Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Dituria

Murat Gecaj: Intervistë me Prof.Alfred Uçin, Akademik

Në prag të 100-vjetorit të vdekjes:

PETRO N. LUARASI, MENDIMTAR DHE MARTIR I RILINDJESSONË KOMBËTARE

(Intervistë me Prof.Alfred Uçin, Akademik)

Nga e majta: A.Uçi e M.Gecaj

Pyetje: Kemi dëgjuar se, me rastin e 100-vjetorit të vdekjes së Petro Nini Luarasit, keni përgatitur një libër për ta kujtuar e nderuar atë. Ju kini thënë dikur, në një intervistë: ‘‘mos vdeksha, pa e plotësuar këtë peng”, pse? Cili ka qenë qëllimi i librit, të cilin tani po e publikoni?

Petro N.Luarasi (1865- 17 gusht 1911)

Përgjigje: Mund të them se jam vonuar në përgatitjen e tij; më kanë penguar ndrojtja e sinqertë, që ekziston, kur don të shkruash për një njeri tëndin, të familjes (nipi, për gjyshin) dhe frika se mos rrëshqash në subjektivizëm. Por tani, me moshë pleqërie mbi kurriz, më nxiti sidomos përkimi i tri ngjarjeve historike, motesh që qëndrojnë njëri pranë tjetrit (1911 e 1912), domethënë njëqindvjetori i vdekjes së Petro Nini Luarasit, njëqindvjetori i lindjes së Milosh Gjergj Nikollës (Migjenit) dhe njëqindvjetori i Pavarësisë sonë Kombëtare.

Pyetje: Sipas datave kronologjike, radhën e ka gjyshi Petro, për jetën e veprën e të cilit nuk është shkruar pak, sidomos për ndihmesën e tij në zhvillimin e arsimit kombëtar...

Përgjigje: Kjo është e vërtetë. Nuk është hera e parë, që këto tri ngjarje vijnë njëra pas tjetrës dhe nu

Lexo ma...
 

SOKOL DEMAKU: 'NJË HARK YLBERI' I NIKOLLË LOKËS

'NJË HARK YLBERI' I NIKOLLË LOKËS


Nga SOKOL DEMAKU


Franc Nopçe,1908: “Një nga tiparet më interësante të karakterit të malësorit të veriut qëndron në aftësinë e dallueshme organizative të popullit, dhe nuk ka vëzhgonjës të popullit shqiptar, i cili nuk e vën në reliev këtë cilësi të veçantë.”



Me një art të pastër të brenbdësisë shqpirtërore prej malësori dhe me një botë të nduardurt të vargut të tij lirik poeti Nikollë Loka na vjen me përmbledhjen e tij poetike të radhës “Një hark ylberi” e cila përmbledhje ngërthen në vete vargje nga më të zgjedhurat nga llojllojshmeria e tyre duke fillau nga ato idilike të cilat janë aq bukur të thurura e ku zënë vendin themltar në këtë vargëtim  poetik.
Edhe vet libri mori titullin nga një poezi e tillë “Ta çova një hark ylberi” e ku autori për mrekulli përshkruan ndjenjen e tij të dashurisë me një metaforë të fortë e cila edhe i jep ngjyrën e duhur vargut kur ai thotë:
Ta çova
Një hark ylberi
E një gjysëm hëne.
Shtatë ngjyrat
I trazova
Në shtatë telajo vjeshte,
Dhe e mbajta shiun pezull
Duke e shtyrë drejt teje,
Parfum
I ëndërrës sime.

Vëllimi poetik “Ta çova një hark ylberi” është një lirkë dashurie si e tham, por është edhe një prezentim i jetës së vet poetit dhe na vjen si një pasqyrë e artit krijues të autorit, duke u endur në kohë dhe çaste të ndryshme të jetës. Filozofija e tij e jetës është ajo që ia rritë vlerën vëllimit sepse vargu na del sa optimist dhe i permbushur me ndjenjen e gëzimit dhe të arritjes së objektivit në ate çka autori aludon në dashurinë. E këtë lexuesi do e ndjej kur lexon vargjet e poezisë “ Tek ëndrra jote”:
Deri tek ëndrra jote,
Ngjitem
Me fluturimin e zogut
Në shtatë bjeshkë hirëplote.
Clodhem
Në shtatë lëndina shprese,
Dhe vij
Te hija jote
E të ulem mbi vetull,
Pa të prekur,
Qerpikhënë e bjeshkës.

Vargjet ndëthuren me ndjenjen e shpirtit te poetit e që në vete ngërthejnë filozofinë e dashurisë se virgjër të vendit ku ka burimin poezia, pra atë ndnjenjën malësore dhe idilën e  cila është e fuqishme dhe me plotë jetë. Këtë  e gjejmë tek peozia e tij me titull “Të fola me gjuhën e zemrës” kur poeti shprehë ndjenjen e zemrës dhe ate e krahason me aromën dhe gjuhën e luleve kur ato bisedojne me njëra tjetrën kur ai thotë:
Të fola
Me gjuhën e luleve në syth,
Para çeljes së gjetheve.
Pranvera m`u shfaq në ty,
E në sytë e tu.

