Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Dituria

Murat Gecaj: TEKSTE TË NEVOJSHËM, PËR FËMIJËT TANË NË DIASPORË

 

                                        TEKSTE   NEVOJSHËM,  PËR FËMIJËT  TANË NË DIASPORË

                            (“Të mësojmë gjuhën amtare dhe kulturën shqiptare”, në tri pjesë, nga SHB “Filara”)

Nga: Prof. Murat Gecaj

Publicist e studiues-Tiranë

1.

Një ndër çështjet e mprehta të ditës për arsimin tonë kombëtar është puna, kujdesi dhe përkushtimi për mirëmësimin e fëmijëve tanë në Diasporën shqiptare. Kjo gjë është bërë më e prekshme dhe më e nevojshme, sidomos, në vitet ’90-të të shekullit të kaluar dhe është e pranishme, në vazhdimësi. Parësore në këtë detyrë, sa atdhetare e arsimore, janë tekstet, që është e detyrueshme të përdoren nga mësuesit, me nxënësit e tyre, në shkollat e llojeve të ndryshme, në Diasporë.

Siç është e njohur, në këtë drejtim janë bërë përpjekje dhe ato vazhdojnë, aktualisht. Nga autorë të ndryshëm janë hartuar tekste mësimorë, sidomos për nxënësit, por edhe në ndihmë të mësuesve. Me sa dimë, kjo punë është bërë edhe privatisht, pra nga njerëz të interesuar në këtë fushë dhe të përkushtuar në fushën e edukimit dhe mësimit të brezit tonë të ri në Diasporë, fëmijëve të emigrantëve nga Shqipëria,  Kosova  etj.

Pa u zgjatur, shënoj këtu se edhe në raste të tjera kam shkruar për përpjekjet, që janë bërë nga mësuesit në disa shtete të Europës, si në Zvicër, Suedi, Hollandë, Danimarkë, Belgjikë e tjerë, por edhe në Amerikë. Synimi atje ka qenë dhe është, që fëmijët e emigrantëve shqiptarë ta mësojnë alfabetin e gjuhës shqipe, të shkruajnë e të lexojnë në gjuhën e prindërve të tyre dhe të marrin disa njohuri kryesore për gjuhën, letërsinë, historinë, gjeografinë dhe kulturën tonë kombëtare. Sepse, dihet se çfarë pasojash mund të kemi si Komb, nëqoftëse sot tregohemi të pavëmendshëm ose indiferentë, në këtë drejtim.

2.

Sigurisht, është një punë e lavdërushme, atdhetare e profesionale, si e autorëve, por dhe e shtëpive botuese, që janë kujdesur për të hartuar dhe botuar tekste në ndihmë të shkollave shqipe, për fëmijët e emigranëtëve tanë në Diasporë. Ja, përveç dy teksteve të bashkëshortëve Urti e Shefik Osmani, për të cilët kam shkruar në një rast tjetër, përpara kam tri tekste të tjerë. Titullin e kanë paksa thirrës, pra “Të mësojmë gjuhën amtare dhe kulturën shqiptare”(Për nxënësit shqiparë, jashtë Republikës së Shqipërisë). Ata janë hartuar nga një grup autorësh: Ikbale Isaku, Fatmir Xhemalaj, Anila Hasani e Artur Hasani. Publikimi i tyrë është bërë nga Shtëpia Botuese dhe Shtypshkronja “Filara”-Tiranë, 2011. Redaktor shkencor është Prof. Shefik Osmani dhe redaktor letrar, Prof. Murat Gecaj. Recenzat janë bërë nga Musa Vyshka e Ramiz Doko dhe artin kompjuterik e ka  realizuar Taulant Llaka. Librat janë të pajisur me shumë fotografi e skica, me një nivel të mirë teknik e artistik. Ata janë miratuar nga Ministria e Arsimit dhe Shkencës, e Republikës së Shqipërisë.

Ashtu siç janë shprehur edhe autorët, që në hyrjen e Librit të parë, drejtuar nxënësve shqiparë në Diasporë, ai do ta mësojë se ata janë  pjesë e Atdheut të tyre. Për këtë qëllim, aty janë dhënë shumë përralla, tregime, poezi, legjenda, fjalë të urta për truallin amtar e heronjtë e tij dhe për gjuhën shqipe. Përmes këtij libri, ata mësojnë rregullat gramatikore të gjuhës shqipe, njihën me historinë, kulturën dhe trashëgiminë e të parëve tanë, me qytetërimin që ata krijuan. Po kështu, flitet për gjeografinë e lashtë dhe të re të trojeve shqiptare, ku jetuan e punuan ata, por dhe për vazhdimësinë e traditave dhe të kulturës nga shqiptarët, ndër vite e shekuj. Po aty, autorët u drejtohen nxënësve të vegjël shqiptarë: “Shkronjat u lidhën në fjalë e fjalët i bashkove ti, për të folur me zemër në gjuhën e vendit tend. Mësoje këtë libër dhe mos e harro  vlerën e tij!”

Secili nmga këta tre libra është ndarë në “Linja” dhe këto kanë nënndarjet e tyre. Kështu, te libri Nr.1, në Linjën “Gjuha dhe Letërsia Shqipe”, përmendim : “Të njohim alfabetin e guhës shqipe”, “Unë nis të flas e të lexoj në gjuhën shqipe”, “Marrim njohuri për kulturën dhe gjuhën  shqipe”. Ndërsa te “Historia e shqiptarëve”, shënohen: “Identiteti shqiptar”, “Shqiptarët në hapësirë dhe në kohë”, “Kultura dhe shoqëria”. Në ndihmë të nxënësve emigrantë është edhe pjesa “Gjeografia e trevave shqiptare”, me nënndarjet: “Identiteti shqiptar”(Shqipëria, Kosova dhe trevat e tjera shqiptare) etj. Me interes të veçantë janë dhe “Linjat”, te pjesa “Trashëgimia kulturore e shqiptarëve”.

Në brendësi të këtij teksti, Pjesa I (për klasat 1-3), janë shënuar shkronjat e Alfabetit tonë, shoqëruar me figura, me të cilat synohet rrënjosja e tyre në kujtesën e nxënësit.       Po aty, jepen shkronjat e mëdha, të shtypit e të dorës dhe shkronjat e vogla, të shtypit e të dorës. Në vazhdim, nxënësi njihet me zanoret e gjuhës shqipe, shoqëruar me “punë praktike”. I njëjti kujdes metodik është treguar nga autorët edhe për të bërë të ditura  bashkëtingëlloret e gjuhës shqipe, gjithashtu, shoqëruar me “punë praktike”.

Te pjesa e rëndësishme, “Unë nis të flas dhe të lexoj në gjuhën shqipe”,  nxënësi ndihmohet të formojë fjali të ndyshme, duke paraqitur: pjesët e trupit, përbërjen familjare, ngjyrat e ndryshme, natyrën etj. Njohuritë për kulturën dhe gjuhën shqipe jepen të shoqëruara me  shembuj e figura të bukura, me përralle, rrëfenja e vjersha etj. Kështu, faqe pas faqeje, nxënësi mëson se çfarë është emri,  llojet e fjalive¸ shenjat e pikësimit e si përdoren ato. Sigurisht, vëmendjen e nxënësit e terheqin  dhe mëson mjaft prej tryre, në pjesët “I këndoj Atdheut  dhe gjuhjës shqipe”, ku janë venë poezi të bukura, nga autorët më të mirë shqiptarë. Është e njohur, se fëmija mëson e ngulit ato, që lexon, kur këtë gjë e bëjmë edhe përmes lojës. Prandaj në disa faqe të këtij libri janë lojëra, shoqëruar  me figura të ndryshme.

