Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home Debattartiklar-Debatt artikuj
Debatt artikuj

Kozeta Zavalani: MIGJENIT-In memoriam

 

Kozeta Zavalani

MIGJENIT-In memoriam


Me 26 gusht 1938 bota letrare shqiptare humbi nje nder gjenite e rralla krijuese si Migjeni (13 tetor 1911 - 26 gusht 1938).
Millosh Gjergj Nikolla ─ ky është emri i tij i vërtetë, se Migjeni, është pseudonimi ose emri i tij i pendës. Ishte poet dhe prozator shqiptar i shquar i viteve 1930. Migjeni konsiderohet si një ndër shkrimtarët më të lexuar e më të rëndësishëm të letërsisë shqipe të shekullit të 20-të. Për epokën ishte një zë krejtësisht novator nga brendia dhe forma dhe ndikimi mbi letërsinë shqipe të kohës ishte i madh.
Konsiderohet që Migjeni kaloi nga një romantizëm revolucionar në realizëm kritik gjatë jetës së tij. Ai pasqyroi varfërinë e thellë të viteve kur jetoi, dhe duke u dalë zot heronjve të krijimeve të tij si "Bukën tonë të përditshme falna sot", "Bukuria që vret", "Mollë e ndalueme", "Legjenda e misrit", "A don qymyr zotni ?", etj. fshikulloi ashpër indiferentizmin e klasave të kamura ndaj vuajtjeve të popullit.
Ndikimi i Migjenit mbi rrethet e rinisë anticifligare qe i ndjeshëm ne vitet kur shkroi. Një shtysë te posacme mori përhapja e krijimtarisë se tij pas Luftës së Dytë Botërore, kur regjimi komunist mori përsipër botimin e plotë të veprave, të cilat në vitet 1930 kishin qenë pjesërisht të pabotuara.
Familja dhe rinia e hershme
Migjeni lindi më 13 tetor 1911 në Shkodër në një familje ortodokse. Mbiemri i Millosh Gjergj Nikollës vjen nga gjyshi i tij Nikolla Dibrani nje shqiptar i ardhur nga krahina e Rekës (sot në Maqedoni) ku ishte pjesë i komunitetit ortodoks që lindi një emër tjetër në lëmin e poezisë, Josif Jovan Begerin. Nikolla Dibrani ishte larguar nga krahina e lindjes në gjysmën e dytë të shek. XIX dhe u zhvendos në Shkodër ku punoi si murator dhe më vonë u martua me Stake Milanin nga Kuçi. Para se të vdiste në 1876, u bë me dy djem: Gjergjin (1872-1924), i ati i Milloshin dhe Kriston[1].
Gjergji, i ati, zotëronte një bar dhe ishte një anëtar shumë i respektuar i komunitetit. Vlen për tu përmendur zgjedhja e tij si përfaqësues i Shkodrës në Kongresin e Beratit më 1922 (ku u shpall Kisha Orthodhokse Autoqefale e Shqipërisë nga Fan Noli).[2] Gjergji ishte i martuar martua me Sofia Kokoshin (e ëma Migjenit) në 1900. Më 1910 Gjergji zuri një ushqimore dhe dhjetë vjet më vonë, kur vdiq baxhanaku Ilia Trimçev, mori ëmbëltoren e tij, të cilën e mbajti gjersa vdiq, më 21 mars 1924, në moshën pesëdhjetë e dy vjeç. Në këtë dyqan e ndihmoi fëmija i parë i shtëpisë, Nikolla, që pati lindur më 30 tetor 1901 dhe vdiq një mot pas t'et nga pleuriti. E ëma vdiq që në 1916 duke lënë gjashtë fëmijë (dy djem e katër vajza). Si i shoqi, Sofia gëzonte nam të mirë në rrethet shoqërore dhe ish edukuar në seminarin katolik të Shkodrës, të drejtuar nga murgesha italiane.[2] E dërrmuar nga këto fatkeqsira që e pllakosën njëra pas tjetrës, vdiq më 1926 edhe gjyshja tetëdhjetëvjeçare. Ndër gjashtë fëmijët, Milloshi dhe e motra më e vogël, Ollga, u shkolluan në shkollën fillore serbe në Shkodër [2]. Shtëpia ku lindi poeti nuk ekziston më prej shumë vitesh. Ajo ishte e ndërtuar në oborrin e shtëpisë së Trimçeveve dhe pikërisht kjo shtëpi u bë edhe Muzeu i Migjenit nga viti 1961 deri në vitin 1993.
Jeta e veprimtaria
Arsimin fillor e mori në qytetin e lindjes në një shkollë serbo-ortodokse dhe nga 1923 deri më 1925 u shkollua në Tivar ku vetëm në serbisht ka notën mirë, ku e motra Lenka ishte shpërngulur martuar atje me Llazar Jovanin, familja e të cilit e kishte origjinën ngaKavaja. Daja, Jovan Kokoshi, e lajmëroi se i pati nxjerrë bursë për në gjimnazin e Manastirit. U nis atje në vjeshtë të 1925. Pasi përfundoi semi-maturën më 1927 me rezultate të mira, për vjetin shkollor 1927-1928, kundër dëshirës së tij, e regjistruan në Seminarin ortodoks "Jan Shën Teologu" po në atë qytet. Në gjimnazin e Manastirit ka po t'atillë notë në serbisht, në histori e fizikë, dhe "mjaftueshëm" në matematikë; në zell ka notën tre. Edhe në seminar gjatë vitit të parë Milloshi ka vetëm "mirë" në serbisht, greqisht, latinisht, frëngjisht, porse vitin e dytë në gjithë këto gjuhë, sikundër edhe në rusisht, qëndron "shumë mirë"; vetëm në letërsinë kishtare ka "mirë" dhe "i shkëlqyer" në pedagogji, metodikë, gjimnastikë, dhe në këngë. Në klasën e tretë zbret përsëri në "mirë" në gjuhët klasike dhe në mësimin kryesor, "Shkrimet e Shenjta". Në latinisht as në klasën e katërt s'e ka përmirsuar notën, porse tani është i shkëlqyer në rusisht dhe shumë mirë në greqisht; notën "mirë" e ka në "Dogmatikë" (teologji), në psikologji e logjikë. Në vjetin e pestë, në të fundit, është shumë mirë në latinisht dhe pergjithësisht vetëm "mirë" në mësimet fetare të Seminarit. I ka dhënë rëndësi gjuhëvet frëngjisht e rusisht, me të cilat lexonte drejtpërdrejt autorët më të vështirë. Në diplomën e lëshuar prej drejtorisë së shkollës më 18 qershor 1932, cilësohet "bir i Gjergjit, tregtar". Me atë "Dëftesë Pjekurie" e shpalli kandidat t'aftë për shërbim kishtar, për mësim të fesë dhe për studime intelektuale të larta në fakultetet universitare. Me dëftesën e pjekurisë në xhep, Milloshi u nis më 22 qershor 1932 nga Manastiri për në Tivar, tek e motra, Lenka. Në pasaportën që pati marrë në Manastir prej konsullatës shqiptare lexohen shënimet e titullarit: "Shtati i lartë, balli i rregullt, sytë gështenjë, hunda e rregullt, goja normale, flokët gështenjë, mjekra e mustaqet e rruara,ngjyra e bardhë, shenja të veçanta s'ka". Në vitet 1933-1937 punoi si mësues filloreje në Vrakë, Shkodër dhe në Pukë. Kjo është edhe koha kur zhvilloi veprimtarinë letrare. Shkrimet e para i botoi më 1934, bashkëpunoi në revistat "Iliria", "Bota e re" etj. Më 1936 veprat e veta poetike i përmblodhi në librin "Vargje të lira", të cilin censura nuk e la të qarkullojë. Takon Petro Markon para se ai të nisej për në Spanjë. Kalon një verë me rioshin Lazër Radi, gjë që do frymzonte këtë të fundit t'i kushtonte një libër kujtimesh. Nga fundi i vitit 1937 shkoi në Itali për tu shëruar nga sëmundja e mushkërive. La në dorëshkrim një pjesë të rëndësishme të prozës së tij.
Migjeni kishte bindje të përparuara për kohën e tij, me të cilat filloi të brumoset që në bankat e shkollës nën ndikimin e veprave të autorëve përparimtarë. Punën si shkrimtar e nisi kur në letërsinë shqiptare po forcohej rryma demokratike me shkrimet e tij realiste, thellësisht novatore nga brendia dhe forma, dha ndihmë të madhe në zhvillimin e saj të mëtejshëm.
Në themel të veprimtarisë së Migjenit qëndron aspirata për një botë të re, ku njerëzit e thjeshtë të jetojnë të lirë dhe të lumtur me dinjitet njerëzor dhe pa frikë për të nesërmen. Ky humanizëm aktiv përshkon tej e ndan veprën e tij. Në poezitë e para, si "Zgjimi", "Të birt' e shekullit të ri", "Shkëndija", "Shpirtënit shtegtarë", etj. pakënaqësia e thellë ndaj realitetit çifligaro-borgjez dhe ëndrra e autorit për një të ardhme të bukur u shpreh me figura të gjalla romantike. Poeti u ngrit kundër amullisë shoqërore dhe forcave që mbanin vendin në errësirë ("kalbësinave që kërkojnë shejtnim"). Kritika e rreptë e gjendjes së rëndë të vendit u gërshetua në këto vepra me dëshirën e zjarrtë për "një agim të lum e të drejtë kombëtar", me grishjen për të luftuar për ditë më të bukura. Për zhvillimin e Migjenit si shkrimtar është karakteristik kalimi i tij i shpejtë nga romantizmi revolucionar në realizmin kritik.
Pasqyrimi i varfërisë së thellë të masave zë vend qendror në botimet e Migjenit për shkrimtarin kishte rëndësi të madhe shoqërore që të dilte në dritë sa më qartë humnera e vuajtjeve, ku e kishte hedhur popullin regjimi reaksionar. Heronjtë e veprave të tij më të mira ("Bukën tonë të përditshme falna sot", "Bukuria që vret", "Mollë e ndalueme", "Legjenda e misrit", "A don qymyr zotni ?", etj.) ishin të papunë që rropateshin gjithë ditën për të nxjerrë kafshatën e gojës, malësorë që qëndronin në zgrip të jetës, të mjerë që nuk u kishte ecur në jetë dhe ishin flakur jashtë shoqërisë. Në "Poemën e mjerimit", veprën e tij më të shquar, Migjeni përshkroi në tablo të gjallë dhe rrëqethëse të gëlltitjes së vështirë të masave të shtypura dhe të shfrytëzuara, të venitjes së tyre fizike nën grushtin e mjerimit, që sundonte në vend dhe mbrohej nga monarkia çifligaro-borgjeze. Në një varg shkrimesh, si "Zoti të dhashtë" etj., Migjeni fshikulloi ashpër indiferentizmin e klasave të kamura ndaj vuajtjeve që hiqte populli. Shtresat e privilegjuara Migjeni i pasqyroi kryesisht në jetën e tyre vetjake, ai tregoi moralin hipokrit dhe despotizmin që karakterizonte marrëdhëniet e tyre familjare ("Të çelen arkapijat", "Studenti në shtëpi"). Në "Studenti në shtëpi" vuri në lojë inteligjencien borgjeze, si forcë e paaftë për të luftuar për ideale të larta. Migjeni goditi haptazi dhe me forcë artin dhe shtypin zyrtar ("Kanga skandaloze", "Programi i një reviste", "Novelë mbi krizën" etj.) Skamorët, të cilët i urrenin shtypësit, por ende nuk guxonin të ngriheshin kundër tyre, Migjeni i pasqyroi me simpati të thellë. Në skicat "Luli i vocërr" dhe sidomos te "Zeneli", shkrimtari vuri në dukje aftësitë intelektuale të masave dhe dëshirën e zjarrtë për ndryshime në gjendjen e tyre shoqërore. Shkrimtari tregoi edhe shfaqjet, sado të zbehta të protestës së tyre ndaj padrejtësisë shoqërore ("Mollë e ndalueme"). Rrëfimi i thjeshtë dhe konciz, imtësitë, që zbulojnë thelbin e dukurisë, fryma polemike, psikologjizmi i hollë, prirja për t'i dhënë personazhet me disa viza, figurat poetike shprehëse, ironia - këto janë veçoritë kryesore të stilit të Migjenit. Shkrimet e tija lanë gjurmë të dukshme në letrarët e rinj të kohës.
Me mohimin e shoqërisë çifligaro-borgjeze dhe aspiratën e fortë për një të ardhme më të mirë për masat e popullit, Migjeni pati ndikim të ndjeshëm në rrethet e rinisë përparimtare ; me veprat e tij ndihmoi në formimin shpirtëror të saj. Këtë rol ato e luajtën edhe në vitet e qëndresës kundër pushtuesit fashist, kur qarkullonin dorë më dorë.
Pas Çlirimit trashëgimi letrar i Migjenit u bë i njohur plotësisht. ("Veprat" e plota të Migjenit janë botuar tri herë: 1954, 1957, 1961, kanë dalë edhe një varg botimesh të tipave të ndryshëm). Shkrimet poetike dhe në prozë të Migjenit janë përkthyer në disa gjuhë të huaja. Për jetën dhe shkrimet e tija janë botuar studime e artikuj të shumtë.
Me interesimin e Republikës Popullore të Shqipërisë eshtrat e Migjenit u sollën në atdhe në 1956. Iu dha titulli "Mësues i Popullit" post-mortem në vitin 1957.

Po e mbyll shkrimin me P O E Z I nga Migjeni i pavdelshem
LUTJE

Të lutem, o perëndi,
për një simfoni
me tinguj t'argjantë
e akorde t'artë.

Të lutem, o perëndi,
për një simfoni -
plot dashuni
të nxehtë si tu vasha gjitë
kur vlojnë ndijesitë.

Të lutem, o perëndi
për një simfoni
të dëfrej në lumni
t'u u përkundë n'ani
të bukur t'andrrimeve
të kaitër, ku të fantazmeve
buzët më tërheqin zjarrtë
e më digjen syt e flaktë.

Të lutem, o perëndi,
për një simfoni -
e kurr, e kurr ma mos të zgjohemi.


DY BUZË


Dy buzë të kuqe,
dy dëshira të flakta,
që afshin ma thithën,
gëzimin ma fikën,
si fantazma ikën
ndër do bota të larta...
Dy buzë të përgjakta,
dy dëshira të flakta,
që afshin ma thithen
në buzë kur m'u njitën -
andjeet m'i trazuen,
zemrën ma tërbuen,
trunin ma helmuen
e në fund u mërguen...
Dy buzë të kuqe,
bukuri fatale,
të një grueje stërzane
një pranverë të tanë më mome
një pjesë zemre më nxome,
dhe gëzimin ma vodhne...
Ato dy buzë të kuqe
dhe dy lotë të mia
qenë shenjat e dhimbjes
kur më vrau bukuria,
kur më zu dashunia
e më dogji rinia.


NËN FLAMUJT E MELANKOLISË

Në vendin tonë
kudo valojnë
flamujt e një melankolie
të trishtueshme...
... dhe askush s'mund të thotë
se këtu rron
një popull që ndërton
diçka të re.
Aty këtu në hijet
e flamujve
mund të shifet
një mund, një përpjekje
e madhe përmbi vdekje
për të pjellë diçka të madhe,
për të qitë në dritë një xhind!
Por, (o ironi)
nga ajo përpjekje lind
vetëm një mi.
Dhe kështu kjo komedi
na plas dellin e gazit,
nsa prej marazit
pëlcasim.
Në prakun e çdo banese
ku ka ndoj shenj jetese
valon nga një flamur
melankolie të trishtueshme.

FRYMËZIM i PAFAT

Frymzim' i em i pafat,
që vjen e më djeg mu në gji,
për kë po më flet? për kë të shkruej?
përse po më ban që kaq të vuej?
pse vjen e më djeg mu në gji,
frymzim' i em i pafat?

Për të gjorët? për ata që nuk kanë dritë?
0 frymzim' i em i ngratë,
mjaft me plagë që s'kan shërim,
leni të dergjen në mjerim,
Njerzit s'duen ma trishtim,
botës s'ia kande atë kangë të thatë,
thot se mjell një farë të idhtë.

Far' e idhtë... far' e idhë...
- 0 njerz të bimë nga far' e ambël!
Frigë të mos keni, pse një kangë
mund t'ju theri në ndjesi,
t'ju kujtojnë zemrën në gji
në ndërgjegje dhe një dangë...
porju t'ju bajë edhe ma zi.

Frymzim' i em i pafat!
Shporru ktej! Nuk të due!
S'i due hovet tueja të nalta,
as fluturimet... Nëpër balta...
të ditve tona të shklas un due
rrokë me njerzit që rrok nata.

LAGJA E VARFUN

Krahët e zez të një nate pa fund
e varrosën lagjen pranë,
dritë, jetë, gjallsi - askund,
vetëm errsinë e skam.

U harrue jeta e ditës
ndër shtresat e natës, e pagja
u derdh nga parzm' e errsinës...
n'andrra përkundet lagja.

Njerzit ndër shtëpia flejnë
me gjoksa të lakurtë e të thatë
e gratë... fëmi po u lejnë
pa ushqim në gji, pa fat,

Pushojnë gjymtyrt e shkallmueme
në punën e ditës së kalueme,
shërohen trutë e helmueme
në gjumin e natës s'adhrueme.

Veç zemrat e njerzve të lanun
me të rektunt prralla rrfejnë:
mbi barrat e jetës së namun
që shpirt dhe korriz thejnë.
Prralla mbi fëmij rrugaça
barkjashtë e me hundë të ndyta,
që dorë shtrijnë me vjedhë, me lypë
e ngihen me fjalë të ndyta.

Prralla mbi varza të fyeme
me faqe e me buzë të thithna.
Prralla mbi djelm, me të thyeme
shprese, në burg me duer të lidhna,

të cilt nesër para gjyqit
për delikt do të përgjegjin, -
vetëm dreqit e hyllit
të gjith fajet tash ua mbshtesin.

Kështu lagj' e varfun pëshpritë
dhe errsinës hallet tregon.
Një gjel i undshëm, me dritë
të hanës i rrejtun, këndon.

Hesht! or gjel kryengritës,
i lagjës së varfun. - Këtu
nuk zbardh për ty drita e dritës.
i gjikuem je me ngordhë n'u.


