Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Dituria

Ibrahim Hajdarmataj: PROF. MURAT GECAJ, NA TREGON SI “RRAHIN ZEMRAT ARBËRORE”

Nga: Ibrahim Hajdarmataj

arsimtar e publicist

 

Në prag të Konferencës Mbarëkombëtare të IIKSH:

PROF. MURAT GECAJ, NA TREGON SI “RRAHIN ZEMRAT ARBËRORE”

Murati Gecaj

Në prag të Konferencës së Parë Mbarëkombëtare (17-18 shtator 20011), të Institutit të Integrimit të Kulturës Shqiptare, me qendër në Tiranë, doli nga shtypi libri me titullin domethënës, “Rrehin zamrat arbërore”, nga Prof. Murat Gecaj, publicist e studiues, përgjegjës seksioni pranë këtij Instituti dhe sekretar i Përgjithshëm i Shoqatës së Arsimtarëve të Shqipërisë. Redaktor i librit është Dr. Ibrahim Gashi dhe recensionues I.Hajdarmataj.

Në këtë përmbledhje janë disa shkrime të këtij autori, që flasin për veprimtari të kohëve të fundit të IKSH dhe konkretisht për udhëtimet e kryera, të dy grupeve pune, me nga 11 veta, në maj e qershor 2011, në qytetet e trojeve shqiptare: Shkup, Preshevë e Prishtinë dhe Ulqin. Libri është me 130 faqe, shoqëruar me mbi 30 fotografi e disa poezi. Ai është mundësuar për botim nga AIITC-Tiranë, me drejtor Dr. Ramiz Zekaj

Në përgjithësi, siç vërehet, shkrimet janë të karakterit publicistik. Shënojmë këtu se të gjitha ato janë botuar, herë pas here, në shtypin ditor të Tiranës, sidomos në Gazetën “Republika” (me kryeredaktor Nuri Dragoin) dhe në ndonjë gazetë tjetër shqiptare, jashtë vendit tonë. Po kështu, shkrime të kësaj përmbledhjeje janë publikuar në disa Faqe Interneti. Ndër to, përmendim: “Fjala e Lirë” –Londër (me drejtor Fatmir Terziun), “Bota e Re” e “Lidhja e Gazetarëve Shqiptarë të Diasporës” (Nju Jork), “Dituria” –Suedi (me përgjegjës Sokol Demakun), “Zëri i Shqiptarëve” –Zvicër (me kryeredaktor Skënder Buçpapaj), “Zemra Shqiptare” (Oxford) e “Albemigrant”, në Prishtinë, Preshevë e Shkup etj.Të gjithë kolegët, të cilët punojnë në gazetat e revistat dhe qendrat e Internetit, që i kanë publikuar këto shkrime, autori i librit i falënderon nga zemra!

Lexo ma...
 

Nga: Prof. Murat Gecaj: NË VENDIN E NJERËZVE TË LIRË, TË DITUR DHE TË LUMTUR

 

NË VENDIN E NJERËZVE TË LIRË, TË DITUR DHE TË LUMTUR

(Na bashkoi QKSH “Migjeni”, në Boras të Suedisë)

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë


Në foto: Prof. Murat Gecaj i dorëzon “Mirënjohjen” e SHASH, kryetarit të Bashkisë së Borasit, z.Per-Olof Höög

1.

Nuk  është rasti as vendi këtu, që të përmend  shtetet e ndryshme, që kam vizituar gjatë jetës. Por dëshiroj të nënvizoj, se qendrimi afër 5-ditor në  Suedi, pra në Gadishullin Skandinav, shënoi për mua një kujtim parësor.

Zanafilla e këtij udhëtimi lidhet me disa muaj më parë, ndoshta, afër një viti. Arsimtari, shkrimtari e publicist Sokol Demaku, bashkë me kolegun e tij Bahtir Latifi, erdhën për një vizitë disaditore në Tiranë e në Durrës. Ata do të bënin takime miqësore jo vetëm në Tiranë, por edhe në shkollën “Demokracia”, me  të cilën një shkollë e qytetit të Borasit është binjakëzuar. Lexuesi mund të jetë i informuar për këtë fakt, prandaj nuk do të ndalem këtu, për këtë gjë. Por shënoj se pas shoqërimit, që u bëmë vëllezërve tanë nga Kosova  dhe emigrantë në Suedi, mua e kolegun shkrimar e publicist, Viron Konën, Sokoli na “paralajmëroi”, se së shpejti për ne do të tregonte një “sekret”. Sigurisht, më i papritur ishte ai për mua, pasi Vironi e kishte vizituar Suedinë një vit më parë dhe atje kishte përuruar librin e tij për fëmijë, “Eh, more Bubuliono”, të përkthyer në suedisht nga Qibrije Hoxha, gjithashtu emigrante nga Kosova, në atë shtet verior të Europës.


Pamje nga salla e mbledhjes solemne, për 5-vjetorin e QKSH “Migjeni”

Kështu, pak muaj më parë, “sekreti” u zbulua dhe miku ynë Demaku na njoftoi se, pikërisht më datën 14 të muajir prill, do të organizohej në manifestim masiv në qytetin Boras, me pjesëmarrje nga e gjithë Suedia. Kjo  gjë lidhej me festën e 5-vjetorit të krijimit të Qendrës Kulturore Shqiptare “Migjeni” e të revistës “Dituria” dhe 4-vjetorin e emisionitn të parë në gjuhën shqipe aty, nga Radio-Lokale “Dituria”. Kështu, nuk vonoi dhe ai na i dërgoi ftesat përkatëse dhe biletat e udhëtimit. Ishte parashikuar që do të shkonim atje, përmes Pragës,  me kompaninë ajrore hungareze, “ Malev”.   Por, siç dihet, ndodhi e paparitura, pra ajo kompani falimentoi dhe kështu miqtë tanë i kaluam biletat tona me kompaninë  austriake, përmes Vjenës. U mendua që, bashkë me ne të dy, të ishte edhe gazetarja e njohur e Radio-Tiranës, sidomos për çështjet e arsimit, Kozata Hoxha. Ajo udhëtoi për në Suedi në një linjë tjetër, pra përmes Frankfurtit të Gjermanisë.


Nga e djathta: Vironi e Murati, me albanologun e shquar suedez, Ulmar Cvik

Meqenëse kolegu im Fiqiri Shahinllari, me banim në Virxhinia të SHBA-së, më kërkoi këto ditë, me anën e një mesazhi  në Internet, që t’i shkruaja  sa më hollësisht mbresat e mia, tani po përpiqem ta bëj sadopak këtë gjë. Kështu, pas atyre parapërgatitjeve, unë e Vironi dhe Kozeta, mbërritëm me avionë komodë në qytetin e Boteborgut, në mbrëmjen e vonë të datës 13 prill 2012. Si përherë, me buzëqeshjen dalluese  dhe dinamizmin e shprehur të tij, përpara nesh doli i papërtuari e i palodhuri mik i yni i përbashkët, Sokol Demaku. Meraku i tij kryesor ishte, në se ishim lodhur nga linjat me dy avionë, se si ishim me shëndet dhe si i kishim lënë në familjet tona. Sigurisht, edhe ne u interesuam për  punën dhe jetën familjare të tij. Por tema kryesore e bisedave tona, gjatë atij udhëtimi plot mbresa, ishin përgatitjet e manifestimit, i cili do të organizohej ditën e nesërme.

Kështu, pas afër një ore të asaj mesnate, mbërritëm në hotelin, ku do të qendronim. Morëm vesh se grupit tonë të vogël nga Tirana do t’i bashkëngjitej edhe arsimtarja Kadrije Gurmani, e cila kishte mbërritur aty më parë nga ne. Pastaj i sistemuam plaçkat, që kishim me vete, të cilat më të shumta ishin libra tanë ose të ndonjë kolegu. Natën e kaluam disa orë të asaj nate në dhomat e veçanta dhe komode të një hoteli të vogël, por mjaft të bukur. Mëngjesin e hëngrëm së bashku, duke iu nënshtruar vetëshërbimit, të cilin e ndeshëm pothuajse kudo, gjatë asaj vizite shumë mbresëlënëse: në restorante, në shkolla e tjerë.


Një dhuratë simbolike, për U. Cvik, nga gazetarja e Radio-Tiranës, Kozeta Hoxha

2.

E nesërmja, na bashkoi të gjithëve në një sallë të bukur të bibliotekës së qytetit. Kërshëria ime ishte e madhe, e veçantë, se aty do të takoja ndonjë të njohur më herët, por dhe disa të tjerë, me të cilët isha lidhur e miqësuar përmes Internetit. Kur po vinin të ftuarit, ndër të parët, dallova e takova përzemërsisht shkrimtarin Bahtir Latifi, të cilin e kisha njohur e ishim miqësuar në Tiranë, por dhe kisha redaktuar një liber të ri të tij. E, më tej, pashë shkrimtarin, studiuesin dhe veprimtarin e palodhur për çështjen shqiptare, Sadulla Zendelin-Daja, gjithashtu i njohur për mua që në kryeqytetin tonë, në Panairin e Librit të vitit të kaluar. Pas tij u përshëndeta me intelektualen dhe veprimtaren kosovare, Qibrije  Hoxha, ardhur nga qyteti Stokholm;  me kryetarin e Qendrës Kulturore Shqiptare “Migjeni”, Hakif Jashari; me kryetarin e Shoqatës së Shkrimtarëve, Artistëve e  Krijuesve Shqiptarë në Suedi, Hysen Ibrahimi; me shkrimtarët dhe poetët e njohur: Rizah Sheqiri, Hamit Gurguri, Murat Koci, Sanije Selmani e tjerë.

