Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Dituria

MURAT GECAJ: MIKU YNË, SEJDO HARKA, TANI U BË ME DY 6-TA…

MIKU YNË, SEJDO HARKA, TANI U BË ME DY 6-TA…

(Urim për ditëlindjen)

Nga: MURAT GECAJ

1.

Me kolegun e mikun e kahershëm përmetar, Sejdo Harka, takohemi shpesh. Arsyet janë të ndryshme. Por, fillestarja e tyre është, se ka shumë vite që njihemi, pasi na ka bashkuar gazeta jonë e dashur, “Mësuesi”. Aty kam bashkëpunuar që në numrin 2 të saj, pra nga shtatori i vitit 1961, kur u caktua kryeredaktor i parë, pedagogun im i paharruar, prof. Bedri Dedja-Akademik. Më tej, pandërprerje, kam shkruar për çështje të ndryshme të arsimit, kulturës, shkencës etj. Ndëra në vitet 1982-2002, shërbeva aty me detyrën e redaktorit. Bashkapunëtorët tanë i kishim të shumtë. Por, njëri ndër më aktivët dhe të rregulltit, ishte mësuesi nga fshati Zhepovë i Përmetit, Sejdo Harka. Në vendlindje ai shërbeu edhe drejtor shkolle e inspektor arsimi. Për punë të mirë, e nderuan me dekoratën “Naim Frashëri”.

Kështu, vitet rodhën e që nga ajo kohë e shkuar, pothuajse, nuk i kemi shkëputur lidhjet tona miqësore. Një ndërprerje disavjeçare ishte periudha, kur ai shkoi emigrant në Greqi, si mjaft kolegë e miq dhe të njohur tanë. Por, më vonë, Sejdo u rikthye në vendlindje dhe pastaj në Tiranë, familjarisht, kur e caktuan kryeredaktor të “Mësuesit”. Më pas, e kërkuan drejtor të një shkolle jopublike, në kryeqytet, ku punoi me aftësi profesionale, për disa vjet radhazi. Në vazhdimësi, ai shërbeu edhe në dy shkolla të tilla jopublike. Ndërsa, në këtë vitit arsimor, jep mësim në një shkollë tjetër të mesme, gjithshtu e këtij lloji.

Nga e djathta (lart): B. Xhama, S.Harka, M. Gecaj dhe (ulur): V.Kona e S.Hasko

2.

Në tërë këto vite, që përmenda më lart, miku ynë Sejdo nuk i ka ndërprerë bashkëpunimet me shtypin e shkruar dhe atë elektronik, sidomos për çështjet aktuale, arsimore e pedagogjike, shoqërore etj. Firmën e tij e gjejmë në mjaft shkrime të publikuar, jo vetëm në revistën e tanishme “Mësuesi”, por edhe në gazeta të tjera ditore ose jo, si në “Drita”, “Republika”, “Tirana Observer” e “Ballkan”; në revistat “Kultura Popullore”, “Perla” etj. Bile, “personazh” të botimeve të tij më ka bërë edhe me mua, me një shkrim, që e kishte titullin e nxjerrë nga dy vargje të mikut tonë të përbashkët, shkrimtarit Bardhyl Xhama, “Murat Gecaj nga Tropoja,/ burim fjala e mjaltë goja”. Sigurisht, e kam falënderuar përzemërsisht për shprehjet e tij dashamirëse për mua, në atë shkrim. Por, përgëzime e falënderime të tilla, ai ka marrë edhe nga njerëz të tjerë, për të cilët ka shkruar bukur e me pasion. Ja, kujtoj këtu që, vitin e kaluar, Sejdo botoi shkrim për një libër të personalitetit të madh të letrave shqipe, Dritëro Agolli. Ky e kishte lexuar çfarë ishte shkruar për të, ishte interesuar për numrin dhe e kishte marrë vetë në telefon, këtë autor. Sejdo më ka treguar, se fjalët e Dritëroit kishin qenë me nota vlerësuese mjaft të larta dhe e kishte falënderuar përzemërsisht për analizën e bërë, për atë libër të tij. Sigurisht, shembuj të ngjashëm mund të sillnim dhe të tjerë.

Nuk dua ta anashkaloj këtu faktin, në këtë skicë-portret të shkurtër të Sejdo Harkës, se ai është gjithnjë i pandarë edhe në një bashkësi shoqërore, të pagëzuar nga vetë ne, “Kompania lëvizëse”. Në të, jemi “anëtarësuar” disa kolegë e miq, kryesisht, që kemi shërbyer në gazetën “Mësuesi”. Ndër ta, kanë qenë ose janë publicistët e shkrimtarët: i ndjeri Skënder Hasko, Bardhyl Xhama, Viron Kona, Vjollca Spaho e Andon Andoni e të tjerë. Në takimet e përbashkëta, kryetemë e bisedave tona janë shkrimet e librat tanë, vitet e bashkëpunimit dhe të punës në gazetën e revistën “Mësuesi” etj. Por, me raste, në shoqërinë tonë kanë ardhur “kandidatë” edhe kolegë e miq të tjerë, si: Pajtim Bejtja, Kozeta Hoxha, Gjovalin Shkurtaj, Pandeli Koçi, Përparim Hysi, Fran Gjoka, Ibrahim Hajdarmataj, Kadri Tarelli, Nuri Dragoi, Zyhdi Dervishi e Bashkim Saliasi dhe deri te publicistët e shkrimtarët shqiptarë, me banim në Boras të Suedisë, Sokol Demaku e Bahtir Latifi.

3.

Kur shërbente në rrethin e Përmetit, Sejdo Harka kishte shkruar e publikuar dy libra të vlefshëm profesionalë e metodikë: “Në ndihmë të mësuesve” dhe “Figuracioni në këngët e popullit përmetar”. Më pas, nuk iu dha mundësia të botonte më libra. Ndërsa tani, ka disa kohë që ky mik i yni është përfshirë nga një merak profesional, pra që lidhet me publikimet e tij në shtyp. As vetë ai nuk e di numrin e saktë, por gjatë jetës ka shkruar me dhjetëra e qindra artikuj, si në gazeta dhe revista periodike. Ata janë të gjinive e llojeve të të ndryshme, si portrete, skica, reportazhe, recensione librash, biseda etj. Deri tani, nuk i është dhënë asnjëherë mundësia që, disa prej tyre, t’i tubojë në një libër të veçantë. Ndërsa, para pak muajësh, ai e nisi punën në këtë drejtim dhe, pothuajse, i ka gati disa shkrime të tillë, për t’i botuar në një libër. Por, siç e dinë ata, që janë autorë librash, kjo gjë ka disa punë paraprake, si: përzgjedhja e shkrimeve më të arrirë, ndarja e tyre sipas autorëve ose tematikave etj. Kështu, nuk, kemi “shpëtuar” as ne, disa nga miqtë e tij më të afërt, që të mos marrim pjesë në konsultime ose shprehje mendimesh, për këtë gjë. Kryesorja është, se ne na gëzon fakti që, pikërisht në përvjetorin e 66-të të ditëlindjes së tij, ai libër do ta shohë dritën e botimit. Por jemi të sigurtë që, pas atij, do të vijnë edhe libra të tjerë, gjithashtu, me emrin e tij në ballë.

4.

Nuk di nëse do ta kishim marrë vesh, që Sejdo Harka ynë, tanimë, u bë me dy 6-ta në jetën e tij, po të mos bëhej për këtë gjë “shkaktare”, mbesa e vet, Emi. Pra, nga ngarkesa e punëve ditore, ai sikur e kishte “harruar” këtë datë të shënuar për të. Në ceremoninë modeste familjare, për kënaqësinë e të dyve, ajo kishte sjellë një buqetë me lule të freskëta e ia dhuroi, bashkë me një përqafim e puthje të ngrohtë. Por, me këtë rast, Emi edhe e kishte “qortuar” sadopak, me këto fjalë të sinqerta: “O, gjyshi, Sejdo, po ti, a do ta shkuash një libër për mua? Se unë e kam lexuar librin, që ka shkruar xhaxhi Murati, për mbesën e tij të dashur, Dorelën…”. Ndoshta, “kritika” dashamirëse e mbesës, do ta bëjë Sejdon qënjë ditë të ulet e të nisi që të shkruajë dhe t’ia kushtojë asaj një libër të bukur.

Në një takim për kafe, ku ishim bashkë me Vironin e Sejdon, ky i fundit u përpoq që t’i “ndreqte”, sadopak, vitet e jetës së tij, siç bëjmë me shaka dhe ne, të moshuarit e tjerë. Por, fatkeqësisht, nuk arriti dot që të bënte gjë, për të qenë. Ngado, që i rrotullonte ata dy numra 6, përsëri shifra e jetës së tij i dilte po e tillë: 66!? Pra, ne nuk mund ta ndihmonin dot dhe as ishim “fajtorë” për këtë gjë!…(ha,ha,ha).