VETMIA

Më plak mërzitja
që vetmiamë sjell;
përbuzja, urrejtja
të gjith sendet m'i mbështjell
që kam shumë anmiq
të liq
në këto sende pa shpirt,
Nuk flasin.
As sy s'kanë.
Po mue më bahet
se aty janë
vetëm që të më plasin
zemrën.
Së paku, të më shajnë:
I mallkuem!
Së paku, të anë tallin:
I uruem!
Së paku, të më këndojnë:
-I yni zot!
Ose të më thonë:
- Jeton kot!
Të flasin, të flasin se fjalë due
në kët vetmi me ndigjue.
Ose të më tregojnë historinë
e tyne, autobiografinë:
ndoshta ty do gjej gjasim
mejeten tcme pa tingllim
që në vetmi po e kaloj -
dhe s'po dij a rroj e s'rroj.
Sendet heshtin. - sa të pamëshirë!
Më bajnë dhe mue të hesht me pahirë,
pse gojë s'kanë
dhe nuk flasin,
aty janë
vetëm të më plasin
zemrën teme që po vuen
dhe në mërzi vetveten truen

POEMA E MJERIMIT

Kafshatë që s'kapërdihet asht, or vlla, mjerimi,
kafshatë që të mbetë në fyt edhe të ze trishtimi
kur shefftyra të zbeta edhe sy tëjeshilta
që të shikojnë si hije dhe shtrijnë duert e mpita
edhe ashtu të shtrime mbrapa teje mbesin
të tanëjetën e vet derisa të vdesin.
E mbi ta n'ajri, si në qesendi,
therin qiellën kryqat e minaret e ngurta,
profetënt dhe shejtënt në fushqeta të shumngjyrta
shkëlqejnë. E mjerimi mirfilli ndien tradhti.
Mjerimi ka vulën e vet të shëmtueme;
asht e neveritshme, e keqe, e turpshme;
balli që e ka, syt që e shprehin,
buzët që më kot mundohen ta mshefin -
janë fëmitë e padijes e flitë e përbuzjes,
të mbetunat e flliqta rreth e përqark tryezës
mbi të cilën hangri darkën një qen e pamshirshëm
me bark shekulluer, gjithmon i pangishëm.
Mjerimi s'ka fat. Por ka vetëm zhele,
zhele fund e maje, flamujt e një shprese
të shkymë dhe të coptuem me të dalun bese.
Mjerimi tërbohet në dashuni epshore.
Nëpër skaje t'errta, bashkë me qej, mij, mica,
mbi pecat e mykta, të qelbta, të ndyta, të lagta
lakuriqen mishnat, si zhangë; të verdhë e pisa;
kapërthehen ndjenjat me fuqi shtazore,
kafshojnë, përpijnë, thithen, puthen buzët e ndragta
edhe shuhet uja, dhe fashitet etja
n'epshin kapërthyes, kur mbytet vetvetja.
Dhe aty zajnë fillin të marrët, shërbtorët dhe lypsat
që nesër do linden me na i mbushë rrugat.
Mjerimi në dritzën e synit te kërthini
dridhet posi flaka e mekun qirini
nën tavan të tymuem dhe plot merimanga,
ku hije njerzish dridhen ndër mure plot danga,
ku foshnja e smueme qan si shpirt' i keq
tu' ndukë gjitë e shterruna të së zezës amë,
e kjo prap shtazanë, mallkon zot e dreq,
mallkon frytn e vet, mallkon barrn e randë.
Foshnj' e saj nuk qesh, por vetëm lëngon,
e ama s'e don, por vetëm mallkon.
Vall sa i trishtueshëm asht djepi i skamit
ku foshnjën përkundin lott edhe të fshamit!
Mjerimi rrit fënnin në hijen e shtëpive
të nalta, ku nuk mrrin zani i lypsis,
ku nuk mund t'u prishet qetsia zotnive
kur bashkë me zoja flejnë në shtretënt e lumnis.

Mjerimi pjek fëmin para se të burrnohet;
don ta msojë t'i iki grushtit q'i kërcnohet,
atij grusht që në gjumë e shtërngon për fytit
kur fillojnë kllapitë e etheve prej unit
dhe fetyrën e fëmis e mblon hij' e vdekjes,
një stoli e kobshme në vend të buzqeshjes.
Një fryt kurse piqet dihet se ku shkon
qashtu edhe fëmia në bark të dheut mbaron.
Mjerimi punon, punon dit e natë
tu' i vlue djersa në gjoks edhe në ballë,
tue u zhigatun deri në gjujë në baltë
e prap zorrët nga uja i bahen palë-palë.
Shpërblim qesharak! Për qindenjë afsh
në ditë - vetëm: lekë tre-katër dhe "marsh!".
Mjerimi kaiher' i ka faqet e lustrueme,
buzët e pezmatueme, mollzat e ngjyrueme,
trupin pënnendore e një tregtis së ndytë,
që asht i gjikuem të bijë në shtrat të vet i dytë;
dhe për at shërbim ka për të marrë do franga
ndër çarçafë, ndër fëtyra dhe në ndërgjegje danga.
Mjerimi gjithashtu len dhe në trashigim
-jo veç nëpër banka dhe në gja të patundshme,
por eshtnat e shtrembta e në gjoks ndoj dhimbë,
mund që të len kujtim ditën e dikurshme
kur pullaz' i shtëpis u shemb edhe ra
nga kalbsin' e kohës, nga pesha e qiellit,
kur mbi gjithçka u ndi një i tmerrshmi za
plot mallkim dhe lutje si nga fund i ferrit,
ish zan' i njeriut që vdiste nën tra.
Kështu nën kambë të randë të zotit t'egërsuem -
thotë prifti - vdes ai që çon jetë të dhunuem.
Dhe me këto kujtime, ksi lloj fatkeqësinash
mbushet got' e helmit në trashigim brezninash.
Mjerimi ka motër ngushulluese gotën.
Në pijetore të qelbta, pranë tryezës plot zdrale
të neveritshme, shpirti me etje derdh gotën
në fyt për me harrue nandhetenand' halle.
E gota e turbull, gota satanike
tu' e ledhatue e pickon si gjarpni -
dhe kur bie njeriu, si gruni nga drapni,
nën tryezë qan-qeshet në formë tragjikomike.
Të gjitha hallet skami në gotë i mbyt
kur njëqind i derdh një nga një në fyt.
Mjerimi ndez dëshirat si hyjet errsina
dhe bajnë tym si hejt q'i ban shkrum shkreptima.
Mjerimi s'ka gëzim, por ka vetëm dhimba,
dhimba paduruese që të bajnë të çmendesh,
që t'apin litarin të shkojsh fill' e të varesh
ose bahe fli e mjerë e paragrafesh.
Mjerimi s'don mshirë. Por don vetëm të drejt!
Mshirë? Bijë bastardhe e etënve dinakë,
të cilt në mnyrë pompoze posi farisejt
i bijnë lodërtinës me ndjejt dhelparak
tu' ia lëshue lypsiti një grosh të holl' në shplakë.
Mjerimi asht një njollë e pashlyeme
në ballë të njerzimit që kalon nëpër shekuj.
Dhe kët njollë kurr nuk asht e mundshme
ta shlyejnë paçavrat që zunë myk ndër tempuj

Të Bijte e Shekullit te Ri

Na te birte e shekullit të ri,
qe plakun e lame ne "shejtnin" e tij
e cuem grushtin për me luftue
nder lufta të reja
dhe me fitue...
Na te birte e shekullit të ri,
filizat e një toke se rimun me lot,
ku djerse e ballit u dikonte kot
se dheu ynë qe kafshate e huej
dhe ne marrzi duhej shum shtrejte t'u paguhej.
Na te birte e shekullit të ri,
vllazen te lindun e te rritun ne zi,
kur tinglloi çast' i ynë i mbrame
edhe fatlume
ditem me thanë :
S'duem me humbe
ne loje te pergjakte te historis njerzore,
jo! jo! s'i duem humbjet prore
duem ngadhnim!
ngadhnim, ndërgjegje dhe mendimi te lirë!
S'duem, për hirë
te kalbsinave te vjetra, qe kërkojnë "shejtnim",
te zhytemi prap ne pellgun e mjerimit
qe te vajtojme prap këngën e trishtimit,
këngën monotone, pa shpirt, te sklavnis
te jem' një thumb i ngulun nder trute e njerzis.
Na te birte e shekullit të ri,
me hovin ton e te ndezun peshe,
nder lufta të reja kemi m'u ndeshe
dhe për fitore kem' me ra fli.

Kanga e Rinise

Rini, thueja kanges ma te bukur qe di!
Thueja kanges sate qe te vlon ne gji.
Nxirre gezimin tand' te shpertheje me vrull...
Mos e freno këngën! Le të marri udhe.

Thueja kanges, rini, pash syt e tu...
Të rroki, te puthi kënga, te nxisi me dashnu
me zjarrm tand, rini... Dhe te na mbysi dallga
prej ndjenjash te shkumbzueme q'i turbullon kënga.

Rini, thueja kanges dhe qeshu si femi
Kumbi i zanit te perplaset për qielle
dhe te ktheje prap te na, se hyjt ta kanë zili

e na te duem fort si te duem një diell.
Thueja kanges, Rini! Thueja kanges gezimplote!
Qeshu, rini! Qeshu! Bota është e jote.

Recital i Malesorit

O, si nuk kam një grusht te fortë
t'i bij mu ne zemër malit qe s'bezane,
ta dij dhe ai se c'domethane i dobët -
n'agoni te perdihet si vigan i vrame.

Unë lugat si hij' e trazueme,
trashigimtar i vuejtjes dhe i durimit,
endem mbi bark te malit me ujen e zgjueme
dhe me klithma te pakenaqura t'instinktit.

Mali hesht. Edhe pse përditë
mbi lekure te tij, ne loje varrimtare,
kerkoj me gjete një kafshate ma te mirë...
Por me rren shaka, shpresa genjeshtare.

Mali hesht, dhe ne heshtje qesh.
E unë vuej, dhe ne vuejtje vdes.
Po unë, kur? heu! kur kam për t'u qesh?
Apo ndoshta duhet ma pare te vdes?

O, si nuk kam një grusht te fuqishem!
Malit, qe hesht, mu ne zemër me ia njesh!
Ta shoh si dridhet nga grusht' i paligjshem...
E unë te kënaqem, te kënaqem tu' u qesh.

Përgatiti Kozeta Zavalani

 

 

Vilhelme Vranari-Haxhiraj Rrnoftë Shqipëria dhe na ndihmoftë Perëndia!

 

Vilhelme Vranari-Haxhiraj


Rrnoftë Shqipëria dhe na ndihmoftë Perëndia!


(Në kujtim të çiftit Aurelia dhe Ajvaz Voka)


Titulli i këtij shkrimi,"Rrnoftë Shqipëria dhe na ndihmoftë Perëndia", që vjen nga kujtesa e kohës, së cilës dikush duhet t'ia heqë e t'ia fshijë pluhurin e harresës për të nxjerrë në dritë të vërtetën. Zbulimi i jetës sociale, politike apo kulturore individuale të shqiptarëve, mbështetet në një të vërtetë të madhe, në një realitet të pamohueshëm, mbi të cilat njohim të vërtetën historike të një kombi të lashtë sa vet njerëzimi. Theksoj se ky titull që është sa domethënës dhe po aq historik, që shërben si thirrje, e cila vjen deri sot si një bekim, u shkrua me shkronja të arta dhe u qëndis nga dora e një gruaje, me dhëmbshurinë e një nëne që lindi bijë dhe bija shqiptarë. Ajo nuk kishte lindur shqiptare. Në genet e saj nuk kishte gjak shqiptar, por ajo e deshi Shqipërinë sa deshi edhe tokën që e lindi.

Eh, fati i shqiptarit! Fat i paracaktuar nga hijet gjakpirse, skllavëruese e sunduese të të huajve, që për shekuj e robëruan këtë komb vital, duke i mohuar rrugën e lirisë dhe të zhvillimit. Dhe shqiptari që më mirë pranon vdekjen me nder, se sa të jetë skllav në shtëpinë e tij, i huaj në truallin e vet, pa pronë në tokën mëmë në pragun e stërgjyshërve të të parëve pellazgo-iliro-trakë,  mori rrugën e mërgimit.

Mërgimi, ah, mërgimi, kjo plagë e rëndë, e shkaktuar jo nga plumbi, por nga malli i zhuritur, për një gurë e për një dru, për gurgullimën e përroit e për një shpat mali, për flladin detar apo për murlanin, për diellin që ngroh shpirtin e atdhetarit, për një serenatë a një polifoni labe, për çiftelinë a cylën dyjare, për vatrën e tymin në oxhaqe, për brumin që vjen në magje, për drynët e ndryshkur që mbyllën sa e sa pragje, për vajzat dhe djemtë lastar që ta bëjnë shpirtin behar. Eh, në kurbet për çfarë nuk ke mall?! Për atë tokën time , për një fjalë të ëmbël shqipe.

Sa dhembje dhe sa lotë janë shkaktuar nga koha? Sa baltë u hodh mbi shqiptarët e vërtetë? Të gjorët arbër! Kur menduan se fituan lirinë, shqiptarët kaluan në një sistem tjetër diktaturë komuniste, ku lufta e egër e klasave, me persekucionin e tmerrshëm e të pashoq që zbatoi, shkaktoi plagë të rënda e të pashërueshme që dhe sot kutërbojnë era krim makabër, kufomë dhe gangrenë. Ata që mundën t'i shpëtojnë ferrit komunist, morën arratinë. Por duhet guxim dhe kurajo për të folur për këta njerëz që ia kushtuan jetën kombit dhe atdhetarizmit, që koha  e egër të mos i varros dhe të mos i  fshijë e t'i marrë zvarrë. Kurrë nuk mund të ringjallen më mirë se tani, në këtë vit jubile, të 100 vjetorit të Pavarësissë sonë kombëtare. Secili nga ne ka lexuar për jetën e dhimbshme të bashkëkëmbasve jashtë atdheut, për punën dhe përpjekjet për çështjen kombëtare të të gjithë mërgimtarëve. Por kur fati ndonjerin e ka lidhur me jetën e një të huaji apo të huaje, dhe të dy si çift i janë përkushtuar çështjes sonë kombëtare, është një vepër madhore që duhet renditur mes fakteve historike që kanë vendosur fatet e kombit. Të punosh dhe jetosh në kushte të tilla në një regjim diktatorial, është guxim dhe trimëri.

Është shumë rrënqethëse kur sheh të shaktërrohen vlerat humane të një kombi, sa e sa jetë, familje mëdha, një shtresë fisnike, (që përbëjnë palcën e kombit), një plejadë intelektualësh me kulturë perëndimore (që ishin ajka e trurit të kombit), vriteshin sa ëndrra dhe shuheshin sa dëshira. Por më shumë nga të gjitha shtresat, vuajtjen e përjetonin gratë apo nënat. Kur shkrova librin, me titull "Mamaja", redaktori i tij, i ndjeri Prof. Odhise Grillo më tha: "Lufta e klasave ishte e pashembullt në Shqipëri. Vilhelme ,më vjen keq, por ti ke lënë shumë dritare!"- Këto fjalë të këtij burri të mençur, mikut të fëmijëve, më detyruan të shkruaja trilogjinë. Librat e mi i pëlqejnë edhe komunistët, sepse unë flas pa dorashka dhe ua përplas në fytyrë shkaktarëve të vuajtjeve që i persekutonin edhe etërit e vet. Po kështu vepron edhe Bubullima e Bukureshtit, sot e kësaj dite. Te gjithë librat e mi kanë mendime filozofike, jo pompoze, por të thjeshta, nga jeta, ndaj janë vlerësuar nga kritikët. Duke lexuar një portret të Baki Ymerit kushtuar prindërve të tij, mendova se u përshtaten disa shprehje shumë të bukura të librit tim të mësipërm, si: "Duhej një zemër e madhe, bujare që t'ia plotësonte dëshirën e fundit asaj bashkëshorteje, asaj nëne të zhurritur nga malli..." Vetëm duke i shtuar për rastin në fjalë edhe: "malli ndaj botës shqiptare dhe asaj rumune." - Bëhet fjalë për një grua të veçantë, që jetën e saj e ndau mes dy shteteve.


U  lind kur u  lind Nëna Tereze (1910) dhe u shua kur u shua kjo nënë e shenjtë (1997)

Mamaja e Baki Ymerit, Aurelia Graur, autorja e thënies me të cilën titullohet edhe shkrimi, lindi më 1910, po atë vit kur u lind Nëna Tereza. Çuditërisht, edhe Aurelia u nda nga jeta të njëjtin vit kur u shua jeta e Nënës Tereze, 1997, duke u shuar si një grua e shenjtë. Kurse në veprat e mia, ishin ata, pereskutorët e komunizmit shqiptar, që e çuan atë grua drejt vdekjes. Nëse unë do të citoj disa paragrafe nga libri im, ato i takojnë edhe nënës së Baki Ymerit, Aurelias. Madje jo vetëm heroinës sime dhe Aurelies, por gjithë atyre grave, burrave dhe fëmijëve që përjetuan luftën e egër të klasave në ferrin komunist të Europës lindore. Çfarë ka ndryshe apo të veçantë personazhi im, nga jeta e Aurelias? Asgjë, ndaj lexojeni: "Kur del nga burgu i shoqi, i shkonin për vizitë fshehurazi, natën, njerëzit e afërm dhe e përgëzonin që u kthye gjallë nga ferri, nga "qelivarret" më të ngushta se varret dhe më të ftohta se vdekja ku e kishin varrosur për së gjalli." Dhe ai përgjigjej trishtueshëm: "Erdha, po ç'gjeta vallë?! Një palë saraje të rrënuara, të shndërruara në disa kotece pulash. Gjeta një portë të kyçur, një ekonomi të rrënuar, një djalë të braktisur, që endet rrugëve të përbaltura, një  grua inekzistente që ma rrëmbyen dhe ia dorëzuan vdekjes. Një varfëri të tejskajshme që duket se është bërë zonjë e vendit. E ç'më duhet më jeta?!"

Kjo histori e dhjetëra të tjera kanë ndodhur në vendin tim, në familjen time, tënden e të kujtdo që bisha komuniste i syrgjynosi në biruca hermetike dhe në kampe internimi, apo i vrau duke u mohuar të drejtat më legjitime, jetën, lirinë, arsimimin dhe profesionin... Unë nga thëniet e tyre nxora diçka, duke shtuar vetëm emrin tim, sepse ende nuk më njeh lexuesi i huaj, edhe pse disa kritikë rumunë e kanë vlerësuar shumë lartë librin tim „Mamaja" (Marius Chelaru, Mihai Antonescu, Monica Mureshani), siç kanë vlerësuar edhe dhjetëra vepra tjera të përkthyera në rumanisht nga bukureshtari i ditëve tona, Baki Ymeri, të cilit iu luta të më dërgonte diçka rreth jetës së babait dhe mamasë së tij. Duke venë shenjën e paralelizmit mbi ngjashmërinë e jetës së zhvilluar në librin "Mamaja" apo më gjerë në Trilogjinë "Vështroni Meduzën" me vuajtjet dhe jetën plot sakrifica të Ajvaz dhe Aurelia Voka, desha të di si reaguan prindërit e saj kur ata të dy u dashuruan, si u bë dasma e tyre? Natyrisht diçka të përafërt. Sa kohë jetuan në Rumani, disa emra vendesh të bukura dhe të rëndësishme, ndonjë emër pallati, rruge, lagjeje. Ose, kur u vendosën ata në Shipkovicë, sa fëmijë lindën, si u ambientua mamaja e tij, një bijë Rumanie me zakonet tona mesjetare. Desha të njoh realitetin e të shkruaj për ta, të dalë diçka e veçantë për një çift model, që i mbijetoi atij regjimi kobndjellës.