Në faqet e fundit, aty ku flitet për “Historinë e shqiptarëve”, është botuar “Himni i Flamurit”, tregohen festat tona kombëtare, që nga 28 nëntori 1912, e cila  është dita e shpalljes së Pavarësë sonë Kombëtare; flitet për atdhetarë e luftëtarë tanë të shquar, që nga Gjergj Kastrioti-Skënderbeu e Ismail Qemali, Nënë Tereza etj. Në pjesën për gjeografinë e shqiptarëve, flitet për trojet e shqiptarëve në Ballkan, për Republikën e Shqipërisë dhe për Republikën e Kosovës dhe për ato troje, që kanë mbetur jashtë kufirit tonë të sotëm shtetëror. Me rëndësi janë të dhënat për veçoritë natyrore të viseve shqiptare dhe ujërat, që i lagin ato; për bimësinë, kafshët e shpendët, bukuritë e rralla natyrore etj. Interesin e fëmijëve tanë e tërheqain edhe dëshmitë e paraqitura, në këtë liber, për trashëgiminë kulturore të shqiptarëve: Flamurin, lojërat popullore, veglat muzikore, veprimtaritë kulturore e artistike, veshjet popullore dhe për trashëgiminë shpirtërore, me folklorin e pasur, gojor e muzikor; legjendat, festat  tradicionale, këngët e vallet etj.

Pa u ndalur imtësisht në dy pjesët tjera të këtyre teksteve, pra Nr.2 (për klasat 4-6) dhe Nr.3(për klasat 7-9), “Të mësojmë gjuhën amtare dhe kulturën shqiptare”, përmbledhurazi, themi se ata janë mjaft të dobishëm dhe të nevojshëm, që t’i kenë në përdorim mësuesit dhe nxënësit tanë, në shkollat shqipe të Diasporës. Të trija pjesët janë me përmbajtje të njëjtë, por u përshtaten nxënësve, sipas moshës e klasave, që vazhdojnë. Sigurisht, me këto tekste do të njihen edhe prindërit e interesuar. 

Kontaktet, me Shtëpinë Botuese dhe Shtypshkronjën “Ilara”-Tiranë, janë: Rruga “Sabaudin Gabrani”(ish-Kombinati  i Drurit ”Misto Mame”);  e-maili: Ky email po mbrohet prej spambots-ave, të duhet JavaScript me e pa ;  Cel: 0682088769/634; Tel: 0035542228871

Tiranë, 3 shkurt 2012

 

Sejdo Harka: Shkrimtari Viron Kona dhe miqtë e tij në Suedi

 

Shkrimtari Viron Kona dhe miqtë e tij në Suedi

Nga Sejdo  HARKA

Publicist


Në foto: Sejdo Harka

Shkrimtari dhe publicisti Viron Kona, ka vite që shquhet për një krijimtari të bollshme dhe cilësore. Deri tani ka botuar mbi 30 libra me tregime, novela, romane e shënime publicistike udhëtimi, për fëmijë e të rritur, që rrokin një problematikë sa të gjerë aq dhe të larmishme. Edhe pse ka botuar shumë vepra, përsëri, vazhdon të shkruajë e të shkruajë pa mbarim, sepse, siç thotë dhe vet, “kokën e ka plot me libra”.

Pasioni për të shkruar, përgjegjësia e lartë qytetare ndaj shoqërisë, për t’i përçuar asaj çdo gjë që di dhe mendon,  nevoja për të mundur stresin e hallet, bëjnë që shkrimtari Viron Kona t’i gdhijë netët para ekranit të kompjuterit, nën tingujt melodiozë të tastjerës, që zbardh  e zbardh faqe pambarim librash.  Është fitues i disa çmimeve në gjininë e tregimit dhe të novelës. Krijimtaria e tij ka filluar të flasë edhe në gjuhë të huaja.


Libri ”Eh, more Bubulino !”, në vitin 2011, u botua i përkthyer në Suedi. Për këtë arsye, V. Kona, është ftuar të vizitojë  këtë vend dy herë.

Gjatë mbrëmjes së promovimit të librit “Eh, more Bubulino !”


Në foto: Per Kettisen, duke i dhuruar shkrimtarit Viron Kona “Enciklopedinë e Borasit”,19 Maj 2011


Në bibliotekën e parashkollorëve Hasslehus Bibliotekë, Boras, Suedi, 18 maj 2011

Këto vizita dhe takimet e ngrohta me miqtë dhe kolegët e tij në në këtë vend, janë bërë frymëzim  pë të të shkruar librat publicistikë  me shënime udhëtimi dhe refleksione letrare ”Bukuri suedeze” dhe”Për ju miqtë e mi”. Në këto dy libra, shpalosen bukuritë e rralla të Suedisë  dhe veçanërisht ato të qyteteve  të saj të papërsëritshëm, Borasit, Goteborgut dhe Vimmberby. Këto shënime, sa letrare aq dhe  publicistike, janë sintezë e kulturës dhe historisë, e shpirtit dhe filozofisë, e ëndrrave dhe miqësisë së lashtë midis suedezëve dhe shqiptarëve. Megjithse shumë larg njeri-tjetrit, ata  i lidh, jo vetëm ora  dhe meridjani, por  edhe kultura e historia, edhe shpresa e liria, edhe heroizmi e trimëria ,edhe  besa e krenaria…

Protagonistët e këtyre shënimeve udhëtimi  janë suedezët dhe shqiptarët, njerëzit e punës dhe shkrimtarët, heronjtë dhe luftëtarët, poetët dhe gjuhëtarët, mësuesit dhe gazetarët, që me punën, dijet dhe shpirtin e tyre të madh , krijojnë ura lidhëse midis kombeve dhe kombësive të ndryshme. Në këto  vepra  gjen dhe elementë autobiografike. Vetëm nga fjalët që  miqtë e shokët e tij shprehin për personalitetin dhe krijimtarinë e Viron Konës, kupton se tek  kjo figurë  janë harmonizuar bukur dimensionet morale e shpirtërore me ato intelektuale e krijuese. Në qenien e tij janë mpleksur sinqeriteti dhe ndershmëria, talenti dhe përgjegjegjësia për të kryer çdo detyrë, sado e vështirë të jetë ajo. Dallgët e jetës e kanë përplasur herë në maja malesh e herë në pllaja të thepisura, herë në administratën e lartë të shtetit, e herë  si emigrant për të siguruar bukën e gojës. Por, nuk është ligështuar e gjunjëzuar kurrë. Kur bisedon me të nga afër, për një çast,  shqetësimet dhe hallet , t’i heq si me dorë.


Në foto:Viron Kona

Në buzëqeshjen dhe vështrimin e tij, lexon sinqeritetin dhe kthjelltësinë e mendimit; në fjalën e ngrohtë, dashurinë dhe respektin prej shoku e miku. Me një gotë raki përpara, ai të fut në fantazinë e tij krijuese. Të flet për naracionin  dhe, pa e kuptuar, të bën protagonist të tyre, të tregon për personazhet dhe të duket sikur të flet për njerëzit e tij më të dashur. Me fantazinë e tij krijuese, zbulon e krijon realitete të reja dhe karaktere të papërsëritshme. Shkul si me dorë hijet e botës së vjetër. Vret pasionet e këqia dhe ëndërrat e frikshme që mpijnë mendjen dhe shpirtin e njeriut të lirë, mbyll në bodrume veset dhe ligësitë e njeriut, konservon atdhedashurinë dhe besën, mbyt frikën dhe skllavërinë dhe ringjall ëndrrat e bukura e dashurinë. Me personazhë  të tillë si Bubulinoja, që rendin si Maratonomaku, me ëndrrën e lajmëtarit të një bote të re, herë në tokë e herë në planetët e tjera të Galaktikës, autori përçon mesazhe të ngrohta progresi dhe zvillimi, jo vetëm për vendin tonë, por edhe për gjithë botën. Nëpërmjet heronjve të tillë,  ai përçon guxim e vendosmëri, vrull  e mençuri, forcë e dashuri, ëndrra të guximshme dhe  krenari, që burojnë nga shpirti i pastër dhe liridashës i popullit shqiptar. Me ëndrrat e Bubulinos në mendje dhe shpirt, V. Kona  nisi fluturimin e tij drejt Suedisë, sa të largët, aq edhe të afërt për shqiptarët. Ky fluturim, e bëri me krahë e miq shumë.