Por, të them të vërtetën, kureshtja më e madhe e imja ishte të shihja e të takoja albanologun dhe mik të shquar  të shqiptarëve, Ulmar Kvik. Ai kishte udhëtuar qindra kilometra , nga Nërrkopingu, për t’u ndodhur për herë të parë në Boras, Pra, do të ndodhej ndërmjet miqëve  të tij shqiptarë, për të marrë pjesë bashkë me ne, në këtë festë të shënuar. Dhe ja, meqenëse e kisha parë më parë në Internet dhe në fotografitë e librit të Vironit për Suedinë, e dallova menjëherë, kur ai hyri në sallë. Drejt tij u nisën mjaft të pranishëm, për ta takuar e respektuar. Pra, aty zura “radhën” edhe unë. Kur ia shqiptova emrin tim, ai buzëqeshi mirësisht dhe m’u drejtua me kënaqësinë e një mikpritësi: “Më kishe shkruar se do të vije në Boras…Pra, ja ku jemi bashkë dhe gëzohem shumë, që po takohemi këtu, në Suedi”. Pastaj shkëmbyem fjalët përshëndetëse të rastit, bëmë disa fotografi dhe më tej e lashë të qetë atë, në shoqërinë e miqëve tjerë të shumtë. Në fakt, edhe gjatë pushimit-koktej, të caktuar në ketë veprimtari,  e takova përsëri prof. Cvik dhe, bile, bëmë shaka me njëri-tjetrin. Mua nuk m’u duk se po flisja me një suedez, por me një shqiptar e gjuhëtar, i cili përdorte një fjalor aq të zgjedhur të shqipes sonë letrare.


Takime të ngrohta kolegesh, nga e majta: Prof. Ulmar e  Daja

Ndoshta, nuk është aq interesante të tregoj këtu procedurën e zhvilluar në këtë manifestim. Se, kuptohet, nga kolegët S.Demaku e B.Latifi u fol për historikun e krijimit dhe për veprimtaritë e shumta e të larmishme, që janë zhvilluar nga Qendra Kulturore Shqiptare “Migjeni”, revista e radio “Dituria”, në gjuhën shqipe. Pastaj u lexuan mjaft përshëndetje,  të dërguara nga miq me banim në shtete të ndryshme të botës, si Luigj Shkodrani nga Danimarka e Nehat Jahiu nga Orizare dhe nga shoqata simotra, si p.sh. ajo “Bijtë e Shqipes”, në Filadelfia të Amerikës, dërguar nga sekretarri i saj, Vlash Fili.

Ndërsa pata nderin që, në atë tubim masiv, unë të lexoja Përshendetjen e kryesisë së Shoqatës së Arsimtarëve të Shqipërisë, me kryetare Yllka Beçin dhe ku jam sekretar i Përgjithshëm. Folën me radhë  e sollën urimet e tyre: organizatori e mikpritësi Sokol Demaku, Bahtir Latifi, Rizah Sheqiri e Fetah Bahtiri, suedezi Anders Vesman e tjerë.  Ndërsa  salla shpërtheu në duartrokitje të pandërprera dhe të gjitha u ngritën në këmbë, kur foli aq rrjedhshëm albanologu e mik i përhershëm i shqiptarëve, prof. Ulmar Kvik. Atij iu dorëzuan buqeta me lule, “mirënjohje”, libra të shumtë e dhurata të ndryshme simbolike. Ndër to, ishte një kasetë nga gazetarja Kozeta Hoxha, me intervistën e tij në studion e Radio-Tiranës dhe një pamje me lule të bukura, nga piktorja Florije Bajraktari. Pjesë e rëndësishme e kësaj ceremonie ishte paraqitja e librit të përgatitur pikërisht për këtë pesonalitet të shquar suedez, nga  Fetah Bahtiri, me titullin “Miku i madh i shqiptarëve, Ullmar Qvick”. Në mendjen e të gjithëve janë të rrënjosura fjalët e shprehura nga zemra prej tij: “Unë, nëse do të jetoja edhe një herë, do të punoja gjithnjë me shqiptarët dhe për shqiptarët”.

Gjithashtu, shkrimtarë, poetë  e studiues të pranishëm paraqitën aty librat e reja. Të tillë ishin nga Tirana: Viron Kona (“Për ju, miq suedezë”) e Murat Gecaj (“Dorela). Ndërsa nga emigrantët shqiptarë në Suedi ishin: Sadulla Zendeli-Daja, Sokol Demaku, Bahtir Latifi, Hamit Gurguri, Hysen Ibrahimi, Rizah Sheqiri, Zyrafete Kryeziu-Manaj.

Drejtoresha e Bibliotekës në Boras, A.Albertsson, merr librin e ri “Dorela”(në mes, mësuesi S.Demaku)

Pas mbylljes së kësaj ceremonie, ku u shfaqën edhe dokumentarë shumë të bukur për veprimtarinë 5-vjeçare të QKSH “Migjeni” dhe me veshjet popullore shqiptare, pjesëmarrësit morën pjesë në një drekë të përbashkët, ku kishin ardhur edhe disa miq të nderuar suedezë. Aty, S.Demaku na dorëzoi, ne pjesëmarrësve nga Shqipëria në atë manifestim, “Mirënjohje” të Qendrës Kulturore “Migjeni” e nga një shall simbolik sporti suedez. Në vijim të kësaj veprimtarie, në emër të kryesisë së Shoqatës së Arsimtarëve të Shqipërisë, u dorëzova disa veprimtarëve e personaliteteve, shqiptare e suedeze, “Mirënjohje”, për miqësinë  e ndërsjelltë, lidhjet e mira dhe veprimtaritë e përbashkëta shqiptare-suezeze. Të parit ia dhashë atë kryetarit të Bashkisë, Per Olof Hëg dhe pas tij, albanologut Ulmar Kvik, Per Kettisen, Peter Lëberg, Essam El-Naggar e Anders Vesman dhe mësueseve të njohura për ne, Anette Ekelund e Sonja Persson. Ndëra nga shqiptarët ishin: Sadulla Zendeli-Daja, Sokol Demaku, Fetah Bahtri, Hysen Ibrahimi, Bahtir Latifi, Qibrije Hoxha, Hakif Jashari, Hamit Gurguri, Sanije Selmani, Remzi Basha e Murat Koci. Në këtë drekë, bëmë fotografi të shumta dhe biseda të ngrohta, ndërmjet kolegëve e miqëve, shqiptarë e suedezë.

Viron Kona në shtandin e libarve shqip ne Biblioteken e qytetit Borås

Sigurisht, jehona e këtij manifestimi shkoi nëpër familjet dhe u pasqyrua në shtypin e televizionin vendës. Këtë gjë e përjetuam edhe në darkën, që ne miqtë nga Tirana kaluam në familjen e kolegut tonë të dashur, Sokol Demaku. Megjithëse bashkëshortja e tij ndodhej në Kosovë, nuk kishin lënë gjë mangut djali e vajza e tij, aq të mirë, punëtorë e të respektueshëm, Shkëlqimi e Arlinda. Ata kishin përgatitur për ne ushqime të bollshme e të shijshme, shoqëruar me pije të ndryshme. Kështu, me biseda të këndshme dhe humor shoqëror, i kaluam së bashku disa orë ta paharruara.


Duke ndjekur një shfaqje, bashkë me drejtorin Per Kettisen, në Fjërdignskolan-shkollë e Borasit.

Megjithëse me një ditë tejet të ngarkuar me veprimtari, ne nuk ndjemë lodhje, veç përjetuam kënaqësi të veçanta dhe regjistruam në kujtesën tonë mbresa të pashlyera. Në këto kushte, edhe gjumin e bëmë të rehatshëm, në mjedisin aq të pastër, ajrin dhe klimën e mrekullueshme të Borasit.

3.

Tani, kur po vazhdoj të shkruaj për kohën e mëparshme të qëndrrimit të grupit tonë të vogël nga Shqipëria, në Suedi, pra edhe 2-3 ditë të tjera, e ndiej se është e pamundur t’u tregoj lexuesve, as kolegut Fiqo, të gjitha mbresat e përshtypjet tona të bukura dhe të paharruara,. Këtë gjë e them, si për kohën e kaluar nëpër qytetin e Borasit, por dhe në atë të Goteborgut. Megjithatë, tani kujtoj vizitën tonë në bibliotekën e pasur dhe të sistemuar aq bukur të qytetit Boras, ku na priti me dashamirësi drejtoresha e saj, Anna-Karin Albertsson. Na tregoi ajo me dashamirësi, por dhe i pamë me sytë tanë, që ndjenja e dashurisë për librin aty rrënjoset te fëmijët qëkur ata janë në karrocë a në krahët e prindërve e të gjyshërve të tyre. Dhe kjo praktikë vijon më tej, në kopshte e shkolla të kategorive të ndryshme. “Ashtu siç mësohet fëmija të pijë gjirin e nënës, të ushqehet, të flasë e të ecë gjatë jetës, po kështu ne e kemi  për detyrë ta mësojmë atë edhe të jetë përherë në shoqërinë e librit, që ky të bëhet pjesë e pandarë dhe e pazëvendësueshme në jetën e tij”-na u shpreh ajo. Unë e Vironi dhuruam libra tanë, të cilat znj. Albertson i vendosi në një kënd të posaçëm të librave shqip, krijuar posaçërisht  për ta, në atë bibliotekë. Por dhe ajo na dhuroi libra të ilustruar bukur për fëmijë në gjuhën suedeze dhe me një teknikë shumë të lartë të përgatitjes së tyre. Meqenëse ajo bëri shënime miqësore në to, në gjuhën suedeze, iu drejtova: “Ju falënderoj nga zemra dhe këto libra do t’ia jap nga ju, mbesës Dorelë”. Ndërsa ajo m’u “përgjigj” me  buzëqeshje mirësie.