Fisnikëri, bujari, miqësi, besnikëri e atdhetari

Duke lexuar të dhënat e Baki Ymerit, dua të theksoj se bashkatdhetarët tanë që jetojnë në mërgim kanë një jetë të veçantë. Them se disa prej tyre kanë një origjinë aristokrate, siç është rasti i Ajvaz Vokës dhe Aurelias së tij, apo ai i birit të tyre që bën çmos për ta pasqyruar fisnikërinë shqiptare dhe patriotizmin që i ka karakterizuar shqiptarët e Rumanisë. Në bazë të fakteve të gjalla, ata e kanë përforcuar fuqimisht miqësinë rumuno-shqiptare, që nga viti 1932 kur janë njohur (Ajvazi dhe Aurelia) e deri tani në 100 vjetorin e Pavarësisë (me veprat konkrete publicistike, letrare dhe atdhetare të Baki Ymerit). Është një subjekt i veçantë që më ngazëllen për ta zhfilluar me detaje. Nuk është hera e parë tentoj të përshkruaj fisnikërinë e njerëzve tanë në Shqipëri dhe matanë kufijve të saj, sepse jeta e tyre më duket si përrallë, ashtu sikurse edhe fèmijërija ime, që deri në moshën 6 vjeçe e kam përjetuar si një përrallë. Pse? Se jam nga Kanina, ku buron fisnikëri, bujari, miqësi, besnikëri, atdhetari.

Ndërsa lexoj kujtimet për prindërit e Baki Ymerit, më bie në sy dhe më mrekullon si mua, edhe Fitimin (bashkëshortin tim), fotografia e prindërve të Baki Ymerit, e vitit 1932. Një tjetër mrekulli e po atij viti, ku vihet re dashuri dhe besnikëri ndaj atdheut të dytë të saj, është qëndisja artistike e Aurelias, ku shkruan “Rroftë Shqipnija ene na nimoftë Perëndija!” Gjithmonë sipas  të dhënave të Bakiut, tezja e tij, Rozalia, motra e Aurelias, ishte bukëtaresha e motrës së mbretëreshës. Në këtë rast njihemi me një fjalë me kuptim shqip, bukëtareshë (kuzhiniere), kurse kuzhinës rumunët i thonë "bukëtërie". Duhet të kemi parasysh që në këtë rast flasim për një kurbetli.

Ndaj s' duhet të harrojmë se veç të këqijave, kurbeti ka edhe të mirat e veta. Duke nisur me emigrimin para Luftës së Dytë Botërore si në Egjipt, Turqi, Bullgari, Rumani, Çekosllovaki etje; dhe emigracioni pas vitve 90 që i çoi shqiptarët në të katër anët e botës, bëri që jo vetëm të fitojnë materialisht, por duke u pajisur me kulturë perëndimore, ndryshuan mentalitetin mesjetar, mënyrën e jetesës rritën kërkesat ndaj vetes dhe ndaj kombit.  Kështu emigracioni e fisnikëroi vendlindjen me vlera të reja kombëtare e familjare, ekonomike dhe kulturore. Them kulturore për ata shqiptarë që janë të vetëdijshëm se pa ngritjen e  nivelit kulturor, nuk mund të bëhet fjalë për mbarëvajtjen e çështjes  kombëtare. "Për ta çuar përpara çështjen kombëtare, që është e ndeërlidhur ngushtë me çështjen politike, ekziston nevoja parësore për përkrahjen e projekteve kulturore..." - kjo ishte ideja shprehimore e Ajvaz Vokës, që me gjithë varfërinë e kohës, bënte 20 km. rrugë në këmbë nga Shipkovica në Tetovë e anasjelltas, vetëm për të blerë një gazetë në gjuhën shqipe. Le të shohim se si e portretizonte këtë njeri, motra e gruas së tij, Marieta Vasilesku?

“Motra ime më e madhe, Rozalia, ndërmjet viteve 1930-40, ishte "bukëtareshë" në komunën Dudeshti Çoplea, në konakun Gruef, te motra e mbretëreshës. Më kujtohet edhe kunati im, Ajvazi. Thuajse e shoh edhe tani. E mbaj mend mënyrën si vishej: me një kostum të zi prej një stofe të shtrenjtë e të bukur, këpucë të zeza, nga cilësia më e mirë, kapelë të zezë, kravatë nga më të shtrenjtat dhe çadra karakteristike e kohës. Kështu e përfytyroj kur e kam parë për herë të fundit, në vitin 1941. Edhe motra ime, Aurelia, ishte ndër femrat më të bukura të Bukureshtit: e veshur me elegancë, me bishtalecat palë-palë, me fustan të bardhë dhe me do këpucë princeshe. Ishin një çift i bukur, që edhe të tjerët ua kishin zilinë. Ata janë njohur për herë të parë pranë Lulishtes Mbretërore, në Bulevardin Mërëshesht (1932). Ajvazi kishte një karrocë me ëmbëltore dhe çikërrima të tjera, mbi të cilën figuronin edhe dy gazeta: Universul dhe Shqipëri e Re. Ajo, duke qenë në shoqëri të motrës sime më të madhe, Rozalias, e pyet arnautin e Shipkovicës, sa kushton një krehër? Ai deshi t’ia jepte falas, ndërsa ajo, duke mos e njohur, e refuzoi, u hidhërua dhe vazhdoi rrugën. Ky gjest i saj i krijoi përshtypjen arnautit se është fjala për një femër të ndershme dhe të sinqertë. Dhe shkoi pas saj deri në luginat e Transilvanisë, 600 km në veri të Bukureshtit, në komunën Band të Tërgu Mureshit, një katund me njerëz të qetë, të sinqertë, të ndershëm e të pastër, si për nga veshja, ashtu edhe për nga shpirti.”

Dhe më tej, vazhdon teto Maria: “Dhe ndenji atje një vit të tërë, ngase nëna jonë nuk donte ta  huajëzonte vajzën. Një punëtor i ri, i ndershëm dhe i ndërgjegjshëm, vlen më shumë se krejt ari i botës. Duke pasur një durim karakteristik, në ato pllaja të simbiozës rumuno-gjermano-hungareze, Ajvazi iu rrek punës fushore për kultivimin dhe shitjen e bostanit. Fitoi para dhe e  bindi nënën time t’ia japë vajzën. Bëri një dasmë të madhe dhe e mori motrën time për grua. Por duhej kohë që mamaja jonë, një vejushë fisnike,veshur në të zeza, për humbjen e burrit, plagosur në luftërat për bashkimin e tokave rumune (1916-1918), i cili u nda nga jeta një vit më vonë. Nuk mund t'ia jepte vajzën një të huaji dhe aq më tepër një djali të fesë islame. Asaj, si katolike, mbiemri "Imeri" i ngjallte neveri. Kjo urrejtje ishte kultivuar në opinionin e të huajve, për shkak të sundimit të Perandorisë Osmane për 5 shekuj në Shqipëri.  ”Siç e shohim Ajvazi ndërkohë që nxirrte bukën e gojës, kërkonte ta njihte opinionin bukureshtar me problemet shqiptare dhe përmes gazetës “Universul” ku botonte artiokuj kushtuar shqiptarëve dhe Shqipërisë (1941), duke mos u ndarë kurrë nga mërgimtarët tanë.

Jo vetëm kaq, por në lidhje me kërkesën për martesë, Ajvaz Voka ishte njeri i ndershëm dhe besnik sepse në gene kishte gjak shqiptari, të racës pellazg- ilire, gjak i bekuar i Gjergj Kastriotit dhe jo i Sulltanit apo Haxhi Qamilit. Kjo ndikoi që mamaja së fundmi lëshoi pe për fatin e Aurelias. Në bazë të një Fletëqarkullimit të Përkohshëm (Foglio di via Provvisorio), nr. 43, lëshuar nga Konsullata Italiane e Bukureshtit (25 gusht 1941), kuptojmë se “Ajvaz Ymeri, i lindur në vitin 1905 në Shipkovicë të Shqipërisë, së bashku me zonjën Aurelia Graur (e lindur më 13 korrik 1910 në komunën Band të Tërgu Mureshit), gëzojnë të drejtën e shfrytëzimit të këtij Fletëqarkullimi për udhëtim definitiv me pasaportën nr. 2.402/ 37515, lëshuar nga Legata Jugosllave e Bukureshtit, më 27 korrik 1932.” Nga burimet historike kujtojmë se Shipkovica asokohe i përkiste territorit të Shqipërisë. Si dëshmi janë një numër dokumentesh, çertifikatash bankare, korrespondenca etj. Gjatë qëndrimit në Bukuresht,  ai kishte kontakte me personalitete të njohura letrare, kulturore, shkencore dhe diplomatike. Për çështjen shqiptare jepte donacione të rregullta. Gjithashtu Ajvaz Voka shkruante  artikuj në të përditshmet "Curentul", "Universul" etj. Është gjetur artikulli me temë “Poporul Albanez shi noua ordine europeana” (Populli Shqiptar dhe rendi i ri europian), gazeta "Curentul", maj 1941. Tani vazhdojnë hulumtimet për publicistikën e tij nga i biri apo studiues të tjerë.

Malësori i Sharrit që jetoi e punoi  për Shqipërinë

Kështu e cilëson Ajvaz Vokën bashkëshortja, Aurelia Graur, e cila pas ardhjes së saj në Shipkovicë (1941), do të pagëzohet me një emër të ri: Ajshe Ymeri. Një nga dokument konkrete të atdhedashurisë shqiptare të këtij çifti bashkëshortor, është thirrja poetike me vlerë atdhetare: “Rroft Shipnia ene na nimoft Perëndija!”, qëndisur nga Aurelia ditën e kurorëzimit të tyre në komunën Band të Tërgu Mureshit (30 korrik 1932). Thuhet se kjo zonjë e bukur rumune e ka përvetësuar gjuhën shqipe brenda një nate. Për këtë flasin anëtarë të familjes së Hamdi Refikit nga Shipkovica dhe një sërë artikujsh të kohës. Deri sa jetoi, ajo tregonte për 35 shqiptarë të arrestuar në Bukuresht, në vitet ’40, ndër ta edhe Ajvaz Voka: “Ai tregtonte ëmbëlsira dhe jepte për çdo ditë në mbrëmje, nga fitimet e veta nga 20 franga për komunitetin shqiptar. Nuk ishin pak para sokohe. Për të ushtruar profesionin e ëmbëltorit në qendër të Bukureshtit, tregtarët e vegjël ishin të detyruar të jepnin bakshish. Agjenti të cilit i jepte pothuajse për çdo ditë bakshish, e fton një ditë në selinë e Prefekturës. “Eja se të fton shefi!”, i kish thënë malësorit të Sharrit dhe e kishin mbajtur atje derisa i kishin grumbulluar edhe të tjerët. Unë u  nisa pas tij dhe kur arrita, e pashë se autobusin e kishin zbardhuar me parulla: “35 shqiptarë të dënuar për politikë”. I mora treqindmijë leja t’ia çoj, por ai kishte një deng parashë me vete, të cilat m’i dha mua. Mori vetëm ato që i dhashë unë. Pasi i kishin dërguar në do pyje për t’i likuiduar(vrarë), Ajvazi kishte ikur (u arratis) me nja dy kërçovarë të fuqishëm. Kërçovarët mbetën atje, kurse ne u kthyem në Shipkovicë. Merre me mend sa i gëzuar dukej kur u kthye një ditë nga pazari. Ishte takuar me kërçovarët në Tetovë, që ishin kthyer edhe ata pas shtatë vitesh nga Rumania, diku nga viti 1948”. Ky është rrëfimi i Aurelias.  Nga kunata e tij në Bukuresht (Marieta Vasilesku), morrëm vesh se  “kur e ka braktisur Rumaninë (1941), i ka lënë 50.000 leja donacion për mbarëvajtjen e lëvizjes së këtushme shqiptare”.

Fakte tjera konkrete të atdhedashurisë shqiptare

Fëmijët ishin të vegjël aso kohe, por u edukuan me ndjenja të veçanta atdhedashurie kur dëgjonin kritikat e prindërve ndaj Rusisë dhe flisnin me adhurim për Amerikën apo Perëndimin. E si të mos ndikonin tek formimi i fëmijëve, bisedat e Ajvazit me  tetovarë të shquar që kishin përkrahur lëvizjen demokratike kombëtare shqiptare, përmes Lidhjes së Dytë të Prizrenit? Sidomos me Hysen Xhaferin, babanë e Arbën Xhaferit, pastaj me Garip Demën, Vehbi Lushin etj. Bindje të tilla përparimtare kishte edhe Veli Saraçi, me origjinë turke, me banim në Tetovë, si dhe njëfarë Stojani nga Çarshi e Epërme. Shpeshherë, fëmijët e tij, kishin dëgjuar të atin kur u thoshte Hebib Uzahirit dhe Ismëjl Lahit, sa herë vinin për vizitë në orët e vona të pasdarkës që të mos binin në sy: "Populli Shqiptar është i shenjtë. Ai ka nevojë për përkrahjen e Perëndimit dhe Perëndisë."

Prej të atit fëmijët mësuan se, "Demokracia e rrit përgjegjësinë në raport me rritjen e lirisë. " Ata që e kishin fituar lirinë e fjalës dhe lirinë e shpirtit,  dhe nuk udhëhiqeshin nga idetë nacionaliste që janë kundër fqinjve. Ajvazi me miqtë e tij ndiqnin rregullisht dhe i komentonin emisionet e Zërit të Amerikës. Nuk ishte fjala për “vetëqeverisje socialiste”, por për prirjet demokratike të atyre që e admironin Perëndimin, atë kohë, kur klyshët e komunizmit, nga njëra anë bërtisnin në Sokak të Poshtëm “Rrnoft Stalini!” kurse nga ana tjetër, e spiunonin Ajvazin te komandanti i policisë në Veshallë, e më pas i rasnin nëpër burgje. Të moshuarit e mbajnë mend pranverën e vitit 1945 terrorin e ushtruar ndaj shqiptarëve në Monopolin e Tetovës. Pasi hynë partizanët, u organizuan zgjedhjet e dhunshme. “Te shkolla në Puçalen, ku kishin vënë dy kuti votimi: njëra e kuqe (e komunistëve) dhe tjetra e zezë (e demokratëve). I vetmi që e fut “kokën” (kështu quhej vota asokohe), në kutinë e zezë, ishte Ajvaz Voka. Kurse të tjerët, kishin kthyer faqe brenda një nate: nga ballistë, ishin bërë komunistë”.

Kështu e përshkruan mentalitetin e shqiptarit aktiv të diasporës dhe atë të hallexhinjve të fshatit, një dëshmitar okular i asaj kohe, i cili vazhdon: "Dikush mund të preket për këtë, sidomos ata që e kanë mizën nën kësulë, apo bijtë e tyre, por kjo nuk do të thotë se ne kemi qenë më të mirë nga ata. I tillë ishte sistemi: dikush e admironte Stalinin, dikush Enverin, dikush Titon, dikush Amerikën." Sipas rrëfimeve të Aurelias së ndjerë, "në shenjë hakmarrjeje, komunistët si Xhaferi i Beçës (babai i Zaim Beqirit),  jo vetëm që ia hanin hakun por e kishin detyruar t’i çonte kutitë e votimit në qytet, në mesnatë, rrugës së Konecit, kur kish krisur një shi i hatashëm. Për qëndrimet e tij proshqiptare, shtëpia e tij bastisej herë pas here, si nga karabinierët italianë, edhe nga udbashët e koalicionit sllavo-shqiptar.

Ajvazi aq shumë e admironte Perëndimin, disiplinën gjermane për punë, rregullimin e kopshteve e të arave, saqë ndërmerrte një varg aksionesh për t’i bindur autoritetet për mbrojtjen ekologjike të ambientit, për thurjen e arave, për moslëshimin e kafshëve kuturu arave të fshatit, saqë këtë e pagoi edhe me një dajak të kurdisur, si në kohën e kaçakëve, nga ana e do “trimave” të çakërdisur, që e ndryshonin flamurin nga frynte era: herë quheshin ...izallarë, herë ...izoviça, herë ...izovski... "

Ende nuk janë realizuar idetë progresive të shqiptarit të etur për dituri. Duke menduar se ishte Ajvaz Voka ai që që e solli nga Rumania radiolidhjen e parë, libra, revista, dokumente. “Të gjitha këto na i mori policia, me rastin e një bastisjeje, në kohën e luftës. Mbaj mend, por mos e përrmend se cili haxhi e kish spiunuar Ajvazin. E lidhën me to një deng të madh sa shporeti dhe i thanë burrit tim të shkojë t’i marrë pas një jave, por ai nuk deshi të ketë punë me policinë”,- rrëfente  Aurelia e ndjerë, e cila u shua si një nënë e shenjtë, po atë muaj kur u shua Nënë Tereza e Shkupit dhe Princesa Diana e Anglisë (shtator, 1997).

Malësori i etshëm për kulturë dhe dituri

Ajvaz Voka ka pasur fatin  të njihej e të punonte në Bukuresht me Asdrenin, Ibrahim Temon, Petro Janurën. Ky atdhetar i denjë kishte përkrahur shoqëritë shqiptare, duke i ndihmuar materialisht dhe moralisht. Ka sjellë e ka shpërndarë në vendlindje librin dhe shtypin shqiptar që dilte në Bukuresht e në Konstancë, në kohën e Mbretërisë.  Ajvazin rrethanat e edukuan ta donte kulturën dhe librin. Ndaj ishte i etur për dituri. Lexonte shumë, aq sa  librin e merrte  me vete edhe në arat e bujqësisë, ku shfrytëzonte kohën e pushimit. Jo vetëm kaq, por edhe komentonte bukur artikujt dhe ua shpjegonte të tjerëve. Të gjithë grumbulloheshin rreth tij për të dëgjuar se mendimet që kishte ai për të ardhmen e vendit.

