Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Dituria

Viron Kona: Përshëndetje, "Dorela"!

 

PËRSHËNDETJE, “DORELA”!

(Libër i ri për fëmijët, nga Prof. Murat Gecaj)

Nga: Viron KONA

shkrimtar e publicist-Tiranë


Të nderuar lexues! Para se të flas pak radhë për librin e ri, “Dorela”, dëshiroj ta ndaj me ju gëzimin tim dhe të autorit të tij, mik e koleg i imi i pandarë, se pikëtisht sot, në ditën e shënuar të 7 Marsit 2012, pra në Festën e Mësuesit, ai doli nga shtypi dhe mbërriti në duart e këtij gjyshi dhe të mbesës së tij të dashur. Pra, a nuk ishte kjo një dhuratë kaq e bukur, e veçantë dhe mjaft domethënëse?...

Para disa javësh, prof. Murat Gecaj, studiues dhe publicist i njohur, më kishte thënë se po përgatiste për botim një libër me skica – rrëfenja, ku shkruante për ndodhi të bukura dhe vizita në mjedise të ndryshme të kryeqytetit, së bashku me mbesën e tij emërbukur, Dorela.(A e vëreni, se ai “fsheh” brenda tri nota muzikore: do+re+la?). Sa herë që uleshim në ndonjë lokal dhe pinim kafe, profesori i nderuar e çonte fjalën tek ecuria e punës me librin, fliste me pasion për episode dhe ngjarje të reja që e ngacmonin, të cilat i hidhte menjëherë në letër, me dëshirë dhe ngazëllim. Dukej qartë që prof. Murati e kishte shumë për zemër botimin e këtij libri. Kështu që, për diskutimin e ngjarjeve të veçanta, përfshiheshim me dëshirë edhe ne, miqtë e tij më të afërt. Kur, më në fund, ai më dha lajmin se librin e kishte gati për botim, më rrëmbeu dëshira dhe padurimi që ta lexoja sa më shpejt. Doja të shuaja kureshtjen, por edhe sepse kisha marrë përsipër t`i bëja “hyrjen” këtij libri.

Për t`u futur drejt e në temë, më duhet të them se, librin e lexova me një frymë, gjë që rrallë më ndodh me libra të tjerë. E nisa me tregimin “Kopshti im, me një emër të madh, Nënë Tereza” dhe deri te rrëfenja që mbyll faqet e fundit të librit ”Unë e di, se kush e çoi Bubulinon në Suedi”. Njëri rrëfim më i bukur dhe më mbresëlënës, se tjetri. Thuajse, në të gjithë hapësirën e skicave e rrëfenjave, përpara syve të lexuesit jeta dhe ngjarjet e librit, zhvillohen me ritëm e gjallëri, me dialog dhe batuta, që të ngazëllejnë dhe të bëjnë që të mos ndahesh dot, nga “Dorela”.

Të shkruash për fëmijët, është gjithnjë e vështirë, sepse, që ata të të lexojnë e pëlqejnë , doemos duhet të shprehësh ndjenjat më të thella dhe më të sinqerta të shpirtit dhe të zemrës tënde.

Dhe, duhet t`i shkruash bukur. Përndryshe, je lodhur kot! Fëmijët, nëse nuk e pëlqejnë një libër, nuk dinë të bëjnë “lajka dhe ojna”, por, pa dashur t`ia dinë se çfarë ëndërron e dëshiron autori, ata e lënë librin mënjanë, në një qoshe dhe vrapojnë tek ato lodra, që kanë më shumë qejf. Kam parandjenjën se këtë libër, lexuesit e vegjël, si edhe të rriturit, do ta dëshirojnë shumë ta lexojnë dhe ta kenë në bibliotekat e tyre.


”Dorela” dhe gjyshi i saj, e “marrin” lexuesin përdore dhe i rrëfejnë me çiltërsi e sinqeritet ngjarje, skena, ndodhi, episode dhe “aventura”, që kujtdo do t`i pëlqenin. Janë skica e rrëfenja, që lexuesi i përjeton thuajse çdo ditë, por të shprehura me një këndvështrim interesant dhe origjinal, të shkruara me një stil të thjeshtë dhe tërheqës. Prandaj them se lexuesit e vegjël, nuk do ta lëshojnë librin nga dora, madje, duke u emocionuar, do të përfytyrojnë dhe ëndërrojnë që, edhe ata, ta keni fatin e shoqes së tyre të vogël, Dorelë. Se edhe ata do të dëshironin shumë, që gjyshi ose gjyshja, t`i marrin për dore dhe të shkojnë bashkë në kopshtin zoologjik; të bëjnë shëtitje në sheshin kryesor të kryeqytetit dhe të shohin nga afër Skënderbeun hipur mbi kalë; të shkojnë në teatrin e kukullave, në cirkun e Tiranës dhe të argëtohen me numrat akrobatikë dhe lojërat e bukura, që zhvillohen atje…

Duke shfletuar faqet e librit, përfytyroj dëshirat e lexuesve – fëmijë. Ato vijnë duke u rritur, ndërkohë që pyesin të afërmit e tyre, prindërit dhe gjyshërit: Përse nuk veprojnë edhe ata si gjysh Murati, i cili e merr me vete në shëtitje Dorelën e tij të shtrenjtë? Përse nuk i shëtisin edhe ata mbesat dhe nipërit e vegjël, t`u tregojnë atyre bukuritë e qytetit dhe të Atdheut? Ndërkohë, që në ato shëtitje, edhe ata kanë dëshirë të shprehin mendimet e tyre, të bashkëbisedojnë…Sigurisht që, gjyshi ose gjyshja, edhe do t`i qerasin me fruta, çokollata, pije freskuese. Pastaj, pas shëtitjes, me gaz e hare, do të kthehen në shtëpi. QUOTE shtë bukur kështu, apo jo? Dhe, fëmija me sytë e ndritshëm, pasi ka shijuar bukurinë e shëtitjes, do të pyesë me buzëqeshje dhe sytë plot shkëlqim:

-Gjysh, a do të dalim përsëri në shëtitje?

Ndërsa gjyshi do ta përqafojë mbesën ose nipin e tij të dashur, me të gjithë zjarrin e zemrës dhe do t`i përgjigjet ëmbëlsisht:

-Po, o xhan, doemos që do të dalim përsëri në shëtitje. Por, ti, do të më japësh fjalën, se do t`i mësosh mirë mësimet dhe do t`i kryesh të gjitha detyrat, që të ka dhënë mësuesja…

Nga leximi i këtyre skicave e rrëfenjave, shqëruar me mjaft fotografi të gjetura, të bukura dhe shprehëse, mësojnë edhe të rriturit, prindërit dhe gjyshërit e fëmijëve. Ata do ta “vrasin” mendjen, se çfarë duhet të bëjnë më shumë e më mirë për edukimin dhe argëtimin e vogëlushëve të tyre të dashur. Jo vetëm duke i përkëdhelur e përqafuar ose duke u blerë fruta dhe ëmbëlsira, por edhe duke u kushtuar ca më shumë kohë e vëmendje, duke i shëtitur, duke i nxitur të lexojnë libra, duke u dhënë krahë e nxitje dëshirave dhe ëndrrave të tyre të porsaçelura.

Libri ka një personazh real, mbesën e profesorit Murat Gecaj. Por, nga mënyra se si është shkruar, krijova mendimin se “Dorela” është një përgjithësim artistik. Pra, nuk kemi të bëjmë thjesht me disa skica-rrëfenja të përjetuara, po me krijime artistike, marrë nga përditshmëria dhe shkruar mjeshtërisht, me muzikalitet dhe ritëm jetësor. Kjo anë e dukshme e librit, i jep leximit të tij më shumë hijeshi dhe bukuri.

Natyrisht, kur një gjysh shkruan për mbesën e tij, kërkon në fjalorin e vet fjalët dhe shprehjet më të bukura, më të dashura dhe më të ëmbla. Kështu ndodh edhe me “Dorelën”. Gjyshi-autor, i shpreh mbesës së dashur fjalët më të ndjera të shpirtit dhe të zemrës së tij fisnike. Ai shpërndan në faqet e librit fllade të ngrohta përkëdhelie dhe dashurie, me një gjuhë shqipe të qartë, si kthjelltësia e përrenjëve pranverorë dhe lumenjëve alpinë, që rrjedhin me gurgullimë të ëmbël e melodioze nga kodrat e malet.

