Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Dituria

N J O F T I M

N J O F T I M


Shoqata për Trashëgimi dhe  Krijimtari Kulturore e Luginës së Preshevës, me seli në  Preshevë organizon  Tribunë
Shkencore, me temë : “DASMA SHQIPTARE NË PRESHEVË DHE RRETHINË, DIKUR DHE SOT”

Në tribunë do të shqyrtohen dhe trajtohen aspekte të dasmës shqiptare në rajonin e Shkupit, Kumanovës, Gjilanit,
Vitisë, Bujanocit, Medvegjës, Preshevës dhe gjetiu.
Tezat e temës :

Lexo ma...
 

Ibrahim Hajdarmataj: “TË KEMI NJË LETËRSI TË NJËSUAR, NË TË GJITHA GJIMNAZET E TREVAVE, KU FLITET SHQIP’’

Kumtesë:

“TË KEMI NJË LETËRSI TË NJËSUAR, NË TË GJITHA GJIMNAZET E TREVAVE, KU FLITET SHQIP’’

Pergatiti: Ibrahim Hajdarmataj

E-mail: Ky email po mbrohet prej spambots-ave, të duhet JavaScript me e pa

Unë, që po ju flas, kam rreth pesëdhjetë vjet mësimdhënës në shkollat e mesme, në lëndën e letërsisë dhe shumë vite kam punuar e drejtuar gjimnaze, me detyrën e zëvendës drejtorit dhe drejtorit.

Lënda e letërsisë, çdo vit, ka pasur përmirësime dhe arritje të reja, si në fushën e teksteve, ashtu dhe në plan-programet.

Po të tregojmë për periudhën moniste, për ata që nuk e kanë jetuar, çuditërisht, tekstet e letërsisë zinin rreth 40% material propagandistik e politik dhe rekomandimet nga lart ishin që ora e mësimit të kthehej, pothuajse, e tëra në shërbim të ideologjisë së asaj kohe.

Këto njëzet vite, në sajë të demokracisë, letërsia dhe të gjitha tekstet, në përgjithës, ’’shpëtuan’’ një herë e mirë nga ideologjia komanduese.

Lexo ma...
 

Sokol DEMAKU: Bisedë më të renë shqiptare nga qyteti Nässjö i Suedisë Agnesa Drenovci

Sokol DEMAKU

MERGIMI ËSHTË BRENGË DHE NJË BREJTËS PËR MERGIMTARIN

-thot e reja Agnesa Drenvoci nga qyteti Nässjö i Suedisë

Mergimi është vuajtje. Kjo është një breng, ky është një mall që ne e kemi në shpirt, malli për atëdheun dhe vendlindjen që të djegë shpirtin.

Unë mendoj se jeta ma e lumtur është në vendlindje në Kosovë sepse rrethi i yt, populli yt, njerzit tu pra gjithcka është ytja d,m.th diqka tjetër është në vendlindje me një fjalë tjetër merrë frymë shqip, kudo flitete gjuha shpirtrore e njeriut pra gjuha e nënës. Mërgimi është brejtës për mergimtarin.

Une së bashku me moshataret e mi jemi të kenaqur me ate që kemi arritur ketu por malli per vendlindjen është nje brengë për ne të rinjët shqiptar këtu. Kushtet dhe mundësit për të shkuar përpara janë e atëhere vetëm duhet angazhimi ynë dhe sukeset janë prezente.

Mjafton se ne takohemi dhe shkëmbejm së pari gjuhën tonë e pastaj bëjmë aktivitete të ndryshme dhe të jemi së bashku cka është më kryesore per ne të rinjët në mërgim. Prindërit i kemi pran gjithëherë, na ndihmojn që ne mos të harrojmë vendlindjen dhe të mbajmë gjallë traditat tona kombëtare.

Lexo ma...
 

Sokol DEMAKU: Recension mbi studimin e monografisë së Dr. Rovena VATA me temë:

Sokol DEMAKU

Recension mbi studimin e monografisë së Dr. Rovena VATA me temë:

MITI I MALIT I ROVENA VATËS NË LETËRSINË SHQIPE


Shumë akademik, historian, gjuhëtar të huaj me kohë e vite kanë rrugëtuar në vendin tonë, dhe nga ato rrugëtime ata kanë lënë dorëshkrime, të cilat përshkruajnë dhe paraqesin në mënyrë të denjë ndjenjat e tyre për vendin dhe popullin tonë.