Shkrimtari V.Kona, i kënaqur, se “e gjeti” Papagallin Çate…

Gati me padurim e pritëm vizitën në shkollën e qytetit Boras, Fjërdignskolan, me drejtorin Per Kettisen, së  bashku me kolegë të tij dhe nxënës , të cilët kanë qenë edhe në Shqipëri. Për më tepër,  na kënaqte fakti, se  kolegu ynë Viron Kona ishte i njohur për ta, pasi kishte qenë ndërmjet tyre aty, një viti më parë. Këtë e vërejtëm edhe nga buzëqeshjet e takimet me të, jo  vetëm me mësuesit e personelin shërbyes, por edhe me fëmijë, shqiptarë e suedezë. Kjo ndodhte, sepse atë e njohin “babain” e Bululinos, një personazh tashmë i dashur për lexuesit e vegjël shqiptarë, ashtu si Pinokion e Pipi Çorapegjatën suedezë e tjerë.

Të shoqëruar nga drejtori aq simpatik e buzagas, i vizituam të gjitha mjediset e shkollës. Ato janë ndërtuar e përshtatur në mënyrë të tillë, që t’u shërbejnë sa më mirë nxënësve për mësim, edukim e argëtim. Klasa nuk ishte ajo tradicionalja jonë, por me tavolina të shpërndara, pranë të cilave ishin ulur nxënësit dhe mësuesit u flisnin ose i kontrollonin ata.  Respekti ndaj personalitetit të nxënësit, bashkëpunëtor në procesin mësimor, ishte një tjetër parim parësor i punës dhe veprimtarisë së mësuesve. Po kështu, parim tjetër kryesor pedagogjik, që zbatohej në tërë jetën dhe veprimtarinë e kësaj shkolle, është: “Të gjithë nxënësit janë të  barabartë, të lirë dhe me të drejta të siguruara”. Prandaj ata e meritojnë dhe është detyrë të kenë e marrin respektin dhe kujdesin e pandërprerë të prindërve, mësuesve  e gjithë të rriturve. Për këtë arsye, bëhej aq shumë aty, për t’i aftësuar sa më mirë e sa më shpejt për jetën edhe ata fëmijë, që kishin të meta në zhvillim, të lindura ose të shkaktuara, fizike ose mendore.

Të gjithë të rriturit kujdeseshin për shëndetin dhe jetën e nxënësve. Vërejtëm se syrit të drejtor Perit nuk i kishte shpëtuar as një shkallë metalike pak e dëmtuar dhe aty ishte vendosur shenja përkatëse, për të patur kujdes nxënësit, deri sa ajo të riparohej, sigurisht shpejt.


Nga vizita në muzeun e kafshëve të Goteborgut, në shoqërinë e Sokol Demakut, Bahtir Latifit e Ixhlale Shipolit (të tre, djathtas)

Vetëveprimi dhe edukata për punën e shërbimet, ishte aty një synim tjetër në veprimtarinë e përditëshme. Këtë gjë e vërejtëm edhe në kopshtin e fëmijëve pranë shkollës, por dhe nga nxënësit e klasave të ndryshme. Ata i merrnin vetë ushqimet e përgatitura nga guzhina dhe kujdeseshin për çdo gjë, gjatë ngrënjes së drekës. Natyrshëm, këtë praktikë e “mësuem” dhe e zbatuam edhe ne mysafirët, që drekën e kaluam këndshëm, bashkë me ta.

Më tej, vizita në Universitetin e Borasit kishte bukurinë dhe kënaqësinë e vet. Kudo gjetëm rregull të përsosur dhe qetësi të plotë. Secili podagog i shoqëronte studentët dhe ishte i pranishëm me ta, në studiot e kabinetet shumë të pasur, me teknikat më moderne të kohës. Në bisedën me shefin e departametit të mësimdhënies, ku ishte e pranishme edhe një pedagoge, biseda u soll për metodat, që zbatohen aty dhe në Shqipëri,  në lëndën e matematikës. Ndërsa pyetjes sime, se cila mund të jetë e ardhmja e shkollës në shoqërinë e epokës sonë, në shekullin  XXI, ai iu përgjigj, duke më bërë vlerësimin që kisha një mendim të njëjtë me shumë  pedagogë e studiues suedezë. Bile, ai na tregoi se, në Suedi,  po bëhen studime serioze e përgatiten edhe tema doktorature, në këtë fushë aktuale të arsimit bashkëkohor. Pra, po vlerësohet nga shumë intelektualë, se në të gjitha nivelet, shkolla është e mbingarkuar, sidomos me tekstet shumë voluminozë. Prandaj kërkohet të vazhdohet të bëhen studime shkencore e pedagogjike, që ajo të lehtësohet nga mbingarkesa e panevojshme, si për nxënësit e studentët. Pa bërë analiza e argumente të tjerë, në të mirë të këtij mendimi, flasin e dëshmojnë futja në përdorim e  teknikave te reja bashkëkohorë, që janë përherë në përsosje, si televizori e Interneti etj.

4.

Kënaqësia  e vizitave tona ishin dhe ato në kopshtin e shpendëve në ujë e në pyllin në afërsi të qytetit Boras. Mjaft mbresëlënëse ishte koha, që e kaluam në pavionet e shumta të kafshëve, në muzeun e pasur për to, në qytetin Goteborg. Nëpër të, na shoqëroi mikja simpatike nga Mitrovica e Kosovës,  Ixhlale (Lale) Shipoli. Aty pamë kafshë e shpendë, të njohur e të panjohur për ne. Prandaj secili donte të fiksonte sa më shumë pamje, me aparatin e tij fotografik. Ndër to, gjë që na shkaltoi një humor të këndshëm, ishte edhe ajo e shkrimtarit V. Kona, kur “e gjeti” Papagallin Çate, personazh ky i librave të tij për fëmijë.

Megjithëse me pak lodhje nga ecja më këmbë, ne përjetuam mjaft kënaqësi nga udhëtimi në brigjet e detit, aty në qytetin Goteborg, ku është një port mjaft i madh, udhëtarësh e mallërash. Secili nga ne dëshironte të kishte pamje të tij të rralla. Ndërsa unë e Vironi bëmë foto edhe në afërsi të një kryqësori-muze, në bordin e të cilit kishte topa të kalibrave të ndryshëm, raketa e tjerë. Ndërkaq, në mendje solla zboret tona në Shqipëri, gjatë regjimit monist në fuqi, kur na flisnin për rrezikun e një sulmi të mundshëm kundër vendit tonë, nga forcat e bashkuara të NATO-s e Traktatit të Varshavës?! Ndërsa, në fakt, siç na treguan, vetë Suedia është vend tepër paqësor dhe nuk ka provuar luftëra, që shumë e shumë vite më parë.


Tani, unë e Vironi, kemi një “mik” të ri në Boras, Pinokion…

5.

Me siguri, në këtë reportazh të shkurtar nga vizita jonë në Suedi, kam “harruar” mjaft gjëra me interes ose nuk kam patur mundësi të zgjetem më tej, në kufinjtë e një shkrimi. Prandaj kolegët e mi, Vironi, Kozeta e Kadrija le të më plotësojnë me shkrimet e tyre. Disa fakte e dëshmi të tjera, Vironi e unë i pasqyruam edhe në një bisedë direkte, me gazetaren Kozeta Hoxha, në emisonin e parë, në valët e Radio-Tiranës.

Por nuk është e paprititur ,që shkrimtari V.Kona të ketë nisur ta shkruajë edhe librin e tij të tretë për Suedinë. Ndërsa unë po sjell nëpër  kokë mbresa e kujtime të pashlyera, por pak të hedhura në letër, që ndoshta në një libër, t’ia rrëfej ato mbesës sime të dashur, Dorelës. Pra, e çfarë mund të bëjmë ne më tepër se kaq, për të dëshmuar respektin, dashurinë e mirënjohjen tonë për të gjithë miqtë suedezë e vëllezërit shqiptarë, që takuam e njohëm në Suedi?

Ishin pesë ditë të prillit 2012, me një klimë ende të pa stabilizuar dhe që, në mengjesin e datës 17,  na shoqëroi bora dhe ne e fikuam atë pamje me aparatet tona fotografike. Ndoshta, ajo ishte simbolika e zemërbardhësisë së atyre njerëzve, suedezë e shqiptarë, fisnikë, të dashur e punëtorë, zemrat e të cilëve rrahin fuqishëm për miqësinë e atdhedashurinë e flakët.