…Ne fund të kësaj skice-portret, ku mund të shkruaja edhe mjaft radhë të tjera, për kolegun dhe mikun e mirë përmetar, Sejdo Harka, po përpiqem që t’i përmbledh edhe mendimet e ndjenjat dashamirëse të të gjithë kolegëve e miqëve të panumërt të tij: “Shumë urime për ditëlindjen, i dashur Sejdo! Jetëgjatësi, shoqëruar me shëndet të plotë dhe krijimtari sa më të frytshme; me gëzime e lumturi, vetjake dhe familjare!”

Tiranë, 3 shkurt 2015

 

Brikena Qama:

Inagurohet Qëndra Kulturore Shqiptare në Athinë

DERI DJE ËNDËR – SOT REALITET

Nga: Brikena Qama

Ditën e shtunë, më dt. 24 Janar- 2015, në orën 12:00 u inagurua Qëndra Kulturore Shqiptare në Greqi që ndodhet në adresën Kapodhistriu 38 & 3 Septemvriu, pranë sheshit Omonia, në Athinë.

Merrnin pjesë Ambasadori i Republikës së Shqipërisë në Athinë, Z. Dashnor Dervishi, përfaqësues nga Bashkia e Athinës, përfaqësuesi i Partisë “KINIMA”Mihalis Kahimakis, nga Periferia e Atikës Ilias Xronopulos, Drejtoresha e UNESCO-s për Pireun dhe ishujt Gjeorgjia Parasko, Presidenti i veteranëve të Olimpiakosit Nikos Sidhiropulos, përfaqësues nga fondacioni “Nermin Vlora Falaski”, . perfaqësues i minoritetit grek, Jorgo Triha, ndermjetësi kulturor pranë Periferies së Atikës Fatos Malaj, ish-kryetarët e Federatës Z. Novruz Abilekaj, Z. Jovan Mëhilli e Z.Ilia Thaka si dhe drejtues e anëtarë të shoqatave anëtare në Federatë.

Gjithashtu nxënës te klasave të mësimit plotësues të gjuhës shqipe, asaj angleze e greke, grupi “Zëri i Vendlindjes” , grupi i valleve “Shqiponjat”, futbollistët e Kombëtares së Komunitetit e dashamirës të Federatës që patën dëshirën dhe mundësinë të shohin nga afër këtë arritje të sajë.

Veprimtaria u ndoq nga gazetarët e shtypit te shkruar dhe viziv shqiptar, Robert Goro, Kujtim Vani, Ilia Poci , Ilia Thaka, Abdurrahim Ashiku.

Në një atmosferë vërtet festive Ambasadori i Republikës së Shqipërisë në Greqi z. Dashnor Dervishi i shoqëruar nga Krye tari i Federatës së Shoqatave Shqiptare në Greqi z. Etmond Guri, preu shiritin e inagurimit të Qëndrës Kulturore Shqiptarë në Greqi të servirur nga dy fëmijë të veshur me kostume tradicionale shqiptare.

Ky moment u shoqërua me brohoritje, duartrokitje, urime ,fotografi takime e përqafime. Ky moment bëri realitet ëndrrën shumëvjeçare të gjithë shqiptarëve për të patur një vatër të kulturës shqiptare në Athinë. Ky moment la pas epokën e përpjekjeve për realizimin e kësaj ëndrre dhe i hapi rrugë të reja zhvillimit dhe prezantimit të kulturës shqiptare në Greqi.

Në vazhdim një prezantim i ambienteve të Qendrës Kulturore për të pranishmit nga Kryetari i Federatës së Shoqatave Shqiptare në Greqi z.Etmond Guri, duke filluar me klasën e gjuhës shqipe. Fëmijët e kësaj klase përshëndetën më vjersha ndërsa mësuesja e tyre Amarda Ekmekçiu i prezantoi ata me kënaqësinë dhe krenarinë që mund ta ketë një mësuese kur dëgjon dhe shijon punën e saj për gjuhën e ëmbël shqipe.

Në sallën e veprimtarive, Zj. Elona Gjergo bëri një prezantim të aktiviteteve të shumëllojshme që zhvillohen në Qëndrën Kulturore Shqiptare.

Kryetari i Federatës ,z. Etmond Guri pershëndeti uroi, falenderoi të gjithë kryesinë që ai drejton për punën e bërë në realizimin e qëllimit dhe u shpreh: “ Jam me fat që jam unë Kryetar në këtë moment historik kur ne, së bashku, inagurojmë Qëndrën Kulturore Shqiptare në Greqi”.

Ambasadori i Republikës së Shqipërisë në Athinë z. Dashnor Dervishi pas urimeve dhe kënaqësisë së prezencës, përgëzoi Federatën dhe gjithë stafin drejtues të saj që arritën më në fund të bëjnë ëndrrën realitet dhe sidomos më këtë mënyrë, pra duke e realizuar vetë. Kështu ka shumë më shumë vlerë. Kjo tregon që ju punoni shumë e mundeni shumë . Me këto fjalë z. Dervishi, mbylli fjalën e tij përshëndetëse.

Përfaqësuesi i partisë “KINIMA”, z.Mihalis Kahimakis pasi uroi dhe falenderoi për ftesën, shprehu kënaqësinë e pranisë së tij në inagurim, falenderoi për kontibutin e dhënë në ekonominë dhe shoqërinë greke të komunitetit shqiptar në Greqi dhe u shpreh se në të ardhmen kjo Qëndër Kulturore që sot inagurohet, do të ndihmojë në prezantimin më të mirë të kulturës shqiptare tek ne. Në vazhdim ai lexoi përshëndetjen e Kryetarit të partisë “KINIMA” z. Jorgo Papandreut ku ndër të tjera thuhej:

“Me rastin e çeljes së “Qendrës Kulturore Shqiptare”, dëshiroj t’ju dërgoj një përshëndetje të ngrohtë. Është e mrekullueshme që shoqatat tuaja të kenë një shtëpi të përbashkët, një vatër për kulturën dhe artin. Kultura dhe arti i mbajnë gjallë rrënjët tona si dhe krijojnë mundësi për t’u takuar dhe shkëmbyer mendime.

Greqia dhe Shqipëria kanë lidhje të ngushta historike dhe miqësi të ngushtë tradicionalisht. Ju, qytetarët që erdhët nga Shqipëria në vendin tonë, jeni një forcë e veçantë, e fuqishme dhe shumë produktive e shoqërisë tonë. Shumë herë ju u patë me mëdyshje dhe paragjykime. Por, duke punuar fortë, me meritë ia dolët të fitoni një vend në atë që ju e quani Mëmëdheu i Dytë. Sot, në këtë kohë krize është shumë i rëndësishëm kontributi juaj ekonomik në jetën e vendit”.

Drejtoresha e UNESCO-s, Zj. Gjeorgjia Parasko, uroi dhe shprehu besimim se tashmë jepet mundësia që të njihet dhe më mirë kultura shqiptare për të cilën, për fat të keq dhe për fajin tonë, nuk njihet aq sa duhet. “Kam vënë re në veprimtaritë tuaja që keni këge e valle shumë të bukura, kostume të shkëlqyera, muzikë e gjuhë shumë të bukur e interesante, kemi dhe shumë të përbashkëta por dhe të veçanta ndërmjet dy kulturave, të cilat duhen zbiriluar e nxjerrë në pah…”, u shpreh ajo.

Më pas, përshëndeti dhe përfaqësuesi i drejtorisë së periferisë së Atikës, Z. Ilias Xronopulos. Në fjalën e tij përveç përgëzimeve e urimeve, theksoi bashkëpunimin e shkëlqyer ndërmjet Federatës dhe drejtorisë të cilën ai drejton dhe shprehu gatishmërinë e tij për të qënë gjithmonë pranë komunitetit shqiptar në Greqi.

Z. Novruz Abilekaj, kryetari i parë i Federatës, përshëndeti duke thënë moton e këtij inagurimi: “ Ishte ëndërr, u bë realitet”!

Pas fjalëve përshëndetëse rradhën e morën tingujt e çiftelisë dhe zërat e mrekullueshëm të grupit “Zëri i Vendlindjes”, të cilët shoqëruan deri në fund atmosferën festive të inagurimit.

Ta gëzojmë, pra, Qëndrën tonë Kulturore!

T’i gëzojmë këto ambjente ku mësohet gjuha shqipe,gjuha angleze dhe ajo greke nga rreth 200 nxënës, pa asnje kosto. Ku bëhen promovime librash e mbremje poetike, ekspozita pikture e prova teatrale, ku tingëllon melodia e çiftelisë si në bjeshkë dhe zërat melodiozë të këngës labe, ku të rinjtë shqiptarë mësojnë e shfaqin vallet e bukura shqiptare, ku është një bibliotekë me mbi 1000 libra kryesisht të autorëve shqiptarë në Greqi dhe ku gjejnë strehë gjithë shoqatat anëtare të Federatës së Shoqatave Shqiptare në Greqi.