Me metaforën e tij prej vargëtari, poeti i jep kontrast, i fal nota dashurie edhe natyrës me fjalën e thejshtë të bukurisë poetike. Edhe lexuesi ndjehet sikur është pjesë e kësaj bukurie natyrore, pjesë e kësaj pranvere që mbështjellë misterin e ëndërrës së poetit. Por misteri është në lumturinë njerëzore, në lumturin e shpritit shprehur me dashuri.
Në çdo pranverë
Ndjej brenda meje
Ty dhe pranverën,
Mbështjellë
Me misterin e ëndërrës
Që s`e prek.

Rrugët e njerëzve janë të ndryshme, por ato kanë një pikëtakim dhe ndoshta mund të themi se edhe përputhen diku, sikur kryqëzimet, janë njësoj si edhe horizontet që shtrihen në kaltërsinë e shprishurë nganjëhere të reve me shi. Por ky horizont është vet ajo, është ajo që për çdo ditë prekë me shikimin e saj shpirtin e tij, e që ky vështrim ringjallë ndjenjat të cilat e bejnë më pesimist në jetë sepse dashuria është si një: hënë e plotë, si një horizont që lëvizë në një hapsirë me plotë hënë e diell.
Je ti një horizont,
Që lëviz
Në pak hapësirë.
Një hënë e plotë,
Që del ditën për diell.

Njëmall , një ndjenjë, një brengë ndoshta e cila do përfundoj si një agim i lodhur, një dritë e brishtë e që shprehë pesimizmin e poetit në dashuri kur ai thotë tek poezia “Një perëndim fatkeq”:
Në sytë e tu të zinj
Shoh agimin e lodhur,
Brishtësinë e ditës
Që thyhet si qelq.
Prandaj kur të flas
Më vret
Në thellësi të shpirtit,
Moj vajzë syzezë!

Një temë që nga pak kush është rrahur në vargun poetik, e që me mjaft mjeshtri filozofike e ve në varg Nikolla, është edhe tema mbi gjurmët e mitit dhe historisë, e që me mjaft sukses mendoj unë e ka leruar këtu në këtë buqetë poetike Nikollë Loka. Ky një përbërës shume i rëndësishëm i rrefimit të Nikollë Lokajt, miti. Një fuqi që ndoshta është përdorurë më shumë në prozë e ja sot me shumë sukses e gjejmë të gershetuar në vargun e Nikollë Lokaj. Këtë do e gjejmë tek poezitë “Plaku dhe korbi”, “Meditim mbi Rozafën”,”Miti i Europës”,”Shkëmbi i vashës”, “Hija e Zepës”, “Vdekja e hijshme”. Miti është përbërës i rëndësishëm me një funksion mjaft të fortë në magjin e të varguemit, sepse nxjerrë shumë gjëra në pah e lexuesi ato i asimilon në ndjenjen e tij.
I pari burri Hotit
Malet i drishi,
Kur u rrëzua
Në gjakun e vet.
Le të rrojë Shqipëria, tha
Edhe në frymën e fundit,
E shpirti iu ngjit
Mbi Malin e Shenjtë.
.......
Shtatë mirditas
E përgjakën ballin,
E dhimbjen për plakun
Ia dhanë gurit e lisit.
Për Dedë Gjo Lulin,
Ne vdesim,- i thanë hasmit
Dhe jetën mbi gurë e lanë
Në Shpellën e Akullit.

Ose tek poezia “Meditim mbi rozafën” ku autori thotë:
Varrin s`ta gjetëm askund,
Veç një copë mermer
Në mes të gurëve të vjetër.
As një epitaf
Ku të shtonim një varg,
A ninullën e djalit tënd
Mbi liqenin e plakur.
....
E ajo kodër
Do të shejtërohej  pas flijimit,
Pas një pabesie ndër vëllezër,
Pas një krimi.

Një mall, një nostalgji për kohën e ikur, një ndjenjë e cila nuk mund të ikën, por mbetet në vargun e poetit, sepse për të arritur cakun duhet sakrificë kur ai thotë në poezinë e tij me titull: “Amshimi”

Linda
Në një sekondë të paemër...
U rrita
Pa numëruar ditët...
Mpreha shikimin,
Pashë një ëndërr,
U lodha
Pa e kapercyer dritën.

E vazhdon me vargun prej nostalgjie tek poezia e etij e radhës “Kujtimet e mia” e që hyn në palcën e ndjenjave përmes vargut me një optimizëm për një të ardhme me të bardhë.
Kujtimet e mia,
Si pëllumba jetimë
Në fluturim të pasosur.
Pluhur i natës
Që shkundet,
Mbi gurra mendimesh.
Valë që ikin
Çasteve të humbura.