Arti dhe letërsia, ëndrra dhe fantazia, kultura dhe miqësia,  i ka lidhur ngushtë  këta shpirtra krijues, të cilët, si me daltën e skulptorit, gdhëndin shpirtin dhe këngën, gjuhën dhe ëndrrën e njerëzve të lirë. Miqtë e Vironit  në Suedi, janë sa të shumtë, aq edhe të rrallë. Ata janë suedezë dhe shqiptarë, gazetarë dhe shkrimtarë, mësues e dietarë, ndërtues dhe veprimtarë. Me ta ndan  gëzimet e shqetësimet dhe  bashkon  zemrat  e  ëndrrat, për një jetë më  të lirë e  të lumtur.

Një nga miqtë e tij më të mirë në Suedi është Ulmar Kvik, i cili është dashuruar shumë herët me Shqipërinë dhe shqiptarët. Tek kjo figurë,  lexuesi sheh portretin e albanologut dhe të dietarit shumplanësh, që e ndjen veten më shqiptar se shqiptarët, sepse, edhe gjuhën e historinë, edhe kulturën  e shoqërinë  shqiptare, e njeh dhe e kupton më mirë  se vet shqiptarët.


Duke u takuar me albanologun e njohur suedez Ulmar Kvik, prill 2012


Foto të kopertinave të librave “Bukuri suedeze”(2011)  dhe “Për Ju miqtë e mi”(2012).


Rektori Per Sjostrand duke marrë autograf nga Viron Kona.

krah të djathtë, redaktori i librit Sokol Demaku

Botim I gazetës “Boras Tidning”,19 maj 2o11

Në librat e tij për Shqipërinë ndjen forcën e rezistencës e të krenarisë shqiptare. Në ëndrrat e tij  sheh si zgjaten urat dhe duart e bardha të miqësisë  e të sinqeritetit, të zhvillimit e të progresit. Ndërsa në mendjen dhe shpirtin e tij sheh si lartësohen kultura dhe mençuria, mirënjohja dhe dashuria, besa dhe thjeshtësia…

Kvik shkruan për shqiptarët dhe e ndjen veten si ata, flet për dhimbjet e tyre dhe trishtohet, përshkruan heroizmin e këtij populli dhe entusiazmohet, zbulon lashtësinë  e bukurinë e rrallë të gjuhës dhe të kulturës shqiptare dhe elektrizohet sikur të ishte bir i këtij vendi. Për Ulmar Kvik, Shqipëria ka prodhuar më shumë heroizma se sa grurë. Zinxhiri i heronjve shqiptarë  është i pafund. Ata janë  Skënderbeu dhe Pirroja, Ismail Qemali dhe Isa Buletini, Sami Frashëri dhe Mitrush Kuteli, Ismail Kadare dhe Petro Marko, Nobelistët, Nënë Tereza dhe Ferid Murati…

Miq të papërsëritshëm shpirtëror  për Viron Konën, janë  edhe shumë figura të tjera   të artit dhe letërsisë suedeze dhe shqipe, si August Stridberg, që  ndryshe  është thirrur “Ylli i poezisë suedeze”; Astrid Lindgren, për mesazhet e paqes që përçon nëpërmjet  Pipi Çorapegjatës, të cilat  burojnë  nga sentenca  filozofike e Viktor Hygosë: ”Plumbat do t’i zëvendësojmë me vota”; Selma Lagerlëf,  e njohur në Shqipëri me “Udhëtimin e Nils Holgersonit”, e para grua, anëtare e Akademisë Suedeze dhe fituese e çmimit Nobel.


Në Vimmerby, në parkun e madh kushtuar shkrimtares suedeze Astrid Lindgren.

Dalë në foto me aktoren që luan rolin e Pipi Corapegjatës,19 maj 2011

Poetin e mirënjohur Sadullah Zendeli - Daja, vargjet  e të cilit lotojnë nga dhimbja kosovare; poeti, publicisti  e prozatori Sokol Demaku, i cili me fjalën dhe penën e tij, i afron njerëzit si me magnet. Miq të rrallë për Konën , mbeten edhe shkrimtarë e  publicistë të tillë si Hamit F Gurguri e Bahtir Latifi, të cilët i thurin himn flamurit dhe atdhedashurisë, shpresës dhe lirisë, për të përçuar mesazhin e ngrohtë me vlera universale: ”Kush është pa atdhe, është si zogu pa fole.” Është kjo arsyeja që V.Kona , për shokët e tij në Suedi shkruan :”Paska edhe njerëz të tillë që  modelojnë dhe konfigurojnë bukur jetën dhe e bëjnë atë më të mirë e më të ëmbël për vete dhe për të tjerët”. Shumë nga këta miq kanë ardhur  edhe këtu në Tiranë, të cilët në biseda e takime, në kafe , darka e pronovime librash, na kanë sjellë nga Suedia e largët mesazhe të ngrohta miqësie dhe atdhedashurie, barazie dhe vëllazërie, shprese dhe lirie. Mrekullohesh, kur mëson se në Suedi, ligji mbron edhe pemët edhe kafshët nga keqtrajtimi e dora vrastare. Por, ligështohesh tepër, kur sheh se, në Shqipëri, jo vetëm kafshët, por edhe njerëzit  përçmohen e dhunohen, përndiqen dhe suverjohen. U privohen ëndrrat dhe liria, gëlltiten nga gjakmarrja dhe hasmëria, nga krimi i rrugës dhe makutëria. Për autorin, çdo gjë suedeze është bërë pjesë e shpirtit dhe mendjes së tij. Atë e mbrekullon, jo vetëm bukuria suedeze, por edhe  puna  e mirëqenia, edhe  guximi  e ëndrra e tyre për ta bërë atë gjithnjë e më të mirë. Mbresa të veçanta i ka lënë V. Konës  qyteti  Boras, mbi të cilin lartësohen   dhe shumë simbole e monumente, me një brendi të thellë e tepër sinjifikative, si “Pinoku”, që simbolizon luftën  kundër hipokrizisë dhe gënjeshtrës, si  dhe, “Gërshërët,” që simbolizojnë  punën, si burim jo vetëm i mrekullisë suedeze, por dhe i   zhvillimit të gjithanshëm  të  gjithë shoqërisë njerëzore. Për  autorin, mik i përjetshëm do të mbetet edhe “Promeksi” suedez, i cili, siç tregon vet, i shpëtoi  jetën nga “pushkatimi politik”. Ajo makinë suedeze, që, dje, çante tunele për të bashkuar  malet shqiptare, sot krijon  ura   shpirtërore, mbi të cilat  rendin shpresat dhe  ëndrrat, dëshirat dhe zemrat e dy popujve  me miqësi  të përjetëshme.

 

 

Nga: SEJDO HARKA: NDERIM PËR NJË PERSONALITET TË MADH TË LETRAVE SHQIPE

Në përvjetorin e lindjes:

 

                                       NDERIM  PËR  NJË  PERSONALITET   MADH   LETRAVE  SHQIPE 

 (Nëpër faqet e librit me përmbledhje  shkrimesh, “BEDRI DEDJA, në kujtesën tonë”, përgatitur nga Prof. Murat Gecaj, Tiranë, 2010).

 

Nga: SEJDO  HARKA

arsimtar e publicist-Tiranë

 

Nga e majta: S.Harka e M.Gecaj

 

 

Karakteri shumëplanësh dhe tejet njerëzor i Prof. Bedri Dedjes-Akademik, ka lënë mbresa të pashlyeshme, jo vetëm tek ata, që punuan më të dhe e njohën nga afër, por edhe te të gjithë ata, që u mrekulluan nga leximi i mbi 200 librave të tij, të llojeve e profileve nga më të ndryshmet. 

Pikërisht ky “lumë” mbresash dhe kujtimesh është bërë objekt i librit “Bedri Dedja, në kujtesën tonë”, përgatitur nga publicisti e studiuesi tashmë i mirënjohur, Prof. Murat Gecaj. Mjeshtër i librave jetëshkrimorë e me kujtime, ai ka ditur  të grumbullojë, sistemojë e seleksionojë një material shumë të gjerë, i cili ka ardhur nga të katër anët e e Shqipërisë, trojet amtare dhe vendet e botës, ku jetojnë bashkatdhetarët tanë.  Synimi, i arritur, ishte që të na jepte sa më të gjallë, veprën dhe figurën e këtij personaliteti  të rrallë të arsimit, letërsisë, kulturës dhe shkencës shqiptare. Tërë ky libër është një testament dhe nderim, që  kolegë e miq të shumtë dhe vetë autori i përmbledhjes i bëjnë kësaj fugure të mirënjohur e të rrallë të Kombit Shqiptar. 