Fëmija është mrekulli njerëzore. E ndjemë dhe e duam këtë mrekulli, gjithnjë vezulluese, të pastër dhe të qeshur si rrezet e diellit, si ujëvarat e kaltra, si këngët e gëzueshme të zogjëve, si dritën e syve. Dëshirojmë të ndjemë vazhdimisht gjallërinë, thirrmat dhe zërat e hareshëm të vogëlushëve: në kopshte e shkolla, në oborre dhe shtëpitë tona. Ato na mbushin edhe ne të rriturive, qofshim prindër ose gjyshër, me dritë dhe gëzim të parrëfyer. Ato i japin më shumë kuptim dhe vlerë ditës dhe jetës sonë, na bëjnë më të qeshur, më të mirë, më të dashur dhe miqësor. Por edhe na ndihmojnë të zbutim ashpërsinë e jetës, na lehtësojnë brengat dhe vështirësitë…

Është interesante, plot dritë dhe ajër hapësira, ku lëviz Dorela me gjyshin e saj të dashur: në kopshtin zoologjik, në festën e Abetares, në Cirkun e Metropolit, në Teatrin Kombëtar për fëmijë dhe në Festën e Pavarësisë; vijon me ndodhi të këndshme me macen veshprerë “Kiti”, me bibliotekën e vogël të Dorelës. Pastaj, shfletimi i librit na çon te pjesa e dytë “Dashuri e miqësi”, ku autori rrëfen për miqësitë e shumta dhe mbresëlënëse të Dorelës: “Lali im, Deivisi”, “Sainteresanet, vendi i shenjtë!”,”Të kam shumë xhan, Mattia!”, “Enola, e teta Manjolës…”, ”Vizitë te shtëpia e Renit dhe Arkelit’, ”Sofiana dhe kusherirat e tjera”, ”Fqinja ime, Esti”, “Bendedeta, “lepurushja””….Në vazhdim, vjen shpejt pjesa e tretë, e titulluar “Shokët e Babushit”, që çelet me “Bukur, me xhaxhi shkrimtarët” dhe shkon te “Një pyetje befasuese”, te “Kërcime të paharruara, me gjyshat”…

Libri ndalet te, “Kur udhëton nëpër trojet shqiptare”, ku përshkruhet në mënyrë emocionuese takimi dhe biseda e ngrohtë e autorit të librit, me këngëtaren e madhe shqiptare nga Kosova, Nexhmije Pagarusha. Dhe përfundon me, “Unë e di, se kush e çoi Bubulinon në Suedi”.

Duke parë larminë dhe shumëllojshmërinë e temave, që fokuson libri, natyrshëm, lexuesit i shkon mendja te bota e gjerë dhe hapësirat e saj të mëdha, pa kufinj. Edhe vetë jeta e njerëzve, e tillë është. Një mendim i ngushtë të mbyll në një botë të vogël, kurse një “hapje”, një “shëtitje” në qytetin, atdheun, rruzullin tokësor - ”shtëpinë e njerëzimit”, të bën të mendosh, sesa shumë bukuri e mrekulli kemi rreth e qark. Jeta gjallëron dhe shfaqet e bukur, e begatë, e larmishme dhe me llojshmëri aromash e ngjyrash, ndonëse, ndonjëherë edhe me ashpërsi të tejskajshme. E, megjithatë, njeriu duhet të lëvizë, t`i ndjejë e t`i përjetojë vlerat e pafundme të jetës, por edhe të mbaj qendrim ndaj problemeve dhe ngjyrave gri të saj, të ndikojë që ato ngjyra gri, të bëhen të ndritshme, të bukura. Jeta na jepet vetëm njëherë dhe, ajo, duhet jetuar.

Si pa kuptuar, “Dorela” na vë në mendime dhe na bën një ftesë të këndshme: ”Merruni më shumë me ne, fëmijët; na kushtoni ca më shumë vëmendje; dëgjoni mendimin dhe zërat tanë; na i plotësoni dëshirat dhe ëndrrat, që kemi për jetën, të ardhmen…Pa, mendoni pakëz? Çfarë do të dëshironit të bënin prindërit dhe gjyshërit tuaj për ju, kur ishit të vegjël ? Se, edhe ju, keni qenë dikur të vegjël, apo jo?”

Ndërkaq, “Dorela” me skicat dhe rrëfenjat, troket lehtë-lehtë në përfytyrimin e ne lexuesve të rritur, na sjell në kujtesë fëmijërinë tonë, lojërat, zënkat, harenë, këshillat pa fund e, ndonjëherë, edhe përlotjen, pas një qortimi të butë. Mbi të gjitha, duke na e kujtuar fëmijërinë, ky libër na bën që ta rijetojmë atë edhe një herë.

Të falënderojmë prof. Murat Gecaj, që me këtë libër publicistik-letrar u ke dhuruar fëmijëve tanë një buqetë vezulluese, e cila përmban aromat dhe ngjyrat më të bukura të natyrës dhe shpirtit njerëzor! Kurse ne, të rriturve, na ke emocionuar e na ke dhënë kënaqësi. Na ke lumturuar me nipërit e mbesat, vazhdimin tonë…

(Ky libër është me ngjyra dhe ka recensionues: “Mësuesin e merituar” Bardhyl Xhama, publicistin Fiqiri Shahinllari dhe arsimtarin Ibrahim Hajdarmataj. Është botuar nga SHB “Filara”-Tiranë, i mbështetur nga: Fatmir Xhemalaj, Sadulla Zendeli-Daja, Antonin Markaj, Sokol Demaku, Bahtir Latifi e Ibrahim Gashi)

Tiranë, 7 mars 2012

 

 

Viron Kona: Shënime për vëllimin me tregime “Kur takohen flamujt”, të shkrimtarit Hamit F. Gurguri

 

Flamuj dhe libra

Shënime për vëllimin me tregime “Kur takohen flamujt”, të shkrimtarit Hamit F. Gurguri

Shkruar nga Viron KONA

Midis miqve të shumtë, që takova gjatë kohës sime të qëndrimit disa ditor në Boras më 17- 21 maj 2011, pata rastin të njihem edhe me  shkrimtarin Hamit F. Gurguri. Biseduam bashkë si koleg të letrave dhe këmbyem libra. Gjatë mbrëmjes përuruese të përkthimit të librit tim “Eh, more Bubulino!” gjetëm kohë edhe të shëtisnim dhe të këmbenim mendime rreth letërsisë dhe arteve. Biseda jonë ishte e sinqertë dhe rrodhi natyrshëm si vazhdim i një bisede të mëparshme, sikur kishim kohë që njiheshim. Aty, Hamiti më dhuroi librin e tij,  “Kur takohen flamujt”, botim i vitit 2009. E falënderova dhe, sigurisht, edhe unë i dhurova libra.

Kur erdha në Shqipëri, i nxitur nga dëshira dhe kureshtja nisa ta lexoj librin e Hamitit. Fillimisht tërhoqi vëmendjen time fakti, se nga profesioni, Hamiti është jurist, por, siç shprehet recensenti i librit të tij, Bedri Tahiri, Hamiti  “nuk rresht së krijuari  vepra të bukura letrare....”


Gjatë leximit të librit “Kur takohen flamujt”, nga faqe në faqe  vëreja se kisha përpara një shkrimtar  të talentuar, që shkruan bukur dhe, me një penë të hollë, krijon e përshkruan skena, ngjarje, episode, që të bëjnë për vete. Madje, gjatë leximit habitesh sesi koha kalonte aq  shpejt e pa u ndjerë. Libri të rrëmben. Personazhet dhe ngjarjet  kalojnë në përfytyrimin e lexuesit si sekuenca filmike, që të nxitin për ta vazhduar me dëshirë leximin dhe të ndjekësh me interesim rrjedhën e natyrshme të ngjarjeve. Kjo ndodh qysh me tregimin e parë “Petriti i Konicës në Suedi”, subjekti i të cilit zhvillohet në vitin 2009, në prag të pavarësisë së Shqipërisë. Kureshtja për të mësuar vazhdimin, bëhet gjithnjë e më tërheqëse. Aq më tepër, kur përfytyron se, atje, në skajin e largët të banuar të rruzullit tokësor,  interesimi për  Shqipërinë ka qenë përherë i madh dhe i dukshëm. Shteti dhe diplomacia suedeze, ndaj Shqipërisë dhe shqiptarëve janë treguar  aktivë në veprime dhe e kanë thënë fjalën pro Shqipërisë me tërë forcën dhe autoritetin e tyre ...