Filozofia e jetës ka kuptimin e plotë në vargjet e Nikollë Lokaj. Lexuesi e ndjen ate në çdo varg mbështjellur me metaforën kuptimplote të autorit përdodurë me mjeshtri në vargun e tij. Por nga nje herë poeti shpërthen përmes lirizmit të vargut të ngarkuar me emocione, e të cilat emocione i shprehë me filozoifinë e tij të jetës dhe duke kërkuar ndihmë ndoshta edhe nga Zoti, duke shprehurë atë ndjenjën e atdhedashurisë përmes vargut të tij filozofik, si tek peozia “Për këtë Zot që u bë njeri”
Malet tona vazhdojnë të rriten,
Dhe për pak qiellin do ta prekin.
Do ta çojnë atje një gur e pak dhe,
Ku të bëhet Zoti:
Për këtë gurë që mabj në shpinë,
Për këtë qiell, përzier me tokën!

Pra kjo është filozofia e vargut dhe e shprehjes së ndjenjes mbi jetën dhe mbi vlerën e njeriut e jetës, e le ta shofim si e paraqet në vargun e tij filozofik poeti tek poezia “Uji që(S)ecën”thotë:
Uji që s`ecën
Bëhet pellg.
Askush atij kryet s`ia hedh,
Gjithë llumin mbledh.
Mos e shih fytyrën sipër tij,
Se do ta nxijë.

Lexuesi përmes metaforës së fortë të përdorurë për mrekulli nga Nikolla pothuja në të gjitha vargjet e tij do e ndjej dhe përjetoj këtë filozofi, por është interesant se jeta është e mbushur me plotë befasi, intriga, rreziqe të cilat janë një sprovë e njeriu e që duhet të jetë i gatitur për përballimin e të gjitha këtyre e ne e verejtëm më heret se mendimet filozofike të poetit janë të lidhura shumë ngusht me Zotin dhe se njeriu e ndjen ate dhe se për të gjitha këto gjen mbeshtje te Zoti e këtë e gjejmë tek poezia “Shpresa” kur thotë:
Për ta prekur mëshirën
Deri në frymën e fundit,
E për t`ia dhuruar qiellit,
Me urimin:
Të bëhet më mirë!

Por ecjet në leximin e vargjeve në këtë buqetë poetike të Nikollë Lokaj vazhdojnë nga lexuesi në njerën anë e në anën tjetër si duket autori është ai i cli jeton brenda ndjenjes, e mban shpresa  dhe se ai ne poezinë:”Litarit të fatit” thotë : Litarit të fatit/ do t`i ngjitet / deri te burimi. E kjo duket se është një shpresë për një të ardhme me te mirë por duke mundurë veshtirësitë.


P.S. Nje biografi e Nikolle Lokaj

Nikollë Loka
Nikollë Loka lindi në Fanë të Mirditës me 25 mars 1960. Diplomohet për mësuesi në vitin 1983. Në vitin shkollor 1987-1988 ka kryer një specializim njëvjeçar pasuniversitar në Universitetin e Tiranës. Ndërsa më vonë, në vitet 2003-2004, një specializim në shkencat humane pranë ICHEC-Culture në Bruksel, si dhe një kurs katërmujor për marrëdhënie europiane në Qendrën Studimeve Europiane në Bruksel. Fituar gradën shkencore "

Master

në edukim" në Universitetin e Tiranës, doktorant në proces në Historinë e Arsimit Shqiptar në Universitetin e Tiranës.
Mësues, zevendësdrejtor dhe drejtor i shkollës së mesme "Ndrecë Ndue Gjoka" në Klos të Mirditës, mësues në shkollën e mesme jopublike "Drita e Dijes" në Tiranë dhe

specialist

në qendrën e kualifikimit "Soal" në Tiranë.
Dekoruar nga Presidiumi i Kuvendit Popullor me medaljen "Naim Frashëri" me motivacionin: "Për rezultate të larta në procesin mësimor-edukativ".
Publicist, fitues i çmimit të dytë për shkrimin publicistiko-shkencor më të mirë të vitit 1988, shpallur nga gazeta "Zëri i Rinisë".
Analist në gazetat "Albania", "Ballkan", "Ndryshe" dhe redaktor i gazetës javore "Politika".
Autor i dhjetë monografive historike.
Në letërsi
Autor i katër vëllimeve poetike:
"Njerëz që plaken udhëkryqeve" 1998, "Koha e shkelur" 1999, "Larg Atdheut" 2001 dhe  "Një hark ylberi" 2013.
Pjesëmarrës në antologjitë poetike: "

Kontakt

poetik" 1999,  "Antologjia-Sofra e poezisë shkodrane" -Gegnisht, vëll. I, 2012,  "Antologjia e dhimbjes-101 poetë për Ali Podrimjen" 2012 "Pesë degë trungun thërrasin" 2012,  "Antologjia-Sofra e poezisë shkodrane" -Gegnisht, vëll.II. 2012 "Antologjia Federiciana V”, Roma 2013, në gjuhën italiane.
Cikle poetike në suplementet letrare të gazetave "Studenti", "Republika", "24 orë", gazetës "55" dhe "Mirdita", si dhe në gazetën letrare "Muzgu".

