpërsitë e jetës, që me dinjitet duroi peshën e shekujve të robërisë dhe varfërisë, të lotit dhe gjakut, që nuk u mposht nga asnjë sfidë.

Ato hynë në histori me qëndresën e tyre, ato hynë në këngë me bujarinë e tyre, ato u mitizuan për besnikërinë dhe sakrificat e tyre si Rozafa e kalasë prej guri, si Doruntina..., që bijtë e tyre i nisën në luftë me fjalët: ”kthehuni fitimtarë” e, kur ata ktheheshin të gjakosur nga lufta, fjala e nënave ua miklonin plagët atyre.


Ishte nëna dhe gruaja shqiptare ajo, që i rezistoi të gjitha këtyre dhe nuk u dorëzua. Asaj, i dedikohen të gjitha, para së cilës populli ynë me respektin më të madh duhet të përkulet deri në gjunjëzim-para qëndresës dhe heroizmave të Nënës Shqiptare !

I gjithë ky respekt për nënat tona, denjësisht përcillet në emrin e nënës, në emrin e gruas dhe në emrin e heroinës sonë kombëtare – SHOTE GALICËS, ky emër kaq i madh që zuri vend po aq të madhërishëm e  të   lavdishëm në historinë tonë kombëtare. Emri Shotë Galica është emër nderi e krenarie, është emër mburrje e  lirie për të gjithë shqiptarët kudo që janë. Është dashuri për atdheun, pasion dhe frymëzim i qindra Shotave të reja që ranë me pushkë në dorë . Ato luftuan për çlirimin e atdheut - ashtu si Shotë Galica dikur, dhe ranë për atdhe sa herë e kërkoi domosdoshmëria e lufta çlirimtare, ato ranë me emrin e Shote Galicës në gojë!


Qerime (Shotë) Galica e inspiruar në bëmat e trimëreshave shqiptare e bindur thellë në të drejtën e popullit tonë për të qenë të lirë e vuri pushkën krahut dhe për 12 vjet me radhë nuk u nda nga burri dhe bashkëluftëtari i saj Azem Galica dhe nga shokët e tij.  Për 12 vjet me radhë Shote Galica luftoi kundër pushtuesve serbë, austrohungarezë e bullgar.

Shota u lind në vitin 1895 në krahinën Radishevë të Drenicës martire, në një familje të varfër por shumë  patriotike. Ajo, ishte motër e gjashtë vëllezërve. Babai i saj Halili, ngaqë e kishte të vetmen vajzë, nuk e ndau nga djemtë e tij për asnjë çast. E merrte me vete nëpër kuvende burrash, ku pati fatin të shohë me sytë e saj trimat e kohës si: Isa Boletinin, Shaqir Smakën, Kamer Loshin, Nak Berishën, Mehmet Deliun, Azem Bejtën, e shumë trima të tjerë. Nëpër ato kuvende merreshin vendime që të kërciste pushka mbi pushtuesin serb. Aty këndohej dhe kënga e binte çiftelia për trimëritë e trimave tanë.
Shota i binte mirë çiftelisë, si edhe çarkut të hutës. Këndonte si zanë mali, sa edhe të tmerronte me zërin e kushtrimit:      ”Ooo, Prite, prite Azem Galicën, o  hejjj”...

Nëpër ato kuvende Shota njohu Azem Galicën, me të cilin u martua në vitin 1915. Ajo në vend të rrobave të nusërisë, veshi rrobat e burrave, në vend të pajës vuri armën krahut dhe u bë nuse malesh. Në dasmën e saj ishin 300 krushq me 300 pushkë krahut, binin tridhjetë lodra përnjëherësh, kërcenin 300 malësorë vallen e Kaçakëve të malit... Shota që nga ai çast nuk u nda më nga Azemi dhe nga bashkëluftëtarët e tij. Dhoma e saj e nusërisë u bë Çiçavica, stolitë e saj, ishin gjerdani me fishekë rreth belit. Kjo pra ishte Shota – gruaja shqiptare, që nuk u lodh e nuk u tut kurrë para jetës së vështirë të malit, as para flakës së barotit, as para rënies e plagosjes së luftëtarëve të lirisë, as para masakrave që bënin xhandarët serbë mbi popullatën shqiptare. Përkundrazi morali dhe forca e saj sa vinte e shtohej e vetëdijshme se liria e vendit nuk arrihet pa u djegur në flakët e luftës!

E tillë ishte Shota dhe si e tillë vazhdoi këtë rrugë pa u luhatur, as edhe pas vrasjes nga serbët të burrit e shokut të jetës së saj Azem Galicës.

Gjatë jetës së saj prej kaçaku të malit, Shota është ndeshur dhjetëra herë me pushtuesin serb. Janë dhjetëra beteja, me orë të tëra luftime, në pozicione të ndryshme e shumë herë të pavolitshme e të pabarabarta në armatime. Gati në të gjitha rastet, luftëtarët e lirisë kishin dalë fitimtarë, megjithëse kishin pësuar edhe goditje të rënda me humbjen e shokëve. Kjo përballje e Lëvizjes së Kaçakëve të Kosovës me pushtuesin serb nuk ishte e shkurtër, prandaj për Shotën, Azemin dhe bashkëluftëtarët e saj ishin krijuar mite e legjenda: Ishin përhapur fjalë se Azem Bejta bashkë me gjokun e tij po fluturonte, ose se kur thërriste Shota: “Oooo, prite, prite Azem Galicën o heejjj” dëgjohej për tej shtatë malesh e kodrash, ose se Shota me një dorë lufton dhe me tjetrën i bie çiftelisë dhe se plumbat e saj kurrë nuk shkonin huq, mandej thoshin se Azemin dhe Shotën nuk i zë plumbi i shkjaut, e deri te legjenda kulmore qe tregon një guxim e forcë të padëgjuar, kur për të nxjerrë plumbin që kish marë nga serbët, i zgjat nagatin e saj doktorit duke i thënë pa ju dridhur qerpiku: ”qëlloje, se plumbi del me plumb”.

Shota luftoi e barabartë me burrat në çetën e Azem Galicës nga viti 1914-1926. Çeta kishte rreth 400 luftëtarë dhe vepronte krahas kryengritësve të tjerë të Kosovës, ku vetëm në Rahovec kishte mbi 10.000 kryengritës. Gjithë Kosova në ato vite ishte kthyer në vatër zjarri, ku në cdo cep luftohej për liri e pavarësi. Çeta e Azemit dhe e Shotës mbajtën të çliruar për një kohë të gjatë një zonë prej disa fshatrash dhe e quajtën “Arbëria e Vogël”. Mizoritë Serbo-Malazese mbi popullin e Kosovës kanë qenë të mëdha. Vetëm në një aksion të tyre ata vranë 12.371 vetë dhe burgosën 22.110 të tjerë, dogjën 6050 shtëpi, ndërsa 10.526 shtëpi u plaçkitën. Në një aksion tjetër Serbët vranë gra, fëmijë e pleq në disa fshatra, nënat me foshnja i dogjën të gjalla, plaçkitën dhe rrënuan kudo, duke mos lënë asgjë në këmbë. Në këto luftime Shota humbi 22 pjesëtarë të familjes së saj: 4 vëllezërit dhe i shoqi u vranë në luftim e sipër, kurse nëna, motrat, nuset dhe fëmijët e vëllezërve u pushkatuan nga forcat shoviniste mizore serbe.

Pas këtyre masakrave çnjerëzore dhe rënjes në fushën e betejës të burrit të saj, Azemit, ajo nuk u gjunjëzua e ligështua, por gjeti forca dhe e udhëhoqi vetë çetën e luftëtarëve të lirisë të Azemit në luftë kundër forcave mizore Serbe.  Shote Galica u priu luftëtarëve të lirisë në sa e sa aksione të rrepta ballë për ballë me armikun. Ajo me zërin e saj u fuste tmerrin xhandarëve kur jepte kushtrimin: “Ooo prite, prite Azem Galicën, o heej”... Shota edhe u plagos në luftëra, por morali i saj nuk u thye asnjëherë, kështu duke u bërë shembull e krenari për ne.

Shota në rolin e nënës nuk pati rastin që të gëzoj ledhatimet e djalit të saj i cili i vdiq shumë shpejt pas lindjes, për shkak të kushteve të malit. Mirëpo Shota nuk ndenji indiferent kundrejt kësaj ndjenje, ajo mori me vete ngado që shkoi fëmijët e shokëve të rënë për liri të Kosovës. Ajo për as një çast, nuk i la vetëm ata, duke u bërë nënë e dytë e tyre deri në çastet e fundit të jetës së saj.