Në këtë libër, që u publikua në 80-vjetorin e lindjes së Prof. Bedri Dedjes (Tiranë, 20 nëntor 2010) kanë zënë vend kujtimet dhe mbresat e shokëve e miqëve, familjarëve e të afërmve, kolegëve dhe bashkëpunëtorëve, studiuesve e shkencëtarëve, shkrimtarëve e poetëve, kritikëve të artit e letërsisë, profesorëve dhe akademikëve. Ata jo vetëm e kanë gdhendur për bukuri figurën e tij, siç e meriton, por edhe i kanë zbuluar e evidentuar vlerat e veçanta të veprave të shumta dhe të vyera, që ai la pas.

 

 

Duke e njohur mirë e nga afër Prof. Bedri Dedjen, autori i kësaj përmbledhjeje , ka bërë të mundur të shpalosë para lexuesve figurën e dashur të një njeriu, sa njerëzore, aq dhe shumëplanëshe.  Sapo fllon ta shfletosh këtë libër, me vlera të veçanta për brezat e shqiparëve, të shfaqet para syshë njeriu, që  e skaliti emrin e tij me majën e mprehtë të penës, që i kaloi e i ngjiti me vendosmëri “ravat”(rrugë dhishë, në male) e jetës,  që e ushqeu shpresën e lirisë me dashurinë e tij, që e vrau urrejtjen dhe fikën me guximin e tij, që e shkroi gjuhën shqipe me gjakun e trurit të tij.  Ai vjen në historinë e kulturës sonë kombëtare si një prurje e rrallë, që sjell me vete plot dëshmi, që e zbukurojnë shpirtin dhe  kthjellojnë  mendje, ndërtojnë ura lidhjeje e lartësojnë zemra, ringjallin shpresën e mirësinë dhe vrasin frikën e ligësinë.

Nëpërmjet kujtimeve e mbresave  të këtij libri, që Prof. M.Gecaj i ka mbledhur me aq kujdes nga autorët, si bleta nektarin dhe me hyrjen e shkruar prej tij,  figura e Prof. Bedriut “rilind” edhe një herë, siç shprehet saktë ai, para syve e vështrimit të gjithë njerëzve, që e kanë njohur në gjallje ose kanë punuar e jetuar me të, para brezave të sotëm dhe atyre që do të vijnë.  Se ai shfqet një kolos, që përcjell në breza shqiptarësh kulturën e gjerë të rilindësve tanë.  Te personaliteti tij  janë gërshetuar bukur figura e njeriut të mrekullueshëm, me atë të dijetarit  e shkrimtarit të papërsëritshëm. 

 

Kopertinat e librit, “Bedri Dedja, në kujtesën tonë”

Këto të vertëta i kanë pohuar në shkrimet e tyre edhe të gjithë autorët e kësaj përmbledhjeje, siç janë: I ndjeri shkrimtari Agim Deva, nga Kosova; Prof. Alfred Uçi e Prof. Hamit Beqja-Akademikë; Prof.Dr. Klara Kodra , studiuesi e publicisti Gëzim Tushi etj. Ndërsa shkrimtari dhe publicisti i njohur Bardhyl Xhama, midis të tjerave, thekson në kujtimet e tij, se  Prof. B.Dedja ka qenë dhe do të mbetet  një dijetar shumëplanësh, figurë shumë e dashur, e nderuar dhe e respektuar(fq.88).

Bedri Dedja ka lenë pas shumë vepra shkencore dhe letrare e të fushave të ndryshme, të mendimit e të psikologjisë, të pedagogjisë e letërsisë dhe ka bërë të flasin shqip mjaft kryevepra të letërsisë botërore për fëmijët. Por, njëkohësisht, ai ishte edhe një veprimtar i shquar shoqëror. Kështu, ndër të tjera, ai i bënte shpesh thirrje shtetit monist për t’u kujdesur më shumë për fëmijët jetimë, sepse i quante “qerpikët e shoqërisë”.

Autorë të ndryshëm të këtij libri nënvizojnë se, me studimet e tij shumëplanëshe, B.Dedja u ka dhënë emër mjaft problemeve të pedagogjisë dhe psikologjisë bashkëkohore.  Me përkushtimin dhe aftësinë e dijetarit të mirëfilltë, ai u dha përgjigje shumë enigmave, që kërkonin përgjigje nga psikologët e kohës, si: Çfarë fuqie ka imagjinata e njeriut? Ç’është kimia e ndjenjave? Pse shohim objekte, që nuk ekzisatojnë?  Si flasin qelizat nervore? etj.

Prof. Bedri Dedja ishte edhe një publicist me merita të veçanta. Ai ishte i pari, që themeloi dhe drejtoi për disa vjet radhazi gazetën “Mësuesi”, botim arsimor e kulturor i Ministrisë së Arsimit e Kulturës dhe revistën “Pionieri”. Jo vetëm u bë model i publicistit të përkryer, por edhe përpunoi shumë koncepte e nocione teorike të publicistikës. Një nga librat e tij, që e bëri atë mjaft të njohur, është ai me titullin “Pedagogjia në fokus”. Për këtë arsye, studiuesi e publicist, Prof. Hamit Boriçi shkruan në kujtimet e tij , se B.Dedja ishte një nga “dallëndyshet” e gazetarisë shqiptare. Edhe pse jetoi e punoi në tri kohë të ndyshme, ai mbeti deri në fund i njëti njeri, me një personalitet të rrallë: sa i ditur, aq dhe i dashur me njerëzit, sa i përmbajtur aq dhe i guximshëm.

Ai ishte dhe mbetet në kujtesën e njerëzve një qytetar i nderuar, në shpirtin e të cilit shkëlqenin bukur sinqeriteti dhe drejtësia, vullneti dhe gjakftoftësia. Po në këtë libër, shkrimtari e publiciusti Skënder Hasko shkuan: “Në kujtesën time, Prof. Bedri Dedja ka mbetur ashtu siç ishte: i ditur, i përkushtuar dhe shkrimtar i talentuar, që ka lënë pasa vepra me vleera të rralla” (fq.272). Dhe vërtet ai ishte mjeshtër i rrallë, veçanërisht i letërsisë për fëmijë. Që në moishën 15-vjeçare, ka shkruar kallzime e skica, përralla e fabula, nëpërmjet të cilave shfaqi  dhuntitë e para krijuese. Ai shpejt u bë një ndër themeluesit e letërsisë moderne për fëmijë, pse ishte pedagog dhe e njohu nga afër psikologjinë e tyre.

Disa nga librat për fëmijë, që e bënë shumë të njohur Prof. Bedri Dedjen, janë: “Shkolla e pyllit”, “Kalamajt e pallatit tim”, “Republika e 1.100 çudirave”, “Alarmet e qytetit Sdikushi”, “Heroizmat e Fatbardh Pikaloshit” etj., etj., të cilat janë përkthyer në shumë gjuhë të botës. Por vepra e tij kryesore po vlerësohet “Presidenti i Planetit të Kuq”, e cila u publikua pas ndarjes së tij nga jeta dhe është quajtur “testameti shpirtëror” i këtij autori. Meritë kryesore  e këtij shkrimtari është shkrirja e tradicionales, me modernen dhe fantazisë, me elementin shkencor. Mesazhi i fuqishëm, që përcjell ky libër te fëmijët, është: T’i shpëtojmë qytetarët e sotëm të botës nga rreziqet, që i kërcënojnë! Është kjo arsyeja që nga kritika letrare B.Dedja është krahasuar me një nga shkrimtarët më të mëdhenj të botës, siç ishte Xhoni Rodari.