 

Sokol Demaku: NË UDDEVALLA TË SUEDISË U MBAJT SESIONI I III SHKENCOR I SHOQATËS SË SHKRIMTARËVE DHE

Sokol Demaku

NË UDDEVALLA TË SUEDISË U MBAJT SESIONI I III SHKENCOR I SHOQATËS SË SHKRIMTARËVE DHE ARTISTËVE SHQIPTARË NË SUEDI

- Një organzimin madhështor dhe me shumë përmbajtje


Në pranin e shumë bashkëkombasëve, miqëve suedez, mysafirëve nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia, Gjermania, Austria, Norvegjia e Finlanda në Uddevalla të Suedisë u mbajt Sesioni i tretë shkencor i Shoqatës së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptar në Suedi ”Papa Klementi i XI Albani”.

Një organzimin madhështor dhe me shumë përmbajtje nga Këshilli organziativ me në krye anëtarin e Krysisë së kësaj shoqate me vendbanim në këtë qytete, pedagogut, mësuesit dhe shkrimtarit të njohur Fetah Bahtiri, Sesioni tretë shkencor përmbushi ate cka ishte vu në realizim nga ana e Krysisë së shoqatës dhe se kjo është një realitet me të cilin shihet se kjo shoqatë është një ndër më aktivet në ruajtjen dhe kultivimine gjuhës, kulturës dhe traditës shqipe në mërgatë.


Këtë tubim madhështor të poetëve dhe shkrimtarëve të mërgatës sonë e nderuan me prezencën e tyre edhe Kryetari i komunës Uddevalla Rolf Sten, pastaj nënkryetari i kësaj komune Magnus Jakobsson, komunë e cila edhe ishte finansuese e mabjtjes së këtij sesioni. Ishte i pranishëm dhe pershendeti manifestimin miku i madh i shqiptarëve, mësuesi dhe humnaisti Anders Westman.

Sesionin prezentoi moderatorja mjaft sharmante dhe anëtare Krysisë së Shoqatës Saranda Iseni, e cila i dha fjalën Kryetarit të shoqatës Hysen Ibrahimit i cili shpalli të hapur punën e Sesionit të tretë shkencor të SHSHASH në Suedi. Në fillim Kryetari Ibrahim i përshendeti dhe u deshirpjë mirëseradhje mysafirëve nga Kosova Shani Hamitaga përfaqësuses i Ministrisë së Diasporës, Rrrahaman Paqarizi Kryetar i Bordit drejtues të RTK, Azem Bujupi, drejtor në Radio Kosova, nga Shqipëria Jaho Margjekaj, drejtor në Radio Tirana, Selajdin Skeja Kryetar i komunës së Strugës, Besim Xhelili përfaqësues i Shoqatës së shkrimtarëve shqiptar nga Austria, Hasan Qyqalla perfaqësues i Shoqatës së Shkrimtarëve Shqiptar nga Gjermani, Hasim Hoti e atyre nga Finlanda dhe Ymeri Trena nga Norvegjia. Mirëseardhje të veqant iu deshiua nikoqirëve nga Komuna Uddevalla, krytarit dhe nënkryetarit të kesaj komuna e cila ishte edhe finansuese e mbajtjes së këtij sesioni.


Mbi punën dhe aktivitetin e shoqatës foli sekretari i shoqatës Osman Ahmetgjekaj, i cili në menyrë të detajuar prezentoj të arriturat e këtij asociacioni të shkrimtarëve këtu në Suedi, me cka sipas tij ata janë të kenaqur dhe flamurtar në Europë.

Mysafirët përshendeten sesion in duke ju deshirua këtyre penave entuziaste suksese edhe më të medha në të ardhmen dhe duke ftuar të njejtit që pas daljes në dritë të librit të tretë ”Thesari Kombëtar Shqiptar i mërgatës shqiptare në Suedi” që në vendet nga ata vinë të bëhet promovimi i Thesarit atje në menyrë madheshtore nën pëkujdesjne e tyre. Cka kjo kërkesë u pranua me dëshirë nga ana e anëtareve të kësaj shoqate.

U prezentuan libra të botuarë, punime artisitike, piktura si dhe revista e broshuara të publikuara nga ana e Shoqatës dhe anëtarëve të saj, cka ishte për lakmi. Ishte një prezentim i denjë i punës së paldhoshme të këtyre penave shumë frytëdhense në mërgatë për të rezentua dhe cua përpara ceshtjen e gjuhës, kulturës dhe traditës shiqpe në mërgatë. Eshtë për tu marrë lakmi një punë e tillë dhe të jetë shembull edhe për shoqatatë si motra në vendet tjera se si duhet punua dhe prezetnua gjuha dhe kultura jonë në mërgatë, dhe se besojmë me një bashkëpunim dhe kordinim të punëve mund të vehen në funksion edhe shoqtat tjera si motra në vendet e ndryshme Europiane dhe ato të jenë aktive në punëne e tyre.


Sipas organizatorëve të Sesionit u tha se ”Thesari Kombëtar i mërgatës Shqiptare në Suedi” është gati dhe se në qershor do dal inga shtypi ku edhe do bëhet promovimi tij në menyrë madheshtore në të gjitha trojet Shqiptare.