Shkrim i një gazete suedeze, në Boras

Në udhën e kthimit, me një avion të agjencisë austriake, na shoqëruan për në aeroportin e Goteborgut, miku Bahtir Latifi e djaloshi Shkëlqim Demaku, se i jati, Sokoli e rinisi mësimdhënien në shkollë. Na qëlloi të prisnim disa orë aty, sipas parashikimit, por më shumë në aeroportin e Vjenës së Austrisë. Megjithatë, e ndienim nga afër “erën e ngrohtë” të vendlindjes e të Shqipërisë dhe koha na kaloi shpejt. Në mesin e asaj nate, ne zbritëm qetësisht në pistën e aeroportit të Rinasit, ku na prisnin familjarët tanë të dashur dhe menjherë morëm udhën e kthimit për në kryeqytetin tonë.

Por as e nesërmja, përsëri, nuk do të ishte ditë pushim për ne. Se u dërguam mesazhe përshnëdetjeje dhe falënderimi, mikprirësve e vëllapritësve tanë, në Suedi. Gjithashtu, u përgatitëm të flisnim e të shkruanim për përshtpjet tona në Radio-Tirana, në Internet, në ndonjë televizion tonin dhe në shtypin ditor. Se, delegati i Kuvendit të shpalljes së Pavarësisë në Vlorë, pejani e tani “Mësues i Popullit”, Sali Gjukë Dukagjini (ndarë nga jeta më 1925), thoshte këto fjalë të mençura e kuptimplote: “Kësulari, bën kësula…”.

…Kur i kisha dhënë fund këtij shkrimi dhe do ta nisja për publikim, nga miku ynë i mirë, Sokol Demaku morëm një mesazh të ri. Ndër të tjera, ai na dërgonte një shkrim në PDF,  botuar në gazetën e qytetit, “Boras tidning”. Ai flet për veprimtarinë e zhvilluar nga QKSH “Migjeni” dhe qëndimin tonë atje. Me këtë rast, ne përsëri i përshëndesim dhe i falënderojmë përzemërsisht, miqtë tanë suedezë dhe vëllezërit shqiptarë!

Tiranë, 21 prill 2012

 

 

Viron Kona: “Ata nuk kuptonin fare sa tërheqës janë shqiptarët.”

 

“Ata nuk kuptonin fare sa tërheqës janë shqiptarët.”

Meditim rreth Kumtesës së Ulmar Qvick “Suedia dhe suedezët në veprat e shkrimtarëve shqiptarë” (Kumtesë e mbajtur në seminarin   XXIII  Ndërkombëtar për gjuhën, letërsinë dhe kulturën shqiptare më 15 - 27 gusht 2004)


Nga Viron KONA

Edhe më parë, por tashmë që po e njoh nga afër Suedinë dhe popullin e saj të mrekullueshëm, kam të drejtën të shprehem, sepse, ndonëse të dy popujt tanë shqiptar e suedez ndodhen gjeografikisht larg njëri-tjetrit, kemi  përvoja të shumta dhe  fakte të historisë apo krijimtarisë artistike, që vërtetojnë natyrshmërinë e lidhjeve të thella dhe të veçanta të miqësisë mes tyre. Ato kanë qenë dhe janë tepër harmonike dhe të pa sforcuara. Në ligjëratën e Ullmarit, që citova më sipër, por edhe në materiale të tjera të tij hulumtuese, publicistike ose edhe poetike, ai shprehë me bukuri të rrallë  ndjenjat e fuqishme, që lidhin të dy popujt tanë, duke u nisur nga përvojat e  tija vetjake, nga vizitat e shumta në Shqipëri, nga takimet me shumë shqiptarë, nga leximi i literaturës të llojllojshme shqiptare. Ullmar  Kvik, pasi ka lexuar romanin “Hasta la vista” të Petro Markos,  na rrëfen ndjenjat e thella dhe të bukura dashurore të infermieres Kristinë për personazhin e romanit Gori Gjinleka: “Infermierja suedeze, herë dremiste, herë i vinte dorën në ballë. E kish skalitur thellë fizionominë tërheqëse të Gorit. Ç’ qepalla të zeza e të kthyera, aq sa kur çeleshin arrinin gjer tek vetullat e zeza! Ç’ dhëmbë të bardhë. Po t’ ishte piktore do t’i bënte një portret, do ta mbante me vete e kur të kthehej atje larg në Suedi, do t’u thoshte shoqeve: ”Shikoni ç’ fytyra ka Mesdheu ! Shikoni ç’ fytyra kemi mjekuar...”

Mënyra sesi shkrimtari shqiptar përshkruan dhe portretizon figurën e Kristinës, flet për një njohje të natyrshme të botës së brendshme të vajzës, për botën e thellë të ndjenjave të saj, por ai përshkruan po aq natyrshëm shpërthimin e atyre ndjenjave dashurore drejt një shqiptari. Një vajzë, që dashuron me aq ndjenjë e zjarr një shqiptar... Pikërisht për të treguar ndjenja poetike dhe shkrimtarie që i burojnë nga zemra, Petro Marko zgjedh si heroinë, një vajzë të mrekullueshme suedeze. E përshkruan aq bukur në tërësinë e saj, e “pikturon” me një dorë mjeshtërore, saqë, ajo mbetet një ndër figurat artistike  më të dashura të lexuesit. Sikurse, mbetet mbresëlënës, akti i saj i sakrifikimit të vetes, e udhëhequr nga një  qëllim i madh fisnik, për të mos i lënë të vdesin të sëmurët e pambrojtur... ”Rri unë me ta!” - kishte thënë Kristina.

Shprehjet më të bukura të zemrës së saj vajzërore, që duket sikur “këndon”, ajo zgjedh për t`ia  shprehur shoqes së saj dhe shqiptarit që dashuron...Gori mbetet shumë i prekur. Dhe Drita i tregon për fjalët e  fundit të Kristinës para ndarjes:E në mos u pafshim për jetë më, jetoni edhe për mua ! Ëndrrat e mia i ëndërroni dhe i jetoni ju. Mos harroni Kristinën, Kristinën tuaj nga Stokholmi !”

Në ligjëratën e tij, Ulmar  përmend përshtypjet mbresëlënëse të Sterjo Spasses për Suedinë, pavarësisht ndonjë kufizimi kohor të Spasses; përmend poezitë e Natasha Lakos, e cila është bërë e njohur me vargun e saj të përkryer në disa antologji poetike. Përmend Ramadan Tahirin, që, siç shprehet Ulmar “shkruan një prozë të këndshme; përmend Ymri Demishaj, që përjetoi personalisht si mjek, zjarrin në një diskotekë në Gotheborg, ku 63 të rinj humbën jetën..; Flet për Ibrahim Abedinin, i cili pasqyron jetën në mërgim; shprehet me simpati për shkrimtarin aktiv Riza Sheqiri, Shqiptar Osekun...Na sjellë Eglantina Mandian me “Sonata  e Hënës”, ku ajo shkruan për biografinë e Musine Kokalarit, heroinën shqiptare, e cila, sepse kërkonte demokraci, regjimi diktatorial ia dërmoi jetën dhe ardhmërinë. Nëse do të ndaleshim pakëz te ditari i Kokalarit, siç citon Ullmar në ligjëratën e tij, ajo shprehet me dashuri të parrëfyer për prozën e  shkëlqyer të Selma Lagerlëf:  “Penda  e saj ( Selmës ) nuk shkruan, po i bie telave që tingëllojnë muzikën e ndjenjave të zemrës.....” Fjalët e Musine Kokalarit, të kësaj vajze me ëndrra të bukura, që nuk e lanë t`i jetonte, rrjedhin natyrshëm si vargje ndjenjash miqësie dhe dashurie për Suedinë e mrekullueshme. Ullmari vijon: Personazhi i Faik Konicës te “Doktor Gjilpëra”, kur shkon për një vakancë nga Petërburgu në Stokholm, takimin e parë me Suedinë e shpreh me fjalët: ”Gjilpëra hyri tani në një botë të re....” Ai pa aty tjetër vend, tjetër qytetërim dhe civilizim, që i bëri shumë përshtypje....Me fjalë miradije, shprehet Ulmar në ligjëratën e tij të shkëlqyer, edhe për nivelin dhe ndjeshmërinë poetike të Meto Muhametit, kur në poezinë e tij “Nordikes”,  shpërthen aq befasisht dhe bukur në vargjet:

Ti stuhi prej Suedie,

Unë tufan prej Tepelene.

Nga ana tjetër, do të thosha, se kur Ulmar flet për shqiptarët, duket sikur zemra i këndon, pena sikur vallëzon në rreshta. Idetë dhe mendimet për shqiptarët, ai i shtjellon me një mënyrë krejt origjinale, të besueshme,  tërheqëse dhe të këndshme. Ky NJERI, nuk del rastësisht në mbrojtje të shqiptarëve, nuk është thjesht rastësi që ai i do aq shumë shqiptarët dhe ne, ta  duan aq shumë atë. Në një nga mesazhet e përbashkëta, mes meje dhe Ulmar,  ai shprehet:” Ju siguroj se shprehja "Kush e ka mik shqiptarin nuk është i humbur", është vërtetuar në rastin tim jo një herë por qindra herë ! Në plan të parë më shpëtoi Samka, gruaja ime, nga vetmia në pleqëri ! U bashkuam para 15 vitesh, kisha jetuar vetëm për 3 vite pas një ndarjeje, dhe u takova me këtë grua të dashur dhe të mençur nga Prishtina. Dhe gjetëm simpati të përbashkët”.