Urime Z. Etmond Guri!

Urime, gjithë kryesisë së FSHSHG-së për punën e tyre!

Për FSHSHG

Zëdhënësja e shtypit

Brikena Qama

 

Vilhelme Vranari: Bëhen 610 vite nga lindja e Gjergj Kastriot Skënderbeut

Vilhelme Vranari

Bëhen 610 vite nga lindja e Gjergj Kastriot Skënderbeut

(1405- 2015)

“Fama e dhëndërrit (Skënderbeut),

zbehu madhështinë e vjehrri(Gjergj Arianitt”

 


Gjatë këtij viti mbushen 610 vjet nga dita e lindjes së heroit tonë kombëtar, Gjergj Kastriot Skënderbeut, të cilin e kujtojmë me veneracion, pasi i siguroi vendit lirinë për një çerek shekulli dhe ndaloi dyndjen e islamizmit në Evropën kristiane. Ndaj, kur flitet për këtë hero në mjediset e Evropës Perëndimore, edhe ata krenohen me të duke e quajtur heroin e tyre. Ndoshta duke nisur që nga vitet 30 të shekullit XV , me fitoret e njëpasnjëshme të Gjergj Arianitit, dhe deri në vdekjen e Skënderbeut, ka qenë një nga periudhat më të ndritura historike të Shqipërisë për të cilën ia vlen të mburremi para botës.

Gjergj Kastrioti i biri i princ Gjonit Kastriotit, zot i Krujës dhe Matit, lindi më 1405. Ishte koha kur Perandoria Osmane zgjeroi pushtimet e veta në Ballkan dhe Europë, duke i këthyer në vasalë gjithë princërit që i nënshtroheshin. Gjergji, pinjoll i një familjeje të madhe feudale, ishte djali i vogël mes 4 djemëve të Gjon Kastriotit.  Për fat të keq, nuk ka të dhëna të sakta pët fëmijërinë dhe rininë e tij. Historia e tij është bazuar te Marin Barleti. Po me kohë figura e tij është plotësuar nga biblioteka e Stambollit dhe më pas nga historiografia botërore, sidomos nga arkivat e Vatikanit. Gjithmonë sipas Barletit, i ati duke qënë vasal i Portës së Lartë, sulltani ia mori peng djemtë. Fillimisht nën kujdesin e Sulltan Mehmetit të - I-rë dhe më pas Muratit të- II-të, Gjergji hyri dhe u edukua në radhët e “Iç-Ogllanëve”, i cili qysh në moshë të re u shqua për aftësi të rralla luftarake në  beteja të ndryshme. Duke përvetësuar mësimet e Islamit ai u quajt “Skënderbej”, emër të cilin e mbajti gjithë jetën dhe me të u bë i njohur në botë. Por i edukuar nga vëllezërit më të mëdhenj me dashurinë për vendlindjen, ai mësoi gjuhën shqipe dhe nuk e harroi kurrë atdheun e tij. Gjeti kohën dhe shfrytëzoi betejën me Janosh Huniadin e Hungarisë, ku duke ia lënë fitoren atij, Skënderbeu me 300 luftëtarë shqiptar, pa përjashtim pengje të Turqisë, u kthye në Shqipëri. Pas fitoreve të para të viteve 1443-44, me thirrjen e Kuvendit të Lezhës më 2/3/1444, i mbështetur nga Gjergj Arianiti dhe princërit e tjerë, u krijua ushtria me në krye Skënderbeun. U aprovua një platformë lufte e cila pati sukses. Skënderbeu u dallua si strateg i zoti . Kjo gjë bëri që me një ushtri të vogël duke përdorur taktikën e befasinë në mësymje, ndaj një ushtrie të madhe në numër dhe të armatosur rëndë, i siguroi

vendit  fitoren për 25 vjet radhë. Një influencë të madhe në këtë drejtim pati martesa e tij me të bijën e Gjergj Arianitit, Donikën, e cila u shqua për maturi dhe si një këshilltare e zonja. Aftësitë dhe taktika luftarake që përdori bëri që kështjellat shqiptare njëra pas tjetrës të bien në duart e uahtrisë së Skënderbeut. Fama e tij i kaloi kufijtë e atdheut. Pati përkrahjen e Papës së Romës, Napolit, Raguzës. Megjithë intrigat e Republikës së Venedikut dhe Serbisë, ai përsëri korri fitore. Kjo e bëri që ai ta kthejë atë në “Mit” dhe bëmat e tij në “Legjenda”. Skënderbeu ka vlera të mëdha kombëtare. Është heroi që i siguroi vendit lirinë për çerek shekulli dhe shpëtoi krishtërimin europian nga asimilimi  islamik, duke i treguar botës se ishte krenar për gjakun e tij shqiptar. Pikërisht për këtë duke filluar që nga kronikani turk, Evlia Çelebiu, kronikani shqiptar Marin Barleti, Rilindasi Naim Frashëri, Fan Noli, që janë pasuar nga autorë apo studiues të mirfilltë francezë, italianë, gjermanë, austriak dhe sa e sa të tjerë, këtij miti, këtij heroi me përmasa kontinentale, iu kushtuan shumë vepra( rreth 1500 vepra i kushtohen trimërisë së Gjergj Kastriotit), si në poezi dhe në prozë duke e kthyer atë në një nga figurat më të ndritura të Europës për kohën. Bustet e tij i gjen në Shqipëri, në Kosovë, në Romë, Kalabri etje. Armët e Skënderbeut i gjejmë aty ku mbahen reliket më të vyera të Europës, në muzeun historik, në Belvedere të Vienës. Në Romë pallati ku ka pasur rezidencën Skënderbeu gjatë kohës që ishte në Itali, është shndërruar në muze. Aq jehonë patën fitoret e tij sa vetëm pas 11 vjetësh turqit ripushtuan të fundit kështjellën e Shkodrës(më 1479). Studiuesit janë shprehur: “ Fama e dhëndërrit , zbehu madhështinë e vjehrrit. Skënderbeu vdiq në moshën 63 vjeçare më 17 janar 1468, në Lezhë, në kohën kur kishte thirrur kuvendin e dytë të

shqiptarëve , që kishte si qëllim çlirimin e plotë të trojeve shqiptare.

Ku konsistojnë vlerat e tij?

*Pas mbretërisë së Arbërit, Skënderbeu njihet si burri i vendosur që krijoi shtetin e parë dhe bashkoi shqiptarët e përçarë.

*Gjatë sundimit të tij  u shuan mosmarrëvesjet dhe përçarjet e principatave shqiptare nga jugu në veri.

*Për herë të parë Shqipëria mbrohet si një komb( sepse e njohur ishte bërë me luftrat romake më pas me Rugjina Balshën, me Kryengritjet e famshme të Gjergj Arianiatit, që për famën e tyre, e quajtën “Madhështori”

*Fitoret e Skënderbeut treguan se Shqipëria ka pasur zot dhe përherë ka mbrojtur të drejtat e saj kombëtare për liri.

*Një vlerë kontinentale është quajtur suksesi i luftës së Gjegj Kastriotit, pasi ndaloi islamizmin e Evropës kristiane. Duke kujtuar me nderim këta burra të shquar, si Skënderbeun dhe I. Qemalin dhe gra të shquara si Rugjina Balsha, Donika Kastrioti, Nënë Tereza etje…, politika e sotme shqiptare, e majtë apo e djathtë, duhet të ketë parasysh, se bashkimi kombëtar bëhet kur i lë pas mëritë, mllefet dhe hakmarrjet. Kur sajohen pretekste të  kota, që pengojnë zhvillimin dhe integrimin e tij në familjen e madhe europiane, është e kotë që përmënden këto figura të ndritura të kombit, pasi u hidhet baltë dhe nëpërklmben vlerat e tyre kombëtare të pallogaritura. Grindjet dhe pengesat për të ecur përpara kombi ynë i vuajtur, janë turp dhe fyerje për këta njerëz të shquar që përdorën mençurinë, forcën e gykimit , madje edhe jetën për Shqipërinë, kundër të huajve. Përderisa ky komb u mbijetoi kohërave, tregon se ne kemi forca për të qenë pjesë e pandashme e familjes europiane me të drejta të barabarta, gjë që varet nga vullneti i politikës shqiptare, synimet dhe bashkëveprimet ndërpartiake, të cilat janë me bollëk në Shqipëri.