Prof. B.Dedja nuk jeton fizikisht, por është përditë i pranishëm për brezat e fëmijëve tanë, në çdo klasë e auditor, në faqet e librave dhe teksteve shkollorë dhe në bisedat e vazhdueshme për krijimtarinë e tij shumë të çmuar, për mësimin dhe edukimin e fëmijëve. “Po,-shkruan Shpresa Vreto, në kujtimet e saj: Ai është  aty, mes fletëve të librave tuaj, si një personazh i gjallë, me zërin e tij të ngrohtë e autoritar. Mëngjesin e 13 prillit të vitit 2004, kur Pandora, gruaja e tij e dashur shkoi t’i jepte qumësht, Bedriu nuk i hapi më sytë. Ai shkoi të flerë përjetë, por la zgjuar veprat e tij të pavdekshme” (fq.285). Ndaj shkrimari e publicist dhe miku i tij i ngushtë Viron Kona, shkroi: “Me Bedri Dedjen ndodhi si me ata yje, që ndonëse ndodhen miliona kilometra larg nesh, edhe kur shuhen, ata vazhdojnë të dërgojnë dritën e tyre. Ai mbetet përherë një yll i pashuar, i kulturës dhe letërsisë shqipe për fëmijë” (fq.303).

Veprat e këtij shkrimtari të papërsëritshëm lexohen me kërshëri nga fëmijët sepse nxit imagjinatën dhe kureshtjen, e vë lexuesin e vogël përballë të papriturës dhe interesantes, detyrës dhe përegjegjësisë për të kërkuar zgjidhje. Nëpërmjet mesazheve të ngrohta,  ai nxit te lexuesi i vogël  vetëveprimin dhe nisiativën, guximin dhe vullnetin, dashurinë për të bukurën dhe përbuzjen ndaj të shëmtuarës. Prandaj ka të drejtë V.Kona, në hyrjen, që i ka bërë këtij libri, i cili është përgatitur me dashuri e profesionalizëm nga Prof. M.Gecaj,  kur shkruan se Prof. Bedri Dedja do të ndriçojë e rrezatojë dituri e mençuri vazhdimisht, nëpër vite shekuj, sepse ai i përket kulturës sonë kombëtare.

3.

Bedri Dedja lindi në Korçë, më 20 nëntor 1930. Mësimet e para i mori në Shkodër e Durrës. Në vitin 1948, u dërgua për studime të larta në Moskë, ku në vitin 1953 u diplomua në dy degë njëkohësisht: pedagogji-psikologji dhe letërsi për fëmijët. Pasi u kthye në Atdhe, për 40 vjet radhazi punoi pedagog për këto lëndë në shkollat tona të larta. Me punën  e tij plot pasion e përkushtim, u bë shembëlltyrë e figurave të ndritura  të Kombit tonë, sidomos në fushat e arsimit, letërsisë dhe shkencës. Ai ishte kryetar i Shoqatës Mbarëkombëtare të Prikologëve dhe anëtar i Asamblesë së Ligës Botërore të Shkencave Psikologjike. Qendra Ndërkombëtare e Biografive, në Kembrixh, e ka vlerësuar me tre tituj të lartë: “Shkrimtar dhe Autor Botëror”, “Një nga  2.000 shkrimtarët më të shquar të Shekullit XX”, në Botë dhe  “Njeriu i vitit 1999-2000”. Është Laurat i “Çmimit të Republikës” dhe, me rastin e 70-vjetorit të lindjes, u nderua me titullin e lartë ”Mjeshtër i madh”. Mendja dhe dora e Prof. Bedriut ka zënë vend edhe në hartimin e “Fjalorit Encikopedik Shqiptar”, ka drejtuar hartimin e “Historisë së Arsimit dhe Mendimit Pedagogjik Shqiptar” etj. Ai kreu disa detyra me rëndësi, shtetërore e shkencore, si: zv.ministër i Arsimit e Kulturës, sekretar i Përgjithshëm i Akademisë së Shkencave, drejtor i Institutit të Studimeve Pedagogjike, kryeredaktor i gazetës arsimore-kulturore “Mësuesi” etj. Pra, nuk ka fushë të dijes, ku të mos kenë qenë të pranishme dhe mendimet e talenti i tij i spikatur. Ai u rrit bashkë me to dhe mbeti përjetësisht, mishi e gjaku i tyre.

Në këtë përvjetor të lindjes së Prof. Bedri Dedjes-Akadenik e “Mjeshtër i Madh”, ne përulemi me respekt para jetës së tij të përkushtuar për Atdheun e veprës së tij të madhe, gjurmëlënëse e të paharruar ndër breza.

Tiranë, 20 nëntor 2011

 

Mehmet Deliu:“Heroina e Popullit” Shotë Galica,

 

“Heroina e Popullit” Shotë Galica,

emër nderi e krenarie, emër mburrje e  lirie

(Me rastin e 85 vjetorit të vdekjes)

Shkruar nga Mehmet Deliu

Në kuadrin e 100 vjetorit të pavarësisë tonë kombëtare, Bashkia Fushë-Krujë dhe Organizata për Dëshmorët e Atdheut të rrethit Krujë, zhvilluan ceremoninë përkujtimore me rastin e 85 - vjetorit të vdekjes së “Heroinës së Popullit” Shote Galica.

Shote Galica, jo vetëm në këto 100 vitet e fundit, por dhe më herët, përbën një simbol të gruas dhe nënës në mbarë hapësirën shqiptare, që historikisht u përball me ashpërsitë e jetës, që me dinjitet duroi peshën e shekujve të robërisë dhe varfërisë, të lotit dhe gjakut, që nuk u mposht nga asnjë sfidë.

Ato hynë në histori me qëndresën e tyre, ato hynë në këngë me bujarinë e tyre, ato u mitizuan për besnikërinë dhe sakrificat e tyre si Rozafa e kalasë prej guri, si Doruntina..., që bijtë e tyre i nisën në luftë me fjalët: ”kthehuni fitimtarë” e, kur ata ktheheshin të gjakosur nga lufta, fjala e nënave ua miklonin plagët atyre.


Ishte nëna dhe gruaja shqiptare ajo, që i rezistoi të gjitha këtyre dhe nuk u dorëzua. Asaj, i dedikohen të gjitha, para së cilës populli ynë me respektin më të madh duhet të përkulet deri në gjunjëzim-para qëndresës dhe heroizmave të Nënës Shqiptare !

I gjithë ky respekt për nënat tona, denjësisht përcillet në emrin e nënës, në emrin e gruas dhe në emrin e heroinës sonë kombëtare – SHOTE GALICËS, ky emër kaq i madh që zuri vend po aq të madhërishëm e  të   lavdishëm në historinë tonë kombëtare. Emri Shotë Galica është emër nderi e krenarie, është emër mburrje e  lirie për të gjithë shqiptarët kudo që janë. Është dashuri për atdheun, pasion dhe frymëzim i qindra Shotave të reja që ranë me pushkë në dorë . Ato luftuan për çlirimin e atdheut - ashtu si Shotë Galica dikur, dhe ranë për atdhe sa herë e kërkoi domosdoshmëria e lufta çlirimtare, ato ranë me emrin e Shote Galicës në gojë!


Qerime (Shotë) Galica e inspiruar në bëmat e trimëreshave shqiptare e bindur thellë në të drejtën e popullit tonë për të qenë të lirë e vuri pushkën krahut dhe për 12 vjet me radhë nuk u nda nga burri dhe bashkëluftëtari i saj Azem Galica dhe nga shokët e tij.  Për 12 vjet me radhë Shote Galica luftoi kundër pushtuesve serbë, austrohungarezë e bullgar.

Shota u lind në vitin 1895 në krahinën Radishevë të Drenicës martire, në një familje të varfër por shumë  patriotike. Ajo, ishte motër e gjashtë vëllezërve. Babai i saj Halili, ngaqë e kishte të vetmen vajzë, nuk e ndau nga djemtë e tij për asnjë çast. E merrte me vete nëpër kuvende burrash, ku pati fatin të shohë me sytë e saj trimat e kohës si: Isa Boletinin, Shaqir Smakën, Kamer Loshin, Nak Berishën, Mehmet Deliun, Azem Bejtën, e shumë trima të tjerë. Nëpër ato kuvende merreshin vendime që të kërciste pushka mbi pushtuesin serb. Aty këndohej dhe kënga e binte çiftelia për trimëritë e trimave tanë.
Shota i binte mirë çiftelisë, si edhe çarkut të hutës. Këndonte si zanë mali, sa edhe të tmerronte me zërin e kushtrimit:      ”Ooo, Prite, prite Azem Galicën, o  hejjj”...