Ose, në një mesazh tjetër shprehet:

“Për mua është frymëzim, kur miqtë shqiptarë tregojnë interesim dhe angazhim në lidhje me veprimtarinë time. Kjo punë disi surrealiste në dukje ( por vetëm në dukje ) të interesohesh për Shqipërinë e vogël në anën tjetër të Evropës, ka shkaktuar pak habi në ambientin tim në të kaluarën... Disa qeshnin, bile pa e fshehur, kuptova mendimet: I krisur mendsh ky, pse po merret me shqiptarët kur ka gjëra vërtet tërheqëse në këtë botë ! ( Ata nuk kuptuan fare sa tërheqës janë shqiptarët.)

Kjo lidhje miqësie, paraqet përpara lexuesit ndjenja të spikatura jo rastësore mes dy popujve tanë, që  e kuptojnë shpejt njëri - tjetrin, por edhe lexojnë po aq shpejt ndjenjat e njëri-tjetrit, dhe, fare natyrshëm, vendosin ura lidhëse miqësie, dashurie, respekti. Shembujve nga shkrimtarë të sotëm shqiptarë me banim në Suedi, që Ulmar përmend më sipër, do t`i shtoja  edhe  disa nga poezitë e Sadulla Zendeli - Daja, i cili, në porositë për të rinjtë në mërgim shprehet:“Kur hyn në shpirtin suedez thellë, të japin forcë, fuqi, ide...Nëse hyn në shpirtin suedez, gjen gjëra shumë të mira. Por kemi edhe ne shqiptarët gjëra shumë të mira dhe këtu bëhet pikëtakimi.

Këtë lidhje shpirtërore e shohim dhe në bukuritë poetike të vargjeve të Demakut dhe Latifit, te proza e Hamit F. Gurgurit, i cili te tregimi “E shpëtuara e detit Jon”, paraqet mjaft bukur çastin, kur anija transoqeanike suedeze e, gjendur  në vendin ku ndodhi një nga tragjeditë shqiptare në detin Jon, shpëtoi të vetmin njeri të mbetur gjallë nga mbytja e anijes, vajzën e vogël Arta nga Shqipëria. Dhe, më tej, autori i tregimit shkruan se, kapiteni Hokan, e vendosi pa hezitim: “Unë kapiteni Hokan Shoman, shpreh gatishmërinë time që ta adoptoj vajzën, pasi nuk kam fëmijë. Jam i bindur se unë e gruaja ime do të jemi të denjë për ta edukuar mirë”. Ndonëse fati nuk e  mundësoi një lidhje të tillë birësimi, pasi vajza nuk i mbijetoi pasojave të tragjedisë, në rrëfimin e tij, shkrimtari tregon thellësinë dhe dashurinë e çiftit suedez, për të birësuar me ngrohtësi e përkushtim një vajzë të vogël shqiptare..

Ndërkaq, sjell në kujtesën time një pasdite kur po bëhesha gati të shkoja në shtëpi pasi po mbaronte orari zyrtar. Vjen në zyrë Robert Çeço, një djalosh i mençur, që kishte mbaruar studimet në Londër. Bashkë me të ndodhej edhe një grua disi e moshuar afro të gjashtëdhjetave. Berti ma prezantoi gruan e moshuar.

-Është amerikane dhe kemi një projekt të përbashkët, - më shpjegoi ai.

Nisëm të bisedonim dhe, kur kolegu im i ri, i tha mikeshës, se unë sapo isha kthyer nga Suedia, ku më ishte përkthyer një libër, gruaja u gjallërua shumë dhe m`u duk sikur u rinua brenda disa minutash. Sytë nisën t`i vezullonin ëmbël dhe fytyra i ndriste gjithë gaz. Pamja e mëparshme disi zyrtare, sepse ne porsa u njohëm, sikur u shkri si akulli në pranverë. Mes nesh, nisi një bisedë që na bëri të mos ndjenim orën që po kalonte. Mund të them se në pak minuta u vendos një miqësi e sinqertë. Shkaku: Nëna e gruas, e cila jetonte, ishte suedeze dhe familjarisht banonin në Amerikë, pasi ajo ishte martuar me një amerikan.

-Mund t`ju dhuroj një libër të përkthyer në suedisht për nënën tuaj, -  i them mikeshës suedeze.

Ajo mori librin në dorë, shihte shkronjat dhe gjuhën suedeze  dhe nisi ta shfletonte me interes të dukshëm. Ndiqja me sy leximin që bënte dhe vija re që sytë i ndrisnin. Fytyra e saj, brenda pak çastesh kishte marrë pamjen e një vajze të re.

-Mamaja do të gëzohet shumë, madje do t`a marr në telefon dhe do t`i tregoj për librin tënd, për ty, për përshtypjet e tua kaq të bukura për Suedinë, - më tha ajo me një zë mjaft të ngrohtë e miqësor. - Oh, ta dini sesa do të gëzohet mamaja ! Sa do të gëzohet ! – përsëriste ajo dhe sytë i vezullonin ëmbël. Në ato sy shkëlqimtar, më bëhej se shihja prushin e zjarrtë të dashurisë për vendlindjen e nënës, Suedinë.

Pastaj, ajo më pa drejt e në sy dhe më tha:

-Më vjen mirë që, ti, si shqiptar ke shkruar për Suedinë, për vendlindjen e dashur të  nënës sime. Ajo, çdo ditë flet për të.

-Po të shkruante një tjetër, nuk do ta respektonit  kaq shumë ? – e pyeta buzagaz.

-Sigurisht, por, ju,  shqiptarët...Nuk e di, por se ç`keni në shpirt, në zemër, një ngrohtësi që mua, gjatë këtyre javëve që jam këtu, më ka tërhequr shumë.. Nuk e di, nuk e di !, - përsëriste ajo teksa sytë vijonin t`i vezullonin....

Sjellë ndërmend vizitën në familjen Persson, ku kalova darkën e parë të porsa-mbërritjes në Boras. Ishte një mbrëmje, ku bashkë me ne,  ndodhej një mbretëreshë me emrin MIKPRITJE. ( Përshkrimin më të gjerë dhe më të hollësishëm të asaj mbrëmjeje e kam bërë te libri im ”Bukuri suedeze”.)

Dita e verës në Shqipëri, ngjason aq shumë me Midsomar të suedezëve...Urimet, veshjet popullore, karakteristike të festës, dalja në natyrë në mes të gjelbërimit, zbukurimet me kurora në kokë, me rrathë të thurur me lule shumëngjyrëshe në duar e qafë.... Veçse pak elementë ndryshojnë. Suedezët vallëzojnë rreth flamurit, kryqit - simbolik, të zbukuruar me ngjyrat e flamurit, me lule dhe gjelbërim. Shqiptarët festojnë, këndojnë e vallëzojnë, në parqe dhe mjedise pyjore të gjelbëruar dhe me lule. Në Elbasan, që është qyteti-simbol i Ditës së Verës, ata vallëzojnë e këndojnë pranë rrapeve shekullor të Byshekut, përdorin ballokumet, një ëmbëlsirë e veçantë elbasanase e përgatitur posaçërisht për festën e “Ditës së verës”.( Elbasani është vendi simbolik i festimit të Ditës së verës. Këtë festë, e feston e gjithë Shqipëria). Në mjediset e festës, në gostitë, qerasjet, në drekën që organizohet, në dy vendet janë gjithnjë të pranishëm flamujt kombëtarë.

Këto nuk janë rastësi, por janë të përbashkëta, si ndodhi, si vlera, si ndjenja njerëzore....

Mund të duket rastësi, por këto lidhje Shqipëri-Suedi,  kanë edhe karakter gjeografik dhe historik. Gjeografikisht jemi në të njëjtin meridian. Orën e kemi njëlloj. Sekondi nuk lëviz. Edhe një lexues i Ligjëratës së Ulmar, në shënimin e tij në fund, hedh idenë se “Për lidhjet e Konicës me Suedinë kisha lexuar edhe më parë nga ju një shkrim, por unë mendoj se do të ketë lidhje edhe më të vjetra se Konica e Ali Pasha...”

Do të thosha se, te shqiptarët ngjit shpejt ajo çfarë është suedeze. Siç shprehem te libri im “Bukuri suedeze”, gjyshja ime e konsideronte të shenjtë termometrin e Celsiusit dhe e mbante bashkë me sendet më të vyera në baulen e saj të nusërisë. Kur isha në klasën e pestë, ne nxënësit në orën e botanikës, kur mësuesja pyeste njërin nga ne: Cili është  ai shkencëtar, që i kushtoi tërë jetën luleve dhe bimëve ?, Atëherë, thuajse e tërë klasa, nga padurimi, por dhe nga dashuria për këtë shkencëtar të madh, thërrisnim si në kor: “-Ai është suedezi Karl Von Linne, mësuese !” Kurse, mua, kur isha vetëm 23 vjeç, më shpëtoi nga “pushkatimi politik” ”Promeksi suedez” (Një makineri suedeze për shpimin e tuneleve)”. Atëherë, rastësisht dhe nga pakujdesia, humba një dokument sekret të partisë së punës. Sekretari i partisë, i cili punonte me makinerinë suedeze, e mori mbi vete përgjegjësinë e humbjes së dokumentit. Nuk e dënuan, as atë dhe, as mua, sepse ai ishte i vetmi në Shqipëri, që dinte ta drejtonte makinerinë moderne suedeze “Promeks”, që përdorej për shpimin e  tuneleve.. Ia kishin nevojën dhe e falën. Duke falur atë, shpëtova edhe unë...