Shote Galica në fundin e dimrit të vitit 1926, të një dimri të ashpër, e lodhur dhe e dërmuar e me zemër të plagosur, shoqëruar nga bashkëluftëtari i Çetes, Mehmet Deliu e me pak shokë të tjerë, erdhën në  Shqipëri, për të marrë vehten me shpresën së do të ktheheshin me pranverën e parë. Ajo u vendos në katundin Shullaz të Krujës. Me vete kishte edhe fëmijët e shokëve të rënë, fëmijë të mbetur jetim të cilët Shota kishte marrë përsipër t’i rritë dhe t’i edukojë me frymën atdhetare. Me shpresën se do të gjente mbështetjen e mbretërisë së Ahmet Zogut ajo u zhgënjye shumë shpejt nga sjelljet e tij mospërfillëse, pasi Shota nuk e dinte,  se mbreti Zog ishte borxhli ndaj Krajlit të Serbisë i cili e kishte strehuar, armatosur dhe kthyer nga hotel Bristoli i Beogradit në karrigen e mbretit të Shqipërisë, duke e rrëzuar të parën Qeveri Demokratike në Ballkan - Qeverinë e Fan Nolit!

Në këto rrethana Krajli i Serbisë, pasi kishte dëmtuar rëndë pas 12 vjet lufte Lëvizjen Kaçake të Kosovës së bashku me prijësin e saj, Azem Galicën, kishte kërkesa shtesë pranë mbretërisë zogolliane që të asgjësoheshin edhe rrënjët e kësaj lëvizje në Shqipëri ku Shotë Galica i kishte nën përkujdesje!...

Shote Galica e përballur me tmerrin e varfërisë, rrethuar nga harresa, varfëria, mjerimi dhe inferioriteti i një regjimi mbretëror zogollian, i shkroi një letër mbretërisë në fjalë ku thoshte: “ Unë jam Shote Galica- gruaja e Azem Galicës, prijësit të Lëvizjes Kaçake të Kosovës. Gjendem në katundin Shullaz të Krujës, kam dhe katër fëmijë jetim me vete. Janë fëmijët e luftëtarëve të vrarë për çlirim të Kosovës. Jam e shtrënguar të ju vë në dijeni se jam duke vdekur nga uria së bashku me fëmijët jetim!”...
Shota, po ndeshej me vdekjen dhe vdekja e saj në atë moshë kaq të re, më shumë pati për pasojë moskujdesin njerëzor ndaj saj, ky moskujdes i qëllimshëm i një regjimi mbretëror antikombëtar kurorëzoi kushtet e një vdekje të parakohshme dhe të pa natyrshme të një gruaje që quhej Shote Galica e cila kishte vetëm 32 vite!...

E sëmurë nga plagët e mara në luftë, në kushte të tilla të vështira ekonomike e shëndetësore, Shota pati ardhur në fshatin Derven të Fushë-Krujës, me shpresën se do të ndihmohej, nga shteti i asaj kohe, por e zhgënjyer thellë, e tradhëtuar dhe e braktisur mizorisht, ajo vdiq më 20 korrik 1927 dhe u varros sipas porosisë së vet, aty ku ishte qendra e Fushë-Krujës dhe rruga që lidhte Shqipërinë me Kosovën.

Pas çlirimit të atdheut, shteti shqiptar, duke vlerësuar lart kontributin dhe sakrificat e Shote Galicës i dha asaj titullin e lartë “Heroinë e Popullit”. Më vonë emri i saj është përjetësuar në shkollën e mesme të Fushë-Krujës si dhe është shpallur “Qytetare Nderi” e Fushë-Krujës.

Është në nderin e Fushë-Krujës ku Shote Galica, jetoi çastet e fundit të jetës së saj, vdiq dhe u varros këtu, duke sjellë me vete historinë e heroizmin saj të pashoq, për të cilat dhe është vlerësuar lart nga gjithë spektri politik, që si qytet, si institucione shtetërore e organizata shoqërore, si komunitet e qytetarë të thjeshtë, që brez pas brezi të kujtojmë e nderojmë jetën dhe veprën e saj si luftëtare e idealeve të mëdha kombëtare shqiptare dhe model për edukimin e brezave të rinj.

Në mbyllje të këtyre radhëve e ndjej për detyrë qytetare e atdhetare, që të theksoj nevojën e një vlerësimi e angazhimi më të madh e të vazhdueshëm, jo vetëm të institucioneve, të organizatave e të komunitetit të Fushë-Krujës, por dhe të Qarkut Durrës e të institucioneve qendrore të Shqipërisë e Kosovës, për ta mirëmbajtur e shndrruar vendvarrimin e saj në një vënd të përshtatshëm, plotësisht të merituar e tërheqës për publikun e gjërë shqiptarë.

Lavdi të përjetëshme jetës dhe veprës së Shote Galicës !

 

 

Prof.Dr.Hektor Veshi:Njerëz të ditur në themelet e miqësisë me Suedinë

 

Njerëz të ditur në themelet e miqësisë me Suedinë

(Përjetime nga leximi u dy librave të shkrimtarit Viron Kona: ”Bukuri suedeze” dhe ”Për Ju, miqtë e mi !”)

Shkruar nga Prof.Dr.Hektor Veshi

Në foto: Prof. Dr. Hektor Veshi

Nxitja për të hedhur këto radhë shkrimi, më erdhi nga një rast i pazakontë: lexova librin me një frymë të thellë miqësore ”Për Ju miqtë e mi ”  të shkrimtarit të njohur Viron Kona, i dyti pas atij me titull “Bukuri suedeze”. Të dy këta libra, autori i shkroi si falënderim, mirënjohjeje e dëshirë për shtimin e ngritjen  lartë të miqësisë shqiptare-suedeze. Nuk i numëroj dot, por edhe nuk mundem, sa emra njerëzish suedezë e shqiptarë të sjellin parasysh të dy librat e z. Kona.

Bukuria e tyre, dashuritë njerëzore, përpjekjet për ngritjen e  vlerave njerëzore nga të dy krahët, sidomos nga shqiptarët, do të dëshiroja t`ua tregoja lexuesve në dy-tri fraza, por nuk mundem...

Ato mund të kuptohen thellë realisht, të të gëzojnë e të të frymëzojnë, vetëm duke i lexuar vetë çdo njeri, madje siç i themi ne në Shqipëri të lexohen me laps në dorë.

Por mua që mora lapsin të shkruaj diçka, si mbresa, jo veçse për veprat, po ju sjell në mendje lexues të dashur pak fakte, mbase më të rëndësishmet nga ato të njohurat në të dy librat e Vironit, por që  mua më kanë detyruar të formoj mendimin se vlerat e miqësisë ndërmjet popujve i hedhin dhe i forcojnë shumë njerëz, tregojnë male dashurie e besnikërie së bashku me dete diturie në bashkëveprim. Shtimi i atyre njerëzve dhe i kontributeve të pakursyera mund të themi se ka mundësi të shndërrojnë botën, ta bëjnë atë më të mirë. Teknika e sotme lehtëson e shpejton këto synime.

Nga informacioni i dy librave miqësorë të Viron Konës për Suedinë, e quaj me vend të nënvizoj disa nga ngjashmëritë dhe ndryshimet që, gjithsesi, meritojnë ëndërrime  e përpjekje për t`u përafruar me shqiptarët e mbarëshqipërisë, me miqtë drejt arritjeve të standardeve më të larta në shumë apo çdo aspekt.

Ndër ngjashmëritë, do të përmendja personalitetet e njohura botërisht, madje të rendit të parë. Suedezë janë botanisti i madh dhe realizuesi i sistematikës së botës bimore Karl Linne dhe shpikësi termometrit Celcius. Kurse, nga Shqipëria, do të përmendja humanisten e pashoqe në botë Nënë Tereza dhe mjekun nobelist Ferid Murati ( me gjak shqiptari ).

Si përfaqësues të gjallë dhe nga më aktivët  për njohjen dhe afirmimin e dy popujve tanë do të përmendja suedezin Ulmar Kvik dhe shqiptarin nga Kosova Sadulla Zendeli - Daja. Të dy këta personalitete të botës së dijes me banim në Suedi, po thuaj në një kohë, para afro 35 - 40 vjetëve, pa u lidhur me njëri - tjetrin, secili më vete, ia filluan me pasion një rruge të mundimshme për njohjen dhe hedhjen e  bazave sa më të forta për forcimin e lidhjeve ndërmjet dy popujve tanë. Zoti Sadulla për përpjekjet që bëri e bën për akomodimin në Suedi në kuptimin e gjerë të kësaj fjale të shqiptarëve kosovarë, me doket, zakonet, vuajtjet e brengat e tyre. Ai u mbiquajt nga bashkëkombësit ”Daja” !