 

KUR DIKUSH E TEPRON, NUK MUND TË “GJËMOJ”SHUMË, NDËRKAQ KARAKTERISTIKË E IMJA ËSHTË SINQERITETI,

KUR DIKUSH E TEPRON, NUK MUND TË “GJËMOJ”SHUMË, NDËRKAQ KARAKTERISTIKË E IMJA ËSHTË SINQERITETI, RESPEKTI DHE SAKTËSIA

-thotë mësuesi, përkthyesi, shkrimtari dhe publicisti në mërgim Fetah Bahtiri

Këtu në Suedi unë kam ardhur në vitin 1991. Me vete i kisha pesë fëmijët të moshës 0 deri 7 vjeç. Shpresoja se do të kthehem në atdhe brenda disa muajsh dhe e vlerësoja se është dëm që fëmijët mos të mësojnë shkrim e lexim, pak histori, pak gjeografi, pak art figurativ dhe pak muzikë kombëtare. Së pari fillova të punoj me fëmijët e mi, pastaj kësaj iu bashkëngjitën edhe të gjithë fëmijët e kampit dhe u krijua në shkollë e plotë fillore.

Një përkthyes i mirë i një vepre letrare është shumë i vlefshëm dhe i rëndësishëm. Përkthyesi i mirë ndodh që ia kalon autorit me shprehjet e bukura dhe artistike.

Shkrimtari, kur shkruan një vepër, me te jep një porosi te lexuesi. Që të arrihet ky qëllim, shkrimtarit duhet t`i përdorë mjetet artistike – vepra të ketë vlera artistike. Ndërkaq përkthimin e shoh si një zanat. Sidomos kur është fjala për përkthime profesionale.

Unë jam një prej themeluesve të Lidhjes së Arsimtarëve Shqiptarë “Naim Frashëri” dega në Suedi. Pikërisht unë jam ai që e kam shkruar edhe Statutin e parë të LASH-it.

Pse sot LASH-i nuk funksionon? Ka shumë arsye, por kjo në rrethanat e sotme varet shumë prej atdheut tonë, i cili duhet të kujdeset më shumë për ne dhe për fëmijët tanë që njëkohësisht janë edhe të atdheut.

 

 

Një prezantim të shkurtër.

Fetah Bahtiri, i lindur më 11.10.1943 në fshatin Lisicë, komuna e Mitrovicës. E kam të kryer shkollën fillore (1959), gjimnazin (1963), fakultetin filozofik, dega për gjuhë dhe letërsi shqipe (1968) dhe fakultetin juridik (1982). Kam punuar si mësues, arsimtar i gjuhës shqipe, profesor i gjuhës shqipe, asistent i Anton Çettës në Institutin Albanologjik të Prishtinës, drejtor shkolle në Mitrovicë dhe asistent i rektorit të shkollës në Suedi, koordinator për integrim, jam marrë me shkrime gazetareske, kontribute shkencore, kontribute në folklor, kontribute gjuhësore, kritika letrare, recensione librash etj.

I lindur në fshatin Lisicë komuna e Mitrovicës ku edhe kaluat rininë tuaj. Çfarë mund të na thoni për atë kohë për vendlindjen tuaj?

Fshati im quhet Lisicë. Ky toponim është i pastër shqip. Vjen prej fjalës “lis”. Babai im, Ramadani, i cili na la në vitin 1995 kur ishte në moshën 93-vjeçare tregonte se fshati kishte qenë shumë i pasur me lisa dhe se “krejt rrafshi i Kosovës këtu furnizoheshin me dru për nevojat e zdrukthtarisë dhe të ndërtimtarisë...” Fshati quhej Lis, por serbët e kishin sllavizuar toponimin prej “Lis” në “Lisicë” dhe e kishin regjistruar kështu edhe në librat e tyre. Përndryshe, fshati i cili shtrihej në malet e Shalës së Bajgorës, në lindje të Mitrovicës, për shkak të mungesës së infrastrukturës, ujit të pijshëm dhe rrymës elektrike, e ka lëshuar atë terren kodrinoro-malor dhe banorët janë të vendosur tani në rrafsh, në të dy anët e magjistralës Prishtinë – Rashkë – Kralevë e tutje, përbri lumit Sitnicë, aty ku ky lum derdhet në lumin Ibër. Kur udhëtohet nga Serbia (Rashkë – Leposaviqi – Zveçani) fshati i parë shqiptar në “Mitrovicën Jugore” është pikërisht Lisica. Prej qendrës së Mitrovicës nuk ka më shumë se 2 kilometra.

Shkollimin fillor dhe të mesëm keni bërë në qytetin minatorëve në Mitrovicë. Mund të na thuash më shumë për jetën tuaj në rini?

Prej fshatit tonë nxënësit duhej të shkonin në Tunelin e Parë. Por, unë isha i pari i fshatit që fillova mësimin në Mitrovicë. Pas meje – të gjithë vepruan kështu. Pra, këtu e kreva shkollën fillore në vitin 1959. E kam të regjistruar në memorien time mësuesen e parë, që quhej Nadire Deva. Isha nxënës mesatar. E kaloja klasën me suksesin përfundfimtar shumë mirë. Vetëm klasën e katërt e kalova me sukses të shkëlqyeshëm, kur mësues e kisha Nexhmedin Barutin. Pastaj vazhdova mësimet në gjimnazin “Silvira Tomazini”, të cilin e kreva në vitin 1963. Këtu kam pasur një mori profesorësh të dalluar, të cilët ndikuan shumë në ndërtimin tim si njeri, intelektual, atdhedashës. Po i përmend vetëm disa prej tyre: Latif Berisha, Latif Mulaku, Skender Skenderi, Musa Gashi, Shinasi Korenica, Ismail Gubetini, Lah Nimani, Emin Pllana, Ejup Hamiti etj. Si nxënës i gjimnazit merresha me shkrimin e poezive, shkruaja vjersha, organizonim mbrëmje letrare, në të cilat merrja pjesë rregullisht.

Keni studiuar Gjuhë dhe letërsi Shqipe në Prishtinë, çfarë ka në mendje sot Bahtiri nga këto kohëra, nga jeta studentore?

Pasi e kreva gjimnazin në vitin 1963, gjatë vitit vijues shkollor 1963/64 punova si mësues në fshatin Bare, Shalë e Bajgorës. Pastaj u regjistrova në Fakultetin filozofik, dega për gjuhë dhe letërsi shqipe në Prishtinë si student i rregullt. Por, unë njëkohësisht edhe punoja, edhe studjoja. Së pari punoja si mësues klase në fshatin Prilluzhë, komuna e Vushtrrisë, e pastaj punoja në shkollat fillore të Prishtinës që atëbotë mbanin emrat “Aco Maroviq”, “Vuk Karaxhiq” dhe “Emin Duraku”. Ishte kjo një jetë intenzive, e mbushur me ngjarje dhe veprimtari të ndryshme aktuale politike e shoqërore. Studioja, punoja në arsim, merresha me shkrime gazetareske, me jetën kulturore, shkruaja poezi, madje disa herë fitova çmime në kuadër të konkurseve të nivelit komunal në Mitrovicë. Çuditërisht, për të gjitha kisha kohë dhe koha mjaftonte.

Gjatë vitit përfundimtar të studimeve albanologjike (viti shkollor 1967/68), kur shënohej për herë të parë 500-vjetori i vdekjes së Skenderbeut, në kuadër të Shoqërisë kulturo-artistike të studentëve “Ramiz Sadiku” përgatitëm dramën “Trimi i mirë me shokë shumë” – Skenderbeu, të shkrimtarit Sulejman Pitarka. Regjisor e kishim Kristë Berishën. Rolin e Skenderbeut e luante Hasan Salaj, një shok i imi nga studimet. Artistja jonë e madhe, Safete Rugova luante rolin e Mirushës, ndërsa unë luaja rolin e Sakipit. Mbaj mend se këtë dramë ne e shfaçëm nëpër të gjitha trojet ku kishte shqiptarë, në Kosovë e Maqedoni dhe se kjo dramë bëri bujë të madhe kudo që u shfaq. E di se në Strugë, p. sh. pas mesnatës, i shoqëruar me disa shokë në mesin e të cilëve ishte edhe poeti Nuhi Vinca, kah ora dy e natës u hodhëm në lumin Drini i Zi dhe aty u lamë e u kënaqëm.

Me këtë dramë në verën e vitit 1968 morëm pjesë edhe në Festivalin e dramave jugosllave i cili tradicionalisht mbahej në Hvar të Kroacisë, ku ne e zumë vendin e dytë, pas një grupi profesionistësh të Beogradit, me pjesën “Klaunët”.

Si student kisha shumë shokë të cilët më vonë u bënë personalitete eminente të politikës, kulturës dhe artit në Kosovë.

Në vitin 1982 keni diplomuar edhe në Fakultetin Juridik, çka ju shtyri në këtë?