Duke ndjekur rrjedhën e leximit, sillja ndërmend se suedezët kanë qenë të interesuar për Shqipërinë që në vitin 1774, kur shkencëtari Erik Hans Thunman, para danezit Pedersen, shprehej për origjinën ilire të shqiptarëve. Më pas Gustav Adolfi, takoi Ali Pashë Tepelenën, të cilit i dha një relikë të çmuar, shpatën e Karlit të XII, që Pashai i Janinës, e vuri me krenari përkrahë karabinës së falur nga Napoelon Bonaparti. Ndërkaq, shteti dhe mbreti suedez Gustavi i XVI, ishin ndër të parët që njohën pavarësinë e Kosovës, kurse, tashmë një personalitet  tjetër i shquar, albanologu  Ulmar Kvik, me veprën e tij historike dhe shkencore, po ritregon se suedezët po shfaqen si gjithnjë, miq të vërtetë të shqiptarëve...

Ngjarjet në prozën e Gurgurit zhvillohen me ritëm dhe dramacitet, ato kanë forcë tërheqëse dhe përshkruhen nga dialogu  transparent e domethënës. Ndërkohë, që subjekti ka si skenografi kryeqytetin suedez Stokholm, një familje intelektuale suedeze si dhe universitetin e vjetër dhe emër-ndritur të Uppsalës, i cili ka nxjerrë personalitete që kanë fituar respekt me emrat e tyre, jo vetëm në Suedi, por edhe në botë... Stili i përdorur nga Gurguri, ku ngërthehen natyrshëm arti i letërsisë me ngjarje historike, ku shfaqet temperamenti dhe karakteri i vendosur i shqiptarit, përshkrimet e bukura e tërheqëse etj., të gjitha këto, janë mbresëlënëse dhe zënë vend në kujtesën e lexuesit, rritin interesin për të ndjekur zhvillimin e mëtejshëm të ngjarjeve. Shkrimtari, duke iu shmangur stilit deklarativ, përdor suksesshëm  bashkëbiseda tërheqëse mes personazheve,  retrospektiva dhe dialogë, që shprehin fakte jetësore dhe erudicion kulturor. Teksa lajtmotivi i përpjekjeve për çlirim nga pushtimi i gjatë osman, tingëllon në mënyrë ritmike gjatë gjithë faqeve të tregimit. Madje, ai na sjellin ndërmend motivin udhëheqës të hungarezit të madh Shandor Petëf “Për dashurinë fal jetën, për lirinë jap dashurinë”. Rruga  dhe ardhmëria e jetës së personazhit kryesor shoqërohet me ëndrrën dhe dëshirën e flamurit të  lirisë që po vjen...

Ndërsa lexova tregimin “E shpëtuara e detit Jon”, përjetova me dhimbje të thellë  atë masakër të rëndë të një shteti fqinj, ndaj një popullsie të pafajshme. Duke lexuar atë tregim, brenda lexuesit pështillen ndjenja  dhe lëmshe të zjarrtë, që të përvëlojnë dhe të turbullojnë, të bëjnë të mbash qëndrime të ashpra për ato qenie të  shpërfytyruara dhe antinjerëzore, që arrijnë të zhdukin nga dita e diellit, popuj fisnikë dhe vende paqedashëse. Në këtë tregim dramatik, Gurguri shpreh talent, nivel artistik, por edhe një mesazh të fortë demaskues kundër terrorizmit, duke treguar me gisht autorësinë e tyre gjëmëzezë. Më tej, autori i tregimit,  arrin të ngrihet mbi dhembjen dhe të tregoj se në botë ka edhe njerëz, popuj e shtete të civilizuar e të përparuar si suedezët, të cilët dinë t`i vijnë në ndihmë dhe të tregojnë ngrohtësinë e duhur për njerëzit fatkeq, të pafuqishëm dhe në nevojë. Ndërsa nga njëra anë, lexuesi tronditet nga rrëfimi i ngjarjes së dhimshme të goditjes dhe mbytjes së qëllimshme të anijes së mbushur me shqiptarë të pafajshëm, të shpërngulur me dhunë nga vendi i tyre, nga ana tjetër ndjen respekt për ekuipazhin e anijes transoqeanike suedeze, që arrin të marrë në mbrojtje jetën e një vajze, që simbolizon Shqipërinë dhe trevat e vuajtura dhe të shtypura të asaj kohe. Natyrisht, që, me shqiptarët ngjarje të tilla, nuk janë raste të vetmuara. Te shqiptarët, është ende i afërt viti 1997, kur Sibila, anija luftarake italiane, përplasi në Otranto Katrin e Radës, një anije shqiptare me refugjatë, që shkonin për një jetë më të mirë në Itali, por që në vend të parajsës që ëndërronin, anija shkatërrimtare - goditëse  Sibila  italiane, duke goditur si një tigër gjahun e tij, hapi dyert e ferrit për 84 jetë të pafajshme, shumica gra dhe fëmijë.

Me ritëm dhe, ngjarje pas ngjarjesh, vijon edhe tregimi i gjatë “Kujtimi për Naumin”, ku përpara lexuesit shfaqen tipa, karaktere, ngjarje dhe episode interesante, por dhe ku shfaqen ato cilësi të përbashkëta që popujt i kanë kudo dhe kurdoherë të nevojshme, ardhja në ndihmë në çaste të vështira dhe mbështetja  e jetës. Duke lexuar këtë tregim, nuk di pse më vinë ndërmend shprehja se “Kush shpëton një jetë, ka shpëtuar të gjithë botën”. Ndërsa të mbetet në mendje për dhembjen që shkakton tregimi “Motrat binjake nuk u takuan”, tregimi tjetër ”Marta nga Shpuzi”, që rrëfen nëpërmjet një retrospektive ( një ditari lënë amanet), se, hakmarrjet dhe vetëgjyqësitë, sjellin pasoja të rënda shpirtërore...Duke qenë jurist, Hamit Gurguri analizon  në rrjedhën e saj zhvillimin tragjik të ngjarjes që përshkruan, duke treguar njëherazi fatin e keq të njeriut të pambrojtur...


Tregimet lexohen shpejt dhe të vënë në mendime, sepse tek e fundit, një krijim i mirë, fillon pasi ke përfunduar leximin e tij. Vetëm atëherë, lexuesi bën “bilancin” e ngjarjeve dhe nxjerrë konkluzione, por edhe kalon në mendje episode, situata, zgjidhje dhe përjeton gjithçka në përfytyrimin e tij. Kjo është magjia e artit, që të bën të të mbeten në mendje fabulat dhe karakteret tipikë, me të gjithë detajet. Hamit Gurguri e afron lexuesin në ngjarje dhe, ai, herë është vizitorë i afër i ngjarjes, herë dëshmitarë dhe, herë “pjesëmarrës” aktiv në zhvillimin e saj. Në tregimin ”Motra norvegjeze Berit”, Hamit Gurguri shprehet me respekt për ata njerëz me qytetërim dhe civilizim të lartë, trima dhe të guximshëm siç është Motra norvegjeze Berit, e cila sakrifikohet në dobi të përparimit dhe kulturimit të një populli, fiton dashurinë e tij dhe ndjehet si një pjesëtare e familjeve shqiptare. Por, tregimi rrëfen  në mënyrë origjinale edhe traditat e nderimit të njeriut, zakonet shqiptare të respektit, e dhembshurisë dhe  ndershmërisë njerëzore, që janë karakteristika të popujve të vuajtur, siç tregohet edhe populli ynë, ndaj atyre njerëzve zemërartë, që  duan të mirën, përhapin frymën e vëllazërimit dhe sakrifikojnë për  dashurinë njerëzore.

Tregimi “Ndihmoji Suedinë”, trajton fatkeqësinë e një familje shqiptare nënë regjimin e urryer serb, si dhe mbështetjen që ajo familje e vuajtur gjeti në një vend të përparuar si Suedia. Tregimi ka sens filozofik, ku shfaqen disa mendime të avancuara qytetëruese, suedeze, dashuria për vendin e tyre, dashuri që e shpreh gjithkush në mënyrën e vetë dhe origjinale. Kjo është dhe befasia e këtij tregimi, sa tronditës, aq edhe me ndërthurje të elementëve qytetërues, ku roli i humanizmit dhe dashurisë njerëzore suedeze merr përparësitë e nevojshme artistike. Në disa tregime të vëllimit, Gurguri tregohet mjeshtër i kalimit të situatave nga një mjedis në një mjedis tjetër, e sidomos nga vendlindja Kosova dhe trevat shqiptare, drejt vendeve Skandinave, ku shumë shqiptarë kanë gjetur atje ardhmërinë e jetës dhe të fëmijëve të tyre.