Akademiku anglez Henri Hollant i cili kaloi në vendin tonë i mahnitur nga natyra dhe bukuritë shënon tiparet dhe karakteristikat e banorëve te vendit tonë.


Liri gjatë udhëtimit të tij thotë: male me pamje të mrekullueshme, ngushtica dhe kalime të përkryera të një bote të mahnitshme,
e peisazhe që asnjë shpirt artisti apo piktori nuk do mund ti paraqes apo krijoj. Këto mrekulli shtrihen njëra pas tjetrës, shfaqën mbas pyjeve larg e larg deri në pafundësinë e asaj që të kap syri. Pllaja dhe krahina të ndara nga përdredhja e lumenjëve, fushtat shtrihën nën një ngjyrë blu të ngrohtë e të qetë. Tomorri qëndron mes tyre si një ishull blu i errët. Ai ndjek sytë e mendjes time duke më përzier të tashmen më të kaluarën.....
Malet e Shqipërisë jan
ë të mahnitshme e përrallore.

Camille Paganel thekson: Egërsisë së këtij vendi i imponohen shqiptarët që në pjesën dërrmuese të tyre i takojnë një brumi të ashpër e të çeliktë, me një fytyrë të rreshkur, me një vështrim tejshpues, luftëtar trima e me instikte të tmerrshme. Bukuria maleve shqiptare trondit burrat, ndërsa eleganca shtang femrat.


E reja Rovena VATA në studimin e saj monografik “Miti i malit në letërsinë shqipe” element dominant ka përfaqësimin e çdo cepi të Shqipërisë në aspektin gjeografiko- letrar që nga Veriu e gjerë në Jug me malet tona legjendare të cilat janë edhe themeli apo baza e këtij studimi e që edhe në të kaluarën këto male kanë qenë objekt studimi si u përmend më lartë nga shënimet e autorëve të huaj vite me parë.

Puna e kësaj studiueses të re të studimeve letrare dhe antropologjike në këtë fushë duhet përgëzuar dhe mendoj se kjo është një nismë e mirë e institucioneve tona që të përkrahen talentet e rinjë të cilët kanë mundësi ti japin shkencës sonë atë çka e meriton dhe ka nevojë për të.

Deri më sot nga shumë punime të autorëve të huaj që janë bërë në këtë drejtim, unë do ndalem dhe përmend në këtë aspekt dijetarin tonë të shquar profesor Eqrem Çabej (1908-1980), i cili që në vitin 1939 do na jap një pasqyrë të shkurtër, por duhet të them shumë të qartë, të mitologjisë sonë popullore shumë të pasur. E tani këtë me punën e saj madhore ka vazhduar e reja Rovena VATA, me punimin e saj shkencor “Miti i malit në letërsinë shqipe”.

Doket, adet dhe zakonet e caktuara, këto veprime magjike lidhen në shumicën e rasteve më jetën e malësorit tonë më stinët e motit, më festat e ndryshme, më ditë të shënuara, më kohën apo pjesën e ditës, por çka është më e rëndësishme ato lidhe më objekte dhe vende të caktuara. Është e njohur se disa adete apo rite bëhen në pranverë e të tjerat në vjeshtë, disa bëhen të martave e të tjerat të premteve, disa para dreke e ca pas dreke, është interesant se disa zakone apo rite lidhen me një vendbanim, të tjerat me një kodër, me një mal, apo lis, me varre apo vende të shenjëta ose te respektuara e kjo është ajo magjikja e tyre.

At Gjergj Fishta

Randsija e Folklores komtare.
Kushdo nieri i leters e i kalemit, e qi të jetë i zoti me perftue në mende të vet idén «Atdhé», kupton mirfillit randsín e madhe qi per kóm ká në vedvedi të mbledhunt e «folklorës» së tij komtare.
«Folklora» âsht pasqyra e kthjelltë e psihes së komit; âsht rrasa mermerit, më të cillen historija zgavrron t’endunt e të shendunt e popujvet; asht cehja e pashterrshme e gjuhsís e e letersís komtare.

«Folkloren», po, do të skjyrtojsh, po deshte me shkrue historín e komit, e cilla me hamende nuk shkruhet, por qi edhè pa tê komi jetë nuk ká; «folklores» do t’i siellesh, po deshte me shtue pasunín e gjûhës me fjalë të permvehtsueme, me frazeologí shprehsore, me shembulltyra të gjalla, dramatike; në «folklorë» prap ké me ndeshë më type mâ të nalta, më karaktere mâ të forta, e më motive mâ t’ardhuna e të perkueshme per zhvillimin e leteratyrës komtare.