Ai me urtësinë e tij, e urrente Stalinin dhe dinte t’u jepte shpresë njerëzve, se "edhe për shqiptarët do të vijnë ditë më të mira. Më rrëfente se si ia bojkotonin aksionet për mbrojtjen e arave. Për t’i larë mëkatet, disa prej tyre na janë bërë tani haxhilerë. Sikur t’i kishin dhënë ato para për mbarëvajtjen e kulturës shqiptare, sevapet e tyre do të ishin më të mëdha”, tregonte Abdylazis Islami dhe shtonte: “Sevap është të shkosh haxhi jo vetëm në Meke, Medinë apo Palestinë, por edhe në Krujë, Prizren, Drenicë e Shipkovicë. Sa herë që shkoja te Guri Dubnikit në punë, më ndalte Ajvaz Voka e bisedonim orë të tëra. Ishte i interesuar për shkrimtarët tanë, që sapo kishin bërë hapat e parë në krijimtari”.

Për jetën dhe veprën e Baki Ymerit, falë Kurtesh Devajës dhe ekipit të tij, TV i Kosovës e xhiroi një film dokumentar që mbetet në memorjen e telespektatorëve tanë, ndërsa për jetën dhe veprën e Ajvaz Vokës ka mjaft vlerësime dhe komente të favorshme. Mes tyre do të përmendja Ali Podrimjen, Filip Përmetarin, Sali Bashotën, Foni Dilon, Kozeta Zylon, Hysen Këqikum, Sabile Bashën, Nexhat Rexhën, Miradije ramiqin, Jusuf Zenunajn, Vangjush Zikon, Eduard dhe Ylli Dilon, Adem Zaplluzhën  etj, të cilët duke shprehur nderime dhe respekt për patriotin e shquar Ajvaz Voka, si shembull udhërrëfyesi për familjen dhe pasardhësit e tij, ata ndihen krenarë që kanë lindur në tokën shqiptare. Malësorin e Sharrit, deri sa mbylli sytë më 1968,  e mundonte çështja e mosnjohjes së të drejtave të barabarta të shqiptarëve nga ana e sllavëve. Unë pyes: A e ka tretur balta vallë atë patriot të shquar që militonte në Bukuresht dhe prehet në varrezat e Shipkovicës?! Kushedi?! Veçse di të them se e tillë ishte dhe e vazhdon edhe sot traditën e bukur atdhetare, familja Voka dhe pasardhësit e saj

Rexhep Voka kishte ikur nga masakrat serbe kundër shqiptarëve të Kosovës dhe Maqedonisë më 1913. Nga njëra anë e ndiqnin serbët pse kërkonte Katër Kalemat (bashkimin e katër vilajeteve shqiptare), ndërsa në anën tjetër e ndiqnin turqit pse militonte për reforma fetare ndër shqiptarë. Ç’ishin “katër kalemat” e Rexhep Vokës?- pyet Kadri Voka , që sot është shqiptari i parë i Malësisë së Sharrit që dërgoi ndihmat e para për refugjatët e Kosovës në Bllacë (1999)  Ndërsa i biri i Ajvaz Vokës dhe i Aurelias, duke ecur në gjurmët e familjes së tij, babait, nënës dhe gjithë patriotëve shqiptarë që punuan për Rilindjen Kombëtare, Baki Ymeri, jeton në Bukuresht dhe punon me shpirt atdhetari për historinë, kulturën dhe për njohjen e problemeve madhore shqiptare që akoma nuk po zënë vend.

Faleminderit Baki, që më krijove munëdsinë e njohjes së një shqiptari të mrekullueshëm, i cili jetën e tij  ja kushtoi kombit. Mbi të gjitha vlerësoj Nënën tuaj, zonjën e nderuar Aurelia, që edhepse ishte e huaj, punoi dhe jetoi si një atdhetare e madhe krahas babait Tuaj! Baki vëllai! Duhet të jeni krenar për dy  prindër të tillë! Me respekt  për gjithë ata që jetuan e punuan për çështjen kombëtare. Më vjen mirë që ky  shkrim përkujtimor u bë në këtë vit jubile të 100 vjetorit  të Pavarësisë sonë kombëtare. Viva Albania!

P. S.

Ky shkrim u realizua sipas burimeve dokumentare të Zemrës Shqiptare, të disa mediave tjera dhe letërkëmbimit me Baki Ymerin në Bukuresht.

 

 

Kozeta Zavalani: MJEDA NË 75 VJETORIN E VDEKJES

 

Kozeta Zavalani

MJEDA NË 75 VJETORIN E VDEKJES

Ndre Mjeda (1866 - 1937), shkrimtar, gjuhëtar, teolog, deputet shqiptar, më 1 gusht mbushi 75 vjet që fizikisht nuk është midis nesh, por kujtohet nëpërmjet veprës që ka lënë.
Ndre Mjeda që vetë nënshkruante Mjedja, poet i shquar dhe veprimtar patriot, lindi në Shkodër nga Jakë Zefi (Kryeziu) e Luçije (Dominika) Thaçi, me origjinë nga Mirdita nga i ati, e nga Malsitë e Pukës nga e ëma.

Poezia e Mjedës shënoi kalimin nga letërsia e Rilindjes romantike, me problematikë kryesisht atdhetare, te letërsia e Pavarësisë, ku mbizotëroi problematika shoqërore dhe realizmi. Ndre Mjeda lindi më 20 nëntor 1866 në Shkodër në një familje të varfër. I ati ishte një barì, i zbritur nga fshati. Ai vdiq herët dhe e la Mjedën të vogël. E ëma mbeti e vè, për të mbajtur dy fëmijët u detyrua të lante rroba te familjet e pasura të qytetit. Aftësitë e rralla që shquanin Mjedën që në fëmijëri, tërhoqën vëmendjen e jezuitëve, të cilët jo rrallë zgjidhnin kuadro nga shtresat e varfra dhe i futnin në seminare. Ata e futën në seminarin e tyre italian të Shkodrës. Meqenëse edhe këtu Mjeda i ri u shqua për zotësi, e dërguan të ndiqte studimet e larta në Spanjë, Poloni, Kroaci dhe Itali. Kësaj rrethane poeti i detyron njohjen e gjuhëve të ndryshme të huaja dhe kulturën e gjerë klasike, që do t'i vlejë shumë gjatë veprimtarisë së tij të mëvonshme letrare. Në formimin e personalitetit të mjedës ndikuan dy faktorë: nga njëra anë shkolla fetare, që përcaktoi deri diku botëkuptimin e tij, nga ana tjetër idealet kombëtare me të cilat ra në kontakt herët e që, si bir i popullit të thjeshtë i ndiente thellë. Këto ideale qenë për të riun flaka që e ushqeu talentin e tij poetik. Më 1887 Mjeda 21 vjeçar botoi "Vaji i bylbylit", një elegji që është njëkohësisht edhe një këngë shprese. Në këtë poemth rinor, plot fluturime romantike, jepet dhembja për fatin e kombit të robëruar dhe optimizmi për të ardhmen e tij. Ndërkaq Mjeda e ndiente veten të ndrydhur nga rregullat e shoqërisë jezuite. Në edukimin e tij patën ndikim shkrimtari jezuit Anton Xanoni (1863-1915) dhe poeti françeskan Leonardo de Martino (1830-1923). Në fillim ndenji tre muaj në pranverë 1880 në fshatin Cossé-le-Vivien afër Lavalit në perëndim të Francës, kurse më pas ndoqi një kolegj në manastirin Kartuzian të Porta Coeli-t në veri të Valencias në Spanjë, ku studioi për letërsi. Më 1883 e gjejmë në Kroaci, ku studion retorikë, latinisht dhe italisht në një institut jezuit në Kraljevica (ital. Porto Re) në bregdetin dalmat. Nga 1884 deri në fillim të vitit 1887 u stërvit në një kolegj që drejtohej atje nga Universiteti Gregorian i Romës, kurse më 1887 u transferua në një kolegj Gregorian tjetër në Kieri (Chieri), në juglindje të Torinos, ku ndenji deri në fund të atij viti. Në fillim dha mësim në një shkollë të lartë fetare në Kroaci. Në këto vite Ndre Mjeda filloi të shkruajë poezi shqip, ndër to edhe vjershën melankolike mjaft të lexuar Vaji i bylbylit, botuar më 1887 në broshurën Scahiri Elierz (Poeti i nderuar), ku shpreh mallin për vendin e tij. Po e kësaj periudhe është vjersha “Vorri i Skanderbegut”. Tema e shqiptarit në mërgim, që e merr malli për atdheun nën zgjedhën turke, ishte më se e zakontë në letërsinë e Rilindjes, sidomos në dhjetëvjeçarin pas dështimit të Lidhjes së Prizrenit. Edhe shumë vjersha të tjera nga penda e tij u kushtohen temave të tilla kombëtare. Por në poezinë e Mjedës ndihet ndikimi jo vetëm i kulturës rilindëse të kohës, por edhe i mësuesit të tij Leonardo De Martino, poetit katolik shkodran, përmbledhja poetike e të cilit e përpunuar bukur me 442 faqe e në dy gjuhë L'Arpa di un italo-albanese (Harpa e një italo-shqiptari) kishte dalë në Venedik më 1881. Po aq ndihet në vargun e Mjedës edhe ndikimi i poetëve bashkëkohës të Italisë: atdhetarit Xhozue Karduçi (Giosuè Carducci, 1835-1907), medituesit Xhovani Paskoli (Giovanni Pascoli, 1855-1912), të ndjeshmit Gabriele D'Anuncio (Gabriele D'Annunzio, 1863-1938) si dhe i letërsisë latine të lashtësisë klasike. Nga 1887 deri më 1891 Mjeda dha muzikë në kolegjin Marko Xhirolamo Vida (Marco Girolamo Vida) në Kremona buzë lumit Po, qytet i kompozitorit Klaudio Monteverdi (1568-1645) dhe i Antonio Stradivarit (1644-1737). Atje dhe në Soresina, ai vazhdoi të shkruajë poezi e njëkohësisht iu përkushtua përkthimit të letërsisë fetare. Më 1888 Propaganda Fide në Romë botoi librin e tij Jeta e sceitit sc' Gnon Berchmans (Jeta e Shën Gjon Berhmansit), për një shenjtor jezuit nga Brabanti (1599-1621), kurse më 1892 T'perghjamit e Zojs Bekume (Përngjasim i Zojës së Bekueme), përkthyer nga spanishtja. Më pas ai do të botonte një përkthim nga Katekizmi i madh në tre vëllime, Historia e shejtë, dhe një jetëshkrim të Shën Alojsius nga Gonzaga (1568-1591). Nga viti 1891 Mjeda studioi për disa vjet në fakultetin teologjik të kolegjit Gregorian të Krakovit në Poloninë katolike. Atje u njoh me veprat filologjike të albanologëve Gustav Majer (Gustav Meyer, 1850-1900) dhe Holger Pedersen (1867-1953). Vjersha e Mjedës “Gjûha shqype”, e shkruar në dhjetor 1892, iu përkushtua gjuhëtarit austriak Majer, vepra monumentale e të cilit Etymologisches Wörterbuch der albanesischen Sprache (Fjalor etimologjik i gjuhës shqipe) kishte qenë botuar një vit më parë në Strasburg. Veprat e Majerit dhe Pedersenit zgjuan te Mjeda interesimin për historinë dhe zhvillimin e gjuhës shqipe, që do të vazhdonte edhe në vitet e mëvonëshme dhe do të kthehej në një ndihmesë për vetë problemin e alfabetit, nëpërmjet punës së tij me tekstet shkollore dhe studimet për autorët e vjetër katolikë Pjetër Budi (1566-1622) dhe Pjetër Bogdani (rr. 1630-1689). Më 1893 poetin e gjejmë në Goricia buzë kufirit italo-slloven, kurse pas një viti përsëri në Kraljevica, ku dha mësim filozofi e teologji e ku shërbeu si bibliotekar në kolegjin Gregorian. U emërua profesor i logjikës e më pas i metafizikës. Thuhet se më 1898, në gjirin e jezuitëve të Kraljevicës shpërtheu një konflikt, me sa duket për lidhjet e tyre me Austro-Hungarinë dhe me Vatikanin. Hollësitë e skandalit nuk njihen me saktësi, por dihet se Ndre Mjeda u përfshi njëfarësoj në këtë konflikt dhe menjëherë u përjashtua apo dha dorëheqjen atë vit nga Urdhri Jezuit. Më 1899, me ndihmën e të vëllait Lazër Mjeda, peshkop i Sapës që më 1896 e më pas kryepeshkop i Prizrenit e kryepeshkop i Shkodrës, e sidomos me ndihmën e Prenk Doçit (1846-1917), abati me influencë i Mirditës dhe vetë poet i lëvizjes kombëtare, Ndre Mjeda u emërua mësues në Vig, në krahinën malore të Mirditës. Gjithashtu mori pjesë në fillim në veprimtarinë e shoqërisë letrare Bashkimi, që ishte themeluar atë vit në Shkodër me mbështetjen austro-hungareze nga Preng Doçi, Ndoc Nikaj dhe Gjergj Fishta. Më 1901 bashkë me të vëllanë themeloi shoqërinë Agimi, e cila krijoi një alfabet (alfabet ky i nji komisioni t'Ministrisë s'punëve të jashtme t'Austro-Hungarisë, me bazë alfabetin kroat) dhe botoi një varg librash për shkollat mbi bazën e këtij alfabeti. Për veprimtari patriotike autoritetet osmane e arrestuan. Me këtë alfabet Ndre Mjeda dhe Anton Xanoni botuan një numër këndimesh për shkollat shqipe, ndër to Këndimet për shkollat e para të Shqypnisë, i cili përmbante një numër tekstesh në prozë të shkruara nga Mjeda. Në fillim të shtatorit 1902, Mjeda u ftua në Hamburg për të marrë pjesë në Kongresin e 13-të Ndërkombëtar të Orientalistëve, ku lexoi një kumtesë me titull De pronunciatione palatalium in diversis albanicae linguae dialectis (Mbi shqiptimin e palataleve në dialektet e ndryshme të gjuhës shqipe). Interesimi i zjarrtë i Mjedës për çështjen e alfabetit të shqipes bëri që ai, pavarësisht nga problemet me autoritetet osmane, të marrë pjesë në Kongresin e Manastirit më 1908, ku alfabeti i tij Agimi humbi para atij Bashkimi të Gjergj Fishtës. Më 1908 në Kongresin e Manastirit bashkë me At Fishtën, Luigj Gurakuqin, Hilë Mosin dhe Mati Logorecin si përfaqsues i Shkodrës dhe variantit të karaktereve latine, u zgjodh anëtar i Komisionit për hartimin e alfabetit të njësuar të shqipes, ndërsa më 1916-1917 ishte anëtar i Komisia Letrare Shqipe. Në periudhën e hovit të lëvizjes demokratike (1920-1924) Ndre Mjeda mori pjesë në jetën politike të kohës dhe u zgjodh deputet. Pas dështimit të Revolucionit Demokratiko-borgjez u tërhoq nga jeta politike dhe punoi si prift i thjeshtë në Kukël. Nga viti 1930 qe mësues i gjuhës dhe letërsisë shqiptare në kolegjin jezuit në Shkodër, ku edhe vdiq më 1 gusht 1937. Duke e ndier veten tashmë më të lirë, ai iu kushtua me një zjarr të dyfishuar çështjes kombëtare dhe zhvilloi një veprimtari të gjerë atdhetare e kulturore. Themeloi shoqërinë kulturore "Agimi". Mori pjesë në një kongres gjuhësor lidhur me çështjë të shqipes në Hamburg. Ai shkroi për mirditorët një memorandum, drejtuar përfaqësuesëve të fuqive të mëdha në Shkodër, ku ankoheshin kundër qeverisë osmane. Poeti ngriti zërin me rastin e mbylljes së shkollës së mesme shqipe në Korçë nëpërmjet një vjershe që është një kushtrim i hapur etj. Kjo veprimtari nuk mund të mos i binte në sy qeverisë osmane, e cila më 1902 e arrestoi poetin dhe gati sa nuk e internoi në Anadoll (ky rast i dhimbshëm i jetës së Mjedës gjeti pasqyrimin poetik në poemthin "I tretuni").
Edhe pas kësaj, poeti nuk pushoi së punuari për çështjen shqiptare, qoftë në fushën letrare, qoftë në fushën gjuhësore. Në këta vjet, nën ndikimin e hovit të madh të lëvizjes atdhetare si edhe të kontaktit të përditshëm me jetën e fshatarëve, lindën krijimet e tij më të mira.
Si shumë rilindës të tjerë, Mjeda shpresonte se çlirimi kombëtar do të sillte përmirësimin e gjendjes së masave. Një mendim i tillë përshkon poemën e fuqishme "Liria" e shkruar në vitet 1910-1911, pra në prag të shpalljes së pavarësisë. Ngjarjet pas 1912-ës për Mjedën qenë një zhgënjim i hidhur.
Në të vërtetë, që këtej e tutje, ai do t'i kushtohet kryesisht veprimtarisë gjuhësore. Më 1917 Mjeda mblodhi dhe botoi në vëllimin "Juvenilja" krijimet poetike, të shkruara gjatë Rilindjes që për shumë shkaqe s'kishin mundur të shihnin dritë më parë. Ai hyri kështu në letërsinë tonë si poet i shquar. Në vitet 1920-1924 Mjeda u zgjodh deputet i opozitës, i krahut demokratik. Pas ardhjes së Zogut në fuqi, Mjeda u largua nga jeta politike. Ai vazhdoi të ishte famulltar i thjeshtë në fshatin e vogël Kukël, gjersa në vitet e fundit të jetës së tij kleri e mori si mësues të shqipes në gjimnazin e vet të Shkodrës. Mjeda iu vu atëherë me tërë energjitë e veta edukimit të rinisë me dashuri të veçantë për gjuhën dhe për kulturën shqiptare.
Pak muaj para vdekjes, (1 gusht 1937), botoi, si testament poetik të rrallë për bukuri e forcë, poemthin "Liria".
Grishja e poetit që fshatarët të ngriheshin për t'u çliruar nga zgjedha e rëndë shoqërore, ndërthuret me besimin se lufta e vegjëlisë do të sjellë lirinë. Në këtë vepër gjeti pasqyrim demokratizmi i Ndre Mjedës, që përbën bashkë me patriotizmin, anën më të fortë të botëkuptimit dhe të krijimtarisë së tij. Vjersha "Mustafa Pasha në Babunë" fshikullon pavendosmërinë dhe qëndrimin e lëkundshëm të parisë feudale në luftë kundër zgjedhës së huaj. Në poemën e njohur Andrra e jetës nëpërmjet pamjeve poetike prekëse, autori zbuloi tragjedinë e malësorëve të varfër, që rronin në zgrip të jetës, mjerimin dhe padijen e madhe, ku ata ishin kredhur. Botën shpirtërore të personazheve të poemës, ndjenjat dhe mendimet e tyre, poeti i dha me mjete të kursyera dhe mjeshtëri.
Fazës së dytë të krijimtarisë së Ndre Mjeda e cila nisi pas Luftës I Botërore, i përkasin poemat në tingëllima (sonete) "Scodra" dhe "Lissus", ku, përmes historisë së lashtë të dy qyteteve evokohet e kaluara e hershme e popullit tonë, sidomos fryma luftarake dhe liridashëse e stërgjyshërve të tij, ilirëve. Duke vijuar në këtë kohë traditën e poezisë së Rilindjes Kombëtare, Ndre Mjeda shprehu kështu mospajtimin e tij me regjimin reaksionar që sundonte vendin.
Në prodhimin poetik të Ndre Mjedës, zënë vend dhe vjershat për fëmijë edhe disa shqipërime të goditura nga Gëtja, T. Grosi, etj. Romantik në thelb, Ndre Mjeda bëri një hap përpara drejt realizmit, ai kishte kërkesa të larta dhe tregoi mjeshtëri të rrallë poetike.
Ndre Mjeda dha ndihmesën e tij edhe në fushën e gjuhësisë. Puna e tij u zhvillua në, gramatikë, leksikologji, filologji. Krijoi alfabetin që u zbatua prej shoqërisë Agimi me kriterin shkencor për çdo tingull një shkronjë, duke përdorur shenjat diakritike. Dha ndihmesë të shënuar në lëvrimin e gjuhës letrare. Në historinë e gramatologjisë shqiptare janë për t'u përmendur Vërejtje mbi artikuj e premna pronës të gjuhës shqipe (1934), Mbi shqiptimin e qellzoreve ndër dialektet e ndryshme të gjuhës shqipe (1902). Ndre Mjeda është ndër të parët gjuhëtarë shqiptarë që u morën me studimin dhe transkriptimin e veprave të letërsisë sonë të vjetër. Transkriptoi pjesërisht veprën e P. Bogdanit (1930) dhe të P. Budit (1932), shkroi për dialektin shqiptar të Istries (1932) dhe për Perikopenë e ungjillit të shek. XIV-XV (1933).
Ndre Mjeda është njëri nga poetët më të mëdhenj të letërsisë shqipe. Me një frymëzim të parë romantik e djaloshar ai ka krijuar poemën e mallit e të dhembjes personale (Vaji i bylbylit). Me njohjen e jetës autentike të botës shqiptare ai ka krijuar poemën e botës shqiptare (Andrra e jetës). Me kërkime në njohjen e rrënjëve kulturore e historike ai ka krijuar tufat e tingëllimeve (Lissus, Scodra). Me rebelimin e tij personal e rebelimin nacional ai ka krijuar poemën e revoltit dhe himnin e lirisë (Lirija).
Mjeda mbetet mjeshtër i pashembullt i formës e i gjuhës poetike në shqip dhe mjeshtri më i madh i tingëllimit në shqip deri më sot.
Vepra e Ndre Mjedës u botua e plotë në tri vëllime në Prishtinë në vitin 1982 nën përkujdesjen e Sabri Hamitit dhe nje studim mjaft i vlefshëm me shtatë vëllime nga Mentor Quku.
Shkrimin po e mbyll me dy poezi nga Mjeda:

Liria

O shqipe, o zogjt' e maleve, kallzoni:
A shndrit rreze lirie n'ato maja;
mbi bjesh' t'thepisuna e n'ograja,
ku del gurra e gjëmon përmallshëm kroni?
A keni ndie ndikund, kah fluturoni
ndër shkrepa, me ushtue kangën e saj?
A keni ndie nji kangë të patravajë?*)
O shqipe, o zogjt' e maleve, kallzoni!
"Lirim, lirim!" --bërtet gjithkah malsia.
A ka lirim ky dhé që na shkel kamba,
a veç t'mjerin e mblon anemban' robnia?
Flutro shqipe, flutro kah çelet lama,
sielliu maleve përreth që ka Shqipnia,
e vështroje ku i del lirimit ama.

Por nuk u shuejt edhe, jo, shqiptaria:
Lodhun prej hekrash që mizori e njiti,
lodhun prej terri ku robnimi e qiti,
shpreson me e zgjue fluturim mënia.**)
E kqyre: Ndër male po përhapet shkëndija
e lirimit t'Atdheut; fshehtas shëtiti
kasoll' për kasoll' rreth buneve***) e soditi
frymë të re tue zbrazun për gjithkah, hija
e Skanderbegut. Që ndër djepa rritin
nanat e Hotit djelmënin' ushtore
e idhnim n'armikun nëpër gji iu qitin.
E nalt, ndër maja, bukuri mbretnore.

....................
Gjuha shqipe
Përmbi za që lshon bylbyli,
gjuha shqipe m'shungullon*;)
përmbi er' që jep zymbyli,
pa da zemren ma ngushllon.
Ndër komb' tjera, ndër dhena tjera,
ku e shkoj jetën tash sa mot,
veç për ty m'rreh zemra e mjera
e prej mallit derdhi lot.
Nji kto gjuhë që jam tue ndie,
jan' të bukra me themel
por prap' kjo, si diell pa hije,
për mue t'tanave iu del.
................................
Ku n'breg t'Cemit rritet trimi
me zbardh, Shqipe, zanin tand,
e ku Drinit a burimi
që shpërndahet kand e kand.
Geg' e tosk', malsi, jallia**)
jan' nji komb, m'u da, s'duron;
fund e maj' nji a Shqipnia
e nji gjuh' t'gjith' na bashkon.
Qoftë mallkue kush qet ngatrrime
ndër kto vllazën shoq me shoq,
kush e dan me flak' e shkrime
çka natyra vet' përpoq.***)
Por me gjuhë kaq t'moçme e mjera
si nj'bij' kjo që pa prind mbet:
për t'huej t'mbajshin dhenat tjera,
s't'kishte kush për motër t'vet.
E njat tok' që je tue gzue,
e ke zan' tash sa mij' vjet,
shqiptaria, që mbet mblue
sot nën dhe, edhe shqip flet.


Pergatiti Kozeta Zavalani

 

 

Gentiana Zagoridha: KRAHASIMI I MËSIMDHËNIES SË DREJTPËRDREJTË ME MËSIMDHËNIE JO TË DREJTPEËRDJREJTË

Gentiana Zagoridha

KRAHASIMI I MËSIMDHËNIES SË DREJTPËRDREJTË ME MËSIMDHËNIE JO TË DREJTPEËRDJREJTË

Metodat e mësimdhënies janë ecuri organizative me anë të të cilave mësuesi përpiqet të realizojë nivelin e dëshiruar të të nxënit dhe objektivat lëndorë.Ato kanë të bëjnë me mënyrën e organizimit të lëndës dhe të materialit mësimor të teknikës së përdorur dhe të mjeteve mësimorë, si dhe të ecurisë që ndjek mësuesi.Një metodë e vërtetë rrjedh nga synimet e lëndës.Një nga cilësitë themelore të saj është koherenca që ajo krijon ndërmjet synimeve të lëndës dhe veprimtarive mësimore.Nuk është e mjaftueshme që mësuesi të dijë vetëm ku do të shkojë,por edhe si do të veprojë për të arritur synimet,pra ç’metoda do të përdorë.Po cila është metoda më e mirë? Robert Stavin ka thënë:”Të përpiqesh të dallosh mes metodave të të mësuarit se cila është më e mira,është po aq e kotë sa të përpiqesh të dallosh se cili është më i vlefshëm,të ecurit apo të notuarit.Të notuarit të duhet kur je në det dhe të ecurit për në tokë.” Pra e thënë ndryshe nuk është një metodë e caktuar ajo që sjell suksesin në klasë por një kompleks metodash.Të gjitha metodat dhe strategjitë e të mësuarit,secila me specifikat e saj,vlejnë për të realizuar qëllime të caktuara të orës së mësimit.Në dekadat e fundit të shekullit të kaluar shkolla dhe mësimdhënia në shkollën shqiptare është dalluar për natyrën tradicionale të saj.Natyra e kësaj lloj mësimdhënie karakterizohet nga mësimdhënie tek të nxënët e fakteve,rregullave e veprimeve zbatuese për përvetësimin e njohurive.Por tani,koha e kërkon që mësimdhënia të përqendrohet më shumë tek dhënia e koncepteve,modeleve dhe abstragimeve,duke përdorur strategji që vënë theksin në shqyrtimin dhe zgjidhjen e problemit.Të dy tipet e të nxënit  duhet të kombinohen në mësimdhënie me përdorimin e strategjive të ndryshme për ti aftësuar nxënësit të zgjidhin probleme,të mendojnë në mënyrë kritike dhe të punojnë së bashku.Arsyeja është e thjeshtë se në shoqëritë e zhvilluara teknologjike kërkohen gjithnjë e më shumë qytetarë,që jo vetëm  të mbajnë mend fakte,sepse këtë e bën mirë dhe kompjuteri,por që të dinë të gjejnë lehtë atë informacion,që u duhet,të dinë ta përdorin frytshëm dhe të jenë të zot të vetmësojnë gjatë gjithë jetës.Prandaj del si domosdoshmëri së pari njohja,krahasimi i këtyre modeleve në mënyrë që mësuesi të mund të ndërtojë vetë proçesin për mësimdhënien dhe të nxënët ,mbi bazën e njohurive bazë dhe shprehive që lidhen me to.Rezultatet e të nxënit klasifikohen në dy kategori të mëdha:

1.Fakte,rregulla dhe veprime zbatuese (mësimdhenie e drejtpërdrejtë)

2.Koncepte,modele dhe abstraksione  (mësimdhënie jo e drejtpërdrejtë)

Në  kategorinë e parë në më të shumtën e rasteve paraqitet një sjellje e niveleve të ulëta dhe të thjeshta të fushave njohëse,emocionale dhe psikomotore.Këto përfshijnë nivelet e të njohurit,të kuptuarit dhe zbatimit të fushës njohëse,nivelet e ndërgjegjësimit,reagimit dhe vlerësimit të fushës emocionale,nivelet e imitimit,manipulimit dhe saktësisë së fushës psikomotore.

Ndërsa në kategorinë e dytë në mënyrë të shpeshtë paraqiten sjellje të niveleve më të larta dhe më të ndërlikuara të këtyre fushave.Ato përfshijnë objektiva në nivelet e analizës,sintezës dhe vlerësimit të fushës njohëse; nivelet e organizimit dhe karakterizimit të fushës emocionale dhe nivelet e artikulimit dhe natyralizimit të fushës psikomotore.

Mësimdhënia e drejtpërdrejtë kërkon kombinimin e fakteve dhe të rregullave në nivelin e të njohurit dhe të kuptuarit nëpërmjet disa veprimeve zbatuese që mund të përvetësohen përmes vëzhgimit,përsëritjes përmendësh dhe ushtrimit.Nxënësit mund të mësojnë përgjigjet e drejta, duke i kujtuar dhe praktikuar sjelljet që modelon mësuesi.

Mësimdhënia jo e drejtpërdrejtë kërkon një tip tjetër të nxëni.Përgjigjet e sakta nuk janë shumë të lidhura me faktet,rregullat dhe veprimet e vijueshme të cilat mund të kujtohen dhe praktikohen në një përmbajtje të kufizuar.Duhet diçka tjetër që nxënësi të shkojë përtej fakteve,rregullave apo veprimeve për të krijuar,sintetizuar dhe analizuar.Në mjedisin e të nxënit nxënësit duhet të sjellin një mendim aktiv dhe energji të mjaftueshme për të bërë ndryshime vetjake,që kërkohen gjatë përvetësimit të njohurive të vijueshme.

Në mësimdhënien e drejtpërdrejtë, objekti është arritja e shpejtë e zotërimit të fakteve,rregullave dhe formimit të shprehive për to.Përmbajtja e lëndës është e ndarë në hapa të vegjël dhe që përvetësohen lehtë përmes shpjegimeve,shembujve,ushtrimit praktik etj.Praktika ,si ajo e udhëhequr,ashtu edhe ajo e pavarur,por nën mbikqyrjen e plotë të mësuesit,i ndihmon nxënësit të përfshihen aktivisht në proçesin e të nxënit,në shkallën më të lartë.

Ndërsa gjatë mësimdhënies jo të drejtpërdrejtë,objektivi  është të përfshihen nxënësit në shqyrtim dhe hetim,çka ndihmon në formimin dhe zhvillimin e koncepteve në formën e modeleve dhe abstragimeve.Mësuesi,në mënyrë të vazhdueshme,përdor pyetjet për të udhëhequr nxënësit të zbulojnë dhe përgjithësojnë dhe të jenë në gjendje të vlerësojnë përgjigjet e tyre.Kur shihet që konceptet janë ende të pakonsoliduara,atëherë përdoret diskutimi në grup,që zëvendëson rolin  udhëheqës të mësuesit dhe i lejon nxënësit të shprehen në forma të ndryshme,konsolidon formimin e koncepteve.Prandaj shumë herë,të dy modelet mund të kombinohen në një mësim të vetëm,pasi duhet të përvetësohen më parë një numër i vogël i fakteve,rregullave apo veprimeve zbatuese para se të fillohet me një koncept,model apo abstraksion.Në këtë kuptim asnjë prej këtyre modeleve nuk mund të përdoret për të përjashtuar tjetrin.Aq më tepër që struktura për të menduarit kritik  është ndërtuar sipas parakushtit të mëposhtëm:

Njohuritë që një njeri zotëron,janë kushti i parë për ato që mund të mësojë.

Kjo strukturë  njëkohësisht përthithet mirë nga mjedisi ynë arsimor,pasi ka edhe disa ngjashmëri me mënyrën tonë tradicionale të mësimdhënies.Tradicionalisht,mësimdhënia tek ne ka patur tre komponentë kryesorë: hyrjen dhe kontrollin e njohurive e cila mund të zëvendësohet me evokimin fazën e parë të kësaj strukture,shpjegimin e lëndës së re e cila mund të zëvendësohet me realizimin e kuptimit (faza e dytë) dhe përforcimin i cili mund të zëvendësohet me reflektimin(faza e tretë).Pra në këtë mënyrë  mësimi në shkollat tona modernizohet në një formë të re duke e ngritur atë në nivelet e kërkesave të sotme bashkëkohore.

REFERENCAT

Fondacioni i shoqërisë së hapur  SOROS    Projekti për zhvillimin e arsimit në Shqipëri  Edukatë qytetare 5-8  TIRANË 1997

Musai B.  Metodologji e mësimdhënies  TIRANE  2003

Llambiri S.  Braktisja e fshehtë  Objektivat minimale të domosdoshme për nxënësin TIRANE 2007

 

Ermira Babamusta: Klement Tinaj, fenomeni shqiptar që mahniti skenat e Nju Jorkut

Klement Tinaj, fenomeni shqiptar që mahniti skenat e Nju Jorkut


Shkruan: Ermira Babamusta, Ph.D., New York

Klement Tinaj me të vërtetë është "art më vete" me talentin, pasionin, guximin dhe përkushtimin e tij. Aktori Klement Tinaj njihet në Sh.B.A. si karateist, producent, regjizor, skenarist dhe shkrimtar. Krijimtaria e tij e larmishme frymëzon jo vetëm ata persona në skenë ku interpreton me një aftësi mbresëlënëse, por edhe ata që janë janë përreth me humorin dhe dashamirësinë e tij të mrekullueshme. Ajo që e bën më të dashur për publikun është karakteri i tij i veçantë dhe tërheqës, gjallëria dhe zgjuarsia e tij e pabesueshme. Emri i tij mbetet i paharruar në cilindo zanat që ai prek, jo vetëm për shqiptarët në Amerikë, por edhe për amerikanët. Një fenomen i rradhë që arrin majat dhe synon të përsosurën në çdo angazhim të tij dhe mbetet krenari për diasporën dhe kombin shqiptar.

 

Fillimet në Kelmendin e Malësisë së Madhe

Klement Tinaj ka lindur në vitin 1990 në Selcë të Kelmendit. Krijimtaritë e tij dhe aktivizimi në veprimtaritë artistike-kulturore fillojnë në vitet e shkollës fillore të Selcës. Mësuesit e Klementit e kanë njohur talentin e tij krijues dhe vullnetin e veçantë për mësime dhe kulturë. Sportet dhe mësimet e tij artistike kanë paraqitur shumë vlera para popullit Kelmendas.

Me 20 shtator të 2004-ës, Klementi filloi studimet në shkollën e mesme të gjuhëve të huaja “Shejnaze Juka” në Pijaz, Shkodër. "Që në atë moshë të re, dallohej si një student i zgjuar dhe i zhvilluar në aktivitete. Klementi ishte një nga studentët më të dalluar në klasën e anglishtes dhe të frangjishtes," shprehet babai i tij.

"Jam krenar për prejardhjen time shqiptare. Rruga ime e artit gjithmonë do rrëfejë prejardhjen time shqiptare dhe kulturën e vendit tim," shprehet z. Tinaj.

Arritjet dhe mirënjohjet nga ajka politikane e Nju Jorkut

Klementi u largua nga Shqipëria në 2005 për një jetë më të mirë. Ai ishte vetëm 14 vjeç e gjysëm kur erdhi në Shtetet e Bashkuara të Amerikës për të studiuar. Mbas dy ditësh në Sh.B.A. filloi kursin 6-mujor të anglishtes në Manhatan, Nju Jork.  Në 2006 filloi studimet në shkollën e mesme “Lincoln High School” në Yonkers, Nju Jork, ku ndoqi studimet në dy degë, biznes dhe aktrim. Në vitin 2007, z. Tinaj doli student i dalluar ndër 10 studentët më të mirë të shkollës.

Klement Tinaj arriti të pamundurën duke avancuar në jetën amerikane. Niveli i tij rritet aq sa tërheq vëmendjen e liderëve të Nju Jorkut. Mori diplomën e shkollës së mesme në dy degë, gjë që nuk ishte e lejueshme më parë dhe e paparë në sistemin edukativ amerikan. Në qershor të 2009-ës, Klementi u diplomua në dy degë: teatër “Theatre Arts” dhe biznes “Academy of Finance.” Meqenëse ishte i vetmi student që u diplomua me dy diploma, Senatori i Nju Jorkut Andrea Stewart - Cousins e nderoi z. Tinaj me çertifikatë njohje “Certificate of Recognition”. Ndërsa kryebashkiaku i asamblesë së Nju Jorkut, Mike Spano e prezentoi z. Tinaj me një çertifikate merite “Certificate of Merit”. Andrew J. Spano, ekzekutivi i bashkisë (county executive) i uroi suksese z. Tinaj në rrugën e tij të artit dhe Mark P. Baiocco, nëndrejtori i Lincoln High School (Assistant Principal) i prezentoi z. Tinaj një çertifikatë përsosurie në dramë “Certificate of Excellence in Drama.”