Nuk është e rastësishme që, skandinavët,  suedezi Erik Hans Thunman, danezi Pederssen, mbrojnë me argumente dhe me një natyrshmëri  e besueshmëri shkencore origjinën ilire të shqiptarëve. Nuk është rastësore, që Gustav Adolfi, në vitin 1809 takoi Ali Pashë Tepelenën dhe i dha atij shpatën e Karlit të XII, i cili, siç shprehet Ulmar “ishte luftëtari më i famshëm i historisë suedeze”. Nuk është e rastësishme që shumë studentë shqiptarë, edhe dekada më parë, edhe sot, zgjedhin universitetet suedeze për të vijuar studimet, veçanërisht universitetin e vjetër dhe me famë të madhe Upsalën. Ay studioi dhe mbrojti doktoraturën, edhe njëri nga shkencëtarët më në zë shqiptar, Besnik Sykja, i cili, fatkeqësisht u nda shpejt nga jeta...Nuk është pak, që, janë dy shqiptarë që kanë marrë Nobelin: Nënë Tereza për Paqen dhe, Ferid Murati, për Mjekësi. Është kandidat i merituar edhe Ismail Kadare.

Nuk jam superticioz, por, unë një familje rrobaqepësi, lidhjet e para me Suedinë i krijova me qytetin e Borasit, “zemrën” e tekstilit të Suedisë dhe më gjerë. Ky qytet, ka simbol, gërshërët e rrobaqepësit. Dhurata e parë suedeze, që ma fali Per Kettisen, rektor i Fjardingskolan të Borasit, ishte një karficë kollareje me stemën e gërshërëve. Më është bërë zakon ta mbaj vazhdimisht në kollare atë karficë, që ka të gdhendur simbolin e gërshërëve. Kur ndodh që nuk e kam vënë karficën në kollare, më bëhet se diçka më mungon...Madje, kur u ndodha në Suedi, Per Kettisen, duke vënë re dëshirën time për atë karficë me simbolin e gërshërëve, më fali edhe një tjetër, që, nëse e humbisja njërën, të kisha tjetrën. Por, unë i kam të dyja. I ruaj si dhurata të shenjta e simbolike.

Nuk është rastësore që, Suedia është nga vendet e parë, që njohën Pavarësinë e Kosovës dhe ndihmoi mbi 50 mijë shqiptarë për të banuar e punuar në Suedi. Nga takimet dhe bisedat me shqiptarë e ardhur në Suedi, dëgjoj dhe ndjej mirënjohje, dashuri dhe ndjenja të thella miqësie për Suedinë mikpritëse.

Kemi lidhje miqësore dhe shpirtërore, të cilat qëndrojnë mbi  çdo  lloj lidhje tjetër. Kujtdo mund t`i ndodh, që të ri gjatë  me njerëz të ndryshëm dhe, veç marrëdhënieve korrekte ose zyrtare, mund të mos krijojë  simpati e miqësi me ta. Kurse, me suedezët, duket se, njohjet vijnë fare natyrshëm, siç vijnë ëmbëlsisht tingujt e një kënge të bukur, që e kap menjëherë veshi dhe zemra, dhe ti kërkon ta dëgjosh vazhdimisht. Grupi i këngëtarëve ABBA, është shumë i pëlqyer për shqiptarët. Këngët e tyre i dëgjon shumë shpesh në mjediset shqiptare. Këto lidhje shpirtërore, rrjedhin e ngjizen  natyrshëm, ashtu siç rrjedhin të pastër e transparent përrenjtë kur shkrin dëbora, si flladet që rrëshqasin maleve dhe luginave kur vjen pranvera, si këngët e zogjve dhe frushullimat e krahëve të dallëndysheve, lejlekëve, simbole të pranverës...Edhe më parë, edhe në vazhdim,  përherë, mes dy popujve tanë do të ketë  pranverë ..

Këtë meditim për lidhjet e miqësisë shqiptare-suedeze, po i përfundoj me fjalët, që, Ulmar, duke falënderuar ata që janë shprehur miqësisht për referatin, ai u shkruan:

”...Do të mbetem me ju si mik, i lidhur për jetë me botën shqiptare. Kjo simpati, të mos themi dashuri, që u lind aq herët, në mënyrë të pashpjegueshme në rininë time larg në Suedi, sikur ra nga qielli dhe e mbajta si thesar afër zemrës... Samka, bashkëshortja ime e ka shpjegimin: Ishte vullneti i Zotit që unë do të takohesha një ditë me të, dhe për atë arsye fillova të interesohesha aq shumë për shqiptarët....”

 

 

Murat Gecaj: “UNË E DI, SE KUSH E ÇOI BUBULINON NË SUEDI”

 

“UNË  E  DI, SE KUSH  E ÇOI  BUBULINON   NË SUEDI”

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë

Nga e majta: Sadulla Zendeli-Daja, me M.Gecajn, në Panairin e Librit (Tiranë, 12 nëntor 2011)

Mbesa ime, Dorela e vogël po bisedonte me një bashkëmoshatare. Ndër të tjera, ajo i tregoi edhe këtë ngjarje:

“Një ditë të shtunë, bashkë me mamin, si zakonisht, shkova te shtëpia e gjyshërve të mi. Sapo hyra brenda, pashë që ata u gëzuan shumë, më përqafuan e më puthën. Se kështu bëjnë të gjithë gjyshërit, me mbesat e nipat e tyre. Kur u ulëm, nisëm të pyeteshim me njëri-tjetrin. Sigurisht, për mua u interesuan se çfarë notash kisha marrë në shkollë. Si me bishtin e syrit, vërejta se Babushi po shikonte diçka në bibliotekën e tij. Pas pak, ai më vuri përpara një libër, në kopertinën e të cilit ishin shkronja dhe fjalë të huaja, që nuk i kuptoja.

Nga padurimi, e pyeta atë:

-Babush, në cilën gjuhë janë shkruar këto fjalë, se unë këtu vetëm emrin e xhaxhit Viron Kona dhe të Bubulinos po lexoj?

-Janë në gjuhën suedeze, Dorela,-m’u  përgjigj ai…-A të kujtohet, se xhaxhi Viron ta ka dhuruar  ty, me një shënim të bukur, librin e tij në gjuhën shqipe, “Eh, more Bubulino!”? Ndërsa ky, që po sheh ti këtu, është po ai libër, por në gjuhën suedeze. Atje e përktheu në këtë gjuhë të huaj, teta Qibrije Hoxha…



 

Shkrimtari Viron Kona, “babai” i Bubulinos, me lexues të vegjël,

në qytetin Boras-Suedi, më 2011

-Pra, tani unë e di, se kush e çoi Bubulinon në Suedi,- më tha ajo e kënaqur…

Por nuk e la me kaq mbesa ime dhe, nga kureshtja, më pyeti  që t’ia shpjegoja se ku është ky shtet i largët.  I tregova se ai ndodhet në Veri të Europës, në Gadishullin e Skandinavisë. Populli i këtij vendi i do shumë shqiptarët dhe disa nga këta kanë shkuar  atje emigrantë. Për fëmijët  e tyre janë çelur kopshte e shkolla, ku e mësojnë edhe gjuhën tonë të bukur shqipe. Por shqiptarët kanë edhe një klub të tyrin, i cili e ka emrin e poetit tonë të madh kombëtar, “Migjeni”. Aty mblidhen shqiptarët e moshave të ndryshme dhe në ballë të sallave të tij kanë vendosur Flamurin tonë Kombëtar, me shqiponjën dykrenare. Sidomos me raste festash, ata recitojnë, këndojnë e kërcejnë, sipas traditave tona popullore.

Kur po i flisja për këto dhe për gjëra të tjera për Suedinë, Dorela u kujtua që unë i pata treguar se në Tiranë kishin ardhur dy shkrimtarë nga ai vend, pra miqtë e mi Sokol Demaku e Bahtir Latifi.  Më pas, më dërguan edhe disa numra të revistës në gjuhën shqipe, “Dituria”,  e cila botohet në qytetin Boras, ku banojnë ata. Por ajo më kishte parë, se i kisha derguar përshëndetje  me anën e Internetit edhe një shkrimtari tjetër, të cilin të gjithë e njohin atje me emrin  Daja (Sadulla Zendeli).   Kështu kishte ndodhur edhe me studiuesin e gjuhës shqipe (albanologun) dhe mikun e  Shqipërisë,  suedezin Ulmar Kvik, me të cilin tani kam shkëmbim mesazhesh, përmes Internetit.

Sigurisht, m’u desh t’i tregoja Dorelës edhe për librin e xhaxhi Vironit, “Eh, more Bubuliono!”,  i cili është shqipëruar dhe përhapur te fëmijët, në Suedi. Bile, i thashë asaj se vitin e kaluar atje e ftuan pikërisht këtë shkrimtar, që Bubulinoja t’i njihte më nga afër edhe personazhet e dashura të fëmijëve suedezë. Për shembull, i tillë është Pipi Çorapegjata, për të cilin ka botuar libra shkrimtarja shumë e njohur  suedeze, Astrid Lindgren. Ata janë përkthyer në shumë vende të botës. Kështu, Bubulinoja pa me kureshtje të madhe, Boras edhe monumentin e Pinokut, që e kanë vendosur në mes të qytetit. Bile, për ta miratuar këtë gjë, u pyetën të gjithë banorët e rritur, pra u bë “referendum popullor”. Tani, kur fëmijët kalojnë pranë Pinokut, shikojnë nëse hunda e tyre është rritur ose jo. Se, po të mos kenë thënë të vërtetën gjatë ditës, atyre u smadhohet hunda e tyre!