Nëpër ato kuvende Shota njohu Azem Galicën, me të cilin u martua në vitin 1915. Ajo në vend të rrobave të nusërisë, veshi rrobat e burrave, në vend të pajës vuri armën krahut dhe u bë nuse malesh. Në dasmën e saj ishin 300 krushq me 300 pushkë krahut, binin tridhjetë lodra përnjëherësh, kërcenin 300 malësorë vallen e Kaçakëve të malit... Shota që nga ai çast nuk u nda më nga Azemi dhe nga bashkëluftëtarët e tij. Dhoma e saj e nusërisë u bë Çiçavica, stolitë e saj, ishin gjerdani me fishekë rreth belit. Kjo pra ishte Shota – gruaja shqiptare, që nuk u lodh e nuk u tut kurrë para jetës së vështirë të malit, as para flakës së barotit, as para rënies e plagosjes së luftëtarëve të lirisë, as para masakrave që bënin xhandarët serbë mbi popullatën shqiptare. Përkundrazi morali dhe forca e saj sa vinte e shtohej e vetëdijshme se liria e vendit nuk arrihet pa u djegur në flakët e luftës!

E tillë ishte Shota dhe si e tillë vazhdoi këtë rrugë pa u luhatur, as edhe pas vrasjes nga serbët të burrit e shokut të jetës së saj Azem Galicës.

Gjatë jetës së saj prej kaçaku të malit, Shota është ndeshur dhjetëra herë me pushtuesin serb. Janë dhjetëra beteja, me orë të tëra luftime, në pozicione të ndryshme e shumë herë të pavolitshme e të pabarabarta në armatime. Gati në të gjitha rastet, luftëtarët e lirisë kishin dalë fitimtarë, megjithëse kishin pësuar edhe goditje të rënda me humbjen e shokëve. Kjo përballje e Lëvizjes së Kaçakëve të Kosovës me pushtuesin serb nuk ishte e shkurtër, prandaj për Shotën, Azemin dhe bashkëluftëtarët e saj ishin krijuar mite e legjenda: Ishin përhapur fjalë se Azem Bejta bashkë me gjokun e tij po fluturonte, ose se kur thërriste Shota: “Oooo, prite, prite Azem Galicën o heejjj” dëgjohej për tej shtatë malesh e kodrash, ose se Shota me një dorë lufton dhe me tjetrën i bie çiftelisë dhe se plumbat e saj kurrë nuk shkonin huq, mandej thoshin se Azemin dhe Shotën nuk i zë plumbi i shkjaut, e deri te legjenda kulmore qe tregon një guxim e forcë të padëgjuar, kur për të nxjerrë plumbin që kish marë nga serbët, i zgjat nagatin e saj doktorit duke i thënë pa ju dridhur qerpiku: ”qëlloje, se plumbi del me plumb”.

Shota luftoi e barabartë me burrat në çetën e Azem Galicës nga viti 1914-1926. Çeta kishte rreth 400 luftëtarë dhe vepronte krahas kryengritësve të tjerë të Kosovës, ku vetëm në Rahovec kishte mbi 10.000 kryengritës. Gjithë Kosova në ato vite ishte kthyer në vatër zjarri, ku në cdo cep luftohej për liri e pavarësi. Çeta e Azemit dhe e Shotës mbajtën të çliruar për një kohë të gjatë një zonë prej disa fshatrash dhe e quajtën “Arbëria e Vogël”. Mizoritë Serbo-Malazese mbi popullin e Kosovës kanë qenë të mëdha. Vetëm në një aksion të tyre ata vranë 12.371 vetë dhe burgosën 22.110 të tjerë, dogjën 6050 shtëpi, ndërsa 10.526 shtëpi u plaçkitën. Në një aksion tjetër Serbët vranë gra, fëmijë e pleq në disa fshatra, nënat me foshnja i dogjën të gjalla, plaçkitën dhe rrënuan kudo, duke mos lënë asgjë në këmbë. Në këto luftime Shota humbi 22 pjesëtarë të familjes së saj: 4 vëllezërit dhe i shoqi u vranë në luftim e sipër, kurse nëna, motrat, nuset dhe fëmijët e vëllezërve u pushkatuan nga forcat shoviniste mizore serbe.

Pas këtyre masakrave çnjerëzore dhe rënjes në fushën e betejës të burrit të saj, Azemit, ajo nuk u gjunjëzua e ligështua, por gjeti forca dhe e udhëhoqi vetë çetën e luftëtarëve të lirisë të Azemit në luftë kundër forcave mizore Serbe.  Shote Galica u priu luftëtarëve të lirisë në sa e sa aksione të rrepta ballë për ballë me armikun. Ajo me zërin e saj u fuste tmerrin xhandarëve kur jepte kushtrimin: “Ooo prite, prite Azem Galicën, o heej”... Shota edhe u plagos në luftëra, por morali i saj nuk u thye asnjëherë, kështu duke u bërë shembull e krenari për ne.

Shota në rolin e nënës nuk pati rastin që të gëzoj ledhatimet e djalit të saj i cili i vdiq shumë shpejt pas lindjes, për shkak të kushteve të malit. Mirëpo Shota nuk ndenji indiferent kundrejt kësaj ndjenje, ajo mori me vete ngado që shkoi fëmijët e shokëve të rënë për liri të Kosovës. Ajo për as një çast, nuk i la vetëm ata, duke u bërë nënë e dytë e tyre deri në çastet e fundit të jetës së saj.

Shote Galica në fundin e dimrit të vitit 1926, të një dimri të ashpër, e lodhur dhe e dërmuar e me zemër të plagosur, shoqëruar nga bashkëluftëtari i Çetes, Mehmet Deliu e me pak shokë të tjerë, erdhën në  Shqipëri, për të marrë vehten me shpresën së do të ktheheshin me pranverën e parë. Ajo u vendos në katundin Shullaz të Krujës. Me vete kishte edhe fëmijët e shokëve të rënë, fëmijë të mbetur jetim të cilët Shota kishte marrë përsipër t’i rritë dhe t’i edukojë me frymën atdhetare. Me shpresën se do të gjente mbështetjen e mbretërisë së Ahmet Zogut ajo u zhgënjye shumë shpejt nga sjelljet e tij mospërfillëse, pasi Shota nuk e dinte,  se mbreti Zog ishte borxhli ndaj Krajlit të Serbisë i cili e kishte strehuar, armatosur dhe kthyer nga hotel Bristoli i Beogradit në karrigen e mbretit të Shqipërisë, duke e rrëzuar të parën Qeveri Demokratike në Ballkan - Qeverinë e Fan Nolit!

Në këto rrethana Krajli i Serbisë, pasi kishte dëmtuar rëndë pas 12 vjet lufte Lëvizjen Kaçake të Kosovës së bashku me prijësin e saj, Azem Galicën, kishte kërkesa shtesë pranë mbretërisë zogolliane që të asgjësoheshin edhe rrënjët e kësaj lëvizje në Shqipëri ku Shotë Galica i kishte nën përkujdesje!...

Shote Galica e përballur me tmerrin e varfërisë, rrethuar nga harresa, varfëria, mjerimi dhe inferioriteti i një regjimi mbretëror zogollian, i shkroi një letër mbretërisë në fjalë ku thoshte: “ Unë jam Shote Galica- gruaja e Azem Galicës, prijësit të Lëvizjes Kaçake të Kosovës. Gjendem në katundin Shullaz të Krujës, kam dhe katër fëmijë jetim me vete. Janë fëmijët e luftëtarëve të vrarë për çlirim të Kosovës. Jam e shtrënguar të ju vë në dijeni se jam duke vdekur nga uria së bashku me fëmijët jetim!”...
Shota, po ndeshej me vdekjen dhe vdekja e saj në atë moshë kaq të re, më shumë pati për pasojë moskujdesin njerëzor ndaj saj, ky moskujdes i qëllimshëm i një regjimi mbretëror antikombëtar kurorëzoi kushtet e një vdekje të parakohshme dhe të pa natyrshme të një gruaje që quhej Shote Galica e cila kishte vetëm 32 vite!...