Përveç artit, z. Tinaj ka arritur sukses edhe në fushën e sportit. Klement Tinaj ka një aftësi të veçantë në aktivitete sportive. Më 15 mars 2008, Klementi fitoi kampionatin e sportit “Tae Kwon Do” (arti i grushtit dhe këmbës). Në fund të vitit 2008 ai mori emrin “kapiten i dalluar” në futboll. Klement Tinaj dhe lojtarët e e skuadrës së tij fituan kampionatin në Jonkers “Yonkers Championship.” Në 2009-ën filloi të jape mësim karate në shkollën e karatesë. Klement Tinaj ishte mësuesi më i ri, ku i jepte mësim mbi 300 studentëve në ditë, që ishin nga mosha 4 vjeçare deri në moshën 65 vjecare. Shumica e studentëve ishin policë që vinin për të bërë përgatitje dhe për të mësuar karate.

Karriera dhe suksesi i aktorit Klement Tinaj

Klement Tinaj ishte 16 vjeç e gjysëm kur bëri provën e parë të dëgjimit për shfaqjen me titull “You Can’t Take It With You,” (Nuk mund ta marrësh me vete) ku luajti rolin kryesor. Z. Tinaj takoi shumë aktorë dhe regjizorë nëpërmjet kësaj shfaqje, ku ai kuptoi që aktrimi ishte një ëndërr për të. Ai u bë një nga aktorët më të njohur të shkollës së tij dhe shpeshherë gazetat e shkollës dhe të qytetetit shkruanin për të. Në shfaqjen teatrale “Room Service,” (Shërbim Dhome) prezantohet te publiku amerikan me rolin e kamarjerit.

Në 2007- 2008, z. Tinaj fitoi çmimin për dramë “Drama Spotlight Award” si një nga aktorët më të zgjedhur për vitin 2007-2008.  Në fund të vitin 2008 z. Tinaj luajti rolin kryesor në shfaqjen “Lysistrada", për të cilin fitoi Trofe Ari. Filmi që prodhoi z. Tinaj “Charli Chaplin” u zgjodh filmi më humoristik në festivalin e filmit të shkollës së mesme.

Viti 2009 ishte viti i fundit për z. Tinaj në “Lincoln High School.” Klementi mori pjesë në shfaqjen “Julius Caesar,” ku luajti dy role dhe në shfaqjen për fëmijë "Cops For Sale” (Policë për shitje), ku luajti rolin kryesor. Po në 2009-ën z. Tinaj ishte i pari që themeloi klubin shqiptar “Albanian Club” për gjithë studentët shqiptarë, ku shërbeu si president. “Albanian Club” pati sukses dhe tek studentët amerikanë dhe të huaj, të cilët ishin pjesëmarrës të klubit.

Z. Tinaj vendosi të studiojë teatër dhe u pranua tek shkolla e lartë "Five Towns College" në Long Island. Prindërit e tij ishin shumë të gëzuar dhe krenarë që djali i tyre ambicioz po vazhdonte shkollën e lartë.  Gjatë semestrit të parë të vitit të parë të shkollës së lartë, z. Tinaj bëri prova dëgjimi për tre shfaqje; “Golden Parashutes”, “Macbeth”, dhe “The Full Monty”. Regjizorët e të tre shfaqjeve u habitën me aktrimin e z. Tinaj. Z. Tinaj priste pa durim përgjigjen nga drejtuesit e shfaqjeve.

"Një natë isha duke bërë përgatitje me grupin e Kelmendit për festivalin kulturor shqiptar kur më ra telefoni dhe mora përgjigjen se isha pranuar tek të treja shfaqet. Kjo më gëzoi pa masë dhe unë i pranova të treja shfaqjet me kënaqësi," tregon z. Tinaj. Në “Golden Parachutes” (Parashutat e arit) luajti rolin "Sugermen", “mashkull që të gjitha femrat e lakmojnë”. Në shfaqen tjetër, “Macbeth”, z. Tinaj luajti "Lord 2" dhe "Menteith". Kurse në “The Full Mounty” luajti "Teddy".

"Edhe ky ishte një rol që femrat nuk e linin rehat karakterin që isha duke luajtur," thotë z. Tinaj.

Në vitin e dytë të shkollës  së lartë z. Tinaj hapi klubin "Tae Kwon Do Club" dhe u jepte mësim mbi 20 sudentave të shkollës së lartë. Edhe pse ishte shumë i angazhuar me studime, z. Tinaj bëri sërish prova dëgjimi për një shfaqje për fëmijë, “Aladdin” ku luajti dy role, “Prince” dhe “Drummer”. "Ishte me të vërtetë një surprizë për mua, sepse nuk e prisja këtë fat. Ishte një eksperiencë e jashtëzakonshme të aktroja për fëmijë të vegjël," shprehet z. Tinaj.

Pasi kreu këtë shfaqje, bëri prova dëgjimi për një shfaqe tjetër për fëmijë “Dora” ku iu ofrua të luajë dy role "Drum" dhe "Band". Pa e mbaruar këtë shfaqje bëri prova dëgjimi për shfaqjen “Twelve Angry Men” dhe luajti rolin “Juror 11”. Mbas një suksesi të veçantë në teatër z. Tinaj ishte shumë i bindur që ka lindur për këtë zanat.

"Karakteret që luaj janë tepër fizikë si në teatër dhe në film. Një javë pasi kisha përfunduar shfaqen takova një koleg nga Koreja, Jaden Hwang i cili e kishte parë shfaqjen dhe i kisha pëlqyer. Mbas pak ditësh më pyeti për të aktruar në një film të tij ku ai ishte producenti. Me gjithë qejf pranova të marr pjesë në këtë film, sepse ishte i llojit "action" dhe unë kam përgatitje dhe eksperiencë nga karateja që e kam ushtruar që në moshë te re," tregon z. Tinaj për Prishtina Press.

Nga skenat teatrale në ekranin e madh

Nëpërmjet talentit të tij të veçantë, aftësisë, ambicies dhe punës së tij të palodhur, z. Tinaj ka arritur të depërtojë në Nju Jork në teatër dhe film. Në verën e vitit 2011, z. Tinaj dha provë e dëgjimit për regjizoren e njohur Barbara Simon për shfaqjen teatrale "Stolen" (E vjedhur) . Z. Tinaj luajti dy role, duke përfshirë edhe rolin kryesor, “Max” edhe “Street Performer”. Ky ishte një sukses shumë i madh për karrierën e aktorit. Ky projekt ishte fillimi i një karriere të suksesshme duke bashkëpunuar me regjizorë të famshmëm amerikanë.

Projekti ‘Stolen’ është shfaqja më interesante që kam bërë deri tani. Historia e saj flet për jetën e një aktoreje dhe si ajo mundohet të kapërcejë vështirësitë në fushën e aktrimit. Eksperienca për publikun nga kjo shfaqje të le me një ndjenjë përjetimi të një shfaqeje brenda një shfaqeje tjetër, me nënkuptime tepër të ndërlikuara dhe intelektuale për këtë zhanër,” thekson aktori.

Z. Tinaj ka arritur famën e tij në filma dhe në pasionin e tij për të shkruar skenare filmash. Sukseset e tij përfshijnë tre filma ku luajti rolin kryesor: “Good Night and Good Luck” (Natën e mirë dhe fat të mbarë), “My Diseased Love” (Dashuria ime e sëmurë) i cili ishte një film romantik dhe “Have You Ever Thought…?” (A ke menduar ndonjëherë ...?).

Tani në 2012-ën, z. Tinaj është i angazhuar në filmin "Bad Fate” (Fat i keq), ku luan rolin kryesor. Në korrik të 2012-ës, z. Tinaj dha provën e dëgjimit për një shfaqje tjetër, “Extra Special” (Tepër Speciale) ku u pranua. Z. Tinaj luan rolin “Julius”. Kjo shfaqet do të jepet në Long Island më 23 shtator 2012.

Teatrot dhe skenat e Nju Jorkut e njohin z. Tinaj si talent të shumëanshëm, aktor, regjizor dhe skenarist. Prezantimi i talentit të tij është përjetuar në qindra skena, si dhe në ato më të njohura si: Qendra e Arteve në Long Island (Dix Hills Performing Arts Cener), Skena e Shekspirit në Kënetikët (Shakespeare on Sound), Roseland Ballroom në Nju Jork City, Lihmon College Theater dhe në Teatrin e famshëm të Long Island, “MCAP Theatre”.

Krijimtaria dhe bota e regjizorit, Klement Tinaj

Karriera e tij si regjizor fillon me vetë iniciativën e Klementit si skenarist i zoti. Mbas eksperiencës së suksesshme në shumë filma dhe shfaqje teatrale, z. Tinaj synoi të shkruajë një skenar dhe të prodhojë vetë një film të zhanrit aksion. Projekti quhet "The Attacker" (Sulmuesi). Pasi shkroi skenarin dhe konceptin e filmit në 2010, z. Tinaj e dërgoi skenarin tek profesori dhe udhëzuesi i tij, Patrick Shand.

"Kur profesor Shand lexoi skenarin, më tha 'ky është skenar që duhet të bëhet film. Më tako nesër në zyrë dhe flasim më gjatë'. Pasi u takuam, profesori më këshilloi të nis punimet në këtë film. Kur mbarova filmin, ia shfaqja profesorit dhe ai më tha 'do të të ndihmoj deri në fund të realizosh ëndrrën tënde". Fjalët e profesorit më ikurajuan shumë, sepse vlerësoi punën dhe ëndrrën time që e kam arritur,” tregon Klementi gjatë intervistës.

Filmi “The Attacker” u xhirua në Nju Jork, prodhuar dhe drejtuar nga Klement Tinaj, me kinematografi nga Phillip Russell. Aktorët që morën pjesë janë: Tatiana Coy, Jeff Hwang, Joe Adamczyk, Joe Piazza, James Russell, Tom Serabian, Anna Klindtworth, Melissa Vegas, Freddy Fernandez dhe Danni Christian. Filmi karakterizon një epikë të artit marcial, me ndërthurje humoristike luajtur bukur nga karakateret revoltuese të filmit. “Jack” i portretizuar nga Klementi bie në dashuri me “Rose” luajtur nga Tatiana Coy, ish e dashura e një gangsteri famëkeq në Long Island. Personazhi xheloz i Klementit ballafaqohet me bandën duke ushtruar strategji marciale dhe vë në kurth armiqtë e tij.

Filmi u shfaq për publikun amerikan më 4 shtator 2011 në bashkëpunim me studio Measureless Media Productions, Mind!Control Entertainment dhe KlimbTree Productions. “Projekti im më i preferuar ka qenë të shkruaj skenarin dhe të drejtoj filmin tim ‘The Attacker”. Ishte kënaqësi e madhe kjo përvojë si aktor, skenarist dhe regjizor. Filmi u xhirua në Bronks dhe Long Island dhe ka patur përkrahje të madhe nga publiku. Filmi u shfaq për herë të parë në shkollën e lartë, tek teatri kryesor me 500 pjesmarrës. Kjo ishte e befasueshme për mua dhe vlerësim i madh për punën time. Filmi u shfaq përsëri në Grassy Knoll, ku ishte një sukses i mrekullueshëm," rrëfen regjizori Tinaj.

Projekti i dytë që Klementi po realizon si regjizor quhet "Bad Fate” (2012-13), (Fat i keq). Filmi trillon një histori intrigante të një familjeje shqiptare që imigron në Amerikë për të shijuar një jetë më të mirë. “Nuk mund të flas shumë për filmin meqë është në punim e sipër. Filmi është në bashkëpunim me studion Mind!Control Entertainment dhe kameramanin dhe ekipin e Gabriel Alexis Decoute. Marrin pjesë aktorë të talentuar si Anthony Doqaj, Loris Tanazi, Joe Adamczyk, Joe Piazza, Kreshnik Smajlaj, Jeff Hwaang dhe Joseph Mussorfiti,” thotë regjizor Tinaj.

Frymëzimi nga vendlindja në muzikë

Edhe fushën e muzikës talenti Klement Tinaj nuk e ka lënë pa e prekur. Njerëzit habiten dhe mendojnë se egzistojnë dy “Klement Tinaj” njëri aktor dhe tjetri muzikant. Por në fakt ekziston vetëm një “Klement Tinaj” me “aftësi jashtëtokësore”. Klementi u bë sensacion interneti me videoklipin “Pa Mua”. Me muzikë dhe përkrahje nga emrat gjigandë të folkorit shqiptar, Alfred Popaj dhe Kreshnik Smajlaj, Klementi për herë të parë provoi të këndojë në 2012-ën. Teksti i këngës “Pa Mua” është këngë romantike e zhanrit folk shkruar nga Klementi, me producent Luigj Tinaj. Videoklipi i këngës është realizuar nga Mind!Control Entertainment (http://www.youtube.com/watch?v=17uGbYlWUJo&feature=player_embedded).

Muzika është punë kënaqësie për mua. Ka qenë një inkurajim nga babai në veçanti dhe shoqëria. Por mbi të gjitha, malli për vendlindjen, dashuria për atdheun dhe kulturën shqiptare më kanë shtyrë në këtë drejtim. Falenderoj familjen time të dashur dhe fansat e mi për përkrahjen pa masë që gjithmonë më shtyjnë të eci përpara. Nëpërmjet muzikës nxjerr mallin që kam për jetën dhe shoqërinë që kam lënë pas në atdhe. Muzika ime është për ata. Jemi një popull dhe është e rëndësishme të mbajmë kulturën dhe traditën tonë shqiptare,” thekson i talentuari z. Tinaj.

Surpriza për publikun është projekti i videoklipit të dytë me titull “Leila, Leila”. Me muzikë nga Jeff Hwang, producent ekzekutiv Luigj Tinaj dhe tekst shkruar ng Klement Tinaj, videoklipi pritet të dalë më 20 gusht 2012.

Kënga e re ‘Leila, Leila’ është një këngë dashurie, me stil amerikan. Xhirimet po bëhen në dy vende, në Long Island dhe Jersey Shore. Edhe pse jam shumë i zënë me projektet e aktrimit, madje ka net që i kaloj edhe pa gjumë, gjithmonë jap 100% në projektet e mia. Qëllimi dhe pasioni im kryesor mbetet aktrimi. Zemrën e kam në skenë dhe teatër, ku ndjehem vetja ime. Muzika është një shprehje e identitetit tim shqiptar për publikun amerikan dhe krenaria ime për prejardhjen shqiptare. Botën e shikoj si një skenë, ku duhet të luajmë çdo ditë. Jeta nuk ka telekomandë, duhet të lëvizim ne vetë për të realizuar diçka,” thekson z. Tinaj.

Talenti i Klement Tinaj nuk ndal këtu. Nëse Klement Tinaj e përqendron vëmendjen në një pasion, ai arrin ta realizojë dhe të shkëlqejë. Në të ardhmen e afërt, ai planifikon të ndajë me publikun shqiptar disa surpriza të tjera të bukura. Edhe nëse Lojrat Olimpike do të ishin synimi i Klement Tinaj, ai nuk do të ishte kthyer në Shqipëri pa trofe ari.

_____________________________

Useful Links:

Videoklipi:

http://www.youtube.com/watch?v=17uGbYlWUJo&feature=player_embedded

STOLEN:

http://www.youtube.com/watch?v=qXsM82nFflE&feature=related

YOU CAN'T TAKE IT WITH YOU:

http://www.youtube.com/watch?v=LAj2El6NEIA&feature=related

HUMOR:

http://www.youtube.com/watch?v=-t072_rHFbk

THE ATTACKER:

http://www.youtube.com/watch?v=Kt6yd9dJg0k&feature=related

Skene nga filmi "Have you ever thought"

http://www.youtube.com/watch?v=coN3niA0Ky0

 

Kadri Tarelli: MËSUESI QË TREGTON KULTURË E DIJ

Durrës më 10. 08. 2012

MËSUESI QË TREGTON KULTURË E DIJE

Pushuesit e shumtë që mbushin plazhin e Durrësit në ditët e nxehta të verës, në mbrëmje kur hapet tregu i ngritur posaçërisht për ta, do të venë re një “librari” të vendosur jashtë në natyrë, poshtë shkallës së ndërtesës dy katëshe. Si të thuash është një dyqan i improvizuar librash, ku do të gjesh “Tregëtarin”, mësuesin Lirim Harka, i cili i vendos e ujdis librat me kujdes dhe  qendron përherë i gatshëm për të shërbyer.


Të tregëtosh libra nuk është diçka e re për asnjërin nga ne, por kur me diçka të tillë merret mësuesi, atëherë gjërat marrin tjetër kuptim. Besoj se shpreh një të vërtetë që e njohim të gjithë, se libri nuk është thjesht mall si çdo mall tjetër. Mbase për një shitës të zakonshëm, që s’ka shumë haber nga librat, i quan dhe i trajton ato si matrapaz, thjesht si mjet fitimi, sepse për të është vetëm problem inventari dhe paraje, ndërsa për mësuesin jo. Ata përmbajnë në vetvete një pasuri të fshehtë, pasurinë e mendjes e të shpirtit, të mençurisë, të shkencës e përvojës, të dijes e kulturës, të  trashëgimisë së njerzimit.  Thesar, që u duhet dhënë njerëzve për t’u bërë më të ditur, më të mirë e më të zotë, për t’i shërbyer vetes dhe kombit.

Kushdo që ka shkuar në librari dhe ka blerë e lexuar së paku qoftë edhe një libër, e kupton se tregu i tij kërkon kërkon njerëz të veçantë. Besoj se  ndjehemi mirë kur përballë kemi një “Tregëtar” të mësuar, me kulturë të gjërë, që e njeh dhe e do librin, e që me mirësjellje na tregon atë që na përshtatet sipas moshës, kulturës, shijës dhe interesave tona. I tillë është  edhe Lirimi. I papërtuar, i këndëshëm në fjalë e bisedë. Njohës i të gjithë titujve të librave që ka në “Librarinë” e tij. Psikollog, që në paraqitje dhe fjalët e para të “Klientit” e merr vesh se ç’ tematikë i pëlqen dhe drejtohet tek libri, e merr e pastron sikur e përkëdhel e ia zgjat myshterisë. Përvoja disa vjeçare në këtë “zanat”, e ka mësuar se përballë librave nuk vijnë njerëz që sorrollaten sa për të kaluar kohën, apo nga ata që duan të bëjnë sehir e hapin sytë për të blerë rraqe. Këtu vijnë vizitorë e blerës me shijë e interesa intelektuale, që kërkojnë si për vete ashtu edhe për fëmijët e tyre.