Pas përfundimit të studimeve albanologjike, punova si profesor i gjuhës dhe letërsisë shqipe në Gjimnazin “Silvira Tomazini” në Mitrovicë, në Shkollën normale “Hasan Prishtina” dhe në Institutin Albanologjik të Prishtinës, ku merresha me folklor dhe isha asistent i Anton Çettës. Studioja edhe shkallën e tretë të studimeve pasuniversitare. Disi, gati si pahiri, në fund të vitit 1972 konkurova dhe u zgjodha drejtor i Shkollës fillore “Velko Banasheviq” (sot “Bedri Gjinaj”) në Mitrovicë. Aty kalova afër katër vite, por, si rrufe u paraqit një fshesë, e cila njerëzit e papërshtatshëm politikisht, i largoi nga arsimi dhe kjo më goditi edhe mua. Lidhja Komuniste e Jugosllavisë, sipas raportit të UDB-ës, më shpalli publikisht armik të shtetit, armik të klasës punëtore, armik të bashkimin e vëllazërimit dhe më larguan nga arsimi. Pas një viti gjeta punë si përkthyes në Bankën interne të Kombinatit “Trepça”. Në punë kisha të bëja bukur shumë edhe me çështje juridike, gjëra të cilat unë i kisha ushtruar në punë dhe i njihja mirë. U regjistrova si student me korrespondencë dhe studimet i kreva me notë bukur të lartë në periudhën kohore janar 1979 – 1982. Mund të them se prej kësaj dege kam pasur shumë levërdi në jetë. I kam kryer shumë punë juridike që kishin të bëjnë me nevojat e mia, por, njëkohësisht kam qenë edhe një shërbëtor i qindra njerëzve dhe u kam ndihmuar që t`i fitojnë proceset e ndryshme juridike nëpër gjykata, në konteste me institucione të ndryshme etj.

Mësues në regjionin e Shalës, të Vushtrrisë, por edhe në Kryeqendrën e Kosovës, kujtimet e juaja nga kjo kohë e rinisë suaj në punë me brezin e ri, por mësues edhe në mërgim, një paralele mes punës si i ri në vendlindje dhe asaj në mërgim?

Edhe më parë përmenda vendet ku kam punuar si mësues. Kudo kam qenë i mirëseardhur dhe kam bashkëpunuar mirë me prindër, me nxënës dhe me personelin udhëheqës të shkollave. Kujtimet më të mira që i kam, i kam pikërisht nga kjo periudhë. Por, edhe kam gabuar ndonjëherë... Në shkollën fillore “Vuk Karaxhiq” të Prishtinës jepja gjuhën shqipe në paralelet serbe, të cilat mësonin shqipen si lëndë joobligative. Një ditë, një nxënës serb i klasës së tetë, ishte më i gjatë se unë, ishte ulur prej bankës së fundit në bankën e parë. Me të filluar ora e mësimit, filloi një tallje për gjuhën shqipe. Unë nuk kalkulova asgjë. I përvola duart dhe e grushtova aq fuqishëm dhe rrëmbyeshëm, sa që fytyrën e tij e mbuloi gjaku dhe ajo iu deformua. Drejtoresha e shkollës, një serbe apo malazene, me mbiemrin Radunoviq (gruaja e drejtorit të atëhershëm të KEK-ut në Obiliq), nuk ndodhej në zyrë. Zëvendës i saj ishte një Nexhip Habibaj, e di se ishte me prejardhje nga Shqipëria. Shkova te ai dhe ia tregova tërë të vërtetën.

Unë nuk di se çfarë bëri ai, por më shpëtoi nga kjo situatë dhe prej kësaj dite mësimi i gjuhës shqipe si gjuhë joamtare në paralelet serbe funksiononte më mirë se përpara.

Këtu në Suedi unë kam ardhur në vitin 1991. Me vete i kisha pesë fëmijët të moshës 0 detri 7 vjeç. Shpresoja se do të kthehem në atdhe brenda disa muajsh dhe e vlerësoja se është dëm që fëmijët mos të mësojnë shkrim e lexim, pak histori, pak gjeografi, pak art figurativ dhe pak muzikë kombëtare. Së pari fillova të punoj me fëmijët e mi, pastaj kësaj iu bashkangjitën edhe të gjithë fëmijët e kampit dhe u krijua në shkollë e plotë fillore. Bashkatdhetarët që ishin mësues nga atdheu iu përgjigjën nevojës dhe u angazhuan bashkë me mua në këtë mision të shenjtë. Këtë punë e ushtrova për shtatë vite rresht, vullnetariusht, pa marrë kurrfarë kompensimi.Unë sot jam i lumtur kur e di se shumë fëmijë nga trevat shqiptare, të cilët sot jetojnë në Suedi, janë kthyer në atdhe ose ndodhen diku në ndonjë vend të Evropës, e përkujtojnë se shkronjat e para shqipe i kanë mësuar nga mësuesi Fetah Bahtiri.Punën e mësuesit vullnetar e kam ushtruar me pasion.

Përveçse një mësues i pasionuar, shkrimtar me renome, jeni edhe përkthyes i njohur nga gjuha suedeze ne shqipe ashtu edhe nga shqip në suedisht do të ishte më interes të mësonim nga ju se si e përkufizoni rolin e shkrimtarit dhe përkthyesit në jetën bashkëkohore?

Me përkthime jam marrë qysh moti. Në Kosovë e kam pas autorizimin për përkthime mes gjuhës shqipe e serbokroate. Këtë punë e kam bërë për më shumë se 13 vite rresht edhe në Bankën interne të Kombinatit “Trepça”. Kam përkthyer me qindra mijëra faqe materiale nga më të ndryshmet. Ndërkaq, në Suedi, si gjuhëtar që jam, jam interesuar për këtë punë dhe prej vitit 2000 e kam fituar licencën, që këtu i thonë autorizim për përkthime. E kam numrin e përkthyesit të autorizuar 664, e kam edhe vulën e cila kërkohet për ta validizuar një përkthim. Autorizimin e jep Kammarkollegiet (Agjencia për Shërbime Juridike, Financiare dhe Administrative e Suedisë).

Duke u munduar që të përgjigjem sa më saktësisht në pyetjen e Juaj, më duhet të theksoj: shkrimtari, kur shkruan një vepër, me te jep një porosi te lexuesi. Nëse lexuesi e ka kuptuar atë porosi, qëllimi është arritur. Që të arrihet ky qëllim, shkrimtarit duhet t`i përdorë mjetet artistike – vepra të ketë vlera artistike. Ndërkaq përkthimin e shoh si një zanat. Sidomos kur është fjala për përkthime profesionale. Por, këtë zanat askush nuk mund ta ushtrojë nëse nuk e njeh mirë gjuhën amtare. Unë jam i vetëdijshëm se ka shumë të rinj që e dinë gjuhën suedeze më mirë se unë. Por, ata nuk janë dhe nuk mund të bëhen përkthyes të mirë pa e njohur gjuhën e nënës. Përndryshe, edhe përkthimi është art, sidomos kur bëhet fjalë për përkthimin e poezive. Ekziston ai sentimenti artistik edhe te përkthyesi, edhe te shkrimtari.

Duhet të jem i sinqertë, nga përkthimet kam pasur dobi të dukshme materiale, kurse nga shkrimet kam pasur vetëm shpenzime.

Por, jam i vetëdijshëm se njeriu nëse mundet, duhet ta lë një gjurmë pas vetes. Unë përpiqem që këtë domosdoshmëri ta përmbush me shkrimet e mia letrare e publicistike.

Qysh si student jeni marrë me shkrime, cilat janë shkrimet e juaja të para dhe ku i keni publikua në atë kohë ato?

Me shkrime jam marrë edhe si nxënës i gjimnazit. Krijimet e mia të para ishin vjershat, të cilat i kam botuar në revistën letrare “Jeta e re”, në revistën për rini që quhej “Zëri i rinisë”, në gazetën “Rilindja”, në gazetën lokale të komunës së Mitrovicës “Zveçan” etj.

Krijimtaria juaj i përket një periudhe të gjatë kohore. Cila është tema dhe motivi ne veprat e juaja?

Temat janë kryesisht atdhedashuria, e përditshmja e rëndë, e mundimshme, e padrejtë ndaj një pjesë të njerëzve, por edhe e ardhmja. Ka krijime që i kushtohen edhe dashurisë. Romani im i fundit “Rrugëtim i dashurisë” bën fjalë pikërisht për dashurinë e dy të rinjve, e cila arrin t`i pajtojë dy familje të gjakësuara.

Nga e merrni frymëzimin, çfarë është tema apo subjekti në veprat e juaja?

Është përditshmëria që më frymëzon. Jeta është ajo. E ndiej në shpirt, më mundon, vuaj për shkak të asaj ndjenje... Atëherë vendos që atë ta shpreh në mënyrë artistike. Është interesant se vendimet më të mëdha dhe më të rëndësishme i marr kur jam i shtrirë për të fjetur, por kur gjumi nuk më merr, sepse diçka më mundon. Më vjen frymëzimi, më vjen ideja... Ngrihem, e marr lapsin e letrën dhe shënoj atë që është kryesore. Të nesërmen pason përpunimi dhe stilizimi i mëtejmë

Ju keni botuar në shqip, çka ka botua deri më tani Fetahu?