Kjo vepër mongrafike është e ndarë në tetë kapituj, të cilët pothuajse autorja rrugëton në kohë dhe vite me temën të cilën ajo ka zgjedhur ta trajtoj në monografinë e saj.

Do marrë pikënisjen në kohën e Lekë Dukagjinit me mitin e malit në Kanunin e Lekës duke vazhduar me traditën e malit në letërsinë e vjetër në kohën e Buzukut, Budit e Bogdanit, e do e trajtoj këtë mit si ai është realizuar në kohën e letërsisë romantike tek ne shqiptarët, pa i mbetur borxh romantizmit të shek. 20 me malin, malësorin dhe mitet e Fishtës, për të bërë një retrospektivë mjaft të thuktë me Kodin, Malin dhe Kanunin e Ernest Koliqit, por duke vazhduar me kohën migjeniane dhe ikjen e mitit të malit dhe fundin e romantizmit, për të kaluar te “Mali pa kod” i Martin Camajt  me “Mali si dhimbje” dhe “Mali si fatalitet” dhe duke përfunduar me rikthimin e  mitit të malit në letërsi në kohën e realizmit socialist tek ne.

Por është me vlerë edhe literatura e shfrytëzuar nga autorja në punimin e kësaj monografie sa voluminoze po aq edhe me vlera. Figurat mitologjike, të cilat në trojet tona dhe në popullin tonë janë aq të shumta janë shfrytëzuar me mjaft mjeshtri nga pena e saj, duke u nisur nga gjithë krahinat tona gjeografike në kohë të ndryshme, të cilat secila në regjionin e  tyre ka specifikat e veta, por duhet parë këtë edhe në aspektin se edhe individi si qenie ka veçoritë e tij në botën e tij vetjake në sferën e mitologjisë.

Kur lexuesi i hynë leximit të kësaj monografie ai do mishërohet me të dhe se nuk ka mundësi që për asnjë moment të ndahet nga leximi, sepse tematika e shtjelluar është ajo që atë e magjepsë dhe nuk e lejon të ndahet nga leximi dhe studimi i brendisë dhe përmbajtjes së monografisë. E këtu ai do bindet në atë se mitologjia është një minierë e pafund, në të cilën nuk ka të sosur xehja e cila hulumtohet, nxirret dhe përpunohet.

Pra Rovena i ka hyrë një punë serioze për të dhënë një pasqyrë sa më të plotë të mitlogjisë sonë, por realiteti është se duhet kohë dhe punë voluminoze sistematike hulumtuese si kjo e saj në terren, sikur veproi e reja Rovena VATA me gjithëpërfshirjen e trevave tona në njërën anë dhe në anën tjetër duke u mbështetur edhe në literaturën ekzistuese nga lashtësia gjerë në ditët e sotme.

Ky është ndoshta një inspirim që në të ardhmen të bëhet edhe me në këtë drejtim e ndoshta duhet një punë konkrete për mbledhjen dhe përpunimin e botimin e botës sonë mitologjike e cila në bazë të të dhënave është mjaft e pasur dhe po të hulumtohet si duhet do shihet se në popull është e ruajtur me fanatizëm deri më sot. Por, pra po shihet se brezat e rinjë kanë forcë dhe guxim që ti hyjnë një pune të tillë me vlera kombëtare si Rovena VATA me materialet e punuara dhe të hulumtuara fragmentare, të cilat i ka sistemuar dhe botuar në monografinë e saj studimore “Miti i malit në letërsinë shqipe”, pra duhet të themi se edhe ne kemi njerëz të aftë në mbledhjen, hulumtimin, përpunimin, interpretimin dhe studimin e folklorit tonë dhe lëndës folklorike dhe aq më tepër të saj letrare në trojet tona.

Mendja e një kombi është arsimi, zemra e tij — morali i përgjithshëm.