 

Mësuese Anette dhe disa nxënës, në shkollën e Borasit

Interesante ishte për fëmijët  suedezë të Borasit edhe kur u njohën me fëmijë të tjerë shqiptarë. Ata janë personazhe të librave të shkrimtarit tone për fëmijë, Viron Kona. Disa nga këta janë: Dardi, Kapiten Liku, Fluturushja, Këmbëgjati, Mjekërverdhi, Shkencëtari, Papagalli Çate e të tjerë. Gjatë ditëve të qendrimit në Suedi, tërë kohën ai mbajti shënime dhe bëri fotografi të shumta. Prandaj, kur u kthye në Tiranë, u ul e shkroi një libër, kushtuar posaçërisht vendit  dhe popullit mik të Suedisë. Ai e ka emrin domethënës, “Bukuri suedeze”.Për atë janë botuar disa shkrime, në gazeta dhe në Internet. Këtë libër, ashtu si atë për Bubulinon, ky shkrimtar do ta çojë edhe në Suedi…

Kur po i flisja për këto, që shkrova më sipër, Dorela më dëgjoi me vëmendje të madhe, duke më bërë herë pas here pyetje të ndryshme. Por, ajo u kënaq shumë dhe m’u hodh në qafë nga gëzimi, sidomos , sapo i tregova se mua, bashkë me xhaxhi Vironin, na kanë ftuar të shkojmë në Boras të Suedisë. Udhëtimin tonë do ta bëjmë në mesin e muajit prill të këtij viti. Aty do të festohet 5-vjetori i Klubit “Migjeni” e i revistës “Dituria”, por  edhe 4-vjetori i Radios, që jep emisione në gjuhën tonë të bukur.


 

 

Në Tiranë-2011, nga e djathta: S.Demaku, M.Gecaj e B.Latifi

Ditët do të ikin shpejt dhe unë e di që mbesa Dorelë do të më pyesë shpesh për udhëtimin tone, në Boras të Suedisë. Se atje na presin me padurim miqtë tanë Sokol Demaku e Bahtir Latifi. Por do të takojmë përzemërsisht edhe shumë të njohur tjerë shqiptarë dhe miqtë suedezë. Ndër ta, janë drejtori i shkollës, Perr Kettisen; mësueset Anette e Sonja etj., në shkollën “Fiarding Skolan”. Është kënaqësi e veçantë, që ne do t’u flasim të gjithë miqëve tanë atje, për dashurinë dhe respektin e fëmijëve shqiptarë  e të prindërve të tyre, për  Suedinë mike dhe popullin e saj, punëtor e përparimtar. Ata kanë ndërtuar një jetë shumë të mirë dhe të bukur, për tërë banorët e atij vendi skandinav.

“Eh, more Bubulino!”, në gjuhën suedeze Kopertina e librit për Suedinë

x x x

Këtu poshtë po vendos një vjershë modeste, të cilën e kam shkruar  me gjithë zemër, në gusht të vitit 2011. Po redaktoja librin publicistik, “Bukuri suedeze”, të shkrimtarit dhe mikut tim Viron Kona. Ndoshta, atëherë, kisha parandjenjë të këndshme, se një ditë do ta shihja edhe unë atë vend të bukur e të begatë dhe do të njihesha nga afër me njerëzit e tij,  aq dashamirë për Atdheun tonë.

Tiranë, 23 janar 2012

--------------------------------------

SUEDI,  E BUKURA SUEDI,  MOJ!…

Kam lexuar sot, një libër për ty,

Bukuroshe, moj, aty në Veri,

Po më dukesh me vello-nuse,

Në shumë mendime seç me fute…

 

Suedi, e bukura Suedi, moj,

Dua të jem zog, të vij dhe të shikoj,

Kam kënaqësi që aty unë të vete

E ta heq gjithë mallin e kësaj jete.

 

Kam njohur shumë bij tu, nga larg,

Që lavdinë ta ngritën, ty aq lart,

Që t’ futën në vend t’ parë në botë,

Ku ka veç shumë gëzime dhe jo lotë.

 

Kam një ëndërr e një dëshirë,

Ta shoh Suedinë, vendin më të mirë,

Të shkoj atje, nga e Shqipëria e jonë,

Ku për miqësinë të gjithë këndojnë.

 

Kam një urim dhe një kënaqësi,

Të jem një ditë në Skandinavi,

Në Suedi, me miq e kolegë rrethuar,

Pastaj të gjithëve te ne, për ty, për t’u treguar.

 

Kam tani besim dhe kam shumë ndiesi,

Se së shpejti do ndodhem në Suedi,

Atdheun e vikingëve të  vizitoj e shikoj,

Një ndër “mrekullitë” e botës ta përjetoj!

Murat Gecaj

Tiranë, 11 gusht 2011, ora 17.30

(Marrë nga libri “Dorela”, Tiranë, mars 2012)

 

 

Murat GECAJ:NDIHMESA E QEVERISË SË VLORËS, PËR ARSIMIN KOMBËTAR SHQIPËTAR

 

Me rastin e 7 Marsit, në vitin jubilar të 100-vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë:


NDIHMESA E QEVERISË SË VLORËS, PËR ARSIMIN KOMBËTAR SHQIPËTAR

 

Nga: Prof. Murat GECAJ

sekretar i Përgjithshëm i Shoqatës

së Arsimtarëve të Shqipërisë

Siç është e njohur, shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë, nga Kuvendi Mbarëkombëtar Shqiptar i delegatëve tanë, në Vlorë, më 28 Nëntor 1912, ishte ngjarja më kulmore dhe më e rendësishme në historinë e popullit tonë. Pas 500 vjet robërie, nën sundimin e tejzgjatur otoman, që përjetoi Kombi ynë, pas periudhës së ndritur e lavdiplote të Heroit tonë Kombëtar, Gjergj Kastrioti-Skënderbeu, për herë të parë në histori, u krijuan kushtet dhe u nis udha e pavarësisë dhe lirisë së një populli, i cili kurrë nuk u mposht as nuk u gjunjëzua. Me gjithë pengesat e vështirësitë, që i dolën përpara atij, që nga koha e krijimit të shtetit të parë shqiptar, të kryesuar nga “Heroi i Popullit” Ismail Qemali, Shqipëria përparoi në udhën e pavarësisë e lirisë.

Pa u ndalur këtu në etapat historike që kaluam, arritëm në ditët e sotme të demokracisë dhe lirisë, kur Shqipëria punon e aspiron të renditet denjësisht në bashkësinë Europiane e Ndërkombetare.

Nderim për ata, që shpallën Pavarësinë Kombëtare!


x x x

Formimi  i shtetit të ri shqiptar, ndër te tjera, bëri të mundur që të  krijoheshin kushte të përshtatshme për çeljen e shkollave në gjuhën amtare dhe zhvillimin e arsimit në gjunën   amtare. Kështu, programi arsimor i Qeverisë së Vlorës kishte disa drejtime kryesore, si:

1)Vendosja e gjuhës shqipe, gjuhë zyrtare;

2)Përdorimi i detyruar i shqipes në administratë, shkolla, ushtri e kudo;

3)Hedhja e bazave fillestare të ligjshmërisë arsimore;

4)Përpjekjet për krijimin e sitemit arsimor kombëtar; 5)Karakteri shtetëror i shkollës shqipe me frymë kombëtare, demokratike e laike;

6)Përpjekjet për arsimin fillor të detyruar;

7)Përgatitja e mësuesve për shkollat fillore shqipe përmes shkollës Normale e kurseve të ndryshme;

8)Krijimi i mundësive që studentët shqiptarë të vazhdonin shkollat jashtë vendit etj.

Një ndihmesë të çmuar për realizmin e këtij programi arsimor dhanë figurat e shquara të arsimit tonë kombëtar, delegatë në Kuvendin e Vlorës, pra që përfaqësonin popullin tonë në atë mbledhje me rëndësi të madhe historike. Disa nga ata 63 delegatë, nga krahina të ndryshme shqiptare ose diaspora,  ishin mësues ose drejtues të shkollave shqipe. Ndërsa të tjerë e mbështetën me të gjitha udhët e mjetet hapjen dhe funksionimin e shkollave në gjuhën tonë amtare.

I.Kështu, ne sot shprehim nderimin e pakufishëm për mësuesit dhe drejtuesit e përkushtuar të arsimit kombëtar në gjuhën shqipe dhe delegatë në Kuvendin e Vlorës, të cilët janë:

- Luigj Gurakuqi, “Hero i Popullit” dhe “Mësues i Popullit”:, ministër i Arsimit në Qeverinë e Vlorës;

- Sali Gjukë Dukagjini, tani “Mësues i Popullit”, ish-mësues I shqipes në Normalen e Shkupit; zëvendës i Luigj Gurakuqi dhe drejtor i Arsimit për Qarkun e Beratit;

- Dhimitër Berati, mësues e drejtor shkolle, në Korçë;

-Hajdar Blloshmi, mësues i shkollës shqipe, në Ohër;

-Hajredin Cakrani, që çeli shkollë shqipe në vendlindje-pra në fshatin Cakran, bashkë me Thanas Floqin;

-Shefqet Daiu, që në vitet 1911-1912 shërbeu mësues i shkollës shqipes, në Dibër;

-Rexhep Demi, përhapës i arsimit shqip, në Çamëri;

-Thanas Floqi, drejtor i shkollë shqipe, në Korçë;

-Babë Dudë Karbunara, veprimtar i dalluar shkollës shqipe, në Berat, tani “Mësues i Popullit”;

-Mustafë Kruja, ish-mësues, në Durrës;

-Jani Minga, drejtor i arsimit, në Vlorë, tani “Mësues i Popullit”;

-Bedri Pejani, ish-mësues i shkollës shqipe, në Normalen e Shkupit:

-Murat Toptani, mësues shëtitës në Malësinë e Shkodrës; veprimtar i arsimit shqip, në Bukuresht.