Kam botuar vjersha të shpërndara nëpër gazeta e revista të ndryshme, ndonjë tregim, kritika letrare, ndonjë kontribut gjuhësor, shkrime gazetareske me karakter analitik për tema të rëndësishme shoqërore, siç është p. sh. shkrimi në “Rilindje” në vitin 1966 për trajtim të barabartë të gjuhës shqipe në raport me gjuhën serbokroate etj.

Veprat e mia kryesore të botuara janë këto:

- “Kangë për Zaden”, përmbledhje vjershash, 1968, botim i Klubit letrar “Trepça” nga Mitrovica

- Planprogram mësimor për gjuhën shqipe si gjuhë amtare në shkollën suedeze, planprogram ky i pari i llojit të këtillë i përpiluar në Suedi. Planprogramin e ka botuar Shtëpia botuese ”Toena”, Tiranë, në vitin 2000. Planprogrami është i shkruar në gjuhën suedeze dhe në gjuhën shqipe;

- Ambasadorët dhe shërbëtorët, Libër për refugjatët shqiptarë në qytetin Uddevalla të Suedisë, viti i botimit 2007, botim i Shoqatës së Shkrimtarëve të Mitrovicës ”Jakup Ceraja”;

- Rrugëtim i Dashurisë, roman, viti i botimit 2011, botim i Shoqatës së Shkrimtarëve të Mitrovicës ”Jakup Ceraja”;

- ”Miku i madh i shqiptarëve Ullmar Qvick (Monografi)”, botim i Shoqatës së Shkrimtarëve, Artistëve dhe Krijuesve Shqiptarë në Suedi, 2012.

Keni qenë bashkëpunëtor i mujoreve kosovare “Gjurmime albanologjike” dhe “Përparimi” si dhe i Institutit Albanologjik të Prishtinës, çka mund të na thoni për këtë kohë dhe çka ka botua Ftahu në këto mujore?

Në revistën shkencore “Përparimi” qysh para më shumë se 40 vitesh kam botuar punime për këngët historike dhe kreshnike, për këngët e dasmave etj. Revista shkencore “Gjurmime Albanologjike” ka botuar materiale të folklorit të mbledhur prej meje shumë herë. Të fundit janë materialet në vëllimin “Këngë popullore historike”, I e II nga viti 2007.

Kur kemi te bëjmë me përkthime, sepse ju jeni edhe përkthyes i autorizuar, çfarë është roli i një përkthyesi sot në kohën bashkëkohore?

Një përkthyes i mirë i një vepre letrare është shumë i vlefshëm dhe i rëndësishëm. Përkthyesi i mirë ndodh që ia kalon autorit me shprehjet e bukura dhe artistike. Rast të këtillë kemi p. sh., me Nolin, shumë përkthime të të cilit janë vlerësuar janë më të bukura se sa origjinali. Këtu në Suedi e kemi një përkthyes shembullor i cili përkthen shkëlqyeshëm prej gjuhës shqipe në gjuhën suedeze. Ky është zoti Ullmar Qvick, i cili me gjuhën e tij fjalës poetike të shkruar në gjuhën shqipe ia jep fuqinë dhe magjinë e shprehjes në gjuhën suedeze. Ndërkaq, kur është fjala për përkthime profesionale, përkthyesi ka të bëjë me materiale të cilat ndodh të jetë të rëndësishme e edhe shumë sekrete. Përkthyesi i autorizuar është i obliguar që rreptësisht ta ruaj sekretin afarist dhe profesional, konkretisht obligimin e ruajtjes së fshshtësisë.

Ju jeni edhe bashkautor i përpilimit të fjalorit të parë juridik Suedisht-Shqip, çfarë ju shtyri në këtë?

Unë jam përkthyes i autorizuar. Universiteti i Stockholmit, Instituti i përkthimeve, e ka gjetur emrin tim në regjistrin e përkthyesve të autorizuar dhe më është drejtuar me shkrim që të bashkëpunoj në këtë punë. Unë e kam pranuar ofertën me ëndje. Unë me një grup përkthyesish dhe interpretësh kam qenë së pari në Tiranë në një lloj kursi dyjavor ku pranë Universitetit të Tiranës kemi marrë mësime nga studjuesit më eminentë shqiptarë të gjuhës shqipe dhe të juridiksionit shqiptar. Pastaj i jemi përveshur punës njëvjeçare dhe e kemi përpiluar një fjalor të mirë i cili përmban terminologjinë kryesore juridike dhe sociale. E ndiej obligim që këtu ta veçoj një bashkëpunëtore, e cila e ka pasur mbi supat e saj barrën kryesore

gjatë përpilimit të këtij fjalori. Kjo është Melihate Dragoshi nga Helsingborgu.

Jeni njëri nga themeluesit e LASH “Naim Frashëri” dega në Suedi, çfarë mund të na thoni për këtë dhe pse LASH sot nuk funksion në Suedi?

Po, unë jam një prej themeluesve të Lidhjes së Arsimtarëve Shqiptarë “Naim Frashëri” dega në Suedi. Pikërisht unë jam ai që e kam shkruar edhe Statutin e parë të LASH-it. Atëbotë Lash-i funksiononte mirë, sepse shumica prej nesh besonim se shumë shpejt “do të bëhet mirë” dhe se do të kthehemi në atdhe. Por, nuk ndodhi kështu. Puna u bë më keq, nevojiteshin veprime e ndërmarrje të tjera për ta ndihmuar atdheun dhe ne nuk e harruam atë. Punuam për te ditë e natë dhe ishim ambasadorë të vërtetë të atdheut tonë këtu në Suedi. Kësaj teme ia kam kushtuar një libër të tërë me titullin “Ambasadorët dhe shërbëtorët, Libër për refugjatët shqiptarë në qytetin Uddevalla të Suedisë”, botuar në vitin 2007. Pse sot LASH-i nuk funksionon? Ka shumë arsye, por kjo në rrethanat e sotme varet shumë prej atdheut tonë, i cili duhet të kujdeset më shumë për ne dhe për fëmijët tanë që njëkohësisht janë edhe të atdheut.

Sa jeni ju i kënaqur me punën në shkolla në mërgim kur kemi të bëjmë me Lëndën e Gjuhës shqipe, sa është ky mësim sot efektiv tek fëmijët mërgimtarë?

Unë jam marrë shumë me këtë problematikë, kam shkruar një planprogram mësimor për gjuhën shqipe si gjuhë amtare në shkollën suedeze, kam punuar vetë me nxënës që nga klasa e parë e deri në shkollën e mesme dhe i di të gjitha raportet. Gjithashtu kam qenë koordinator për integrim në kuadër të komunës së Uddevallës, kur mësimi i të gjitha gjuhëve amtare ka qenë nën përgjegjësinë time. Që mësimi i gjuhës shqipe të jetë i suksesshëm, nevojitet një kuadër i mirë, i kualifikuar, nevojitet angazhimi më i madh i prindërve, me çka, përpos në 2 – 3 vitet e para të qëndrimit tim këtu, kurrë nuk kam qenë i kënaqur. Mësuesit e gjuhës shqipe në të shumtën e rasteve janë të pakualifikuar, të paarsimuar. Ka edhe të atillë që për herë të parë këtu në Suedi janë bërë mësues gjuhe. Kjo bën që mësimi i gjuhës shqipe në ndodhet në nivel të ulët. Përndryshe, sistemi shkollor në Suedi garanton dhe mundëson funksionim të mirë të mësimit të gjuhës amtare.

Keni punua një kohë të gjatë koordinator për Integrim në komunën Uddevalla, çfarë mundë të na thoni rreth integrimit të shqiptarëve këtu?

Konsideroj se integrimi i shqiptarëve në Suedi është i mirë, por mund të jetë edhe më i suksesshëm. Në komunën ku jetoj unë (Uddevalla), shqiptarët janë të integruar shumë mirë.

Forma më e mirë e integrimit është realizuar nëpërmjet punësimit. Marrëdhëniet e punës dhe profesionet që ata i kanë dhe i ushtrojnë janë të llojllojshme.

Shumica e tyre merren me punë fisnike - u bëjnë shërbime dhe u ndihmojnë atyre që kanë nevojë për një shërbim të këtillë dhe ndihmën e tjetërkuj. Pra, fjala është për shëndetësi dhe përkujdes.

Ndërmarrja për transortimin e udhëtarëve Omnibus në Uddevalla, shpeshherë nga bashkatdhetarët quhet Kosovatrans. Aty punojnë si shoferë autobusi shumë shqiptarë nga Uddevalla dhe disa nga komunat e afërme. Madje janë edhe disa femra që e ushtrojnë këtë profesion jo edhe aq të lehtë.