Dhe ky emër cilësues nderi, është bërë shtojcë e emrit të tij. Ndjeshmërinë e dashurisë dhe keqardhjen ndaj çdo shqiptari, sidomos kur ndodhej nën regjimin serb ose luftërat me të ( bashkë me mbarë botën ) ai i përmblodhi në librin me titull “Ditari i dhimbjeve” e botime ose veprimtari të tjera.

Dhe shihni paralelen me kahje tjetër, por me qëllim të njëjtë: Suedezi Ulmar Kvik, pas njohjes përmes shqipes së mësuar në radio, njohjes së shumë shqiptarëve, miqësimit me ta, bëmat dhe ëndrrat e tyre për jetën në liri si suedezët, shkroi librin titull - real e dramatik ”Më shumë heroizma se sa grurë” ! (Për bukurinë, realizmin dhe “prekjen në telat” e zemrave të shqiptarëve përmes këtij libri shkruhet ose citohet recenca shumë e bukur dhe e plotë e shkrimtarit Viron Kona, e botuar në gazetën “Republika” dhe e pasuar si flakë magjike të ndezura nga 19 kolegë, miq, shkrimtarë, gazetarë e mësues në Shqipëri, të cilëve, natyrisht do të doja t`u bashkëngjitesha edhe unë, sidomos edhe pas leximit të librit). Por fjalën nuk e kam vetëm këtu.

Njohja më sistematike dhe  e letërsisë, hapi horizonte të reja vlerësimi e bashkëpunimi që tashmë mund të themi, ka krijuar një ”bum”. Në këtë kuadër, na është krijuar mundësia, edhe nëpërmjet librave të  Viron Konës, të dimë pothuaj të gjithë titujt e letërsisë suedeze të përkthyer në shqip, por edhe ato të shqipes në suedisht. Në shqip letërsia suedeze është bërë e njohur përmes pak veprave të yllit suedez August Strindberg, autor i mbi pesëdhjetë veprave të gjinive të ndryshme. Por specifikisht, të vegjlit kanë shijuar dhe kanë mësuar shumë nga kryevepra me famë botërore shkruar për ta, siç janë “Pipi Çorapegjata”, e autores Astrid Lindgren e, sidomos, “Udhëtimi i mrekullueshëm i Nils Holgersonit’ (Gishtoja), i autores Selma Lagerlof. Sa shumë janë mësimet dobiprurëse e të këndshme për formimin qytetar të fëmijëve që transmetojnë vetëm këta dy libra ( Mësimi themelor është njohja dhe forcimi i dashurisë deri në admirimi i vendit të vetë, Suedisë ! Mesazh ky  nga më të mëdhenjtë për çdo qytetar të botës, i cili ka mbi 100 vjet që jepet apo rrezatohet te kushdo që i lexon e dëshiron të mësojë prej tyre).

Suedezët janë gjithashtu sqimtarë në përzgjedhjen e përkthimin e letërsisë në gjuhën e tyre. Vëmendje parësore tregojnë për letërsinë për fëmijë, që ajo t`i përgjigjet nivelit shkencor të jetës së atij vendi nga më të përparuarit  e botës.

Në Shqipëri, 5 - 6 vite më parë, zuri vend të parë dhe u vlerësua me çmime nga UNICEF, AMC dhe u cilësua  libri më i mirë i vitit libri i Viron Konës me titull “Eh, more Bubulino !” Bëhej fjalë për atë vogëlushin që u ngjet fëmijëve suedezë, mendjehapur, kureshtarë e ëndërrimtarë për shumë  e më shumë hapësirë diturie e arritje shkencore. Madje, me ëndrrat e tij për të shkuar në planetin Mars, ia kalon edhe “Nils Holgersonit” suedez etj., prandaj fëmijët suedezë, në biseda, e pyesin autorin Viron Kona, se si do të mund t`i kalojë Bubulinoja vështirësitë në nivelin e  sotëm të shkencës, që të arrijë brenda një kohe të arsyeshme në Marsin, aq shumë  larg nga Toka!

Pyetjet e  fëmijëve suedezë  e kanë vënë në provë bindjeje për ta e zgjidhjeje  autorin Viron Kona për ta përcjellë Bubulinon atje ! Pyetjet e menduara mirë, siç shkruan shkrimtari ynë, i bëjnë fëmijët e një populli që shoqëron brez pas brezi me logjikë e zgjidhje shkencore, dobiprurëse të përgjithshme,  gjithçka, që nga tabelat e mjetet mësimore të klasave, ndërtimi i rrugëve, vendosja e simboleve monumental artistik në qytetet e vendit si (diku Pinoku, diku gërshërët e rrobaqepësit ! ) Ose, le të përmendim, lëvizjen  e trageteve me anë të energjisë eolike ( energji që prodhohet me anë të erës ) etj. etj;

Janë ata, që nuk lejojnë të bëhet asgjë formale ose shkel e shko dhe arrijnë të mbrojnë pasuritë, natyrën; t`u gëzohen edhe shpendëve e kafshëve të egra të pyjeve, të cilat i mjekojnë kur pësojnë aksidente, shqetësohen kur ndonjë syresh braktis pyjet e vendit, duke kaluar në ndonjë vend fqinj !

U bënë disa dhjetëra vite, kur disa dhjetëra mijëra shqiptarë, për shkaqe  historike, politike, kanë lënë vendlindjen e tyre ( Kosovë ) ish Jugosllavi, dhe janë bërë qytetarë  me të drejta të plotë të Suedisë.

Është e pamundur të përmblidhen  e të përshkruhen  përpjekjet  e brengat e shqiptarëve kosovarë ( por edhe të të tjerëve pas 1992) për t`u “njësuar” me vendasit ose për afrimin e tyre, përveç ekonomik, edhe kulturor në tërësi, me tërë doket e zakonet që kanë gjetur e mbartin.

Shkolla ku arsimohen, klube kulturore, organe shtypi që publikohen, veprimtari të gjalla  e të pareshtura të përbashkëta etj., janë bërë “rutinë” e jetës për t`u ndjerë të dy palët pjesë e pandarë e popullit afro 10 milionësh suedez. Binjakëzimi i disa shkollave të të dy vendeve, Suedisë e Shqipërisë, dhe vizitat e ndërsjella të mësuesve, drejtuesve e grup-nxënësve, si dhe personaliteteve të letërsisë e publicistikës shqiptare Viron Kona e prof. Murat Gecaj, i kanë dhënë shtytje e ngjyrim të ri, miqësisë së re, të  madhe që ka lindur. Këtij bashkëpunimi dhe forcimit të kësaj miqësie, me Suedinë, po i shërbejnë edhe shumë  krijues e publicistë shqiptarë, përmes botimeve përmbledhëse, njohës të librave si ai i z. Sokol Demaku ”Mbrëmja në mërgim”, nga i cili s`mund të mos citohen vargjet tronditës si tërmet i thellësive të zemrës e tokës: ”Vendi im, o vendi im”/Një zë i lartë/Një fjalë e shtrenjtë...”( Për këtë personazh të jetës kulturore - arsimore e pedagogjike e politike të shqiptarëve të Suedisë, ka vend të shkruhet më vete! )

Me teh të ngjashëm krijimtarie, mund të thuhet se punojnë edhe krijues të tjerë të suksesshëm. Por mua m`u duk shumë i respektueshëm publicisti dhe krijuesi me moshë të re Bahtir Latifi, lindur më 1978 në Vushtri ( Kosovë), që krijimeve të veta me librin “As i gjallë e as i vdekur”, me idenë qenësore ”Guri rëndon në vend të vetë”, iu shton edhe “nektarin”’ e krijuesve të tjerë shqiptarë në Suedi dhe anë e mbanë botës, për t`ia servirur shqiptarit e qytetarit suedez ! Aty gjen informacione  e citime nga krijimtaria e  vyer e Sadulla Zendeli –Daja, portretizohet madhështori Ulmar Kvik, pasqyrohet artistikisht jeta e qytetares Qibrije Hoxha, flitet për profesorin Neki Babamusta, për autorin e poetin Limon Zogaj, që jeton në Gjermani, për poetin Ibrahim Abedini, që me preokupacion revokon vargjet e  të madhit Naim Frashëri për gjuhën shqipe dhe ruajtjen  e saj: ”Pa shihni ç`gjuhë e mirë/Sa shije ka e hije/Ç`e bukur dhe  e dëlirë/Si gjuhë perëndie!”, për poetin vlonjat Arqile Gjata që jeton e punon në Athinë, për Praq Radon, aktor shkodran që jeton në Amerikë, për Baki Ymerin, krijuesin e përkthyes që banon në Bukuresht ( Rumani ), për Bahrije Zogaj - Krasniqi, e cila jeton në Suedi me moton: “E pajisur mirë me dituri këtu në Suedi dhe pastaj...diku në Kosovë, duke punuar me të ardhmen tonë, rininë...”