Lirim Harka, është mësues historie në një nga shkollat e Durrësit, me moshë rreth të gjashtëdhjetave, por modest, punëtor dhe energjik që nuk e mban vendi pa u marrë me ato që i do më shumë, me librat. Ka pesë-gjashtë vjet që, në dy muaj e verës, korrik e gusht, merret me tregëtinë e librave në plazh në Durrës. Në bisedë ai tregon se, e nisi me një çantë me libra, duke i mbajtur e transportuar në krahë. Tani e ka rritur njohjen dhe e ka rritur sasinë e titujve, por edhe mundimi është shtuar, pasi i duhet të bredhë nëpër shtëpitë botuese në Tiranë, për të zgjedhur e marrë ato libra për të cilat mendon se ka më shumë interes lexuesi.

Nuk pret që ta pyesësh, ndaj përgjigjet thjsht e pa u mburur, se është pasioni për librin që e shtyn të harxhojë kohë e mund, duke cituar me kënaqësi një thënie të tij: “ Dituria duke u ndarë shtohet, ndërsa pasuria duke u ndarë paksohet”.

-Të them të drejtën, -shprehet Lirimi, -për fitim as që bëhet fjalë, pasi është i pakët. Mjaft sa për të pirë kafe me shokët, serbes e të mos gris xhepat duke kërkuar qindarkat. Nuk më rrihet pa punë, duke u ngulur e tjerë muhabete në biseda të zgjatura nëpër kafene. Më bezdis të qëndruarit në një vend. Më pëlqen të jem në lëvizje, të njoh njerës të ndryshëm, të komunikoj me ta, t’ u jap libra, të shkëmbej mendime, pse jo edhe të njoh e të bëj miq e shokë. Në këtë “Librarinë” time vijnë e interesohen më shumë pushues kryesisht nga Kosova, Maqedonia, Mali i Zi, e nga vende të tjerë në diasporë. Më pëlqen se shumica këkon libra të karakterit historik, siç është “Historia e Skënderbeut” e Barletit, “Lidhja Shqiptare e Prizërenit”, etj. Dukuri të cilin unë e përkthej si dëshirë për të njohur rrënjët e vetvetes. Blerësit, sidomos të moshës rreth dyzet vjeç e më tej, preferojnë libra që pasqyrojnë periudhën 1912-1944, meqënëse është jo shumë e rahur dhe më pak e njohur. Këtu nuk përjashtohen edhe të rinjtë, të cilët kërkojnë edhe libra të profesionit, të nevojëshme për shkollë e punë, si psikollogji, pedagogji (mësimdhënie), mes tyre edhe për bujqësi. Ndër autorët më të kërkuar janë Naimi, Fishta, Samiu, Lazgushi, Noli e Mjeda, kryesisht letërsi e rilindasve. Më çudit shtimi i interest për libra disi të harruar si “Bagëti e bujqësi” e N. Frashërit, “Lulja e Kujtimit” e Foqion Postolit, “Sikur të isha djalë” e Haki Stërmillit, etj.  Nuk mungon interesi edhe për poetë e shkrimtarë të kohës siç është, bie fjala, Kuteli, Kadare, Agolli, Visar Zhiti, Bardhyl Londo etj. Interes të shtuar ka për librin monografi, kushtuar figurave që kanë lënë gjurmë në histori, ku ndjehet fryma kombëtare. Kërkesa ka gjithashtu edhe për librin politik-historik, ku mund të përmend “Enver Hoxha” të Blendi Fevziut, ose “Genocidi mbi kulakët” e Xhaferr Sadikut. Si mësues, jam i kënaqur se ka mjaft kërkesa për letërsi për fëmijë e sidomos të traditës, si legjenda e përralla të moçme shqiptare.

E çuditëshme dhe e magjishme kjo bota e librave, - vazhdon bisedën Lirimi. -Hyn e s’ di të dalësh, të njeh e të miqëson me lloj-lloj njerëzish, lexues të thjeshtë, nga njëherë edhe me krijues e dijetarë, dhe e pabesushme me më pak politikanë. Unë kam nderim për çdo krijues, sepse secili ka një mesazh që i përcjell shoqërisë. Ky është parimi im, po kur vjen puna për të lexuar kërkoj e lakmoj cilësi. Këtë ia këshilloj me tepri edhe atyre që vijnë të blenë libra tek unë. Përvoja është gjë e madhe. Gjatë kësaj kohe kaq të shkurtër, që po merrem më këtë që shumëkush e quajn tregëti librash, kam kuptuar se lexuesi nuk është pakësuar, veçse kërkon letërsi cilësore. Në numrin e madh të botimeve, ndodh që edhe mund të zhgënjehet. Ndaj nuk jam i një mendje me shumë të tjerë, që thonë se lexuesi po braktis librin.

Të tregëtosh libra, jo vetëm sot por në çdo kohë, është ndoshta puna më fisnike, sepse i jep shoqërisë e sidomos brezit të ri, mundësi për dije e kulturë. Ndaj e përshëndesim mësues Lirimin për shpirtin idealist që ka.

Kadri Tarelli

Durrës.

 

Gentiana Zagoridha: ILAÇ NATYRAL PËR NJË JETË PRODUKTIVE

Gentiana Zagoridha

ILAÇ NATYRAL PËR NJË JETË PRODUKTIVE

Megjithëse ende nuk dihet saktësisht se nga vjen nevoja biologjike për gjumë,një gjë është tashmë e ditur se të gjithë llojet e gjitarëve përfshi këtu edhe njerëzit,kalojnë periudha sistematike gjumi dhe jo gjithmonë arrijnë të vlerësojnë rëndësinë e këtij veprimi që ndodh natën në jetën që bëjnë gjatë ditës.Kjo vlen kuptohet veçanërisht për njerëzit.Në kohët e sotme që po jetojmë ku çdo gjë ecën me ritëm të shpejtë,ku çdo gjë sa vjen dhe reduktohet përfshi këtu edhe gjumin,rëndësia e cilësisë dhe kohëzgjatjes së tij mendoj se vlen për tu diskutuar.

Gjumi organizon kujtesën dhe ndihmon në rikujtimin e ngjarjeve.Gjatë gjumit ato pjesë të trurit që kontrollojnë emocionet,vendimarrjet dhe sjelljet sociale ngadalësojnë shumë veprimtarinë e tyre duke lejuar që të paraqitemi sa më mirë kur zgjohemi në mëngjes.Neuronet që konsumohen gjatë ditës vetëriparohen gjatë gjumit.Kur nuk flemë për një kohë të gjatë neuronet janë të paafta të funksionojnë në mënyrë optimale.Pa sasinë e duhur të gjumit sistemi imun dobësohet dhe trupi ynë bëhet më i ndjeshëm ndaj infeksioneve dhe sëmundjeve të ndryshme.Nga alternimi i gjumit dhe i zgjimit ndikohet dhe rregullimi i peshës trupore dhe oreksit.Pra e thënë ndryshe një gjumë i rregullt 7-8 orë në ditë ndikon pozitivisht në dietën  për mbipeshë.Gjithashtu nëse flejmë 7-8 orë gjumë në ditë  do të kemi një memorje më të fortë dhe njëkohësisht i kemi shtuar jetës reale 3 vite. Mirëpo nuk përjashtohen rastet e njerëzve të cilët flenë vetëm 4-5 orë  në natë dhe përsëri janë produktiv dhe si rrjedhojë dhe të suksesshëm.Këta njerëz sigurisht kanë predispozitë gjenetike dhe ky gjen i rrallë gjendet vetëm në rreth 2-3% të popullësisë të të gjithë planetit,prandaj dhe konsiderohet dhe si i çmueshëm për ato që e disponojnë,pasi me pak orë gjumë ato arrijnë të jenë të motivuar,energjikë dhe çështë më e rëndësishmja të kenë  një jetë intensive e të pasur pasi koha në dispozicion të tyre është dhe më e madhe.Meqë ky tipar është shumë i rrallë, njerëzve të zakonshëm u duhet patjetër të bëjnë 7-8 orë gjumë çdo natë që të ndihen të relaksuar dhe të motivuar për ditën në vijim, gjithnjë pa u sforcuar,  me praktika të shpeshta dhe me durim.Marrëdhënia me gjumin është personale dhe nuk duhet të sforcojmë  veten dhe të bëjmë  gjëra që do të na dëmtonin.Në fakt për gjumin, mënyrën e bërjes së tij dhe problematikat që në vetvete ai mbart si: pagjumësia,mbingopja apo gjumi i keq nuk ka shumë informacione dhe shpesh njerëzit mundohen ti zgjidhin vetë këto mangësira, por këshillat e ekspertëve nga kjo fushë  mbeten gjithnjë  të vlefshme.

Formoni rituale të shëndetshme në kohën para gjumit.

Mundohuni të shkoni në gjumë në të njëjtën kohë, edhe gjatë fundjavës.

Relaksohuni para se të shkoni për të fjetur duke medituar, me ushtrime  frymëmarrje,banjë me ujë të ngrohtë,muzikë relaksuese etj.

Para se të bini për të fjetur kujdesuni që të hani pak.

Një gotë qumësht para gjumit ju ndihmon, pasi përmban triptofan një stimulues natyral për gjumin.

Përdorni imagjinatën për të ndihmuar vetveten për të fjetur.

Nëse nuk flini dot,çohuni bëni ndonjë aktivitet relaksues derisa të ndiheni të përgjumur.

Mos dëgjoni lajme apo çështje që ju shqetësojnë para gjumit.

Por mbi të gjitha përpiquni të krijoni një ritual tuajin të përditshëm duke fjetur 7-8 orë në ditë dhe duke u zgjuar herët në mëngjes.

Zgjimi herët në mëngjes ndikon në mirëqënien emocionale si një pikënisje e mbarë për të gjithë ditën tuaj.Rrezet e kuqe të agimit ndikojnë pozitivisht në sistemin nervor duke larguar kështu shumë shpejt përgjumjen dhe nxitur lëvizjen, ndërsa rrezet ultra vjollcë të cilat gjenden me shumicë pikërisht gjatë lindjes së diellit nxitin  lëkurën të prodhojë vitaminën D aq të rëndësishme për organizmin.Është vërtetuar gjithashtu se përqindja më e lartë e kortizonit në gjak është në mëngjes,  duke ndikuar drejtpërsëdrejti në  shtimin e gjallërisë së  trupit.Edhe përqindja e ozonit në mëngjes është gjithashtu më e lartë se në çdo pjesë tjetër të ditës  gjë që ndikon fuqishëm në sistemin nervor duke aktivizuar punën mendore dhe fizike duke i dhënë kthjelltësi dhe prodhimtari më të madhe e më efikase gjë  që nuk e ka gjatë ditës dhe madje as natën.Zgjimi herët të ngjall ndjenja të larta pozitive.Kështu që është mënyra më e mirë për të qenë në formë dhe më të lumtur.Njerëzit që zgjohen herët në mëngjes e kanë më të lehtë të kapin ritmin e jetës,ndërsa në të kundërt ato që parapëlqejnë aktivitetet e natës dhe detyrimisht zgjohen vonë, bëjnë që dashjepadashje të anashkakojnë aktivitetet shoqërore duke mbetur kështu mbrapa dhe detyrimisht të krijojnë ndjenja pakënaqësie e madje dhe agresiviteti e depresioni  ndonjëherë. Një gjumë i përshtatshëm është biologjikisht i domosdoshëm  dhe tepër i nevojshëm për të lehtësuar jetesën.

 

Viron KONA: Prof. Dr. Shefik Osmani

Prof. Dr. Shefik Osmani

Atdhetar dhe  personalitet i shquar arsimit

Shkruar nga Viron KONA

Në foto: Prof. Dr. Shefik Osmani

1. .

Para pak kohësh u nda nga jeta prof. Shefik Osmani, njëri prej didaktëve më në zë të arsimit shqiptar, udhëheqësi i disa brezave në fushën mësimdhënies, ideatori i mjaft eksperimentimeve, autori i mbi  40 librave me karakter historik, didaktik, mësimor, i  qindra shkrimeve në gazeta e revista shkencore dhe kulturore, oratori i shquar në konferenca e simpoziume shkencore dhe arsimore të mbajtura brenda dhe jashtë vendit,  bashkëbiseduesi i pasionuar i arsimit dhe pedagogjisë...

Vazhdimisht është shkruar dhe do të shkruhet për profesor Shefikun, sepse emri dhe vepra e tij e shquar nuk mund të harrohen, jo vetëm nga bashkëkohësit e brezat që do të vinë, por  edhe nga historia e arsimit tonë  kombëtar. Cilido që ka pasur rastin ta takoj, qoftë edhe në një bashkëbisedë të thjeshtë ose duke pirë një kafe,  e mban përherë në mendje dhe në përfytyrim, vështrimin e tij urtë,  kujdesin për të të dëgjuar me vëmendje , duke respektuar çdo fjalë e mendim të shfaqur, zërin e qetë dhe melodioz, që të bënte të mbaje frymën dhe të ndiqje me kërshëri e vëmendje fjalën dhe mendimin e tij. Sidomos, kur e pyesje për diçka, ai ishte përherë i gatshëm të linte punën e tij dhe të të plotësonte kërkesën që i bëje, të merrje përgjigjen ose këshillën që kërkoje. Veçanërisht kur biseda vinte te tema  arsimi, fytyra e prof. Shefikut, merrte një pamje të qeshur, dhe, gjithnjë i hapur e me vështrimin e  ëmbël e të respektueshëm, bashkëbisedonte me pasion, logjik e argument, për vlera dhe alternativa, për ide dhe mendime të dobishme për arsimin shqiptar, arritjet dhe historinë e tij... Në dhjetëra takime me të, në zyrën e redaksisë së gazetës “Mësuesi”, në kafe, duke shëtitur në këmbë ose në vizita në shtëpi të tij, gjithnjë e pashë atë Njeri të lumturohej dhe të ngazëllehej kur vinte biseda tek arsimi dhe librat, te kultura kombëtare dhe vlerat e gjuhësisë e të shkrimtarisë shqiptare. Arsimi ishte motivi i tij udhëheqës e kryesor, deviza e jetës dhe veprës së tij madhore...

2.

Mbaj mend që, kur nga gazeta “Mësuesi” i shkova në shtëpi për një shkrim, ai, së bashku me bashkëshorten e çmuar Urtinë, më pritën buzagaz e tërë kujdes, që të ndihesha sa më mirë, si në shtëpinë time dhe, ashtu, e zhvilluam edhe bisedën, të ngrohtë, të sinqertë, miqësore e frytdhënëse.

Shtëpia me mjedise të ngushta, por me  zemra të mëdha, më shumë sesa nga drita e Diellit, ndriçonte nga vështrimet plot dritë, nga ëmbëlsia e mikpritja shkodrane. Pas fjalëve të para të përshëndetjes, prof. Shefiku, hodhi menjëherë vështrimin te kthina ku ndodhej biblioteka, ku kishte radhitur e sistemuar bukur, qindra e  qindra libra. Ishin aty, mori librash që profesori i nderuar i kishte shkruar vetë, por edhe një literaturë e pasur, që të befasonte për nga llojshmëria dhe përmbajtja. Në shpjegimin e tij gjithë pasion, mbaj mend se mësova  sesi profesori e kishte  shfrytëzuar hapësirën e ngushtë shtëpiake për arkivin e librave, skedarin, koleksionet, pikturat... Kishte merak se, ndërsa librat shtoheshin, ai nuk po mundte të gjente vendin për t`i vendosur...Deri edhe në ballkon, kishte një dollap me libra....Libra pa fund...

3.

Atë ditë isha i interesuar për veprat  që mbanin emrin e tij e që po përpiqem t`i radhitë: Veçoj veprën mjaft të njohur “Fjalorin e Pedagogjisë Shqiptare”, (1983), e cila u nderua në kohën e vetë me Çmimin e Republikës; bashkautorësinë e tij në veprën me përmasa madhore “Historia e Arsimit dhe e Mendimit  Pedagogjik Shqiptar”, “Pjetër Bogdani”(1996), “Një misionar në shërbim të kombit”(1996), kushtuar  Luigj Marlekës, “Trashëgimi social – pedagogjike - Motrat Qiriazi”(1997).”J. H. Pestaloci reformator i madh i arsimit fillor” (1997),”Reflekse etnopedagogjike Vëll.I”(1998), ”Panteoni iranian dhe iranologët shqiptarë(1998),”Abetaret shqipe...”(2000),”Historia e shkollës shqipe të mësimit plotësues në Zvicër””(2007),”Shpalime etnopedagogjike  vëll.II. Tekstet për diasporën e re shqiptare:”Zemra ime 1, 2, 3” (1994),”Shkollë e jetë 4,5, 6.”(1995),”Plotësori i abetares”(2000),”Mein Lesebuch 3-4 in albanicher Sprache” Gjermani, 2000, ”Vatra e diturisë-tekst për nxënësit shqiptarë në Suedi”(2007) etj.etj. Emri i tij shquan edhe  në dhjetëra tekste mësimore të leximit për arsimin fillor në Shqipëri, në Kosovë, në Diasporë.

Për veprën e tij ka shkruar një libër të plotë prof. Njazi Kazazi, por të tjerë shkrime dhe libra do të shkruhen në të ardhmen për këtë Njeri të mendjes dhe penës së shqipes. Sikurse, gjithkush, që ka pasur rastin ta njohë, mban mend praninë e tij aktive  në ngjarje të rëndësishme të arsimit shqiptar, brenda dhe jashtë vendit, në konferenca shkencore dhe pedagogjike, në veprimtari jubilare, në manifestime kombëtare dhe ndërkombëtare për arsimin.

Gjatë festimeve të 7 Marsit

Flet me respekt të veçantë për prof. Shefikun, znj. Yllka Beçi, Kryetare e Shoqatës së Arsimtarëve të Shqipërisë, e cila, me ndarjen nga jeta të profesorit të nderuar dhe të respektuar nga e tërë Shoqata e Arsimtarëve, ndjen një boshllëk të pazëvendësueshëm, teksa, shprehet, me vlerësimet më të larta për përkushtimin e tij në ndihmë të Shoqatës, jo vetëm me praninë e vazhdueshme, por sidomos  me mendimet e tija të çmuara, që mbanin peshë mendjet e dëgjuesve.

4.

Shefiku rridhte nga një familje njerëzish arsimdashës dhe që u bënë personalitetet të arsimit. Babai i tij, Ethem Osmani,  meritoi titullin e lartë “Mësues i Popullit”. Vëllai i tij Tomor Osmani, sot pedagog në Universitetin e  Shkodrës, ka merituar titullin “Mjeshtri i Madh i Punës”. E motra ka qenë mësuese, kurse, bashkëshortja e mrekullueshme Urti Osmani, “Mësuese e Popullit”,  me mbi 20 tekste shkollore dhe metodika të botuara si autore dhe bashkë-autore; logopede.