Fjalë e urtë filozofike shqipe

 

Murat Gecaj: NË TIRANË, ZHVILLOI PUNIMET ME SUKSES, KONFERENCA E PARË MBARËKOMBËTARE E INSTITUTIT TË INTEGRIMIT TË KULTURËS SHQIPTARE

NË TIRANË, ZHVILLOI PUNIMET ME SUKSES, KONFERENCA E PARË MBARËKOMBËTARE E INSTITUTIT TË INTEGRIMIT TË KULTURËS SHQIPTARE

Tema: studimi i mundësive të përafrimit, deri në njësim, i plan-rogramave e teksteve, për të gjitha shkollat e trojeve shqiptare dhe në diasporë.

Prof. Murat Gecaj

përgjegjës seksioni, në IIKSH

Duke folur, kryetari i Komisionit Qendror, Dr. Ibrahim Gashi

Më datën 17 shtator 2011, në sallën kryesore të Muzeut Historik Kombëtar, në kryeqytetin Tiranë, zhvilloi punimet Konferenca e Parë Mbarëkombëtare e Institutit të Integrimit të Kulturës Shqiptare. Në rendin e ditës së punimeve të kësaj Konference ishte studimi dhe diskutimi i mundësive të përafrimit, deri në njësim, i programeve dhe teksteve, në të gjitha shkollat e trojeve shqiptare dhe në diasporë.

Në punimet e kësaj Konference merrnin pjesë anëtarë të Komisionit Qendror dhe të komisioneve zonale përkatëse: në Republikën e Shqipërisë, në Republikën e Kosovës, në Republikën e Maqedonisë, në Republikën e Malit të Zi, në Kosovën Lindore (Lugina e Preshevës), për Çamërinë dhe Diasporën Shqiptare. Gjithashtu, merrnin pjesë: mësues e pedagogë, punonjës të institucioneve arsimore, kulturore e shkencore, përfaqësues të disa organizatave shoqërore joqeveritare, nga media e shkruar dhe ajo elektronike e tjerë. Ishin të pranishëm edhe përfaqësues të Ministrisë së Arsimit e Shkencës, të Republikës së Shqipërisë.

Lexo ma...
 


Faqe 17 nga 42

Newsflash

Sokol DEMAKU

Veprimtari në përfundimin e vitit shkollor në Borås të Suedisë

Një atmosferë e veçantë gëzimi mbizotëroi gjatë gjithë këtyre ditëve në institucionet arsimore Ditë më parë në Borås të Suedisë, me një manifestim modest organizuar nga nxënësit e Fjärdingskolan, u shënua përfundimi i gjysëmvjetorit të parë të mësimit. Ky manifestim tashmë është bërë tradicional në këtë vatër arsimore në këtë qytet. Në këtë manifestim përveç nxënësve të cilët janë nga të katër anët e botës marrinë pjesë edhe prindër dhe miq të shkollës. Si çdo vit tjetër edhe kësaj radhe nxënësit dhe arsimtarët kishin pregaditur një program shkollor  modest për të pranishmit i cili u këndua nga të gjithë si një kor i veçantë. Fjalën përshëndetëse e paraqiti drejtori i Fjärdingskolan i cili përshendeti nxënësit për rezulatet e arritura, falenderoj prindërit për bashkepunimin me shkollën si dhe falendërtoj pedagogët dhe përsonelin e shkolles  për punën e bërë.Fjärdingskolan është  një nga dhjetë shkollat fillore të qyetit Borås ku në të vijojnë mesimet edhe fëmijë shqiptar. Numri i tyre është  është shumë domethenës në ketë shkollë sepse ata gati përbejnë një të katërten e nxënësve të shkollës në të cilën fliten mbi 20 gjuhë, e gjuha shqipe këtu ze vendin kryesor. Nxënësit shpalosnin kështu përveç kureshtjes së tyre të natyrshme fëmijërore edhe njohuritë solide për fusha të ndryshme të dijës dhe, marrë parasysh faktin se janë të lindur në vend të huaj, edhe zotërimin relativisht të kënaqshëm të ligjërimit në gjuhën suedeze.

Spontaniteti i treguar në mësojtore u shndërrua në miqësi të vërtetë në mes të nxënësve të nacionaliteteve të ndryshme që vijojnë mësimet në këtë qendër dije dhe arsimi.

Ne vizituam edhe klasën ku mbahet mësimi i Gjuhës shqipe në këtë shkollë, e cila klasë ishte e rregulluar për mrekulli e në të cilën mund të gjesh portretetë e heronjëve, poetëve kombëtar shqiptar të cilat shkolla i ka siguruar në menyrë që nxënësit shqiptar të kenë mundësin të njihen më perseafermi me ta kur mësuesi i gjuhës u flet për këto figura të shquara kombëtare. Aty ishte portreti i heroit kombëtar Skenderbeu, humanistes shqiptare Nënë Trerzës, pastaj portretetë e Ismail Qemalit, Migjenit, Qajupit, Kadares dhe Dritro Agollit.