 

Sokol DEMAKU: Recension mbi studimin e monografisë së Dr. Rovena VATA me temë:

Sokol DEMAKU

Recension mbi studimin e monografisë së Dr. Rovena VATA me temë:

MITI I MALIT I ROVENA VATËS NË LETËRSINË SHQIPE


Shumë akademik, historian, gjuhëtar të huaj me kohë e vite kanë rrugëtuar në vendin tonë, dhe nga ato rrugëtime ata kanë lënë dorëshkrime, të cilat përshkruajnë dhe paraqesin në mënyrë të denjë ndjenjat e tyre për vendin dhe popullin tonë.

Akademiku anglez Henri Hollant i cili kaloi në vendin tonë i mahnitur nga natyra dhe bukuritë shënon tiparet dhe karakteristikat e banorëve te vendit tonë.


Liri gjatë udhëtimit të tij thotë: male me pamje të mrekullueshme, ngushtica dhe kalime të përkryera të një bote të mahnitshme,
e peisazhe që asnjë shpirt artisti apo piktori nuk do mund ti paraqes apo krijoj. Këto mrekulli shtrihen njëra pas tjetrës, shfaqën mbas pyjeve larg e larg deri në pafundësinë e asaj që të kap syri. Pllaja dhe krahina të ndara nga përdredhja e lumenjëve, fushtat shtrihën nën një ngjyrë blu të ngrohtë e të qetë. Tomorri qëndron mes tyre si një ishull blu i errët. Ai ndjek sytë e mendjes time duke më përzier të tashmen më të kaluarën.....
Malet e Shqipërisë jan
ë të mahnitshme e përrallore.

Camille Paganel thekson: Egërsisë së këtij vendi i imponohen shqiptarët që në pjesën dërrmuese të tyre i takojnë një brumi të ashpër e të çeliktë, me një fytyrë të rreshkur, me një vështrim tejshpues, luftëtar trima e me instikte të tmerrshme. Bukuria maleve shqiptare trondit burrat, ndërsa eleganca shtang femrat.


E reja Rovena VATA në studimin e saj monografik “Miti i malit në letërsinë shqipe” element dominant ka përfaqësimin e çdo cepi të Shqipërisë në aspektin gjeografiko- letrar që nga Veriu e gjerë në Jug me malet tona legjendare të cilat janë edhe themeli apo baza e këtij studimi e që edhe në të kaluarën këto male kanë qenë objekt studimi si u përmend më lartë nga shënimet e autorëve të huaj vite me parë.

Puna e kësaj studiueses të re të studimeve letrare dhe antropologjike në këtë fushë duhet përgëzuar dhe mendoj se kjo është një nismë e mirë e institucioneve tona që të përkrahen talentet e rinjë të cilët kanë mundësi ti japin shkencës sonë atë çka e meriton dhe ka nevojë për të.

Deri më sot nga shumë punime të autorëve të huaj që janë bërë në këtë drejtim, unë do ndalem dhe përmend në këtë aspekt dijetarin tonë të shquar profesor Eqrem Çabej (1908-1980), i cili që në vitin 1939 do na jap një pasqyrë të shkurtër, por duhet të them shumë të qartë, të mitologjisë sonë popullore shumë të pasur. E tani këtë me punën e saj madhore ka vazhduar e reja Rovena VATA, me punimin e saj shkencor “Miti i malit në letërsinë shqipe”.

Doket, adet dhe zakonet e caktuara, këto veprime magjike lidhen në shumicën e rasteve më jetën e malësorit tonë më stinët e motit, më festat e ndryshme, më ditë të shënuara, më kohën apo pjesën e ditës, por çka është më e rëndësishme ato lidhe më objekte dhe vende të caktuara. Është e njohur se disa adete apo rite bëhen në pranverë e të tjerat në vjeshtë, disa bëhen të martave e të tjerat të premteve, disa para dreke e ca pas dreke, është interesant se disa zakone apo rite lidhen me një vendbanim, të tjerat me një kodër, me një mal, apo lis, me varre apo vende të shenjëta ose te respektuara e kjo është ajo magjikja e tyre.

At Gjergj Fishta

Randsija e Folklores komtare.
Kushdo nieri i leters e i kalemit, e qi të jetë i zoti me perftue në mende të vet idén «Atdhé», kupton mirfillit randsín e madhe qi per kóm ká në vedvedi të mbledhunt e «folklorës» së tij komtare.
«Folklora» âsht pasqyra e kthjelltë e psihes së komit; âsht rrasa mermerit, më të cillen historija zgavrron t’endunt e të shendunt e popujvet; asht cehja e pashterrshme e gjuhsís e e letersís komtare.

«Folkloren», po, do të skjyrtojsh, po deshte me shkrue historín e komit, e cilla me hamende nuk shkruhet, por qi edhè pa tê komi jetë nuk ká; «folklores» do t’i siellesh, po deshte me shtue pasunín e gjûhës me fjalë të permvehtsueme, me frazeologí shprehsore, me shembulltyra të gjalla, dramatike; në «folklorë» prap ké me ndeshë më type mâ të nalta, më karaktere mâ të forta, e më motive mâ t’ardhuna e të perkueshme per zhvillimin e leteratyrës komtare.