 

II. Delegatë në Kuvendin Kombëtar të Vlorës, të cilët e mështetën fuqimisht arsimin dhe shkollën shqipe, ishin këta atdhetarë:

-Aqif Pashë Biçoku-Elbasan;

-Dervish bej Biçoku-Elbasan;

-Elmas Boce-Gjirokastër;

-Isa Boletini-Kosovë;

-Rasif bej Dino-Çamëri;

-Qemal Elbasani-Berat;

-Mit’hat Frashëri, pjesëmarrës në Kongresin e Manastirit dhe në Kongresin e Elbasanit;

-Dervish Hima, delegat i Ohrit dhe veprimtar i shquar i arsimit shqip atje;

-Hysen Hoxha, Gjiroikastër;

-Dhimitër Mbrorja,veprimtar i arsimit, në Korçë;

-Kristo Meksi-veprimtar i arsimit, në Gjirokastër;

-Rexhep Mitrovica, Kosovë;

-Lef Nosi, veprimtar i arsimit për të rriturit;

-Hamdi Ohri, Dibër

-Petro Poga, Gjirokastër;

-Hasan Prishtina,Kosovë;

-Nuri Sojlliu, Ohër;

-Vesel Rusi, Çamëri;

-Nebi Sefa, Lushnjë;

-Taq Turtulli, Berat;

-Ilias Vrioni, Berat e tjerë.

Pra, siç shihet, pothuajse të gjithë delegatët e Kuvendit të Vlorës, që shpallën Pavarësinë e Shqipërisë, më 28 nëntor 1012, ishin mësues dhe drejtues të shkollave shqipe, nga krahina të ndryshme të Shqipërisë e trojet tona amtare ose ishin veprimtar të dalluar për përhapjen e arsimit kombëtar, në gjuhën amtare shqipe.

(Të dhënat për delegatët e Kuvendit të Vlorës, nga fusha e arsimit kombëtar shqiptar, u bazuan edhe te libri i Prof. Bardhosh Gaçes, “Ata, që shpëllën Pavarësinë Kombëtare”, Tiranë, 1997)

x  x  x

Shkurtimisht, po ndalem dhe në ngritjen dhe funksionimin e disa shkollave shqipe, në atë periudhë, sidomos për krahinën e Vlorës, bashkë me rrethinat.

Është për t'u shënuar se, pas përgatitjeve të duhura, u arrit që në fillimin e dhjetorit të vitit 1912 edhe  në qytetin e Vlorës të riçelej një shkollë shqipe. Pasi kishte shërbyer me përkushtim në shkollën e Kaninës, në drejtimin e kësaj shkolle shkoi mësuesi atdhetar Jani Minga. Atë vit ajo pati afër 100 nxënës.

Vatra e dritës dhe e diturisë në Kaninë, u pasua nga shkolla të tjera në rrethinat e Vlorës. Kështu, për vitet arsimore 1912-1913 dhe 1913-1914 u hapën shkollat shqipe edhe në fshatrat: Kaninë, Dukat, Smokthinë, Kudhës, Vranisht, Tragjas, Oshëtimë, Drashovicë etj.

Por dhe në qarqet e rrethet e tjerë u vazhdua me çeljen e disa shkollave shqipe: dy në Elbasan dhe  nga një në Berat, Lushnjë, Kavajë, Shijak, Krujë e Durrës. Në atë periudhë, në krahinat ku e shtrinte veprimtarinë e saj Qeveria Kombëtare, arsimi u organizua në katër zona ose Drejtori Arsimore, pra në: Vlorë, Berat, Elbasan dhe Durrës.

Dikasteri i Arsimit i  Qeverisë së Vlorës, i cili drejtohej nga Luigj Gurakuqi, në detyrën e Ministrit të Arsimit,  i kushtoi kujdes të veçantë jo vetëm çeljes së shkollave shqipe, por dhe  sigurimit të mësuesve, sa më të aftë dhe kualifikimit të tyre. Me rëndësi ishte dhe hapja, nën kujdesin e “Mësuesit të Popullit” Sali Gjuka, e shkollës Normale përgatitore në qytetin e Beratit, për të cilën thuhej: '' sa vjen e po mbushet me nxënës, që duan të behen mësues".

Në fillim të gushtit 1913, Ministria e Arsimit, në Vlorë, botoi në gazetën qeveritare "Përlindja e Shqipnisë" një thirrje, drejtuar të gjithë popullit shqiptar. Synimi ishte për të përkrahur, në të gjitha rrugët e mënyrat, përhapjen e arsimit  tonë kombëtar. Autor i kësaj thirrjeje të zjarrtë ishte mësuesi dhe intelektuali kosovar, Sali Gjukë Dukagjini, ndihmës i Ministrit të Arsimit L.Gurakuqi. Në atë thirrje thuhej:

"Si çdo komb edhe shqiptarët, më të madhen rëndësi do t'i japin arsimit, se vetëm këtu e shohin dhe duhet ta shohin uzdajën (shpresën,-shënimi im, M.G.) e qytetërimit. Veç me përparimin e arsimit mund të humbasë o të tretet mjegulla e errësirës verbuese...Ndryshe, nuk shitohet kuçedra e padijes. Lirimi i Shqipërisë prej Turqisë, do të jetë kobi i paditurisë... Vetëm me arsim mund ta shpëtojmë Atdheun prej çdo shqelmi të mallkuar"(Gaz. "Përlindja e Shqipnisë", Vlorë, nr.1, më 6 gusht 1913).

Gjithashtu, u shtruan kërkesa të rëndësishme për zbatimin e detyrave të caktuara nga Qeveria Kombëtare e Vlorës  për mësimin (me shkrim e lexim) të gjuhës shqipe, e cila ishte shpallur gjuhë zyrtare. Me vlerë të veçantë ishte dhe hedhja e themeleve të terminologjisë së re shqipe, sipas sferave të ndryshme të jetës. Siodomos e rëndësishme ishte kjo masë akluale në administratën e re shqiptare, në shkolla e tjerë.

Falë shpirtit atdhetar e arsimdashës, të popullit e mësuesve të asaj kohe, pengesat që dolën u kaluan dhe shkollat shqipe, në qytete e fshatra, patën zhvillime të reja. Kështu, u hapën e funksionuan shkolla fillore e të mesme kombëtare. Ndër to, veçanërisht, dha ndihmesë të çmuar Normalja e Elbasanit, e hapur më 1 dhjetor 1917 dhe që u bë “fidanishte” e përgatitjes dhe aftësimit të mësimëdhënësve tanë për shkollat shqipe në mbarë trojet tona kombëtare.

Nga largësia e një periudhe afër 100-vjeçare, ne e hedhim me krenari vështrimin në të kaluarën tonë, duke kujtuar me nderim dhe respekt të veçantë, qindra e mijëra mësimdhënës tanë dhe drejtues të arsimit kombëtar shqiptar, të cilët nuk i kursyen dijet as aftësitë e tyre, mendore e fizike, që shkolla jonë shqipe të mbijetonte dhe të përparonte.

 

Tiranë, 3 mars 2012

 

 


Faqe 32 nga 38

Tidningen-Gazeta

Vem är Online?

Kemi 47 vizitorë n'linjë

Besökare

Shikimet e përmbajtjes : 1423066
SocialTwist Tell-a-Friend

Newsflash

Baladë e përflakur / Flammande ballad

(Antologji poetike në gjuhën shqipe dhe suedeze)

Balada e përflakur është pregaditur në Suedi dhe e ka parë dritën e botimit në Bukuresht, në sajë bashkëpunimit ndërmjet shqiptarëve të Suedisë me Bashkësinë Kulturore të Shqiptarëve të Rumanisë. Autor i antologjisë: Sokol Demaku. Redaktor i lëndës në gjuhën shqipe: autori i këtij shkrimi. Redaktor në gjuhën  suedeze:  Sven Esselius. Në bazë të parathënies (Ura e Shëndetit) kuptojmë se  fjala është për një album i ri që lumturon lexuesin dhe një grup autorësh që kanë fat ta dëgjojnë me zërin e shpirtit se si tingëllon vargu i tyre në gjuhën dashurisë ndaj artit poetik! Balada e Sokol Demakut është libri i parë i një zhanri të këtillë që del në gjuhën shqipe dhe atë suedeze. Autori ka zgjedhur dhjetë autorë nga trojet etnike dhe diaspora shqiptare, duke i rikënduar disa nga perlat e tyre edhe në gjuhën e një populli të urtë e të mençur që ka hapur portat e mikpritjes edhe për etnosin shqiptar.

Lexo ma...