Në klasë pam se secilit nxënës i ishin siguruar edhe tekstet e mësimit të gjuhës shqipe, pra secili nxënës ishte i paisur me liber lexim dhe flerore pune në shqip e nxnësve të klasës së parë u ishte sigurar kompleti  për klasën e  parë botim i Dukagjnit nga Peja.

Këtu mësuam se edhe komuna Brämhult ku graviton kjo shkollë, e cila është në kuadër të qytetit Borås këtë vit shkollor ka bërë inevstim adekuat tek fëmijët shqiptar të cilët pra janë paisur me libra mësimore ne gjuhën shqipe, kjo është hera e parë që ndodhë kjo këtu, mirëpo kompetentet e arsimti ne komunë dhe shkolle thonë se kjo nuk do jetë vetëm me kaq por ka plane qe këta fëmijë të ndihmohen edhe me, por jo vetem fëmijët shiqptar, pra te gjithe qellimi eshte që të ndihen më afër vendlindjes, por me nje bashkëpunim me te mire me prindërit besojne se kjo do arrihet.

Në anënt tjetër edhe biblioteka e shkollës është një ndër bilbiotekat më të pasurë me libra shqip, pra e vetmja biblioteke qe posedon numer te konsideruar te librave shqip. Para katër vitesh pedagogë nga shqipëria të cilët ishin në vizitë në këtë shkollë, kësaj biblioteke i kanë dhuruar mbi 100 tituj shqip e këtë vit kur pedagogët e kësaj shkolle ishin në vizitë në Shqipëri kanë blerë dhe tituj tjerë librash të cilatë nxënësit mund ti marrin ne ketë bibliotekë, por duhet theksuar se në një nga vitrinat e bibliotekës lexuam keshtu”Këto libra janë dhuratë e shkrimatarit nga Tirana Viron Kona” ishin 10 tituj libra të cilatë Vironi i kishte dhuar kësaj shkolle dhe fëmijëve shqiptar këtu.Kur jemi këtu ne mesuam edhe këtë nga kompetentet e Qendres Kulturore Shqiptare "Migjeni" me seli në Borås se është duke e u perkthyer në suedisht libri për fëmijë i shkrimtarit Viron Kona dhe se së shpejti pritet që të jetë gati për botim dhe se edhe ky do gjëndet në duart e lexuesve në gjuhën suedeze. Këtë e ka mundësuar QKSH "Migjeni" ne Borås.

Drejtoria  e shkollës më këtë rast të gjithë fëmijëve shqiptar u ka dhuruar nga një Flamur kombëtar si dhe shkolla nëntvejqare Demokracia nga qyteti Durrës me të cilën Fjärdingskolan është binjakzuar këtyre voglushve u ka dërguar dhuratë nga një libër.

Ne takuam shumë fëmijë shqiptar në këtë mainfestim përfundimtar të mësimit të gjysëmvjetorit të parë, ku në fytyrën e tyre shihej gëzime nga ajo që ata kishin arritur në punën e tyre mësimore këtu.

Jemi krenar që mësojmë shqip, jemi krenar se kemi njohuri per vendin tonë, për heronjët tanë, për poetët tanë thonë Laurenta, Agnesa që vijojnë mesimet në klasën e dytë, por edhe Artini, Vera dhe Pranvera nga klasa e parë janë të kenaqurë më ate se ata në duart e tyre kanë Abetarën dhe mësojnë shkronjat shqip, pastaj Besarta dhe Arlinda nga parashkollorët.

Këtu në shkollë thonë se bashkëpunimi mes Fjärdingskolan dhe prindërve shqiptar është në nivel dhe se ata janë të kënaqur me rezultatet e arritura cka ka sjellë binjakzimin me shkollën Demokracia në Durrës e tani janë duke planifikuar që ky bashkëpunim apo më mirë të themi binjakzim të zgjerohet edhe me një shkollë në Kosovë, kështu që janë bisedat duke u zhvilluar me shkollën fillore ”Ali Kelmnedi” në Vushtri dhe besojnë se në pranverë të vitit që po vie pedagogë të Fjärdingskolan do bëjnë një vizitë atje.