Kjo vepër mongrafike është e ndarë në tetë kapituj, të cilët pothuajse autorja rrugëton në kohë dhe vite me temën të cilën ajo ka zgjedhur ta trajtoj në monografinë e saj.

Do marrë pikënisjen në kohën e Lekë Dukagjinit me mitin e malit në Kanunin e Lekës duke vazhduar me traditën e malit në letërsinë e vjetër në kohën e Buzukut, Budit e Bogdanit, e do e trajtoj këtë mit si ai është realizuar në kohën e letërsisë romantike tek ne shqiptarët, pa i mbetur borxh romantizmit të shek. 20 me malin, malësorin dhe mitet e Fishtës, për të bërë një retrospektivë mjaft të thuktë me Kodin, Malin dhe Kanunin e Ernest Koliqit, por duke vazhduar me kohën migjeniane dhe ikjen e mitit të malit dhe fundin e romantizmit, për të kaluar te “Mali pa kod” i Martin Camajt  me “Mali si dhimbje” dhe “Mali si fatalitet” dhe duke përfunduar me rikthimin e  mitit të malit në letërsi në kohën e realizmit socialist tek ne.

Por është me vlerë edhe literatura e shfrytëzuar nga autorja në punimin e kësaj monografie sa voluminoze po aq edhe me vlera. Figurat mitologjike, të cilat në trojet tona dhe në popullin tonë janë aq të shumta janë shfrytëzuar me mjaft mjeshtri nga pena e saj, duke u nisur nga gjithë krahinat tona gjeografike në kohë të ndryshme, të cilat secila në regjionin e  tyre ka specifikat e veta, por duhet parë këtë edhe në aspektin se edhe individi si qenie ka veçoritë e tij në botën e tij vetjake në sferën e mitologjisë.

Kur lexuesi i hynë leximit të kësaj monografie ai do mishërohet me të dhe se nuk ka mundësi që për asnjë moment të ndahet nga leximi, sepse tematika e shtjelluar është ajo që atë e magjepsë dhe nuk e lejon të ndahet nga leximi dhe studimi i brendisë dhe përmbajtjes së monografisë. E këtu ai do bindet në atë se mitologjia është një minierë e pafund, në të cilën nuk ka të sosur xehja e cila hulumtohet, nxirret dhe përpunohet.

Pra Rovena i ka hyrë një punë serioze për të dhënë një pasqyrë sa më të plotë të mitlogjisë sonë, por realiteti është se duhet kohë dhe punë voluminoze sistematike hulumtuese si kjo e saj në terren, sikur veproi e reja Rovena VATA me gjithëpërfshirjen e trevave tona në njërën anë dhe në anën tjetër duke u mbështetur edhe në literaturën ekzistuese nga lashtësia gjerë në ditët e sotme.

Ky është ndoshta një inspirim që në të ardhmen të bëhet edhe me në këtë drejtim e ndoshta duhet një punë konkrete për mbledhjen dhe përpunimin e botimin e botës sonë mitologjike e cila në bazë të të dhënave është mjaft e pasur dhe po të hulumtohet si duhet do shihet se në popull është e ruajtur me fanatizëm deri më sot. Por, pra po shihet se brezat e rinjë kanë forcë dhe guxim që ti hyjnë një pune të tillë me vlera kombëtare si Rovena VATA me materialet e punuara dhe të hulumtuara fragmentare, të cilat i ka sistemuar dhe botuar në monografinë e saj studimore “Miti i malit në letërsinë shqipe”, pra duhet të themi se edhe ne kemi njerëz të aftë në mbledhjen, hulumtimin, përpunimin, interpretimin dhe studimin e folklorit tonë dhe lëndës folklorike dhe aq më tepër të saj letrare në trojet tona.

Mendja e një kombi është arsimi, zemra e tij — morali i përgjithshëm.

Fjalë e urtë filozofike shqipe

 

Murat Gecaj: “DAJA BËRI SOT NJË PËRURIM, QË TË VË SHUMË NË MENDIM…”

Në Panairin e 16-të të Librit, “Tirana-2013”:

“DAJA BËRI SOT NJË PËRURIM, QË TË VË SHUMË NË MENDIM…”

Nga: Murat Gecaj


 

Nga e djathta: Sadulla Zendeli-Daja e M. Gecaj (Tiranë, nëntor 2013)

1.

Ndërsa po vinin kolegë e miq, shkrimtarë e poetë, publicistë e studiues etj., për të marrë pjesë në përurimin e librit të ri të Sadulla Zendelit-Daja, rikujtova njohjen e takimin e parë me të. Kjo ndodhi pikërisht në atë sallë të vogël të Shtëpisë Botuese “Toena”, tre vjet më parë, kur ishte organizuar përurimi i një libri. Vërejta se pas meje ishte ulur një burrë i moshuar dhe, i përqëndruar, po shihte diçka në celularin e tij. Më tërhoqi vëmendjen, sepse ishte i panjohur për mua dhe nuk kishte njeri tjetër pranë tij. Sigurisht me mirësjellje, iu drejtova atij dhe e pyeta se cili ishte. Ai buzëqeshi me mirësi dhe ma shqiptoi emrin e vet, duke theksuar se të gjithë, në vendlindjen e tij, Gostivar e më gjerë, por dhe në Suedi, ku jeton tash afër 50 vjet, i thërrasin me respekt “Dajë”.