Libri ndalet  edhe në shkrimin e prof. Murat Gecaj ”Me bashkatdhetarët e kolegët tanë Sokol Demaku e Bahtir Latifi...”; mbyllet me shkrimin”Ndjenjë e prekshme dhe  paharruar me miq nga Tirana”, që i kushtohet kujtimeve, mbresave nga vizita  e tij e parë në Tiranë, kryeqytet i Shqipërisë dhe i shqiptarëve kudo”.

Tingëllojnë si një refren dashurie dhe  përfundim artistik fjalët urim – zemre, të autorit Viron Kona: ”Qofshi gjithnjë të lumtur vëllezër dhe motra, ju dhe familjet tuaja; ju dhe miqtë tuaj, kudo dhe kurdoherë ! Ne jemi nga mesi i Dheut, aty ku qëndrojnë më gjatë dallëndyshet, aty, ku shqiponjat e shikojnë diellin drejt e në sy”, e pasohen nga fjalët poetike të Bahtir Latifit: “aty ku ngjallet gjithçka e zgjatet jeta.” Këtyre fjalive mbyllëse, të poetëve Viron Kona e Bahtir Latifi, s`mund t`u shtosh asgjë, pasi u kushtohen mbarë shqiptarëve për trojet shqiptare bashkë. Mbështetur në librat e shkrimtarit Viron Kona, që e kemi në analizë, nuk mund të mos përmendim dhe krijimtarinë e begatë të Hamit Gurgurit, Riza Sheqirit, Fetah Bahtirit e dhjetëra poetëve e shkrimtarëve shqiptarë nga Kosova, sot qytetarë të nderuar në Suedi.

I shërbejnë  fuqishëm miqësisë me Suedinë krijime të tilla, sigurisht edhe shumë e shumë të tjera,  sepse, i larti, të afron dhe të do, kur je i përafërt në të gjithë cilësitë ose, bën përpjekje të lavdërueshme për t`ia arritur të të vlerësojë, pastaj të të dojë.

Shkruar në Tiranë, Korrik - Gusht 2012

 

 

 

Viron Kona: Duke lexuar librin e Sokol Demakut “Na ishte një kohë”

 

Vlera, që  do të dëshironim t`i kishim të gjithë

Duke lexuar librin e Sokol Demakut “Na ishte një kohë”

Shkruar nga Viron KONA

Kam dëgjuar shpesh herë se energjitë e njeriut janë të pashtershme dhe shprehen pafundësisht me anë të fjalës, mendimit  dhe veprimit. Këtë aksiomë, e kam parë këto vite te  Sokol Demaku, shqiptari nga Drenica e Kosovës; prej vitesh banorë familjarisht i qyteti të Borasit në Suedi.

Edhe ndonjë herë tjetër e kam portretizuar Sokolin, i cili të befason thuajse çdo çast me karakterin, kulturën, të qenit aktiv e krijues e, mbi të gjitha, Njeri me shpirt e zemër të bukur. Kështu e kam njohur  Sokol Demakun në jetë dhe në tërë veprimtaritë tona të përbashkëta, në ftesat e ndërsjella, takimet dhe vizitat, bisedat dhe bashkëbisedimet, kudo. Kështu, aktiv dhe me zemër të artë, po e shoh edhe teksa lexoj librin e tij, botuar muajt e fundit e, të titulluar: ”Na ishte një kohë”.

1.

Nis parathënia e librit me një shkrimtari të zgjedhur nga prof. Murat Gecaj, i cili shprehet me respekt te veçantë dhe me dashuri për përmbajtjen e  këtij libri dhe, njëherazi, për autorin Sokol Demaku. Me këtë rast, shpreh falënderimin qytetar për profesor Gecaj, i cili bën vlerësime objektive, të qarta dhe të vërteta për Sokolin tonë, që tregohet me të gjithë  mjaft i dashur e paqësor. Mua, personalisht, Sokoli, herë më krijon përfytyrimin e një pëllumbi të bardhë, që lëkund vazhdimisht një degëz ulliri, dhe herë të tjera përfytyrimin e një shqiponje mali, krenar dhe me dinjitet, me personalitet të veçantë, që ia jep karakteri i formuar, kultura e gjerë, humanizmi dhe dashuria për vendin e  tij, Kosovën, për bashkëkombësit, dhe, tashmë, edhe për Borasin, qytetin suedez mikpritës e me bukuri të rralla natyrore e njerëzore.


Sapo fillon e lexon librin, sheh merakun e autorit për t`i çelur  faqet e para me vizitën e  tij dhe të mikut të tij Bahtir Latifi, në Shqipëri, një vit më parë. Edhe herë të tjera ka qenë Sokoli me miqtë e familjen në Shqipëri, sepse, kudo, ai rrethohet nga miqtë dhe shokët, kudo ku shkon,  në Shqipëri, Kosovë, Suedi, dhe në shumë vende të tjera të botës, por, me sa duket, shkrimi ku shprehet dashuria për nënën Shqipëri, e nxiti të vihej në start  për një rrugëtim në mbi 100 faqe të shkruara rrjedhshëm, qartë, me figuracion pikant artistik, me thjeshtësi e bukuri shprehjeje dhe mendim të mençur.

2.

Si edhe mijëra shqiptarë të tjerë nga Kosova, Sokoli përjetoi dhembjen dhe shtypjen e gjenocidit të egër serb. Si edhe shumë shqiptarë të tjerë, ai arriti në fillim me vështirësi, por me shumë vullnet të integrohej në jetën suedeze të qytetit të Borasit. Arriti të mbaroj një shkollë me emër për pedagogji në qytetin Goteborg. Meritoi të filloj punë si mësues në një shkollë të njohur të qytetit të Borasit, në “Fjardingskolan” si dhe të fitoi aty respektin e plotë të mësuesve, nxënësve dhe drejtuesve të kësaj shkolle. Por, në Boras, Sokoli gjeti vendin ku njeriu mund të shprehë vrullet dhe energjitë e tij krijuese, të flas me shpirt dhe me zemër, duke formuar me një grup bashkëkombësish Qendrën Kulturore Shqiptare “Migjeni”, dhe Revistën dhe, më pas, radion emërndritur “Dituria”. Me këto organizime, ky njeri arriti të  tërheq si magnet rreth vetes dashamirës e krijues të talentuar dhe, së bashku, të zhvillojnë veprimtari të larmishme kulturore, atdhetare, artistike dhe sportive...E, jo vetëm në Boras, por edhe në qytetet qark tij. Sokoli nuk mund të kënaqej me kaq, prandaj, me këmbëngulje, me miq e shokë, i ndihmuar dhe mbështetur nga Shteti Suedez, arriti që nëpërmjet projektit “Udha e shkronjave” të krijojë lidhje e binjakëzime me shkollën “Demokracia” të Durrësit në Shqipëri, të organizojë, me mbështetjen e  rektorit Per Kettisen, bashkëpunime të shpeshta, të ndërsjella dhe të larmishme për forcimin  asaj lidhjeje. Por, edhe të futet ëmbëlsisht në gjirin e krijuesve shqiptarë në Tiranë dhe në Kosovë, ku marrëdhëniet e  tij krijojnë ritme dhe hove të reja, si një harmoni violinash.

3.

Më kujtohen disa copëza tregimesh nga jeta e Sokolit. Janë shumë, por, nuk mund të lë pa thënë, se, kur shkoi familjarisht në Suedi dhe, treni vijonte drejt Veriut të largët të Suedisë, dy fëmijët e vegjël, i thoshin:

-O babë, ne duam të flemë gjumë.

-Flini, - ua kthente Sokoli.

-Po që të flemë gjumë, duhet të bëhet natë. Këtu ka vetëm ditë !