Një pjesë e mirë e bashkatdhetarëve punojnë në kuadër të arsimit dhe edukimit. Ata janë mësues dhe edukatorë të zellshëm në shkollën suedeze, në institucionet parashkollore dhe në shkollën shqipe të mësimit plotësues dhe me detyra pune që me fëmijët shqiptarë të komunikojnë në gjuhën shqipe dhe t`u ndihmojnë atyre, në gjuhën amtare shqipe.

Në Uddevalla ka edhe bashkatdhetare farmeciste me kompetencë, të cilat klientëve dhe pacientëve u japin barna nëpër farmacitë e qytetit.

Një grup i madh i bashkatdhetarëve punon në Industrinë e automobilave dhe në degë të tjera të industrisë, ku i kryejnë punët nga më të komplikuarat me teknologjinë më bashkëkohore.

Shumë bashkatdhetarë punojnë në tregti, ka punëtorë nëpër zyra, punëtorë në mirëmbajtjen e pastërtisë në qytet e në brigjet e detit etj.

Një pjesë e mirë e bashkatdhetareve tona punon nëpër kuzhinat e shumta që ndodhen pranë çdo shkolle, parashkolle, në spitalin e qytetit, pranë shtëpive për përkujdesin ndaj të moshuarve, etj. me kualifkimin dhe arsimimin special si kuzhiniere dhe puna e tyre vlerësohet gjithmonë me notën maksimale të mundshme.

Janë disa bashkatdhetarë, të cilët kryejnë edhe punë të besueshme me autorizime dhe përgjeshësi speciale për sigurimit të personave, objekteve, pronës e të ngjashme. Kjo punë e sigurimit, një lloj ”securitas”, është e çmuar lart dhe puna e tyre i ngjan punës së policisë.

Një pjesë e mirë e të rinjve nga Uddevalla u janë përkushtuar degëve të ndryshme të studimeve universitare anembanë Suedisë dhe dëshirojnë të arrijnë në zenitin e ngritjes profesionale të degës që kanë zgjedhur dhe janë duke e përsosur arsimimin profesional në degë të ndryshme. Degët që këta të rinj i studiojnë janë nga fusha e mjekësisë, ekonomnisë, sociologjisë, shkencave shoqërore, degët e arsimit, biznesit, politikës ndërkombëtare etj. Disa prej tyre edhe kanë magjistruar në degët e zgjedhura dhe janë ekspertë të dalluar.

Edhe disa sportistë shqiptarë nga Uddevalla janë ngritur deri në nivelin e elitës sportive në Suedi. Dallohen sidomos disa futbollistë që kanë luajtur dhe luajnë në Allsvenska, në Superettan, në Divizionin I të futbollit, por ka sportistë të dalluar edhe në hendboll, në boks, mundje etj.

Për të gjithë vlen një rregull i pashkruar: të gjithë janë shumë të përgjegjshëm në punë e në veprimtari, të vyer, të ndershëm, të sjellshëm, korrektë, shembullorë dhe për këtë arsye edhe janë të dashur e të respektuar.

Nuk mund e lëmë pa e përmendur edhe faktin se në konkursin e bukurisë ”Mis Diaspora” për Skandinavi dy herë ky titull u ka takuar dy motrave, vërtetë bukuroshe, që janë pikërisht nga Uddevalla.

Në Uddevalla vlen dhe jeton ai slogani i njohur: ”Sa lezet me qenë shqiptar!”

Një shkrimtar, një publicist, një përkthyes kërkon te jetë pothuajse për gjithçka i informuar. Kjo ka të bëjë kryesisht me natyrën e personit. Thjesht doja një përgjigje te shkurtër  si është Fetahu nga natyra ?

Kur dikush e tepron, nuk mund “gjëmoj” shumë. Ndërksaq, karakteristikat e mia kryesore janë:

- Kohën e respektoj shumë dhe rreptësisht,

- Kurrë nuk kam gënjyer e as nuk gënjej,

- Premtimin e mbaj gjithmonë, pa marrë parasysh pasojat,

- Atë që e pështyj, kurrë nuk e lëpij.

Ju jeni shkrimtar, përkthyes, gazetar, publicist, çfarë është aktiviteti juaj në media. Si e ndieni veten si mësues, shkrimtar, publicist dhe përkthyes në mërgim?

E ndiej veten mirë, por shpeshherë mallëngjehem për baltën e Kosovës, gardhiqet e fshatit tim, njerëzit e atdheut tim. Mosha ime e tanishme nuk më lejon që të jem shumë aktiv si përpara në të gjitha fushat. Tani merrem kryesisht me ndonjë shkrim, me interpretime dhe me përkthime.

Kohëve të fundit keni punuar në përpilimin një Monografi, nëse ka mundësi më shumë të dimë për këtë Monografi, se për çfarë bëhet fjalë në te?

Libri ka dalur nga shtypi. Ky është një libër i cili mban titullin “Miku i madh i shqiptarëve Ullmar Qvick (Monografi)”. Kjo Monografi bën fjalë për një njeri të madh suedez, një albanolog të famshëm, i cili ka shkruar e botuar shumë vepra për kulturën shqiptare, gjuhën shqipe, historinë, politikën etj., i cili ka qenë pjesë e të gjitha lëvizjeve dhe organizimeve të shqiptarëve në Suedi për pavarësinë e Kosovës e më gjerë. Unë synoj që me te të shpreh falënderime, mirënjohje, përgëzime dhe nderime ndaj mikut të madh të shqiptarëve, Ullmar Qvickut, i cili aq madhërueshëm kontribuoi në ngritjen, ndërtimin dhe forcimin e miqësisë shqiptaro-suedeze. Me këtë libër dëshiroj që ta falënderojmë zotin Ullmar Qvick për miqësinë e pastër ndaj shqiptarëve. Në të vërtetë, libri nuk është vetëm monografi, por është edhe një lloj antologjie e krijimeve të Ullmar Qvicku.

Libri ka 230 faqe dhe është i shtypur me ngjyra. Recenzentë të librit janë Rizah Sheqiri dhe Sokol Demaku.

Planet e Fetah Bahtirit për të ardhmen, çka lexuesit presin nga ju?

Më duhet të pranoj se nuk kam farë planesh të detajizuara, por idetë dhe frymëzimet vijnë e shkojnë ditë e përditë.

Nëse do të kishe mundësinë ta jepje ndihmësën tënde në realitetin që jetojmë ne shqiptarët pa marrë parasysh se ku, ku mendon konkretisht që duhet ndryshuar diçka ne për të mirë?

Shqiptarët janë njerëz të mrekullueshëm, bujarë, punëtorë. Ta duam dhe ndihmojmë njëri tjetrin më shumë. Poshtë gjelozia! Vdekje gjeloizisë!

Çka mendoni mbi gjendjen politike shqiptare në përgjithësi, parë në prizmin Shqipëri-Kosovë dhe trojet tjera shqiptare?

Jemi një popull, jemi një trung. Sot Kosova e ka simbolin e vet shtetëror dhe respekt maksimal për te. Kjo ka qenë ecuri e domosdoshme për momentin, por këtë Kosova mund ta ndërrojë kur të dojë. Posa Kosova të pranohet si anëtare e Kombeve të Bashkuara, duhet t`i bashkangjitet trungut të vet.

Përveç artit te të shkruarit, publicistikës, punës së mësuesit dhe përkthimit si e kalon kohën e lirë Fetahu?

Parazitin e urrej. Dëshiroj të jem aktiv gjithmonë. Punoj diçka, përkthej diçka, shetis, ju ndihmoj të tjerëve.

Çka ju bën të lumtur dhe çka ju mundon më së shumti në jetë?

Shëndeti i mirë është pasuria më e madhe e njeriut. Jam i lumtur nëse jam i shëndoshë, por jam i lumtur nëse mund t`i ndihmojë dikujt diçka me rëndësi.

Ajo që më mundon... Të kaluarat po harrohen. Duhet të jem fare i sinqertë: Sot më së shumti po më mundon gjendja në shtetin e Kosovës për shtetformimin e të cilit kam luftuar më shumë se një gjysmë shekulli, ku as pas 13 viteve nuk u zgjodhën problemet më të rëndësishme të një pjese të madhe të popullatës. Ndërkaq, ata që po merren me politikë po bëhen ekspres milionerë...

 

 

Fran Gjoka: -Intervistë me Prof. Murat Gecaj

Fran Gjoka

40 VJET, MIQËSI DHE BASHKËPUNIM I NDËRSJELLTË

 -Intervistë me Prof. Murat Gecaj, nga Fran Gjoka, arsimtar e publicist-

 

Nga e majta: F.Gjoka e M.Gecaj

Prof. Gecaj, duke ju falenderuar për këtë intervistë, dëshiroj t`u kujtoj se bashkë kemi njohje e miqësi jo pak, por 40 vjet. Çfarë ju sell në mendje ky fakt?