Vazhdojnë tregimet mbresëlënëse njëri pas tjetrit “Mallkimi i babait”, “Ankthi i një vrasësi”, “Ndarja  e të traumatizuarve”,   “Shteti dhe ambienti”,   “Pusho e qetë, nënë! ” dhe, përfundon me tregimin që i ka dhënë titullin librit “Kur takohen flamujt”. Dita e librit në Suedi përkon me ditën e flamurit në Shqipëri. Një koincidencë interesante dhe mbresëlënëse për dy popuj miq. Ndërkaq, sjell ndërmend fjalët e Gurgurit në një intervistë dhënë para disa kohësh:“ Suedia, para 100 viteve, ka qenë shumë e varfër dhe për këtë shumë suedez emigruan për në SH B A, por ata nuk e harruan vendin e tyre,  kapitalin e tyre edhe intelektual, edhe ekonomik e sollën ne Suedi... Prandaj them, pse të mos e japim edhe ne kontributin tonë reciprok, në mënyrë që vendi  ynë të jetë, vend me perspektivë evropiane”.

Hamit Gurguri, në tregimin “Kur takohen flamujt”, të thjeshtë në pamje, por të thellë në mendim dhe me mesazhe të forta në përmbajtje, ashtu si edhe në të gjitha faqet e këtij libri, e shfaq veten si një shkrimtar të talentuar, që ka aftësinë dhe nivelin e duhur krijues për të shprehur ndjenjat dhe mendimet që i vlojnë në zemrën dhe shpirtin e  tij të bukur e fisnik. Urime Hamit Gurguri! Urime për mesazhet e bukura, që në çdo faqe të vëllimit i thurin himn vendeve paqedashëse, i bëjnë jehonë jetës...

 

 

Murat Gecaj: TEKSTE TË NEVOJSHËM, PËR FËMIJËT TANË NË DIASPORË

 

                                        TEKSTE   NEVOJSHËM,  PËR FËMIJËT  TANË NË DIASPORË

                            (“Të mësojmë gjuhën amtare dhe kulturën shqiptare”, në tri pjesë, nga SHB “Filara”)

Nga: Prof. Murat Gecaj

Publicist e studiues-Tiranë

1.

Një ndër çështjet e mprehta të ditës për arsimin tonë kombëtar është puna, kujdesi dhe përkushtimi për mirëmësimin e fëmijëve tanë në Diasporën shqiptare. Kjo gjë është bërë më e prekshme dhe më e nevojshme, sidomos, në vitet ’90-të të shekullit të kaluar dhe është e pranishme, në vazhdimësi. Parësore në këtë detyrë, sa atdhetare e arsimore, janë tekstet, që është e detyrueshme të përdoren nga mësuesit, me nxënësit e tyre, në shkollat e llojeve të ndryshme, në Diasporë.

Siç është e njohur, në këtë drejtim janë bërë përpjekje dhe ato vazhdojnë, aktualisht. Nga autorë të ndryshëm janë hartuar tekste mësimorë, sidomos për nxënësit, por edhe në ndihmë të mësuesve. Me sa dimë, kjo punë është bërë edhe privatisht, pra nga njerëz të interesuar në këtë fushë dhe të përkushtuar në fushën e edukimit dhe mësimit të brezit tonë të ri në Diasporë, fëmijëve të emigrantëve nga Shqipëria,  Kosova  etj.

Pa u zgjatur, shënoj këtu se edhe në raste të tjera kam shkruar për përpjekjet, që janë bërë nga mësuesit në disa shtete të Europës, si në Zvicër, Suedi, Hollandë, Danimarkë, Belgjikë e tjerë, por edhe në Amerikë. Synimi atje ka qenë dhe është, që fëmijët e emigrantëve shqiptarë ta mësojnë alfabetin e gjuhës shqipe, të shkruajnë e të lexojnë në gjuhën e prindërve të tyre dhe të marrin disa njohuri kryesore për gjuhën, letërsinë, historinë, gjeografinë dhe kulturën tonë kombëtare. Sepse, dihet se çfarë pasojash mund të kemi si Komb, nëqoftëse sot tregohemi të pavëmendshëm ose indiferentë, në këtë drejtim.

2.

Sigurisht, është një punë e lavdërushme, atdhetare e profesionale, si e autorëve, por dhe e shtëpive botuese, që janë kujdesur për të hartuar dhe botuar tekste në ndihmë të shkollave shqipe, për fëmijët e emigranëtëve tanë në Diasporë. Ja, përveç dy teksteve të bashkëshortëve Urti e Shefik Osmani, për të cilët kam shkruar në një rast tjetër, përpara kam tri tekste të tjerë. Titullin e kanë paksa thirrës, pra “Të mësojmë gjuhën amtare dhe kulturën shqiptare”(Për nxënësit shqiparë, jashtë Republikës së Shqipërisë). Ata janë hartuar nga një grup autorësh: Ikbale Isaku, Fatmir Xhemalaj, Anila Hasani e Artur Hasani. Publikimi i tyrë është bërë nga Shtëpia Botuese dhe Shtypshkronja “Filara”-Tiranë, 2011. Redaktor shkencor është Prof. Shefik Osmani dhe redaktor letrar, Prof. Murat Gecaj. Recenzat janë bërë nga Musa Vyshka e Ramiz Doko dhe artin kompjuterik e ka  realizuar Taulant Llaka. Librat janë të pajisur me shumë fotografi e skica, me një nivel të mirë teknik e artistik. Ata janë miratuar nga Ministria e Arsimit dhe Shkencës, e Republikës së Shqipërisë.

Ashtu siç janë shprehur edhe autorët, që në hyrjen e Librit të parë, drejtuar nxënësve shqiparë në Diasporë, ai do ta mësojë se ata janë  pjesë e Atdheut të tyre. Për këtë qëllim, aty janë dhënë shumë përralla, tregime, poezi, legjenda, fjalë të urta për truallin amtar e heronjtë e tij dhe për gjuhën shqipe. Përmes këtij libri, ata mësojnë rregullat gramatikore të gjuhës shqipe, njihën me historinë, kulturën dhe trashëgiminë e të parëve tanë, me qytetërimin që ata krijuan. Po kështu, flitet për gjeografinë e lashtë dhe të re të trojeve shqiptare, ku jetuan e punuan ata, por dhe për vazhdimësinë e traditave dhe të kulturës nga shqiptarët, ndër vite e shekuj. Po aty, autorët u drejtohen nxënësve të vegjël shqiptarë: “Shkronjat u lidhën në fjalë e fjalët i bashkove ti, për të folur me zemër në gjuhën e vendit tend. Mësoje këtë libër dhe mos e harro  vlerën e tij!”

Secili nmga këta tre libra është ndarë në “Linja” dhe këto kanë nënndarjet e tyre. Kështu, te libri Nr.1, në Linjën “Gjuha dhe Letërsia Shqipe”, përmendim : “Të njohim alfabetin e guhës shqipe”, “Unë nis të flas e të lexoj në gjuhën shqipe”, “Marrim njohuri për kulturën dhe gjuhën  shqipe”. Ndërsa te “Historia e shqiptarëve”, shënohen: “Identiteti shqiptar”, “Shqiptarët në hapësirë dhe në kohë”, “Kultura dhe shoqëria”. Në ndihmë të nxënësve emigrantë është edhe pjesa “Gjeografia e trevave shqiptare”, me nënndarjet: “Identiteti shqiptar”(Shqipëria, Kosova dhe trevat e tjera shqiptare) etj. Me interes të veçantë janë dhe “Linjat”, te pjesa “Trashëgimia kulturore e shqiptarëve”.

Në brendësi të këtij teksti, Pjesa I (për klasat 1-3), janë shënuar shkronjat e Alfabetit tonë, shoqëruar me figura, me të cilat synohet rrënjosja e tyre në kujtesën e nxënësit.       Po aty, jepen shkronjat e mëdha, të shtypit e të dorës dhe shkronjat e vogla, të shtypit e të dorës. Në vazhdim, nxënësi njihet me zanoret e gjuhës shqipe, shoqëruar me “punë praktike”. I njëjti kujdes metodik është treguar nga autorët edhe për të bërë të ditura  bashkëtingëlloret e gjuhës shqipe, gjithashtu, shoqëruar me “punë praktike”.