Babai buzëqeshte, dhe u thoshte:

-S`ka gjë. Këtu kështu është. Kur t`ju flihet flini, kur t`ju dalë gjumi, ngrihuni, shikoni pamjet e bukura nga dritarja e trenit, lëvizni në vagon, lexoni, ose, po deshët, do t`ju tregojmë unë dhe mami tregime  e përralla nga Kosova e Shqipëria... , por, edhe për këtë vend të bukur ku kemi ardhur...

x                                          x                                          x

Një i njohur suedez, gazetar, në qytetin Vimmerby, vendlindja e shkrimtares së famshme Astrid Lindgreni,  i tha:

-Ke dëshirë të shkruash në  gazetë? Do që  të punosh me mua?

-Kam dëshirë, por, unë, ende nuk e di gjuhën suedeze: as ta flas siç duhet dhe, as ta shkruaj.

-Pas katër ditësh e dua artikullin gati, - i tha prerë gazetari suedez.

Sokoli mbeti disa çaste i menduar, pastaj, gjeti disa fjalorë  dhe iu fut punës, duke shkruar ditën dhe natën me ndihmën e fjalorit. Si temë shkrimi, përshkroi e portretizoi  një familje nga Kosova ardhur në Vimmerby.

Sipas fjalës, pas katër ditësh dorëzoi shkrimin me merakun madh nëse ia kishte arritur të shkruante siç duhej. Gazetari suedez e pa me vëmendje shkrimin, dhe i tha se do të merrej disi me redaktimin e tij.

Ditën e nesërme, gazeta doli. Në një faqe të saj binte në sy  edhe shkrimi, kushtuar  familjes shqiptare në Vimmerby. Shkruar, nga Sokol Demaku...

Ngazëllimi ishte i madh. Në Suedi, për këdo ishin dyert të hapura. Madje, nëse dëshiroje ta tregoje veten, atje, të ftonin me gjithë zemër në botën e tyre humane.

4.

Me shembuj të tillë, të këtij vullneti dhe këmbëngulje, sigurisht që ndeshesh rrallë. Por, njeriu i motivuar dhe i përkushtuar, me durim e  ngulmim, mund të bëj shumë gjëra të mira, për veten, familjen dhe shoqërinë. Në këtë mënyrë, Sokol Demaku, arriti jo vetëm të botojë në gazetat e revistat suedeze, por edhe të krijojë një revistë dhe një radio, të bëhet një organizator i përkryer veprimtarish, një përkthyes, një krijues në gjuhën shqipe dhe suedeze.

I jam mirënjohës Sokol Demakut, sepse veçse më dha një shembull të ri dhe të panjohur me karakterin dhe veprën e tij, por edhe më njohu me shumë njerëz, që nuk i njihja më parë, duke më krijuar mundësinë e formimit të miqësive të reja, me shqiptarë në Suedi, por edhe me suedezë, të gjithë njerëz të mirë, plot vlera të çmuara...

5.

Shpirti i Sokolit është radioja, dhe, ai, e vijon rrjedhën e librit të tij  me shkrimin “Radio, që foli shqip për herë të parë, më 28 Nëntor të vitit 1938. Ky ishte , një takim dhe emisionin, enkas për të dhe Bahtir Latifin në radio Tirana, duke iu përgjigjur pyetjeve të gazetares së talentuar Kozeta Hoxha. Ndërkohë që, shkrimi, pikëzon historinë e  kësaj radioje..., e cila bën kureshtar çdo lexues.

Është mjeshtëri e Sokolit që, menjëherë pas këtyre shkrimeve mikpritëse e kulturore për Shqipërinë, shprehet me entuziazëm për kolegen e tij suedeze të “Fjardingskolan” Sonja Person, e cila në këtë pjesë të librit, ka pasur dëshirën të tregojë për vogëlushin shqiptar Ardi, që, ndonëse në moshën 5 dhe 6 vjeçe, jo vetëm di të njohë flamurin e vendit të tij, por edhe të bëj shpjegimet dhe objeksionet e  duhura...

Dashurinë për Shqipërinë dhe popullin e vendit të tij, njeriu mund t`i shprehë në shumë mënyra, sikurse, edhe në forma të ndryshme bisedore, publicistike  ose letrare: në poezi dhe në prozë. Në këtë kënd, Sokoli na ka dhënë shembuj të panumërt të jetës së tij aktive, të krijimtarisë së bollshme dhe mjaft cilësore. Por, ai dëshiron ta japë në një mënyrë edhe më origjinale me shkrimin  kuptimplotë “Na ishte një kohë”, ku në radion Bullgare, që emeton valë në gjuhën shqipe, nga një staf, i cili është bullgar, por, transmeton shqip dhe ndihet mjaft afër gjuhës dhe kombit shqiptar. Më tej, Sokoli shpalos mjeshtërisht dhe në mënyrë origjinale, sesi kjo radio ndërton dhe zhvillon veprimtarinë e saj frytdhënëse dhe, që, shpreh respekt me të tjerash, edhe për gjuhën shqipe dhe popullin mik shqiptar.

6.

Autori i librit vijon më tej me shkollën shqipe ”Naim Frashëri” në Oslo të Norvegjisë, duke iu referuar mësuesit të talentuar Imri Trena, grupin folklorik “Rilindja” dhe grupi muzikor “Iliriada”. Të bëjnë përshtypje dhe të lënë mbresa të thella këta emra shqip të nderuar nga i gjithë kombi ynë, dhe që mbahen si një flakë e ndezur vazhdimisht deri atje, në Veriun e largët të rruzullit tokësor.

Më tej Demaku vijon me përshkrimin dhe mbresat që ka për bukuritë e Adriatikut dhe Jonit, që, ai, i cilëson si perla  dhe thesare të çmueshme, duke i përshkruar me shumë dashuri, ashtu siç respektohet shtëpia e të parëve të tu, por tashmë, në kohët moderne, dhe me ndërtime moderne, pavarësisht, aty – këtu, edhe ndonjë mangësi që vjen duke u përmirësuar e zbukuruar si e gjithë Shqipëria, atdheu mëmë i shqiptarëve. Ë shtë interesant metoda që përdor Sokoli në librin e tij, duka kaluar artistikisht, nga një natyrë dhe objekt shkrimi, në një tjetër; nga një vend, në një vend tjetër. Duket se Sokoli, ngjason në këtë rast me dallëndyshen, që shëtit, “përjeton” e  “rrëfen”, “të fton”  t`i dëgjosh e  t`i njohësh ata njerëz e miq të mëdhenj, që i duan me shpirt e zemër shqiptarët, që nderojnë vlerat dhe historinë e tyre, që i mbajnë pranë me gjithë zemër.

7.

Sokoli flet me përkushtim e dashuri vëllazërore të rrallë për Per Kettisen, rektorin e “Fjardingskolan”, i cili, në çdo takim e bisedë, shprehet me respekt të thellë  për shqiptarët e, veçanërisht për fëmijët – nxënës, që ai ka në shkollën që drejton së bashku me mbi 100 mësues,  edhe ata, një pjesë, me  kombësi të ndryshme. Per Kettisen, është i vëmendshëm dhe i kujdesshëm. Ai është serioz dhe, me mënyrën e  thjeshtë të bashkëbisedës, shpreh thelbin e gjërave, duke i bërë ato mjaft të kuptueshme, veçanërisht, jo vetëm me fjalën, por, me veprimin  tij. Çdo shqiptari, i bën përshtypje të thellë fakti që, në zyrën e  këtij rektori suedez, sheh në tavolinën e tij të punës, një bust të bardhë të heroit legjendar shqiptar Gjergj Kastrioti, Skënderbeu. Ngjarja e shkrimit, mjaft tërheqëse, vijon si rrjedhë pranverore, plot dashuri e freski, ëmbëlsi dhe respekt , ku bashkohet bukuria e zemrave njerëzore dhe, ku, humanizmi  qëndron në krye dhe rrethon me një aureolë gjithçka që bëhet në “Fjardingskolan”. E, në çdo çast, aty  lartësohet për herë e më shumë figura e rektorit suedez,  që do e respekton jetën e nxënësve dhe mësuesve, por edhe komunitetin prindëror, me të gjithë fuqinë e zemrës dhe të shpirtit të tij... Më tej libri ka një shkrim të veçantë për vizitën e fëmijëve shqiptarë të shkollës “Fjardingskolan” në “Botën e Astrid Lindgrenit”, -Vimmerby, ku, fëmijët, njihen me jetën dhe veprën e shkrimtares së madhe suedeze për fëmijë dhe të rinj Astrid Lindgren, me personazhet e saj...Njerëzit e mëdhenj i përkasin të gjithë njerëzimit. Kështu, shkrimtarja e magjishme Lindgren, mjaft popullore dhe e dashur në botë, padyshim zë vend nderi të veçantë edhe te fëmijët e të rinjtë shqiptarë...Mbaj mend me respekt se, atje, së bashku edhe me drejtues e nxënës nga shkolla “Demokracia”  e Durrësit, shkova edhe unë një vit më parë dhe, mbeta i mrekulluar. Respektin për atë Botë, aq të pasur me krijimtari, fantazi e përrallore, e tregova edhe atëherë, por, dëshiroj të theksoj  pikëzimet dhe nuancat e bukura që ka shprehur Sokol Demaku në shkrimin e  tij tepër tërheqës. Me stil të  veçantë,  shkruan Sokoli edhe për suedezin  Ronny Augustsson, i cili, ka qëndruar shtatë muaj në Kosovë me forcat paqeruajtëse  dhe që rrëfen mbresa dhe shpërndan dashuri të jashtëzakonshme për popullin kosovar të shumëvuajtur, por krenar në historinë dhe kulturën e  tij. Në këtë shkrim, këto cilësi e virtyte i  lexojmë të paraqitura mrekullisht...