E sëmurë nga plagët e mara në luftë, në kushte të tilla të vështira ekonomike e shëndetësore, Shota pati ardhur në fshatin Derven të Fushë-Krujës, me shpresën se do të ndihmohej, nga shteti i asaj kohe, por e zhgënjyer thellë, e tradhëtuar dhe e braktisur mizorisht, ajo vdiq më 20 korrik 1927 dhe u varros sipas porosisë së vet, aty ku ishte qendra e Fushë-Krujës dhe rruga që lidhte Shqipërinë me Kosovën.

Pas çlirimit të atdheut, shteti shqiptar, duke vlerësuar lart kontributin dhe sakrificat e Shote Galicës i dha asaj titullin e lartë “Heroinë e Popullit”. Më vonë emri i saj është përjetësuar në shkollën e mesme të Fushë-Krujës si dhe është shpallur “Qytetare Nderi” e Fushë-Krujës.

Është në nderin e Fushë-Krujës ku Shote Galica, jetoi çastet e fundit të jetës së saj, vdiq dhe u varros këtu, duke sjellë me vete historinë e heroizmin saj të pashoq, për të cilat dhe është vlerësuar lart nga gjithë spektri politik, që si qytet, si institucione shtetërore e organizata shoqërore, si komunitet e qytetarë të thjeshtë, që brez pas brezi të kujtojmë e nderojmë jetën dhe veprën e saj si luftëtare e idealeve të mëdha kombëtare shqiptare dhe model për edukimin e brezave të rinj.

Në mbyllje të këtyre radhëve e ndjej për detyrë qytetare e atdhetare, që të theksoj nevojën e një vlerësimi e angazhimi më të madh e të vazhdueshëm, jo vetëm të institucioneve, të organizatave e të komunitetit të Fushë-Krujës, por dhe të Qarkut Durrës e të institucioneve qendrore të Shqipërisë e Kosovës, për ta mirëmbajtur e shndrruar vendvarrimin e saj në një vënd të përshtatshëm, plotësisht të merituar e tërheqës për publikun e gjërë shqiptarë.

Lavdi të përjetëshme jetës dhe veprës së Shote Galicës !

 

 

Bardhyl Xhama: PAS LIBRIT TË PARË EDHE TJETRI,, “DASHURI ENGJËJSH”

 

 

     PAS LIBRIT TË PARË EDHE TJETRI,, “DASHURI ENGJËJSH”                   

                       -Kushtuar mësueses Lumturi Vladi-

 

Nga: Bardhyl Xhama

Shkrimtar e publicist,

“Mësues i merituar”-Tiranë

 

 

Libri “Dashuri engjëjsh”, i sapo venë në qarkulli nga Shtëpia Botuese “Toena” dhe i përuruar në Panairin e 14-të të Librit, “Tirana-2011”, i kushtohet mësueses Lumturi Vladit dhe është përgatitur e redaktuar nga shkrimtari Skënder Hasko. Që në fillim, nuk mund të mos e theksojmë këtu, se është e vështirë të gjindet një rast i ngjashëm, pra që nxënësit tanë të shkruajnë dhe t’i tubojnë mendimet e tyre jo në një, por në dy libra, kushtuar mësueses së tyre të dashur.

Para se të flasim për botimin në fjalë, pra “Dashuri engjëjsh”, dëshiroj t’i njoh shkurt lexuesit me mësuese Lumen, siç e thërrasin shkurt, veçanërisht nxënësit e saj. Ka 38 vjet, që edukon dhe mëson brezin e ri. Nga këto, shumë vite ka qenë në dispozicion, duke shkuar nga një shkollë në tjetrën, në Tiranë e në fshatrat në afërsi. Për disa vite ka qenë drejtoreshë në shkollat  tetëvjeçare “11 janari” e “Hoxha Tahsin” dhe, së fundi,  mësuese në shkollën 9-vjeçare “Vasil Shanto”, ku është edhe sot.

Mësuese Lumja ka shërbyer e shërben me pasion për mësimin dhe edukimin e nxënësve. Kudo, që ka qenë, ka fituar dashurinë e respektin e fëmijëve, të cilët kanë gjetur tek ajo cilësi të vyera  të një mësimdhënëseje dhe edukatoreje të përkushtuar, duke i trajtuar  ata si një nënë e dytë. Është edhe kjo arsyeja pse nxënësit e quajnë atë edhe “Nënë Tereza”. Është ky shkaku pse do të gjejmë te libri “Dashuria e engjëjve”, edhe mendime e vlerësime të nxënësve, nga më të rrallët e më të bukurit.

Kështu, tani le të ndalemi te botimi në fjalë. Është një libër voluminoz, me 350 faqe, përgatitur me cilësi. Nuk është as roman, as përmbledhje me tregime ose vjersha, as rrëfim biografik. Edhe pse ai ka diçka prej tyre, libri “Dashuri engjëjsh” është i një lloji krejt të veçantë. Në të gjejmë të shkruara afërsisht 300  letra, përshkrime e poezi, nga afër 100 nxënës të shkollave, ku ka punuar Lumja.

 E ka shprehur bukur e qartë shkrimtari Skënder Hasko, në hyrje të librit, mesazhin që përcillet te lexuesit. Ai nënvizon: “Ashtu si te libri “Qindra zemra, te një zemër”, edhe te ky libër pasqyrohet thjesht, por me shumë dashuri, portreti i mësueses Lume Vladi, shkruar nga nxënësit e saj...Fëmijët janë engjëj dhe engjëjt nuk gënjejnë”.

Siç del dhe nga materiali shkrimor, që përmblidhet në këtë libër, fëmijët nxënës tregohen të çiltër, shprehen me shpirt për mësuesen, se gjithçka u buron nga zemra, u lind vetëvetiu. Në letrat, urimet, përshkrimet ose vjershat e tyre, në shumicën e rasteve, vihet re thjeshtësia e të shkruarit, lirshmëria për të shprehur dashurinë e vlerësimin për mësuese Lumen. Por  shpesh herë ata shprehen edhe me fjalë nga më vlerësueset,  sepse mësuesja për ta është e madhërishme, është gjithçka, pra edhe si nënë e dytë, edhe si qiell, edhe si diell, edhe si det, edhe si e bukura e dheut, edhe si një hyjni që nuk ka të dytë në botë etj. Natyrisht, ne të mëdhenjëve na duket se e tepërojnë ca, por duhet të kemi parasysh  moshën e çiltërsinë e fëmijëve, naivitetin e tyre në të shprehurit e mendimeve, dëshirën për ta vlerësuar mësuesen si një qenie jashtëtokësore, të mbinatyrshme. Por të mos harrojmë se kjo ndodh, kur fëmija sinqerisht e do mësuesen e vet, kur gjen tek ajo, sipas mendimit të tij,  mësimdhënësen shembullore, edukatoren e përkryer që, veç të tjerash, e do si fëmijën e saj.

 

Kopertinat e librit të dytë, “Dashuri engjëjsh”

 

Le të përmendim, midis dhjetërave rastesh,  disa shprehte dhe epitete, që i bëhen mësuese Lumes, në këto shkrime të këtij libri, nga nxënësit e saj. Ajo, për ta “ka një zemër të madhe, që ua ka falur të gjithë nxënësve”, “Njëmijë fjalë janë pak për të treguar, në të vërtetë, zemrën e mirë të mësueses sonë”,   që është “më e mira nga të gjitha” dhe i drejtohen me sinqeritet: “Je mësuese mrekulli,/ Fjalëmjaltë, zemërflori”, “Më e mira në Shqipëri/ Është mësuesja Lumturi”; “bukuria jote s’krahasohet me hënën”; “Ti, për mua, je e bukura e dheut”, “Zemrën e kam ndarë në dy pjesë, për ty dhe nënën time”; “ti ma vodhe zemrën” etj. Besoj është e mjaftueshme me kaq, për të treguar dashurinë dhe respektin  e pakufishëm të këtyre nxënësve për mësuesen e tyre, por edhe teprimet në vlerësime, siç tjhamë dhe më lart, që natyrisht rrjedhin nga mosha e tyre e vogël.