Te pjesa e rëndësishme, “Unë nis të flas dhe të lexoj në gjuhën shqipe”,  nxënësi ndihmohet të formojë fjali të ndyshme, duke paraqitur: pjesët e trupit, përbërjen familjare, ngjyrat e ndryshme, natyrën etj. Njohuritë për kulturën dhe gjuhën shqipe jepen të shoqëruara me  shembuj e figura të bukura, me përralle, rrëfenja e vjersha etj. Kështu, faqe pas faqeje, nxënësi mëson se çfarë është emri,  llojet e fjalive¸ shenjat e pikësimit e si përdoren ato. Sigurisht, vëmendjen e nxënësit e terheqin  dhe mëson mjaft prej tryre, në pjesët “I këndoj Atdheut  dhe gjuhjës shqipe”, ku janë venë poezi të bukura, nga autorët më të mirë shqiptarë. Është e njohur, se fëmija mëson e ngulit ato, që lexon, kur këtë gjë e bëjmë edhe përmes lojës. Prandaj në disa faqe të këtij libri janë lojëra, shoqëruar  me figura të ndryshme.

Në faqet e fundit, aty ku flitet për “Historinë e shqiptarëve”, është botuar “Himni i Flamurit”, tregohen festat tona kombëtare, që nga 28 nëntori 1912, e cila  është dita e shpalljes së Pavarësë sonë Kombëtare; flitet për atdhetarë e luftëtarë tanë të shquar, që nga Gjergj Kastrioti-Skënderbeu e Ismail Qemali, Nënë Tereza etj. Në pjesën për gjeografinë e shqiptarëve, flitet për trojet e shqiptarëve në Ballkan, për Republikën e Shqipërisë dhe për Republikën e Kosovës dhe për ato troje, që kanë mbetur jashtë kufirit tonë të sotëm shtetëror. Me rëndësi janë të dhënat për veçoritë natyrore të viseve shqiptare dhe ujërat, që i lagin ato; për bimësinë, kafshët e shpendët, bukuritë e rralla natyrore etj. Interesin e fëmijëve tanë e tërheqain edhe dëshmitë e paraqitura, në këtë liber, për trashëgiminë kulturore të shqiptarëve: Flamurin, lojërat popullore, veglat muzikore, veprimtaritë kulturore e artistike, veshjet popullore dhe për trashëgiminë shpirtërore, me folklorin e pasur, gojor e muzikor; legjendat, festat  tradicionale, këngët e vallet etj.

Pa u ndalur imtësisht në dy pjesët tjera të këtyre teksteve, pra Nr.2 (për klasat 4-6) dhe Nr.3(për klasat 7-9), “Të mësojmë gjuhën amtare dhe kulturën shqiptare”, përmbledhurazi, themi se ata janë mjaft të dobishëm dhe të nevojshëm, që t’i kenë në përdorim mësuesit dhe nxënësit tanë, në shkollat shqipe të Diasporës. Të trija pjesët janë me përmbajtje të njëjtë, por u përshtaten nxënësve, sipas moshës e klasave, që vazhdojnë. Sigurisht, me këto tekste do të njihen edhe prindërit e interesuar. 

Kontaktet, me Shtëpinë Botuese dhe Shtypshkronjën “Ilara”-Tiranë, janë: Rruga “Sabaudin Gabrani”(ish-Kombinati  i Drurit ”Misto Mame”);  e-maili: Ky email po mbrohet prej spambots-ave, të duhet JavaScript me e pa ;  Cel: 0682088769/634; Tel: 0035542228871

Tiranë, 3 shkurt 2012

 

Sejdo Harka: Shkrimtari Viron Kona dhe miqtë e tij në Suedi

 

Shkrimtari Viron Kona dhe miqtë e tij në Suedi

Nga Sejdo  HARKA

Publicist


Në foto: Sejdo Harka

Shkrimtari dhe publicisti Viron Kona, ka vite që shquhet për një krijimtari të bollshme dhe cilësore. Deri tani ka botuar mbi 30 libra me tregime, novela, romane e shënime publicistike udhëtimi, për fëmijë e të rritur, që rrokin një problematikë sa të gjerë aq dhe të larmishme. Edhe pse ka botuar shumë vepra, përsëri, vazhdon të shkruajë e të shkruajë pa mbarim, sepse, siç thotë dhe vet, “kokën e ka plot me libra”.

Pasioni për të shkruar, përgjegjësia e lartë qytetare ndaj shoqërisë, për t’i përçuar asaj çdo gjë që di dhe mendon,  nevoja për të mundur stresin e hallet, bëjnë që shkrimtari Viron Kona t’i gdhijë netët para ekranit të kompjuterit, nën tingujt melodiozë të tastjerës, që zbardh  e zbardh faqe pambarim librash.  Është fitues i disa çmimeve në gjininë e tregimit dhe të novelës. Krijimtaria e tij ka filluar të flasë edhe në gjuhë të huaja.


Libri ”Eh, more Bubulino !”, në vitin 2011, u botua i përkthyer në Suedi. Për këtë arsye, V. Kona, është ftuar të vizitojë  këtë vend dy herë.

Gjatë mbrëmjes së promovimit të librit “Eh, more Bubulino !”


Në foto: Per Kettisen, duke i dhuruar shkrimtarit Viron Kona “Enciklopedinë e Borasit”,19 Maj 2011


Në bibliotekën e parashkollorëve Hasslehus Bibliotekë, Boras, Suedi, 18 maj 2011

Këto vizita dhe takimet e ngrohta me miqtë dhe kolegët e tij në në këtë vend, janë bërë frymëzim  pë të të shkruar librat publicistikë  me shënime udhëtimi dhe refleksione letrare ”Bukuri suedeze” dhe”Për ju miqtë e mi”. Në këto dy libra, shpalosen bukuritë e rralla të Suedisë  dhe veçanërisht ato të qyteteve  të saj të papërsëritshëm, Borasit, Goteborgut dhe Vimmberby. Këto shënime, sa letrare aq dhe  publicistike, janë sintezë e kulturës dhe historisë, e shpirtit dhe filozofisë, e ëndrrave dhe miqësisë së lashtë midis suedezëve dhe shqiptarëve. Megjithse shumë larg njeri-tjetrit, ata  i lidh, jo vetëm ora  dhe meridjani, por  edhe kultura e historia, edhe shpresa e liria, edhe heroizmi e trimëria ,edhe  besa e krenaria…

Protagonistët e këtyre shënimeve udhëtimi  janë suedezët dhe shqiptarët, njerëzit e punës dhe shkrimtarët, heronjtë dhe luftëtarët, poetët dhe gjuhëtarët, mësuesit dhe gazetarët, që me punën, dijet dhe shpirtin e tyre të madh , krijojnë ura lidhëse midis kombeve dhe kombësive të ndryshme. Në këto  vepra  gjen dhe elementë autobiografike. Vetëm nga fjalët që  miqtë e shokët e tij shprehin për personalitetin dhe krijimtarinë e Viron Konës, kupton se tek  kjo figurë  janë harmonizuar bukur dimensionet morale e shpirtërore me ato intelektuale e krijuese. Në qenien e tij janë mpleksur sinqeriteti dhe ndershmëria, talenti dhe përgjegjegjësia për të kryer çdo detyrë, sado e vështirë të jetë ajo. Dallgët e jetës e kanë përplasur herë në maja malesh e herë në pllaja të thepisura, herë në administratën e lartë të shtetit, e herë  si emigrant për të siguruar bukën e gojës. Por, nuk është ligështuar e gjunjëzuar kurrë. Kur bisedon me të nga afër, për një çast,  shqetësimet dhe hallet , t’i heq si me dorë.


Në foto:Viron Kona

Në buzëqeshjen dhe vështrimin e tij, lexon sinqeritetin dhe kthjelltësinë e mendimit; në fjalën e ngrohtë, dashurinë dhe respektin prej shoku e miku. Me një gotë raki përpara, ai të fut në fantazinë e tij krijuese. Të flet për naracionin  dhe, pa e kuptuar, të bën protagonist të tyre, të tregon për personazhet dhe të duket sikur të flet për njerëzit e tij më të dashur. Me fantazinë e tij krijuese, zbulon e krijon realitete të reja dhe karaktere të papërsëritshme. Shkul si me dorë hijet e botës së vjetër. Vret pasionet e këqia dhe ëndërrat e frikshme që mpijnë mendjen dhe shpirtin e njeriut të lirë, mbyll në bodrume veset dhe ligësitë e njeriut, konservon atdhedashurinë dhe besën, mbyt frikën dhe skllavërinë dhe ringjall ëndrrat e bukura e dashurinë. Me personazhë  të tillë si Bubulinoja, që rendin si Maratonomaku, me ëndrrën e lajmëtarit të një bote të re, herë në tokë e herë në planetët e tjera të Galaktikës, autori përçon mesazhe të ngrohta progresi dhe zvillimi, jo vetëm për vendin tonë, por edhe për gjithë botën. Nëpërmjet heronjve të tillë,  ai përçon guxim e vendosmëri, vrull  e mençuri, forcë e dashuri, ëndrra të guximshme dhe  krenari, që burojnë nga shpirti i pastër dhe liridashës i popullit shqiptar. Me ëndrrat e Bubulinos në mendje dhe shpirt, V. Kona  nisi fluturimin e tij drejt Suedisë, sa të largët, aq edhe të afërt për shqiptarët. Ky fluturim, e bëri me krahë e miq shumë.