Shkrimi në vazhdim “Babadimri kosovar”në Boras të Suedisë, mjaft prekës dhe i rrallë për nga përshkrimi dhe paraqitja, na jep një informacion të shkruar me emocion për zhvillimin e festës së Babadimrit dhe ndikimin e kësaj feste te fëmijët, që janë ëndërrimtarët dhe mrekullia më e madhe e njerëzimit. Këtij përcaktimi, i shkon për shtat shkrimi i  bukur dhe mbresëlënës i Sokol Demakut në librin e  tij, ndërkohë që nënvizon me kolor të veçantë paraqitjen e  bukurisë shqiptare përmes veshjeve kombëtare, që janë, aq të bukura, sikur të ishin mbledhur në kopshtet lule shumë e, me diell, të viseve shqiptare... Bukuria shpirtërore, veshjet e mrekullueshme, kostumet dhe ngjyrat larmishme, zbukurimet, muzika shoqëruese dhe skenografia, tërhoqën dhe bënë për vete miqtë dhe shikuesit e ardhur në atë veprimtari domethënëse që impresionoi veç shqiptarëve të pranishëm, edhe vendasit. Midis tyre, edhe kryetarin e Këshillit bashkiak të qyteti të Borasit Per-Olof Hoog...

Arti popullor është një merak i Sokol Demakut, madje ai zhvillon idenë e përmbajtjen e këtij arti në mënyrë mjeshtërore, duke i dhënë lexuesit një kulturë dhe informacion ngazëllues mbi bukurinë  dhe shijen e hollë për t`u veshur të shqiptarëve, gjë që flet për një rrjedhë - fisnikësh qysh nga ilirët....I shkruar me kompetencë profesionale, shkrimi për etnokulturën dhe zakonet e veshjeve kombëtare, është edhe një informacion i nevojshëm. Shkrimi ka karakterin e një studimi, që do ta lakmonte çdo studiues i kësaj fushe.

8.

Duke qenë mësues nga profesioni, Sokoli zhvillon në librin e tij mendime dhe pamje për ditën e parë të shkollës, që shënohet gjithnjë si një ditë feste për arsimin dhe kulturën, teksa, zbërthen dhe i jep informacion të gjerë lexuesit mbi përbërjen e mësuesve dhe nxënësve të “Fjardingskolan”, fakte të cilat habisin dhe vënë në mendime respekti e miradije çdo lexues, kur mëson karakterin tepër të zhvilluar dhe të respektuar ndaj fëmijëve në shkollat suedeze...

Vijon shkrimi “Udha  shkronjave” - Për në Durrës të Shqipërisë nga Borasi i Suedisë. Këtu, autori, përshkruan me stil të veçantë dhe bukuri shprehjeje binjakëzimin mes dy shkollave “Fjardingskolan” dhe “Demokracia” të qytetit të Durrësit. Një lidhje kjo, tepër e veçantë mes mësuesve të të dy shkollave, mes nxënësve dhe drejtuesve, por, edhe një rrethi më të gjerë njerëzish të arsimit dhe kulturës së të dy vendeve. Mbresëlënës në idetë që paraqet dhe, në projektet për vazhdimësinë e këtyre lidhjeve, gjithçka shkruhet shfaqet tepër tërheqëse për lexuesin, i cili entuziazmohet kur sheh këtë dashuri vëllezërish, pak çaste më parë të panjohur dhe, tashmë, miq për jetë, shqiptarë e suedezë, bashkë.

Në një shkrim të veçantë, autori i librit, flet për pritjen që iu bë Bubulinos në Boras...

Teksa, në vijim, një tregim i shkruar me bardhësinë e dëborës, me Babadimrin, që niset nga viset e Kosovës i ngarkuar me lodra dhe mbërrin në Borasin mikpritës...Një penë e shkëlqyer, e ka qëndisur këtë shkrim me kaq shpirt e zemër. Thasët e Babadimrit, më shumë sesa lodra, janë mbushur plotë me dashuri prindërore për fëmijët....

9.

Libri afron mbylljen me takimin e paharruar të Sokol Demakut dhe miqve të tij suedez, me Ministrin e  Arsimit dhe Shkencës të Republikës së Shqipërisë z. Myqerem Tafaj, i cili, pas një ekspozeje dhe një bisede të shkëlqyer miqësore, shpalosi ide për vazhdimësinë e lidhjeve dhe binjakëzimeve me shkolla dhe institucione të tjera arsimore dhe kulturore në Suedi...

E bën, edhe me të plot librin, besimi i shkrimtarit dhe poetit Sokol Demaku, sidomos te shkrimi: “Edhe shqiptari mund dhe di të bëjë punë të mëdha”, ku përshkruan qendrën shkencore “Navet” në Boras të Suedisë dhe, veçanërisht ndalet te puna e mjeshtrit Hamit Bytyqi, i cili, së bashku me kolegë suedezë, prodhojnë mjete, që kanë lidhje të drejtpërdrejtë me mësimin, me procesin mësimor....Teksa, kjo ide, thellohet edhe me  shkrimin tjetër “Femra shqiptare, di dhe mund të bëjë mrekullia në jetë”, ku ndalet në portretizimin e shqiptares Juljeta Spahiu, e cila ka mbaruar shkollën për shkencat sociale në Goteborg dhe ka marrë pjesë suksesshëm në garën aeronautike, hedhje me parashutë....Ndërkohë, të vë në të tjera mendime shkencore e mjekësore shkrimi “Kosova, sprovë e ndërgjegjes mjekësore”, ku, në qytetin Uddevala të Suedisë, me organizimin e  shoqatës Kulturore shqiptare “Vehbi Ibrahimi”, u zhvillua përurimi i i librit ”Sëmundja mistike”, e autorit Goran Wassenius. Duke përshkruar idenë e librit, çdo lexues vjen në përfundimin se, gjenocidi serb në Kosovë, u shoqërua edhe me helmimin  e 7500 nxënësve, fëmijë  shqiptar, ngjarje kjo, sa tronditëse dhe antinjerëzore e një klani mafioz serb, që vazhdimisht mbolli krime e terror në popullsinë kosovare...

Libri, mbyllet me festimet e 3 - vjetorit  të formimit të Qendrës Kulturore Shqiptare “Migjeni” të Borasit, një Qendër kjo aktive dhe pasionante, me njerëz plot zell e përkushtim atdhetar e kulturore, që kanë merituar dhe meritojnë respekt të madh jo vetëm nga banorët në Boras të Suedisë, por nga të gjithë shqiptarët në botë.

10.

Shkrimet e Sokol Demakut, këtij njeriu që s’lodhet së shkruari dhe së shprehuri mendime e krijimtari të begatë e të bollshme, vijnë tek, ne, lexuesit si dallgët,  e, bashkë me to, edhe shpirti dhe rrahjet e zemrës së këtij njeriu të palodhur e punëtor, me energji të pashtershme fizike e krijuese.