Nuk dua të zgjatem me hollësira, por ai rast shënoi dhe pikënisjen e njohjes e të miqësisë sonë të pandarë. Më tej, ne jemi takuar disa herë, në veprimtari të ndryshme, jo vetëm në Tiranë e Durrës, por edhe në qytetin Boras të Suedisë, vitin e kaluar, kur u festua 5-vjetori i Qendrës Kulturore Shqiptare “Migjeni”. Tashmë, ne kemi shkëmbyer librat tanë, mbajmë lidhje me e-maile dhe, bile, jemi njohur familjarisht. Kështu, ai ka “miqësi” edhe me mbesën time 10-vjeçare, Dorelën. Prandaj edhe ajo mori pjesë në këtë përurim e i dhuroi atij një buqetë me lule të freskëta, në shënjë dashurie e respekti të posaçëm për të, ku kishte shkruar këto fjalë: “Urime zemre, Dajës, për librin e ri,/ nga Dorela Agolli, me shumë dashuri!”…


 

Kopertina e parë e librit të Dajës…

Kjo ishte arsyeja, pse edhe këto ditë, pra kur u zhvillua Panairi i 16-të i Librit, “Tirana-2013”, pothuajse tërë kohën qëndruam bashkë, duke patur pranë dhe kolegë të tjerë, si Viron Konën, prof.Zyhdi Dervishin, Bashkim Saliasin, Hatixhe Lushin etj. Ndërsa “pika kulmore” e kësaj feste të librit, si për vetë Dajën, për mua e disa kolegë të tjerë, si Bardhyl Xhama, Bashkim Hoxha, Hulusi Hako, Kadri Tarelli e Bujar Poçari, Vojsava Nelo e Lumturi Vladi, ishte pikërisht dita e sotme. Kjo, sepse  shkrimtari, poeti e leksikografi Sadulla Zendeli-Daja përuroi librin e ri, “Ditari i kujtimeve të paharruara”, i cili është i 9-ti, në radhën e botimeve të tij. Sigurisht, ishte një ngjarje e bukur dhe e shënuar për atë. Por Dajës i rri mendja te Fjalori voluminoz, shqip-suedisht, me 1.600 faqe, të cilin pret ta shohë të botuar, së shpejti.

2.

Në përurimin e librit të ri, me vjersha e mendime nga Daja, i cili është venë në qarkullim nga SHB “Toena” (me redaktor Baki Ymerin, recensentë Viron Konën e Fetah Bahtirin dhe korrektor letrar Kujtim Dashin) sot në mesditë, në një sallë të Panairit, në Pallatin e Kongreseve-Tiranë, ishin të pranishëm mjaft krijues, kolegë, miq e të njohur të Dajës. Bile, kishin ardhur edhe nga qytetet Durrës, Vlorë etj.

Veprimtarinë përuruese e hapi znj.Irena Toçi, drejtuese e SHB “Toena”,  e cila u ndal, shkurtimisht, në jetën dhe krijimtarinë letrare e leksikografike të Sadulla Zendelit-Daja. Ndër të tjera, u theksua edhe se ai hapi shkollën e parë shqipe për fëmijët e bashkatdhetarëve, në Suedi. Po kështu, është përsonaliteti më i njohur i Bashkësisë Shqiptare, në Mbretërinë e Bashkuar të Suedisë dhe mbështetësi i tyre e veprimtar i dalluar për çështjen kombëtare shqiptare. Megjithëse po u afrohet 80 vjetëve të jetës, ai vazhdon të jetë gjithnjë i palodhur e i kudogjendur, si në Suedi, por dhe në trojet shqiptare, në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni e tjerë.

Në vazhdimësi, për librin e ri dhe në tërësi për  krijimet e Dajës, folën shkrimtarët e studiuesit: Kujtim Dashi, Viron Kona e Murat Gecaj. Secili prej tyre nënvizoi shpirtin atdhetar të tij, përkushtimin e vendosmërinë që emri i shqiptarëve të jetë sa më i nderuar, jo vetëm në Suedi e shtetet tjera të Skandinavisë, por dhe më gjerë, në Europë.

Por edhe kolegë e miq, që morën njoftim për këtë përurim, përmes Internetit, i dërguan përgëzimet e tyre autorit të librit. Ndër ta, ishin: Dr. Ramiz Zekaj e Bardhyl Selimi-Tiranë; Zyba Hysa-Vlorë; Hysen Ibrahimi, kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve, Artistëve e Krijuesve Shqiptarë, “Papa Klementi XI-Albani” e Sokol Demaku, nga Qendra Kulturore Shqiptare “Migjeni”, Boras-Suedi. Ndërsa Bardhyl Qirjaku shkruante edhe këto radhë: “Ju përshëndes nga Windsori UK (sepse ka një të tillë në Kanada)! Edhe sepse nuk kam mundësi të marr pjesë në veprimtarinë e sotme, i shprehi z. Sadulla Zendeli urimet më të mira, për suksesin e librit të tij, gjë për të cilën nuk kam asnjë dyshim”.