Arti dhe letërsia, ëndrra dhe fantazia, kultura dhe miqësia,  i ka lidhur ngushtë  këta shpirtra krijues, të cilët, si me daltën e skulptorit, gdhëndin shpirtin dhe këngën, gjuhën dhe ëndrrën e njerëzve të lirë. Miqtë e Vironit  në Suedi, janë sa të shumtë, aq edhe të rrallë. Ata janë suedezë dhe shqiptarë, gazetarë dhe shkrimtarë, mësues e dietarë, ndërtues dhe veprimtarë. Me ta ndan  gëzimet e shqetësimet dhe  bashkon  zemrat  e  ëndrrat, për një jetë më  të lirë e  të lumtur.

Një nga miqtë e tij më të mirë në Suedi është Ulmar Kvik, i cili është dashuruar shumë herët me Shqipërinë dhe shqiptarët. Tek kjo figurë,  lexuesi sheh portretin e albanologut dhe të dietarit shumplanësh, që e ndjen veten më shqiptar se shqiptarët, sepse, edhe gjuhën e historinë, edhe kulturën  e shoqërinë  shqiptare, e njeh dhe e kupton më mirë  se vet shqiptarët.


Duke u takuar me albanologun e njohur suedez Ulmar Kvik, prill 2012


Foto të kopertinave të librave “Bukuri suedeze”(2011)  dhe “Për Ju miqtë e mi”(2012).


Rektori Per Sjostrand duke marrë autograf nga Viron Kona.

krah të djathtë, redaktori i librit Sokol Demaku

Botim I gazetës “Boras Tidning”,19 maj 2o11

Në librat e tij për Shqipërinë ndjen forcën e rezistencës e të krenarisë shqiptare. Në ëndrrat e tij  sheh si zgjaten urat dhe duart e bardha të miqësisë  e të sinqeritetit, të zhvillimit e të progresit. Ndërsa në mendjen dhe shpirtin e tij sheh si lartësohen kultura dhe mençuria, mirënjohja dhe dashuria, besa dhe thjeshtësia…

Kvik shkruan për shqiptarët dhe e ndjen veten si ata, flet për dhimbjet e tyre dhe trishtohet, përshkruan heroizmin e këtij populli dhe entusiazmohet, zbulon lashtësinë  e bukurinë e rrallë të gjuhës dhe të kulturës shqiptare dhe elektrizohet sikur të ishte bir i këtij vendi. Për Ulmar Kvik, Shqipëria ka prodhuar më shumë heroizma se sa grurë. Zinxhiri i heronjve shqiptarë  është i pafund. Ata janë  Skënderbeu dhe Pirroja, Ismail Qemali dhe Isa Buletini, Sami Frashëri dhe Mitrush Kuteli, Ismail Kadare dhe Petro Marko, Nobelistët, Nënë Tereza dhe Ferid Murati…

Miq të papërsëritshëm shpirtëror  për Viron Konën, janë  edhe shumë figura të tjera   të artit dhe letërsisë suedeze dhe shqipe, si August Stridberg, që  ndryshe  është thirrur “Ylli i poezisë suedeze”; Astrid Lindgren, për mesazhet e paqes që përçon nëpërmjet  Pipi Çorapegjatës, të cilat  burojnë  nga sentenca  filozofike e Viktor Hygosë: ”Plumbat do t’i zëvendësojmë me vota”; Selma Lagerlëf,  e njohur në Shqipëri me “Udhëtimin e Nils Holgersonit”, e para grua, anëtare e Akademisë Suedeze dhe fituese e çmimit Nobel.


Në Vimmerby, në parkun e madh kushtuar shkrimtares suedeze Astrid Lindgren.

Dalë në foto me aktoren që luan rolin e Pipi Corapegjatës,19 maj 2011

Poetin e mirënjohur Sadullah Zendeli - Daja, vargjet  e të cilit lotojnë nga dhimbja kosovare; poeti, publicisti  e prozatori Sokol Demaku, i cili me fjalën dhe penën e tij, i afron njerëzit si me magnet. Miq të rrallë për Konën , mbeten edhe shkrimtarë e  publicistë të tillë si Hamit F Gurguri e Bahtir Latifi, të cilët i thurin himn flamurit dhe atdhedashurisë, shpresës dhe lirisë, për të përçuar mesazhin e ngrohtë me vlera universale: ”Kush është pa atdhe, është si zogu pa fole.” Është kjo arsyeja që V.Kona , për shokët e tij në Suedi shkruan :”Paska edhe njerëz të tillë që  modelojnë dhe konfigurojnë bukur jetën dhe e bëjnë atë më të mirë e më të ëmbël për vete dhe për të tjerët”. Shumë nga këta miq kanë ardhur  edhe këtu në Tiranë, të cilët në biseda e takime, në kafe , darka e pronovime librash, na kanë sjellë nga Suedia e largët mesazhe të ngrohta miqësie dhe atdhedashurie, barazie dhe vëllazërie, shprese dhe lirie. Mrekullohesh, kur mëson se në Suedi, ligji mbron edhe pemët edhe kafshët nga keqtrajtimi e dora vrastare. Por, ligështohesh tepër, kur sheh se, në Shqipëri, jo vetëm kafshët, por edhe njerëzit  përçmohen e dhunohen, përndiqen dhe suverjohen. U privohen ëndrrat dhe liria, gëlltiten nga gjakmarrja dhe hasmëria, nga krimi i rrugës dhe makutëria. Për autorin, çdo gjë suedeze është bërë pjesë e shpirtit dhe mendjes së tij. Atë e mbrekullon, jo vetëm bukuria suedeze, por edhe  puna  e mirëqenia, edhe  guximi  e ëndrra e tyre për ta bërë atë gjithnjë e më të mirë. Mbresa të veçanta i ka lënë V. Konës  qyteti  Boras, mbi të cilin lartësohen   dhe shumë simbole e monumente, me një brendi të thellë e tepër sinjifikative, si “Pinoku”, që simbolizon luftën  kundër hipokrizisë dhe gënjeshtrës, si  dhe, “Gërshërët,” që simbolizojnë  punën, si burim jo vetëm i mrekullisë suedeze, por dhe i   zhvillimit të gjithanshëm  të  gjithë shoqërisë njerëzore. Për  autorin, mik i përjetshëm do të mbetet edhe “Promeksi” suedez, i cili, siç tregon vet, i shpëtoi  jetën nga “pushkatimi politik”. Ajo makinë suedeze, që, dje, çante tunele për të bashkuar  malet shqiptare, sot krijon  ura   shpirtërore, mbi të cilat  rendin shpresat dhe  ëndrrat, dëshirat dhe zemrat e dy popujve  me miqësi  të përjetëshme.

 

 

Mehmet Deliu:“Heroina e Popullit” Shotë Galica,

 

“Heroina e Popullit” Shotë Galica,

emër nderi e krenarie, emër mburrje e  lirie

(Me rastin e 85 vjetorit të vdekjes)

Shkruar nga Mehmet Deliu

Në kuadrin e 100 vjetorit të pavarësisë tonë kombëtare, Bashkia Fushë-Krujë dhe Organizata për Dëshmorët e Atdheut të rrethit Krujë, zhvilluan ceremoninë përkujtimore me rastin e 85 - vjetorit të vdekjes së “Heroinës së Popullit” Shote Galica.

Shote Galica, jo vetëm në këto 100 vitet e fundit, por dhe më herët, përbën një simbol të gruas dhe nënës në mbarë hapësirën shqiptare, që historikisht u përball me ashpërsitë e jetës, që me dinjitet duroi peshën e shekujve të robërisë dhe varfërisë, të lotit dhe gjakut, që nuk u mposht nga asnjë sfidë.

Ato hynë në histori me qëndresën e tyre, ato hynë në këngë me bujarinë e tyre, ato u mitizuan për besnikërinë dhe sakrificat e tyre si Rozafa e kalasë prej guri, si Doruntina..., që bijtë e tyre i nisën në luftë me fjalët: ”kthehuni fitimtarë” e, kur ata ktheheshin të gjakosur nga lufta, fjala e nënave ua miklonin plagët atyre.