Në foto Sokol Demaku dhe Viron Kona, Petrelë 2011

Sokoli, na fton të bëjmë bashkë një copë rrugë me shkrimet dhe meditimet e tij. Është një mënyrë shkrimore e dashur për lexuesit, që  kumton mirësi dhe dashuri vëllazërore, është një mënyrë rrjedhëse e mendimit, që ngjason me ujëvarat dhe përrenjtë e freskët e kaltërosh, që rrëshqasin me një zhurmë të bukur, duke u fërkuar me shkëmbinjtë e duke vijuar rrugën, gjithnjë pa u ndalur, duke murmuritur kënge zemre dhe mirësie, duke gurgulluar e “treguar” histori dhe duke “shprehur” ndjenja të fuqishme, duke shpalosur bukuri e freski, duke ushqyer bimësinë dhe lulet rreth e qark... Si ajo bleta punëtore, që mbledh polenin lule  më lule, edhe Sokol Demaku mbledh në jetë dhe në veprimtarinë e tij publicistike e krijuese, fjalë shpirti e zemre, shprehje miqësore, gjen në fjalorin  e mendjes dhe të zemrës, ato fjalë rrjedhëse, që dalin duke murmuruar e kënduar këngët e jetës. Ai laton aq ëmbëlsisht fjalën e tij, të zgjatë dorën e ndihmës, të tund degën e ullirit, të paqes e qetësisë, të harmonisë jetëdhënëse.. Sokoli, është nga ata njerëz, që jep nga vetja për të lumturuar të tjerët, që sakrifikon nga vetja për të lumturuar miqtë, shokët, të afërmit, të njohur dhe të porsa-njohur. Gjejmë e zbulojmë te ky njeri, vlera që  do të dëshironim t`i kishim të gjithë.

11.

Urime Sokol Demaku për këtë libër mbresëlënës. Falënderime për informacionin e gjerë që përcjellë përmes faqeve të librit. Përgëzime për mënyrën dhe stilin e të shkruarit, të përshkrimit  të ngjarjeve, detajeve dhe portretizimin e figurave që paraqet e, që, të ngjallin respekt e dashuri për mirësinë dhe humanizmin njerëzor. Mbi të gjitha, urime, sepse, je ti Sokol, që ne, lexuesve, na e sjellë këtë libër nga Skandinavia e aurorave polare, sa publicistik, aq edhe artistik, ku gjithçka është në vendin e vetë, e thënë qartë e saktë, sikur t`i tregosh tjetrit diçka, duke e parë drejt e në sy, në rrezet e diellit të art. Qofsh kurdoherë i nderuar dhe i respektuar Sokol Demaku !

 

 