-Tani, më kujtove jo vetëm kohën e njohjes sonë, por dhe faktin që, kur i kalova 70 vjet jetë, u shkrova kolegëve në një faqe internet se, tashmë, “unë jam gjyshi i maleve”…Pra, më shumë se gjysmën e kësaj periudhe të jetës sime njihemi bashkë nga afër. Siç e di edhe ti, në fillim të viteve ’80-të, të shekullit të kaluar, isha me punë redaktor në gazetën ditore “Bashkimi”. Sipas praktikës së kohës, ne shkonim me shërbim nëpër rrethe të ndryshme të vendit. Të jem i sinqertë, më pëlqente më tepër të shkoja në Malësinë e Gjakovës (Tropojë), pra në vendlindjen time, por dhe në rrethet veriorë, që nga Kukësi e Puka, Shkodra (nga e kam bashkëshorten), Dibra, Lezha e Kruja e tjerë. Kështu, në një rast, erdha edhe në Lezhë, pasi ti kishe nisur të shkruaje në atë gazetë dhe e kishim detyrë të takoheshim me bashkëpunëtorët tanë ose korrespondentët vullnetarë, siç i quanim në atë kohë. Por ai takim, shënoi edhe lidhjen tonë të fortë ndërmjet nesh, pasi ti më ftove edhe në shtëpi, në Ishull-Lezhë, ku njoha nënën tënde të mirë Gjyste, një malësore kreshnike; bashkëshorten tënde Gjelina, vajzat tuaja të vogla, atëherë dhe vëllezërit e pjesëtarë të tjerë të familjes.

Lexo ma...
 


Faqe 17 nga 45

Newsflash

 

 

Kadri Tarelli

Shkolla “Iliria”

FESTË NË MBYLLJE TË VITIT SHKOLLOR

(Takim me shkrimtarët Viron Kona e Andon Andoni)


Pikërisht në prag të fillimit të pushimeve verore, në mjediset e gjelbëruara të kompleksit arsimor “Iliria” i cili ndodhet shumë pranë detit, në zonën më të bukur të plazhit të Durrësit, drejtoria e shkollës organizoi një takim me shkrimtarin e publicistin e mirënjohur Viron Kona dhe shkrimtarin e redaktorin e revistës “Mësuesi”, Z. Andon Andoni. Takimi me shkrimtarët ishte pjesa më e veçantë e krejt programit festiv, që u organizua në mbyllje të vitit mësimor 2011 – 2012. Në të morën pjesë mësuesit, nxënësit, prindërit dhe të ftuar të shumtë,

Për të pranishmit dhe të ftuarit, si fillim u bë një vizitë në mjediset e berndëshme të shkollës, nëpër klasa dhe laboratorë, për t’i lënë vend vizitës dhe surprizave të këndëshme në lulishten dhe parkun e gjelbëruar të ujdisur e të sistemuar aq bukur. Syri të sheh vetëm gjelbërim, ndërsa tek merr frymë dehesh nga era e pishave dhe lulemajit. Këtu nuk mungon shatërvani plot ujë, as edhe skulpturat e veprat e artit vendosur mes gjelbërimit, por as kafazët e pëllumbave, të gardalinave e kanarinave, e më tej të majmunëve dhe kafshëve të egra, aq tërheqse për vizitorët, e në veçanti për fëmijët. Është një mjedis për t’ u patur zili, e për t’ u marrë si model për të gjtha shkollat e objektet publike: i gjërë, plot dritë e hije, çlodhës, argëtues e njëherazi edukativ. Kënaqësi të mëdha u përcolli spektatorëve të shumtë koncerti artistik i përgatitur nga nxënësit e shkollës, që u shfaq në pistën e koncerteve, një mjedis i mbuluar e i stolisur me aq art e hijeshi. Kostumet kombëtare, këngët e vallet popullore dhe “Valsi Vjenez” i dhanë gjallëri dhe u përcollën me duartrokitje të zgjatura nga nxënësit dhe të rriturit.


Cilido ka të drejtë të mburret e të krenohet, kur dëgjon se nxënësit e kësaj shkolle kanë fituar vende nderi në olimpiada dhe konkurse që organizon çdo vit QKF e Durrësit, siç ishte çmimi i parë i fituar nga nxënësit e klsës së tetë në konkursin e eksperimenteve laboratorike në lëndët kimi dhe fizikë, titullin kampion në volejboll fituar nga ekipi i shkollës në kampinatin e klasave të nënta të shkollave 9-vjeçare të Durrësit. Me kënaqësi duhet thënë se, nxënësit e kësaj shkolle janë pjesëmarrës e paraqiten denjësisht në të gjitha veprimtaritë letare, artistike, shkencore dhe sportive që organizon QKF. Mjfton të hedhësh sytë rreth e qark sallës së koncerteve ku është paraqitur ekspozita e pikrtorëve të vegjël, apo të marrësh në dorë e të lexosh gazetën “Iliria”, organ letrar artistik, mësimor, shkencor e sportiv i hartuar e realizuar nga vetë nxënësit e shkollës, e bindesh për cilësinë e mësimdhënies e mësimnxënies. Të gjitha këto janë tregues i punës dhe kujdesit që tregohet në këtë shkollë, jo vetëm për lëndët shkencore dhe shfrytëzimin e kapaciteteve laboratorike, por edhe për veprimtaritë letare, artistike e sportive, ku zbulohen dhe ndihmohen talentet. Të gjitha së bashku i japin bukuri e gjallëri jetës shkollore, pasurojnë e i japin kuptim ndjenjave, deshirave dhe frymëzimit për arritje e gjëra të bukura. Të gjitha së bashku edukojnë te nxënësit cilësi njerëzore e norma qytetarie.


Mes gjërave të bukura në jetën dhe veprimtarinë e shkollës u përmend lëvizja mjedisore “Të jetojmë gjelbër”, si përvoja më e veçantë, simbolike dhe e prekëshme e gjithë vitit mësimor. Lëvizje që ka tërhequr vemendjen dhe ka merituar përshëndetje nga të gjithë, jo vëtm për dobi ekologjike, por më së shumti për vlerat edukative me të cilat po rriten nxënësit e kësaj shkolle. Vetë lëvizja lindi, dhe është pjesë organike e tërë veprimtarive mjedisore dhe edukative, ku kultivohet dashuria e kujdesi, pastërtia dhe mirëmbajtja e gjelbërimit dhe mjedisit rreth e qarkë, e për të hedhur vështrimin edhe më përtej mureve të shkollës, tek uji e rëra në plazh, të cilin e kanë kaq pranë, e që e duan dhe e pëlqejnë aq shumë. Është një lëvizje gjithë vjetore, që materializon mësëmiri fjalët e mësuesit dhe mësimet teorike të fituara në klasë në lëndë të ndryshme.

Me këto ndjesi të mrekullueshme të nxitura nga mjedisi, koncerti, sukseset, dhe lëvizja ekologjike e nxënësve, u nis biseda me shkrimtarët Viron Kona e Andon Andoni, të cilët e vunë si kryefjalë të takimit: “Bukur ! Vërtet Bukur ! Ju lumtë për gjithëçka kini arritur”!

Pyetjet vinin natyrshëm, pasi nxënësit të pasionuar pas letërsisë, kishin lexuar disa nga librat e autorëve: Ç’ deshte Bubulino në Suedi ? Po në planetin Mars kur do të niset? A do të marrë edhe shokë me vete? E kështu pyetjet nuk kishin të sosur. Shkrimtari Kona, i cili kishte pak ditë që u kthye nga vizita e tij e dytë në Suedi, u foli gjatë për mrekullitë e Suedisë, për bukurinë e shpirtit suedez, për rregullin, pastërtinë, dashurinë dhe kujdesin për mjedisin, ashtu edhe për mikpritjen, respektin që tregojnë për njeriun. U foli gjatë edhe për jetën e mërgimtarëve shqiptarë që jetojnë në Suedi, të cilët përbëjnë një komunitet goxha të madh e që janë inegruar aq mirë në jetën e këtij vendi verior. Bukuria e fjalës dhe kërshëria e nxënësve bënte që koha të kalonte pa u ndjerë. Nxënësit u zotuan, se gjatë pushimeve do të lexojnë sa më shumë libra, ndërsa shkrimtarët premtuan se, do të vijnë përsëri në takime dhe biseda të tilla.

Në bisedë me drejtorin e shkollës Z. Flamur Panariti, mësuam se në mjediset e shkollës, sapo të mbyllet viti mësimor, do të nisë kampi veror, ku pjesëmarrës do të jenë fëmijë nga Durrësi, por edhe nga vise të tejera. Është një veprimtari e herëshme, duke patur parasysh jo vetëm traditën, por edhe vendndodhjen e shkollës, shumë pranë detit, në qendër të Plazhit. Jeta në kamp organizohet sipas një programi argëtues të hartuar me kujdes, në mënyrë që fëmijët të përfitojnë jo vetëm nga uji, rëra dhe dielli.

U larguam duke uruar: “Pushime të gëzuara” !

Përgatiti

Kadri Tarelli