Ishte nëna dhe gruaja shqiptare ajo, që i rezistoi të gjitha këtyre dhe nuk u dorëzua. Asaj, i dedikohen të gjitha, para së cilës populli ynë me respektin më të madh duhet të përkulet deri në gjunjëzim-para qëndresës dhe heroizmave të Nënës Shqiptare !

I gjithë ky respekt për nënat tona, denjësisht përcillet në emrin e nënës, në emrin e gruas dhe në emrin e heroinës sonë kombëtare – SHOTE GALICËS, ky emër kaq i madh që zuri vend po aq të madhërishëm e  të   lavdishëm në historinë tonë kombëtare. Emri Shotë Galica është emër nderi e krenarie, është emër mburrje e  lirie për të gjithë shqiptarët kudo që janë. Është dashuri për atdheun, pasion dhe frymëzim i qindra Shotave të reja që ranë me pushkë në dorë . Ato luftuan për çlirimin e atdheut - ashtu si Shotë Galica dikur, dhe ranë për atdhe sa herë e kërkoi domosdoshmëria e lufta çlirimtare, ato ranë me emrin e Shote Galicës në gojë!


Qerime (Shotë) Galica e inspiruar në bëmat e trimëreshave shqiptare e bindur thellë në të drejtën e popullit tonë për të qenë të lirë e vuri pushkën krahut dhe për 12 vjet me radhë nuk u nda nga burri dhe bashkëluftëtari i saj Azem Galica dhe nga shokët e tij.  Për 12 vjet me radhë Shote Galica luftoi kundër pushtuesve serbë, austrohungarezë e bullgar.

Shota u lind në vitin 1895 në krahinën Radishevë të Drenicës martire, në një familje të varfër por shumë  patriotike. Ajo, ishte motër e gjashtë vëllezërve. Babai i saj Halili, ngaqë e kishte të vetmen vajzë, nuk e ndau nga djemtë e tij për asnjë çast. E merrte me vete nëpër kuvende burrash, ku pati fatin të shohë me sytë e saj trimat e kohës si: Isa Boletinin, Shaqir Smakën, Kamer Loshin, Nak Berishën, Mehmet Deliun, Azem Bejtën, e shumë trima të tjerë. Nëpër ato kuvende merreshin vendime që të kërciste pushka mbi pushtuesin serb. Aty këndohej dhe kënga e binte çiftelia për trimëritë e trimave tanë.
Shota i binte mirë çiftelisë, si edhe çarkut të hutës. Këndonte si zanë mali, sa edhe të tmerronte me zërin e kushtrimit:      ”Ooo, Prite, prite Azem Galicën, o  hejjj”...

Nëpër ato kuvende Shota njohu Azem Galicën, me të cilin u martua në vitin 1915. Ajo në vend të rrobave të nusërisë, veshi rrobat e burrave, në vend të pajës vuri armën krahut dhe u bë nuse malesh. Në dasmën e saj ishin 300 krushq me 300 pushkë krahut, binin tridhjetë lodra përnjëherësh, kërcenin 300 malësorë vallen e Kaçakëve të malit... Shota që nga ai çast nuk u nda më nga Azemi dhe nga bashkëluftëtarët e tij. Dhoma e saj e nusërisë u bë Çiçavica, stolitë e saj, ishin gjerdani me fishekë rreth belit. Kjo pra ishte Shota – gruaja shqiptare, që nuk u lodh e nuk u tut kurrë para jetës së vështirë të malit, as para flakës së barotit, as para rënies e plagosjes së luftëtarëve të lirisë, as para masakrave që bënin xhandarët serbë mbi popullatën shqiptare. Përkundrazi morali dhe forca e saj sa vinte e shtohej e vetëdijshme se liria e vendit nuk arrihet pa u djegur në flakët e luftës!

E tillë ishte Shota dhe si e tillë vazhdoi këtë rrugë pa u luhatur, as edhe pas vrasjes nga serbët të burrit e shokut të jetës së saj Azem Galicës.

Gjatë jetës së saj prej kaçaku të malit, Shota është ndeshur dhjetëra herë me pushtuesin serb. Janë dhjetëra beteja, me orë të tëra luftime, në pozicione të ndryshme e shumë herë të pavolitshme e të pabarabarta në armatime. Gati në të gjitha rastet, luftëtarët e lirisë kishin dalë fitimtarë, megjithëse kishin pësuar edhe goditje të rënda me humbjen e shokëve. Kjo përballje e Lëvizjes së Kaçakëve të Kosovës me pushtuesin serb nuk ishte e shkurtër, prandaj për Shotën, Azemin dhe bashkëluftëtarët e saj ishin krijuar mite e legjenda: Ishin përhapur fjalë se Azem Bejta bashkë me gjokun e tij po fluturonte, ose se kur thërriste Shota: “Oooo, prite, prite Azem Galicën o heejjj” dëgjohej për tej shtatë malesh e kodrash, ose se Shota me një dorë lufton dhe me tjetrën i bie çiftelisë dhe se plumbat e saj kurrë nuk shkonin huq, mandej thoshin se Azemin dhe Shotën nuk i zë plumbi i shkjaut, e deri te legjenda kulmore qe tregon një guxim e forcë të padëgjuar, kur për të nxjerrë plumbin që kish marë nga serbët, i zgjat nagatin e saj doktorit duke i thënë pa ju dridhur qerpiku: ”qëlloje, se plumbi del me plumb”.

Shota luftoi e barabartë me burrat në çetën e Azem Galicës nga viti 1914-1926. Çeta kishte rreth 400 luftëtarë dhe vepronte krahas kryengritësve të tjerë të Kosovës, ku vetëm në Rahovec kishte mbi 10.000 kryengritës. Gjithë Kosova në ato vite ishte kthyer në vatër zjarri, ku në cdo cep luftohej për liri e pavarësi. Çeta e Azemit dhe e Shotës mbajtën të çliruar për një kohë të gjatë një zonë prej disa fshatrash dhe e quajtën “Arbëria e Vogël”. Mizoritë Serbo-Malazese mbi popullin e Kosovës kanë qenë të mëdha. Vetëm në një aksion të tyre ata vranë 12.371 vetë dhe burgosën 22.110 të tjerë, dogjën 6050 shtëpi, ndërsa 10.526 shtëpi u plaçkitën. Në një aksion tjetër Serbët vranë gra, fëmijë e pleq në disa fshatra, nënat me foshnja i dogjën të gjalla, plaçkitën dhe rrënuan kudo, duke mos lënë asgjë në këmbë. Në këto luftime Shota humbi 22 pjesëtarë të familjes së saj: 4 vëllezërit dhe i shoqi u vranë në luftim e sipër, kurse nëna, motrat, nuset dhe fëmijët e vëllezërve u pushkatuan nga forcat shoviniste mizore serbe.

Pas këtyre masakrave çnjerëzore dhe rënjes në fushën e betejës të burrit të saj, Azemit, ajo nuk u gjunjëzua e ligështua, por gjeti forca dhe e udhëhoqi vetë çetën e luftëtarëve të lirisë të Azemit në luftë kundër forcave mizore Serbe.  Shote Galica u priu luftëtarëve të lirisë në sa e sa aksione të rrepta ballë për ballë me armikun. Ajo me zërin e saj u fuste tmerrin xhandarëve kur jepte kushtrimin: “Ooo prite, prite Azem Galicën, o heej”... Shota edhe u plagos në luftëra, por morali i saj nuk u thye asnjëherë, kështu duke u bërë shembull e krenari për ne.

Shota në rolin e nënës nuk pati rastin që të gëzoj ledhatimet e djalit të saj i cili i vdiq shumë shpejt pas lindjes, për shkak të kushteve të malit. Mirëpo Shota nuk ndenji indiferent kundrejt kësaj ndjenje, ajo mori me vete ngado që shkoi fëmijët e shokëve të rënë për liri të Kosovës. Ajo për as një çast, nuk i la vetëm ata, duke u bërë nënë e dytë e tyre deri në çastet e fundit të jetës së saj.

Shote Galica në fundin e dimrit të vitit 1926, të një dimri të ashpër, e lodhur dhe e dërmuar e me zemër të plagosur, shoqëruar nga bashkëluftëtari i Çetes, Mehmet Deliu e me pak shokë të tjerë, erdhën në  Shqipëri, për të marrë vehten me shpresën së do të ktheheshin me pranverën e parë. Ajo u vendos në katundin Shullaz të Krujës. Me vete kishte edhe fëmijët e shokëve të rënë, fëmijë të mbetur jetim të cilët Shota kishte marrë përsipër t’i rritë dhe t’i edukojë me frymën atdhetare. Me shpresën se do të gjente mbështetjen e mbretërisë së Ahmet Zogut ajo u zhgënjye shumë shpejt nga sjelljet e tij mospërfillëse, pasi Shota nuk e dinte,  se mbreti Zog ishte borxhli ndaj Krajlit të Serbisë i cili e kishte strehuar, armatosur dhe kthyer nga hotel Bristoli i Beogradit në karrigen e mbretit të Shqipërisë, duke e rrëzuar të parën Qeveri Demokratike në Ballkan - Qeverinë e Fan Nolit!