MURAT GECAJ: SHPIRT QË NUK QETËSOHET, PËR NJË DHIMBJE QË NUK MATET…

SHPIRT QË NUK QETËSOHET, PËR NJË DHIMBJE QË NUK MATET…
(Nëpër faqet e librit të Skënder Haskos, me vargje-kushtim për bashkëshorten)
Nga: MURAT GECAJ
Gjithnjë bashkë me kolegët…Nga e majta: S.Harka, S.Hasko, B.Xhama, M.Gecaj e V.Kona
1.
E kishim pothuajse takim të zakonshëm edhe atë të mëngjesit të djeshëm. Miku e kolegu i përbashkët, shkrimtari e publilicisti Bardhyl Xhama na njoftoi se Skënder Hasko dëshironte të pinte një kafe, me ne miqtë e “kompanisë lëvizëse”, siç e quajmë me shaka, një grup tonin të vogël, që mblidhemi herë pas here. Të them të vërtetën, më erdhi mjaft mirë, pasi e dija që kolegu ynë i pandarë, Skënderi është ca i pamundur nga shëndeti dhe kështu kuptoja se ai ndodhej në gjendje të vinte në lokalin, jo aq larg banesës së tij. Siç shprehen disa, “në kohën dhe vendin e caktuar”, bashkë me kolegun Viron Kona, arritëm aty. “Qenkemi të parët”,-foli ky me gjysëm zëri. Mirëpo, kur i ngjitëm shkallët e lokalit, pamë që brenda ishin të ulur Skënderi, Bardhyli e Zeno. U përshëndetëm përzemërsisht dhe zumë vendet. Pas pak, aty arriti edhe kolegu tjetër, arsimtari e publicisti Sejdo Harka.
Ndoshta, nuk ka rendësi kjo që tregova më lart, po të mos lidhej me një fakt tjetër vazhdues, mjaft emocionues për ne të gjithë. Sapo pyeteshim dhe flisnim me njëri-tjetrin, vërejta që Skënderi po e afronte pranë vetes një çantë të vogël dhe diçka nisi të nxjerrë prej saj. Në sa e sa raste të tjerë, jemi mësuar që t’i dhurojmë libra njëri-tjetrit dhe nuk na ka bërë aq përshtypje. Por, kësaj here, ne mbetëm të befasuar dhe, pse jo, të tronditur. Ai na e zgjati, për secilin nga ne, një libër të tij të ri. Në kopertinë lexuam këto fjalë emocionuese, si për ne dhe sigurisht më shumë për kolegun e mikun tonë të dashur, Skënder Hasko: “Më iku gjysma ime…Shanes” dhe në brendësi: “Udhëtuam bashkë, në halle e gazime,/o shoqja e pashoqe, e gjithë jetës sime!”
Kishim marrë pjesë të gjithë ne, në dhimbjen e madhe e plagën e pashërueshme, që i hapi Skënderit humbja e bashkëshortes, Shanes, më 8 janar 2012, ora 7 pa pesë e mëngjesit. Në vazhdim, për qetësim dhe për kurim, Skënderi qendroi ca kohë në Itali. Siç do ta lexojmë më poshtë, aje nisi të thurë vargje malli e dhimbjeje të pashëruar për bashkëshorten e tij, Shanen, e cila e la me shpirt të brengosur e të plagosur. Ndërsa tani, ai na u drejtua: “Nuk jam poet dhe vargjet e shkruara në këtë libër nuk i kanë ato rregullat e njohura, të metrikës e stilistikës. Por kanë brenda tyre zemrën dhe shpirtin tim”.
Kopertinat e librit
2.
Bashkë me ju, kolegë, miq e dashamirë, lexues të këtyre radhëve të këtij libri, po e shfletojmë atë ngadalë. Se, që në hyrje të tij, më ngjan se edhe pulsi i autorit është mjaft i ulët, sa pothuajse nuk ndihet fare! Arsyeja është e thjeshtë, se Skënderi e ka përjetuar aq dhimbshëm këtë ngjarje, sa me poezitë e tij është e pamundur të mos emocionohet dhe të mallëngjehet çdo njeri: burrë a grua qoftë, djalë ose vajzë e tjerë. Nuk e di nëse e ka shtruar ndokush këtë pyetje, po unë po pyes këtu: “Vallë, sa peshon dhimbja e këtij bashkëshorti, për bashkudhëtaren e pandarë të jetës, shprehur në këtë libër?” Thonë se malet peshojnë shumë. Por as me ato nuk mund të krahasohet pesha e dhimbjes, që i ka shkaktuar ndarja përgjithmonë nga Shanja, mikut e kolegut tone të mirë, Skënder Hasko. Se, për këtë gjë, tani janë dëshmitarë jo vetëm vargjet e tij vajtues, por edhe sa e sa fotografi, që nga rinia e tyre dhe deri sa ajo u nda përgjithnjë nga kjo jetë.
Secili nga ne, ka përvoja bashkëshortore jetësore. Një pjesë e tyre është e ngjashme, ndërsa të tjera kanë të veçantën e tyre. Më të moshuarit thonë: “Mos e duaj shumë një njeri, se pastaj ndarja prej tij do të jetë me pasoja më të mëdha!”. Këtë “përvojë” të fundit e gjejmë të pasqyruar edhe në të gjitha faqet e librit të Skënder Haskos.
Nga e majta: Shane e Skënder Hasko dhe M.Gecaj
(Tiranë, 10 prill 2009. Fotografia botohet për herë të parë)
Por le të shkëputemi për një çast nga ky arsyetim dhe të lexojmë vargjet e poezisë a vjershës së parë të vëllimit “Ky qe fati im”, shoqëruar me pak radhë të autorit: “Ah, ky fati, çfarë fati!.../ Fshehtas për fyti më kapi,/më shtriu, më shkeli me këmbë,/ma kafshoi jetën me dhëmbë,/ ma mbushi zemrën me plagë,/vit pas viti nga një vrragë!” Dhe poezinë e mbyllin dy vargje aq dëshpëruese: “Shpirti vuan, përpëlitet,/ fati i keq nuk po më shqitet”. Janë shkruar më 31 gusht 2011, kur Skënderi ka marrë lajmin aq befasues dhe tronditës, se e shoqja, Shanua ishte diagnostikuar me një sëmundje shumë të rëndë dhe të pashpresë jetese. Prandaj ai qan dhe i fshin lotët fshahurazi asaj, por dhe të tjerët ashtu bëjnë. Ndërsa shkruan me sinqeritetin e një bashkëshorti, aq të dhëmbshur: “Qan burri?-do thoni ju.-Po nuk qave për njerëzit e tu më të afërt e më të dashur, për atë me të cilin apo me të cilën ke përzier gjakun te fëmijët e tu, për kë do të qash?...Turp është të mos qash e jo të qash!”
3.
Për t’ua bërë sa më të afërt lexuesve bashkëshorten e tij, aq të dashur dhe të paharruar, Skënderi i ka kushtuar asaj disa radhë jetëshkrimore: “Kush ishte Shane Hasko-Balili?” E lindur në Çorraj të Sarandës, më 22 shtator 1943, e kishte vijuar fëmijërinë në Shkodër, ku qenë prindërit e saj. Në atë djep të lashtë të traditave në kulturë e arte, Shanja nisi të këndojë, që në klasën e dytë të shkollës fillore. Pranë i qendronte kompozitori i madh, Tonin Harapi. Zëri i saj jehoi këndshëm e fuqishëm edhe në një shfaqje festive, me këngën “I bukur është vendi im!” Me tej, gjithnjë nxënëse, zëri i saj kumboi me këngët “Shkoi djali në male” e “Zak Jakini”, në shfaqjet e dhëna në qytetin e Beratit, ku jetuan familjarisht.
E caktuar, pas shkollës së mesme, në trupën profesioniste të Estradës së Baratit, u njoh dhe u dashurua përgjithnjë me djaloshin e rrallë dhe shkrimtarin e talentuar, Skënder Hasko. Në vazhdimësi, me zërin e Shanes u regjistruan sa e sa këngë popullore beratase, si “Mora përpjetë kalanë”, “Te dera e shtëpisë, bahçe me lule” etj., por dhe të muzikës së lehtë, si “Shkonte vasha për në krua”, “Vajza me trëndafil”, “Fustani i bardhë” e këngë të huaja. Natyrshëm, tani Skënderi e kujton atë kohë me mallëngjim: “Zëri yt i ëmbël, si zë kanarine,/ sikur në grykë kishe tela violine…”.
Por edhe kur i ndoqi studimet në Institutin e Lartë Pedagogjik të Shkodrës, Shanja e talentuar nuk iu nda këngës, pasi tashmë ishte një zë i njohur dhe i afirmuar. Kanë mbetur në kujtesën e brezave, këngët e interpretuara prej saj, “Nënat shqiptare” dhe “Dëshmorët e Pojskës”. Kur Skënderi u caktua me punë në shtyp, në kryeqytetin Tiranë, Shane Hasko shërbeu me devotshmëri mësuese, deri sa doli në pension. Së bashku, lindën, rritën dhe edukuan një djalë e dy vajza.
4.
Përmes vargjeve të frymëzuara, por edhe të mbushura me shumë dashuri e mall të pashuar, Skënderi e përshkruan me nostalgji njohjen e parë, lidhjen bashkëshortore dhe jetën e gazuar e të lumtur, që kaloi bashkë me Shanen: “Unë nga gëzimi sa s’fluturoj,/se shpirt e zemër më ndizen flakë,/nga zoga s’di se ç’të kërkoj,/ndjehem si zog i zënë në lak…”. Më tej, derdhen ndjenja e mendime të pastra dhe të çiltëra të dy zemrave të dashuruara dhe të lidhura pafundësisht. Vërtet për ata jeta u tregua e pamëshirshme, pra i ndau përgjithnjë, por në vargjet e shkruara tani, nga Skënder Hasko, gjen shembullin e një bashkëshorti, të cilin lipset ta kenë model pasardhësit e tij dhe gjithë të njohurit e, pse jo, lexuesit e vargjeve të këtij vëllimi poetik. Ky është shoqëruar edhe me mjaft fotografi të bukura, shprehëse e domethënëse, nga jeta e këtij çifti shumë jetësor, pra jo të romaneve të sajuara nga shkrimtarët. Në këtë linjë janë edhe vargjet e poezisë vijuese, “Zemrat tona” ose vargjet-kujtim të rinisë së shkuar, shoqëruar dhe me një fotografi doradorazi: “Si të ishin të një syri, lotët i bashkuam,/ gjithë jetën bashkë, qamë dhe kënduam!...”. Për këtë ecje të gjatë së bashku, Skënderi thur vargje përjetësie: “…Zëri im jeton në libra,/ zëri yt jeton në këngë” dhe më tej: “…Po njerëzit prapë me ne do flasin,/ se emri gjallë na ka mbetur”.
Mjaft të dhimbshëm janë vargjet e shkruar nga Skënder Hasko, pas ndajes përgjithnjë nga bashkëshortja, Shanja, kur shkoi ca kohë te vajza, për vizita mjekësore, në Foxhia të Italisë. Me kujtimin e viteve të shkuara, mbushur plot me dashuri dhe jetë të paharruar bashkëshortore, ai thur poezi-plagë të shpirtit të tij: “Të ikja unë, i pari”, “U nxitove”, “Ngashërej pa zë”, “Pritmë!”,”Më vrave!”, “Dëgjoj zërin tënd”. Me vajin dhe lotët e babi Skënderit, megjithëse tashmë të rritur, përzihen edhe ata të fëmijëve të tyre: “Shoh fëmijët që derdhin lotë,/qajnë për nënën, që s’e kanë më./Çdokush vetëm një nënë ka në botë,/ vendin e saj askush s’e zë”. E, në këtë dhimbje e këtë mall të pafund, marrin pjesë edhe pasardhësit e vegjël. Nipi dhjetëvjeçar, Klevis Fattore edhe ai thurë poezi për gjyshen, atje në tokën e huaj: “Atë ditë ndjeva dëshprim e trishtim,/po ajo më ka lënë përgjithmonë një kujtim…”.
Me përfytyrimin e një engjëlloreje të padukshme, ashtu ka mbetur në kujtesën e poetit Skënder Hasko, bashkëshortja e tij shumë e dashur dhe e paharruar, Shanja: “O gur i çmuar, që s’ke shok,/në zemër më ke mbetur,/aty do rrish e do ndriçosh,/ edhe kur unë të jem tretur!” Ndërsa mbyllje të tërë vëllimit me poezi, autori-prind merr forca dhe shkruan për vazhdimësinë e jetës, përjetësinë: “Dhe, kur ne të jemi tretur,/gjaku ynë do jetojë,/nëpër venat e fëmijëve,/gjaku ynë do gurullojë!”
…Ndërsa tani, ne kolegë, miq e dashamirë të shumtë, jemi pranë e rreth tij, me shpirt e zemër të drithëruar për këtë humbje të pazëvendësueshme, por me urimin e bardhë të zemrës, që Skënder Hasko të ketë shëndet sa më të mirë dhe që fëmijët t’i kenë gjithnjë të gëzuar e të lumtur, krenarë për prindërit e tyre.
Tiranë, 21 maj 2012
 


Faqe 13 nga 36

Tidningen-Gazeta

Inloggning-Hyrje

Vem är Online?

Kemi 20 vizitorë n'linjë

Besökare

Shikimet e përmbajtjes : 1008497
SocialTwist Tell-a-Friend

Newsflash

Sokol DEMAKU

KOSOVARËT SHKELQEJNË NË GOTHIA CUP NË GÖTEBERG TË SUEDISË

Në Göteborg të Suedisë nga 18 deri me 24 korrik po mbahet Turniri ndëkombëtar i futbollit për të rinjë ”Gothia Cup” në të cilin po marrinn pjesë mbi 1500 ekipe nga më se 70 vende të ndryshme të botës moshash të ndryshme nga ajo 15 deri në 19 vjeq. Këtë vit Republika e Kosovës është përfaqësuar me katër ekipe të mëshkujve moshash dhe kategori të ndryshme .

Ekipi i djelmoshave ILIRIA nga Kjeva

Kujtojm se ky manifestim është i rëndësishëm për të rinjët pjesëmarrës dhe se do jetë gjatë ne kujtesës e tyre. Për një moment këtu të gjithë janë të përfshirë në këtë evenamng dhe të gjithë ndjehen si të jenë një komunitet. Dhe kjo është pika kulminante e atmosferës që mbretëron në hapjen e Gothia Cup ku në fytyrat e të gjithëve sheh gëzimin, zemra të rritet nga kënaqësia dhe të gjithë do mbajn në kujtesën e tyre për një kohë të jetës këtë ngjarje madheshtore dhe kulminante.

Në hapjen solemne të Gothia Cup kishte mbi 50 000 njerëz të pranishëm si lojtar, drejtues ekipesh, shikues dhe banor të Göteborg adhurues të këtij sporti për të krijuar një atmosferë magjike në Ullevi.

Lexo ma...