Me këtë rast, Daja i falënderoi nga zemra, si folësit e pjesëmarrësit në përurim dhe tregoi për jetën e krijimtarinë e tij, sidomos gjatë 50 vjetëve të fundit, në mërgim. Atij iu dhuruan libra nga krijuesit tanë, ndër të cilët ishin dhe  disa, që  kishte dërguar Vilhelme Vranari-Haxhiraj, nga Vlora. Po kështu, vetë Daja nënshkroi për ta, librin më të ri të tij.

Nuk di sa ishte i gjetur titulli i shkrimit tim informues, po për këtë gjë kërkoj mirëkuptimin e lexuesve, pra: “Daja bëri sot një përurim, që të vë shumë në mendim!...” Se edhe çdo “ditar” e bën një gjë të tillë.

3.

Në mbyllje të këtyre pak radhëve, po shënojmë pak radhë të poezisë domethënëse të Zyrafete Manajt-Kryeziut, “Fjalëndrituri”, vendosur në hyrje të këtij libri dhe kushtuar me respekt të veçantë, Dajës: “Paqa fle në fjalët tuaja,/ zemra e një cope toke Atdhe,/ djep i Iiiridës së lashtë,/ që për bësë fjalën e ke!...”

Tani, le ta përgëzojmë Sadulla Zendelin-Dajën për këtë botim të ri dhe t’i urojmë atij nga zemra: Jetëgjatësi, me shëndet sa më të mirë, krijimtari të frytshme, begati, gëzime dhe lumturi, vetjake e familjare!

 

Tiranë, 16 nëntor 2013

 


Faqe 15 nga 40

Newsflash

            

Nderim për Alfred Kaninin

 

                    

                 Në foto Alfred Kanini

Alfred Kanini, një emër i dashur për të gjithë ata njerëz që  e kanë dëgjuar nëpërmjet mikrofonit të Radio - Tiranës zërin e  tij  shprehës dhe me botë të pasur, me timbër të fuqishëm dhe domethënës, një zë, sa melodioz dhe të bukur, aq edhe imponues, që të të “detyronte” të mbaje këmbët dhe të dëgjoje pa u ngopur dhe me dëshirën që të vazhdonte ai zë, të vijonte më tej. Alfredi, u jepte vlerë krijimeve letrare, i jepte vlerë dhe jetë fjalëve, shpirtit dhe rrahjeve të zemrave, të atyre që shkruanin apo dëshironin të shprehnin diçka përmes artit të të shkruari. Ishte një zë gurgullues e gjithnjë pranveror, i dashur dhe i mirëpritur, dhe, që, ne, shokët dhe miqtë e tij të letrave, ia  vinim në dukje, ia shprehnim në fjalët, mendimet dhe shkrimet tona. E cili aktor teatri, nuk do t`ia dëshironte atë zë me botë jashtëzakonisht të pasur, ku ngjyrimet ylberiane i jepnin ngjyrë fjalës dhe mendimit, ku tinguj dhe notat muzikore, krijonin një sinfoni të rrallë dhe që buronte dritë, paqe, harmoni dhe dashuri.

Kemi arsye të shumta të ndjemë mall për zërin e mikut tonë të paharruar Alfred Kanini.

E kam njohur Fredin, që kur ishim fare të rinj, unë vetëm 22 vjeç dhe, ai, diçka më shumë, por edhe atëherë, edhe tani që e kujtoj dhe po hedh disa shënime për të, e ndjej se Fredi, ishte dhe mbetet mësues ynë, për shkrimet dhe emisionet me bukuri të rrallë, për mesazhet që transmetonte, për format dhe mënyrat interesante e origjinale, gjetjet artistike. Alfred Kanini mbetet një artist i vërtetë, si në librat e tij të shumë me tregime, novela  e romane, ashtu dhe në të gjithë krijimtarinë e tij letrare e publicistike.

Ne, do ta mbajmë mend vazhdimisht Alfredin, do të na kujtohet sa herë që shkruajmë ndonjë tregim, sa herë rrokim penën të shkruajmë reportazhe, ku ai ishte  mbret i pashpallur i reportazhit; sa herë që dëgjojmë folësit radiofonik dhe zërat e tyre, sa herë që sjellim ndërmend portretin e tij rinor, sipmatik dhe karakter burrëror,  sa në pamje dhe në mendim e veprim.

Kam bindjen se shoqëria jonë, veçanërisht ajo e letrave dhe e krijimeve artistike e letrare, do ta ketë vazhdimisht në përfytyrim, do ta ndjej mungesën e tij, por dhe do ta ketë model në jetë dhe gjithë veprimtarinë letrare, publicistike e deklamuse.

I paharruar Alfred Kanini, miku dhe shoku ynë i dashur.

Viron Kona

20 Nëndor 2011