Në këto rrethana Krajli i Serbisë, pasi kishte dëmtuar rëndë pas 12 vjet lufte Lëvizjen Kaçake të Kosovës së bashku me prijësin e saj, Azem Galicën, kishte kërkesa shtesë pranë mbretërisë zogolliane që të asgjësoheshin edhe rrënjët e kësaj lëvizje në Shqipëri ku Shotë Galica i kishte nën përkujdesje!...

Shote Galica e përballur me tmerrin e varfërisë, rrethuar nga harresa, varfëria, mjerimi dhe inferioriteti i një regjimi mbretëror zogollian, i shkroi një letër mbretërisë në fjalë ku thoshte: “ Unë jam Shote Galica- gruaja e Azem Galicës, prijësit të Lëvizjes Kaçake të Kosovës. Gjendem në katundin Shullaz të Krujës, kam dhe katër fëmijë jetim me vete. Janë fëmijët e luftëtarëve të vrarë për çlirim të Kosovës. Jam e shtrënguar të ju vë në dijeni se jam duke vdekur nga uria së bashku me fëmijët jetim!”...
Shota, po ndeshej me vdekjen dhe vdekja e saj në atë moshë kaq të re, më shumë pati për pasojë moskujdesin njerëzor ndaj saj, ky moskujdes i qëllimshëm i një regjimi mbretëror antikombëtar kurorëzoi kushtet e një vdekje të parakohshme dhe të pa natyrshme të një gruaje që quhej Shote Galica e cila kishte vetëm 32 vite!...

E sëmurë nga plagët e mara në luftë, në kushte të tilla të vështira ekonomike e shëndetësore, Shota pati ardhur në fshatin Derven të Fushë-Krujës, me shpresën se do të ndihmohej, nga shteti i asaj kohe, por e zhgënjyer thellë, e tradhëtuar dhe e braktisur mizorisht, ajo vdiq më 20 korrik 1927 dhe u varros sipas porosisë së vet, aty ku ishte qendra e Fushë-Krujës dhe rruga që lidhte Shqipërinë me Kosovën.

Pas çlirimit të atdheut, shteti shqiptar, duke vlerësuar lart kontributin dhe sakrificat e Shote Galicës i dha asaj titullin e lartë “Heroinë e Popullit”. Më vonë emri i saj është përjetësuar në shkollën e mesme të Fushë-Krujës si dhe është shpallur “Qytetare Nderi” e Fushë-Krujës.

Është në nderin e Fushë-Krujës ku Shote Galica, jetoi çastet e fundit të jetës së saj, vdiq dhe u varros këtu, duke sjellë me vete historinë e heroizmin saj të pashoq, për të cilat dhe është vlerësuar lart nga gjithë spektri politik, që si qytet, si institucione shtetërore e organizata shoqërore, si komunitet e qytetarë të thjeshtë, që brez pas brezi të kujtojmë e nderojmë jetën dhe veprën e saj si luftëtare e idealeve të mëdha kombëtare shqiptare dhe model për edukimin e brezave të rinj.

Në mbyllje të këtyre radhëve e ndjej për detyrë qytetare e atdhetare, që të theksoj nevojën e një vlerësimi e angazhimi më të madh e të vazhdueshëm, jo vetëm të institucioneve, të organizatave e të komunitetit të Fushë-Krujës, por dhe të Qarkut Durrës e të institucioneve qendrore të Shqipërisë e Kosovës, për ta mirëmbajtur e shndrruar vendvarrimin e saj në një vënd të përshtatshëm, plotësisht të merituar e tërheqës për publikun e gjërë shqiptarë.

Lavdi të përjetëshme jetës dhe veprës së Shote Galicës !

 

 


Faqe 32 nga 41

Newsflash

Sokol DEMAKU

NË ÄNGELHEOLM TË SUEDISË U MBAJT KUVENDI VJETOR I SHOQATES SË SHKRIMTARËVE SHQIPTARË


Në qytezën e vogël të Krahinës Skånë në Ängelholm të Sueisë u mbajt Kuvendi vjetor i Shoqatës së Shkrimtarëve, Artistëve dhe Krijuesve Shqiptar në Suedi Pappa Klemnti i XI Albani.

Fillim viti cdo herë është koha kur bëhen rezymet e punës së shoqatave, asociaocioneve të ndryshme për vitin që lem pas, e kjo është një kënaqësi e vertetë për të gjitha ata të cilat në këte apo atë mënyrë kanë kontribua në arritjen e rezutateve të kolektivit të cilit ata i takojnë.

Edhe Shoqata e Shkrimtarëve Shqiptar në Suedi mbajti Kuvendin e saj vjetor në të cilin Kuvend në menyrë kritike u paraqitë puan e bërë dhe rezultatet e arrituran ë vitin që lam pas. Raportin mbi punën e kësaj Shoqate e paraqitit para Kuvendit Kryetari Hysen Ibrahimi, i cili mes tjerash theksoi se viti që po lëm ishte një nder bvitet më të suksesshme të kësaj shoqate në tre vitete e egzistimit të saj. Këtë vit tha ai arritëm që ne të nxjerrim në dritë librin dy të ”Thesarit kombëtar të mërgatës shqiptare në Suedi”, cka është një e arritur shumë e madhe e anëtareve të kësaj Shoqate, e në bazë të angazhimit dhe punës së palodhshme të anëtarvë ne arritem që promovimin e këtij libri dhe librit numer një ta bëjmë në Republikën e Kosovës e edhe me më shumë suskes në Republikëne Shqipërisë falë baashkëpunimit që kemi me miqtë tanë poetë e shkrimtarë atje.

Në raport u tha se anëtarët e Shoqatës janë shumë aktiv dhe me punën dhe vullentin e tyre poetët dhe shkrimtarët kanë arritur që lexuesit dhe opinionit ti dhurojnë libra të reja për lexim, piktorët dhe skulptorët të jenë prezent me punimet e tyre artistike si dhe në lamin e muzikës mos të ngelim prapa me konserte dhe prezentimin e këngës dhe valles shqipe në mërgatë. Është bërë punë e madhe në thellimin e bashkëpunimit me shoqtat kulturore këtu por edhe jashta Suedisë e njëherit kemi marrë pjesë aktive në themelimin e Shoqatës së Shkrimtarëve Shqiptar në Europë me seli në Gjermani. U tha në raport se mungon bashkëpunimi me shoqatat e shkrimtarëve në Kosovë e në ketë drejtim duhet shtuar kontaktet atje.

Kryetari i shoqatës paraqitit edhe planin e punës për vitin vijues në të cilin sic u pa vend i posaqëm nga ana e anëterev këtë vit do ti kushohet prezentimit të Shoqatës në gjithë teritorin e vendit ku vepron me anë të orëve letrare, prezentimit të veprave të botuara nga ana e anëtarëve si dhe kontaktet me artdashsit. Do shiqhet mundësia e spornzorimit të botimit të veprave letrare, të ndihmohen artistët në hapjen e ekspozitave vetiake e kolektive, te ndihmohen grupet artisike në vend, hulumtohen mundësit e finansimit të evenementeve kulturoe e letrare.

Raportin finansiar për vitin që lam pas e paraqiti arkëtari i Shoqatë, ku në bazë të raportit dhe punës së bërë nga ana e komisonit mbikëryes del se Shoqata ka një bilans pozitiv finansiar dhe se egzisotjne të gjitha parakushtet se edhe ky vit do jet vit i suksesshem në aspektin finansiar duke falenderuar anëtarësin si dhe sponzoret që nuk kursejnë ndihmen e tyre që kjo Shoqatë të jetë e suksesshme.

Në bazë të propozimit të anëtarësisë së shoqatës u propozuan edhe ndryshime në Statutin e Shoqatës, kështu që me vendimin e Kuvendit mbajtur me datë 18 janar 2014 në Ängelholm të Suedisë Shoqata do thirret:
Shoqata e Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptar Papa klementi i XI Suedi

Miku, biznismeni dhe anëtari i Krysisë së kësaj Shoqate nga Ängelhom Mursel Shkupolli, shtroj drekë në restorantin e tij për të gjithë të pranishmit