Një aspekt tjetër, që dua të nënvizoj për këtë libër të rrallë, është dhe fakti që shumë nga këto shkrime e vjersha, që janë përmbledhur në të, mbartin edhe vlera artistike, si të thuash, janë krijime të mirëfillta letrare për moshën. Edhe për këtë gjë, do të përmendim ndonjë shembull. Vjersha “Mësuesja jonë” ka 6 vargje, që janë këto: “Më je e dashur, sa më s’ka,/ Më jep dije e njohuri,/ Mbi këtë botë, mrekulli./ Ti na fal dashuri e ngrohtësi/ Dhe zemrat tona i mbush/ Plotpërplot me lumturi”. Pra, ajo është e thjeshtë, e bukur, me kuptim e pa teprim. Në një vjershë tjetër shkruhet: “Ti ne na flet,/ Me fjalë të ëmbla,/ Ashtu siç na flet,/ Përditë edhe nëna”.  Ka dhe shumë e shumë të tilla. Madje, mendoj se është gjë e bukur, që janë marrë edhe strofa nga poetë të shquar dhe janë përshtatur me fantazi për mësuese Lumen. Edhe kjo është një zotësi, ta themi, artistike e fëmijëve.

Në këtë libër, në fund, është vendosur edhe një fashikull me fotografi me ngjyra. E çmoj me vlerë këtë praktikë botuese, sepse në këto foto lexuesi shikon e mëson disa aspekte e ndodhi shoqërore e familjare të mësueses Lumturi Vladi, që e bëjnë më të kuptueshëm përmbajtjen e librit.

 

Libri ka edhe një vlerë tjetër praktike. Duke e lexuar atë, në rreth 100 autorë-nxënës, që kanë shkruar, ka emra të bukur e interesantë, emra të traditës, por edhe të rinj. Është një brez  fëmijësh, që rriten dhe edukohen  në një kohë të re, demokratike, prandaj kanë dhe emra të kohës. Është intersnte të shënojmë se shumica dërmuese e atyre, që kanë krijimet e tyre në këtë libër, janë femra, pra rreth dy të tretat e tyre. Pra, ato duket se janë më të ndjeshme, më dashamirëse ndaj mësuesve, veçanërisht në rastin konkret, ndaj mësuese Lumes.

Sikurse e theksova më lart,  përmbledhja “Dashuri engjëjsh” nuk është një libër artistik. Më tepër, është si një biografi e një lloji të veçantë, vlerësuese, për një mësuese konkrete, që nxënësit e saj e duan dhe r adhurojnë. Por lexuesi i gjërë, veçanërisht nxënësi, mësuesi e prindi,  ka se çfarë të mësojë prej tij. Nxënësit do të gjejnë aty vetëveten, por  edhe do të vlerësojnë krijimet e shoqeve e shokëve të tyre, me të mirat e mangësitë që kanë. Se kështu, mund të marrin e të përdorin edhe ndonjë shembull urimi a vlerësimi, për mësuesen a mësuesin e tyre. Ndërsa mësuesve, besoj se u vlen që të ndjekin shembullin e Lumes për t’u bërë të dashur e të respektuar për nxënësit, ashtu si ajo. Por edhe për të njohur më mirë psikologjinë  e fëmijëve. Libri u vlen edhe prindërve, për ta kuptuar më mirë  botën shpirtërore të fëmijëve të tyre. Pra, në përgjithësi, ka vlera për tërë ata, që do ta lexojnë.

Në përurimet e librave dhe paraqitjen e tyre me anën e shkrimeve, është bërë traditë që, në përgjithësi, bëhet vlerësimi i librit, duke e quajtur këtë si një ngjarje festive, ditë gëzimi për librin, për diturinë. Edhe unë, me këtë shkrim modest,  këtë u mundova të bëj, pra të nxjerr në pah disa nga vlerat e këtij botimi.

Me këtë rast, i përshëndes dhe i përgëzoj nga zemra të gjithë nxënësit, të cilët janë bashkautorë në këto dy përmbledhje dhe, veçanërisht, mësuesen Lumturi Vladi, që me sjelljen, punën dhe veprimtarinë e saj të rrallë, edukative e pedagogjike, i i frymëzoi ata të shkruajnë kaq shumë e kaq bukur dhe me sinqeritetin e moshës!

 

Tiranë, 14 nëntor 2011

      

 

 


Faqe 32 nga 40

Newsflash


Përgatiti: Isni Idrizi

Foto: Luli Imeri


Përfundoi viti shkollor 2011-12 në shkollën shqipe të mësimit plotësues

30 qershor 2012,

Para shumicës së nxënësve dhe prindërve prezent në sallë, me një solemnitet rasti, u dorëzuan dëftesat dhe certifikatat e nxënësve që vijuan mësimin në gjuhën shqipe gjatë vitit shkollor 2011-12.

Atmosfera e fund vitit shkollor zakonisht është një atmosferë feste këtu në Lozanë, në lokalet e shkollës ku mbahet mësimin plotësues në gjuhën shqipe. Nxënësit së bashku me prindërit e tyre, si zakonisht, në një numër të madh i përgjigjen ftesës për një takim të përbashkët në të cilin dorëzohen dëftesat dhe certifikata e nxënësve që kanë vijuar mësimin në gjuhën amtare. Këto dokumente, edhe pse të përkohshme, pasqyrojnë rezultatet e punës njëvjeçare si të nxënësve ashtu edhe të mësimdhënësve.


Edhe kësaj radhe, nxënësit të veshur si për ditë feste, ishin të gëzuar me të drejtë për shumë arsye. Së pari, se ishin së bashku me prindërit e tyre dhe se do të mund tu gëzoheshin rezultateve të tyre të arritura në shkollën shqipe. Por edhe takimi me shokët apo shoqet e tyre nuk është arsye më e vogël për tu gëzuar. Apo ndoshta, afrimi i pushimeve verore i bën ata edhe më të gëzueshëm. Nuk ishin të paktë nxënësit që shprehnin gëzimin për takimin e tyre të mundshëm edhe në vendlindje. Kërkonin adresat apo numrat e telefonave për tu takuar edhe në vendet e origjinës gjatë pushimeve sa të pritura po aq edhe të merituara.


Prindërit as kësaj radhe nuk prituan të sjellin ushqime të përgatitura nga kuzhina jonë e pasur, për të përfunduar edhe këtë vit shkollor rreth një tryeze të përbashkët përplot me ushqime dhe pije. Ky ishte edhe një rast për të shkëmbyer mendime, sugjerime apo vërejtje rreth punës sonë në edukimin e gjeneratës së re të fëmijëve tanë që tani më shumica e tyre ka lindur në mërgim.


Ishte emocionuese sidomos ndarja me nxënëset që këtë vit mbaruan ciklin e lartë të mësimit plotësues në gjuhën amtare. Kësaj radhe 3 nxënëset, Genta, Marigona dhe Amnorja, pas 9 viteve të kaluara në bankat e shkollës shqipe, mbaruan ciklin e lartë dhe me sukses i arritën objektivat e paraparë. Me anë të një video montimi të përbërë nga më shumë se 60 fotografi të zgjedhura, u paraqit jeta shkollore e këtyre nxënëseve gjatë viteve të kaluara në bankat e shkollës shqipe. Si mësimdhënësi i tyre ashtu edhe nxënëset në fjalë e shprehën mendimin e përbashkët se ato do të konsiderohen përgjithmonë si nxënëse të shkollës shqipe.


Me një dëshirë për punë edhe më të suksesshme si dhe për një numër edhe më të madh të fëmijëve tanë që të vijojnë mësimin në gjuhën e tyre amtare përfundoi ky takim i këndshëm dhe mbresëlënës që u mbajt në lokalet e shkollës shqipe në Coteau-Fleuri të Lozanës më 30 qershor 2012.