Në fotot: Shefik dhe Urti Osmani

Një zonjë e  qetë, që të çliron druajtjen me zërin e ngrohtë e  miqësor, me mikpritjen karakteristike shqiptare. Kjo grua zonjë,  i qëndroi pranë me tërë kujdesin, deri në çastet e fundit të jetës bashkëshortit të saj Shefik Osmanit, e, njëherazi, personaliteti i madh i arsimit shqiptar.

5.

Shefik Osmani pati një bilanc jete të motivuar, që gjithkush do ta dëshironte: Mbi 65 vjet jetë shkrimtarie të zgjedhur, mbi 65 vjet përkushtim arsimit shqiptar dhe literaturës në shërbim të këtij arsimi. Por, edhe me disa të veçanta, si, pasioni i tij për librat inkunabel (Libra që kanë dalë përpara shpikjes së shtypshkronjës së Gutenbergut), për të cilat prof. Shefiku ka shkruar e botuar artikuj të shumtë. Ndërkohë që, interesim të veçantë, ka treguar ai, gjithmonë, për dokumente të ndryshme që vërtetojnë lashtësinë e arsimit shqip....

Kurse, si për “t`u çlodhur”  ai merrej herë-herë edhe me një pasion, që e mbante të fshehtë, me një koleksion të pasur filatelik, ku ka përgatitur mbi 20 albume me pulla. Një punë  e tërë, e mbledhur me vullnet të palodhur dhe  e renditur me kujdesin më të madh. Atë punë kolosale, profesori ynë i paharruar, e  quante “dashuria ime e fshehtë”.

Në bisedat me këtë personalitet të dashuruar pas arsimit, doemos do të bisedoje dhe do ndjeje merakun  tij të madh në shërbim të fëmijëve të Diasporës shqiptare, ku prof. Shefiku botoi mjaft vepra me mësim plotësues, që shërbyen dhe do të shërbejnë edhe në të ardhmen për fëmijët-dallëndyshe, që tashmë ndodhet larg atdheut. Ndihmesa e prof. Shefikut në këtë drejtim, zë vend të veçantë dhe të nderuar, pasi vetëm zemrat e bukura dhe të mbushura me pasion e dashuri për brezin e ri, mund të arrijnë të bëjnë atë punë të madhe e kolosale, që bëri profesori ynë i nderuar Shefik Osmani. Këtij qëllimi i shërben edhe Abetarja për fëmijët shqiptarë në Diasporë, e përgatitur nga prof Shefiku dhe bashkëshortja e tij Urti Osmani.

6.

“-E kam një merak, - më tha një ditë, - dëshiroj që, një sasi librash të mia, t`ia dhuroj një biblioteke të një rrethi”.

Më emocionoi ky mendim i profesorit. Dhe, me të thënë, e me të bërë, bashkë me përfaqësues të DAR Lezhë, u organizuar transporti i asaj literature të zgjedhur dhe me aq shumë vlerë, që prof. Shefiku ia dhuronte një biblioteke, duke menduar kështu se, ato vepra do të jenë  vazhdimisht të dobishme, veçanërisht kur bëhen pronë e bibliotekave të rretheve ose atyre të shkollave. Më kujtohet që, bashkë me gazetarin e  njohur lezhjan Fran Gjoka, u angazhuam ta shpinim gjer në fund këtë amanet të profesorit të nderuar Shefik Osmani.

7.

“Duhet t`i përgjigjemi kohës”, - ishte një moto e punës së tij të përditshme dhe të përhershme, por, dhe të ruajmë të pacenuara vlerat tona kombëtare në shkrimtarin dhe gjuhësinë tonë, e cila, siç përmendte shpesh ai,  ka mbijetuar duke  pasur bashkëkohës për shekuj të tërë  dy sundues të mëdhenj, Bizantin në Lindje dhe latinët në Perëndim.

Veprimtaria e  gjerë arsimore e prof. Shefik Osmanit, mbetet e pashlyer dhe e nderuar në qytetet e Shkodrës,Tiranës,Peshkopisë, në Ministrinë e Arsimit dhe Shkencës,në gazetën “Mësuesi”, në institutin e studimeve pedagogjike si punonjës shkencor etj. Është puna dhe vepra e tij madhështore e monumentale, që na bënë të ndjejmë boshllëkun që na ka krijuar, jo vetëm familjes, miqve e shokëve të panumërt, por kulturës dhe arsimit shqiptar, prandaj dhe, nga zemrat tona burojnë  përjetime dhe ndjenja të thella  nderimit e respektit për veprën  që kreu prof. Dr. Shefik Osmani   në shërbim të Kombit Shqiptar. Duke njohur vlerat e jashtëzakonshme atdhetare të këtij personaliteti të arsimit, e quaj me vend ta mbyll këtë shkrim me disa nga vargjet e poetit të madh shqiptar Naim Frashëri, nga poezia “Fjalët e Qiririt” dhe që harmonizohen natyrshëm me veprën  madhore të Shefik Osmanit:

Në mes tuaj kam qëndruar 
E jam duke përvëluar,
Që t'u ap pakëzë dritë,
Natënë t'ua bënj ditë.

 

“NDERI I KOMBIT” – ILIA DILO SHEPERI

“NDERI I KOMBIT” – ILIA DILO SHEPERI

(Refleksion pas një ngjarjeje)


Nga Jorgo S. TELO

“Eh, o Ilia Dilo sheperioti

Kështu ndodhka në jetë... jo rrallë...

Të baltoset rubini kot së koti

e prapë të shkëlqejë si më parë...!”

...Edhe pse me tepër vonesë më së fundi iu dha “haka të zotit”...

U desh ta përfshinte një klimë e re tokën shqiptare dhe mendësinë shqiptare, që të tejhidhieshin “retë e murrme” e mjegullnajat keqdashëse që mbulonin prej dhjetëvjeçarësh një figurë shumëdimendsionale e poliedrike si ajo e gjuhëtarit – atdhetar. ILIA DILO SHEPERI.

Nëpërmjet rrjetit social të facebookut e pikërisht te faqja “Zagoria jonë” u dha lajmi i shumëpritur i cereremonisë së dhënies nga presidenca e titullit “Nderi i kombit” dedikuar njëherësh dy atdhetrëve zagoritë, dy sheperiotëve të mirënjohur Aristidh Ruci e Ilia Dilo Sheperi.

Për të qenë më i besueshëm lidhur me këtë akt dinjitoz që nderon vetëm të dekoruarit , por më së shumti vretë institucionin e Paresidentit, që arriti të firmosë titullzimin e merituar të dy burrave të mësipërm, po i referohem lajmit komkret:

Sipas njoftimit të zotit Arqile Hila mësojmë:

“Çdo gjë shkoi për bukuri.Pas hapjes së takimit nga kryetari i shoqates “Çajupi”, z. Andon Pango, e mori fjalen akademik Jorgo Bulo, i cili foli per jeten e veprën e Ilia Dilo Sheperit

pas në emër të familjes Dilo foli e falënderoi presidentin Ylli(Ilia) Dilo,nip i gjuhëtarit tëshquar.

Pas dëgjimit të himnit kombëtar sekretari i pergjithshem i presidences zoti Aleksander Flloko lexoi motivacionin e titullit “Nderi i kombit” dhe ia dorzoi ate zotit Ilia - nipit.Manej u recitua nje poezi e Jorgo Telos dedikuar ketij eventi e më pas u shtrua një kokteil.

Kishte muaj që ne zagoritët e sidomos familja e farefisi i atdhetarit ishim “mbrehur”për konkretizimin e një titullzimi të tillë e na brente meraku i lënies në“harresë”... siç ndodh rëndom në kësi rastesh...


Po kush ishte (shkurtimisht) ILIA DILO?

Ai u lind dhe e jetoi jetën, për të mbetur përhershmërisht ashti, gjaku e fryma e krejt asaj Diloiade, epiqendër e kreu i së cilës ka qenë e mbetet.

Me përmasat e një shenjtori të pazëvendësueshëm për Diloiadën që formatoi, Ilia Dilo Sheperi pati, ka e do ketë pambarimisht për aureolë fëmijët e vet, nipërit e mbesat, si dhe stërnipër e stërmbesa që nuk shterojnë kurrsesi.

U lind Ilia Dilo në 7 nëntor 1872, (140 vite më parë) në fshatin Sheper të Zagorisë, ku gjashtë vjet më parë ishte lindur dhe një tjetër fenomen i atij fshati, Andon Zakua. Sa doli në jetë,përthithi së pari atë ajër të llagartë që ishte pasuria më e madhe e atij djepi gjigand prej shkëmbi e balte, që quhet Zagori.

U rrit me ujin e kristaltë të Llagaturatit,që grumbullohej fillimisht në basenet e brendshme të Dhembelit e që dilte jashtë duke depërtuar nëpër filtret shkëmbore e të zallishtore të Biseit e Kokojkës, pranë shtëpisë ku shpalli vikamën e parë të kontaktimit me botën përreth…

Dhe ishte një klithje që ndoshta do të merrte përmasat e protestës e të mospajtimit me padrejtësitë e shekullit në të cilin jetoi.Kaloi nga një etapë në etapën tjetër të zhvillimit jetësor brenda një mjedisi të përplotuar me ndjenja të prushta atdhetare. Pas dijeve të para që i përftoi në fshatin e lindjes, kaloi në Shkollën Qendrore të Zagorisë, në Manastirin e Nivanit, e cila në atë kohë cilësohej si “institut”, ku mësimet zhvilloheshin në gjuhën greke, kur nuk kishte ende një shkollë të vetme në gjuhën shqipe.Problemi i gjuhës në shkollat e Zagorisë nuk zgjati shumë. Intelektualët e saj u mblodhën në qershor 1883 në Manastirin eTaksiarhëve të Nivanit fiks dy vjet pas çeljes së Shkollës Qendrore të Zagorisë, ku u vendos që jo vetëm në shkollat e çdo fshati (filloret), por dhe në Shkollën Qendrore mësimi të zhvillohej tërësisht në gjuhën shqipe.

Në këtë shkollë mësuan shumë nga bijtë e Zagorisë, shumë prej të cilëve, sipas mundësive vijuan arsimimin vetiak edhe në shkolla të ndryshme të mesme, apo të larta.

Dihet mirë që në këtë shkollë studiuan tre djem sheperiotë të mirënjohur e të konsideruar nga historia kombëtare e nga letrat shqipe. Vetëkuptohet që këta , sipas kronologjisë ishin: Andon Zako Çajupi, Poeti i Madh i Rilindjes Kombëtare, atdhetari i flaktë dhe njëri nga firmëtarët e dokumentit historik të Shpalljes së Pavarësisë në Vlorë më 1912-tën, Aristidh Ruci, si dhe gjuhëtari i lavdishëm, Ilia Dilo Sheperi, që u shqua si autor i Gramatikës dhe Sintaksës Shqipe, vepër shencore,që e ruan vlerën pambarimisht.

Krahas këtyre, domosdo që pati dhe të tjerë bij të krahinës së Zagorisë që përthithën dije në këtë shkollë.

Përmendet nivanioti Dhiojen Harito, që u bë një pedagog i përmendur e që arriti në karrierën e vet deri profesor në Universitetin e Athinës.

Përmendet, gjithashtu, lliarioti, prof. Filip Shabani apo “Pronor i tre shteteve”, siç e ka cilësuar shkrimtari zagorit, Kristaq F. Shabani.

Gjithë ky brez djemsh zagoritë pati fatin e mirë të kishin si themelues e administrues të parë të Shkollës Qendrore me natyrën e një shkolle private në shërbim kryesisht të krahinës së thellë malore të Zagorisë, Mihal Hariton, njërin nga drejtuesit e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit.

Gjithashtu ky brez dijepërftuesish kish privilegjin të admironte si drejtor dhe si hartues të Rregullores e të Programit bazë në nëntor të vitit 1881 Petro Kondin

Pra, sipas studiuesit Evjen Peri dhe dokumenteve të kohës 50 – 60 nxënësit e parë të kësaj shkolle, midis tyre dhe Ilia Diloja patën për drejtor … “… më të përshtatshmin profesor, pedagogun e radhës së parë, shumë të ditur dhe enciklopedik, kumtonjësin i shkëlqyeshëm, punëtorin e zellshëm e gojëtarin e mirë, Petro Kondin nga Nivani. (Shih “Gurë në themelet e Arsimit Kombëtar” Evjen Peri, fq 40 – 41)

Dhe drejtor nuk caktohej sidokudo, por nëpërmjet një konkursi përkatës, me të vetmin kusht që të ishte nga Zagoria.
Pas drejtorit të talentuar Petro Kondi vinin disa mësues të përmendur si mjaft të zotë e të përkushtuar në misionin e tyre si dijedhënës seriozë e të zotë në profesion. Ndër ata që kishin mbaruar këtë shkollë përmendet dhe Andrea Mici, ose i njohuri më së shumti me cilësimin e profesionit, që kish fituar: “Ndreko dhaskali”

Që nga ngjizja e përhershme e ofiqit sipas profesionit, kuptohen e dëshmohen qartazi aftësitë e rralla pedagogjike të tij edhe si dijedhënës edhe si mik i Andon Zako Çajupit. Si Ndreko Dhaskali edhe Ndreu nga Hoshteva apo Petro Tyto nga Maleshova, si mësues i gjuhës, leximit e hartimit (pra, i dalluar në fushën e letrave) ecnin në punën e tyre me nxënësit sipas shëmbullit nxitës të drejtorit të tyre të talentuar, Petro Kondit.
Domosdo shëmbëlltyrat e virtyteve më të mira të intelektit zagorit i mishëroi dhe u dha vlera të reja Ilia Dilo Sheperi. Ai nisi startin e pakthyeshëm në rrugët e diturisë, duke përmbushur me këmbëngulje dëshirën për t’u bërë dikushi në jetë…

Mbaroi me rezultate të shkëlqyeshme gjimnazin e njohur "Zosimea" të Janinës, në atë vatër të diturisë ku kohë më parë, kishin përfunduar këtë shkollë edhe vëllezërit Frashëri. U kthye në Sheperin e tij, edhe pse me insistim iu kërkua të vazhdonte studimet universitare, por nuk i vazhdoi për arsye ekonomike. Përndryshe, deri në fund të jetës nuk iu nda studimeve si dhe punës së tij shkencore në fushë të gjuhësisë.

Punoi si mësues, në fillim në Bënjë të Përmetit, ku dhe sot në faqet e muzeut historik përmendet si "Dhaskal' i Bënjës". Hapi fshehtas në shtëpinë e tij në Sheper qysh më 1907, shkollën e parë Shqipe, ndërsa më 1917, çeli publikisht gjithë shkollat e Zagorisë në gjuhën e bukur amtare! Djali i tij, Qirjakua, në atë kohë vetem 17-të vjeçar shërbente në shkollën e Nivanit si mësues. Ilia ishte pjesmarrës në Kongresin Arsimor të Lushnjes, më 1920, në atë të Tiranës e gjetkë.

Së bashku me At Gjergj Fishtën etj., ishte i zgjedhur për të shkuar në Romë e Paris, si përfaqësues i shqiptarëve, por arsyeja ekonomike dhe gjendja jo fort e mirë shëndetsore, bëri që të mos shkojë.

Më 1917 u emërua Drejtor i Strehës Vorfënore në Gjinokastër. Gjithashtu i drejtohet Papës telegrafisht me një Memorandum, në Tetor/ Nëntor, 1919, me të cilin shqiptarët e Besimit Ortodoks i luteshin Pontifitit Apostolik të ndërmjetësojë në Botën Ndërkombëtare Katolike, në radhë të parë në qarqet e Qeverisë Italiane të asaj kohe, për shpëtimin e Gjirokastrës nga dominimi i Greqisë.

Më vonë qe Inspektor Arsimi, drejtor i shkollave të Delvinës etj, duke mos u shkëputur për asnjë çast nga veprimtaria e vrrullshme patriotike. Ishte një ndër nismëtarët e Shoqërisë "Vëllazëria" të Gjirokastrës, ku u zgjodh dhe sekretar i Përgjithshëm i saj. Më 1908, së bashku me Çerciz Topullin e Petro Hariton krijoi shoqërinë e fshehtë «Kandili». I bëri luftë të hapur Patrikanës së Stambollit dhe u dënua me vdekje nga shovinistët grekë, por nuk u tremb, përnkundrazi, diti t’i bëjë ballë vdekjes që i kanosej, duke u drejtuar me këto fjalë:
"Edhe po të më vrisni, edhe po të më therni, në fytin tim do lexoni alfabetin shqip!"

Si një patriot e dishepull i vërtetë i Rilindasve të mëdhenj, për nder të Ditës së Flamurit, Ilia Dilo mbajti një fjalim me frymë të theksuar atdhetare e me tone të tilla joshëse që ato mendime të përzgjedhura e plot intensitet mendimi dhe emocionesh pozitive t’i përcillte plot vitalitet te dëgjuesit e QYTETIT TË Gjirokastrës në vitin 1920:

“…Shqipëria divine, Dheu klasik i trimërisë, kremton sot një nga më të shenjtat ditë të historisë së saj kombëtare: Ditën e Rilindjes e të pagëzimit në jetën e re të Lirisë! Ditën e vënies mbi krye të kurorës së Indipendencës! Pas pesëqind vjet jete t'ashpërt të robërisë dhe në një kohë tragjike, kur arushet e Ballkanit u vërsulën t'a shuajnë pa mëshirë gjallërinë e kombit shqiptar, në orizontin e Shqipërisë ndriti Ylli i Mëngjezit, mbi Kathedralin e Vlorës shkrepëtiti Diell'i Lirisë! U ngreh Flamuri madhështor i Skënderbeut dhe Perëndia e Lirisë së Kombeve dekretoi shpëtimin e Shqipërisë! Ajo e drejtë e shenjtë q'u a ka falur natyra kombeve të botës ju njojt edhe kombit t'onë që ruan karakterin dhe traditat e Ilirëve, ju dha edhe poullit t'onë heroik që ka vaditur me gjak gjithë Sinisinë Ballkanike dhe, së fundi, për t'u shpëtuar dyndjeve të valëve të barbarëve, gjatë shekujve, ka qenë shtërnguar të lerë Alltarin e Atdheut të vet dhe të kapërcejë male e dete dhe të përhapet nëpër gremina të huaja.
Në këtë vend legjendar, që ësht shkretuar dendur nga katalkizmat e luftrave të parreshtura dhe mbi gërmadhat e 70 qyteteve të bukura bërë pjesë e zjarrit legjoneve romake, vajtojnë sot e kësaj dite! Të tëra këto ngjarje, të gjitha këto tragjedita kanë vleftën e kujtimit të naltë, të heroizmës shqiptare. Dëshmojne therorësitë e pashembëllta të fisit arbnor. Pasqyrojnë jetën morale të stërgjyshërve dhe udhëheqin shpirtin e energjisë e të therorisë së brezit t'onë të ri. Ja! Kjo ësht dita simbolike në të cilën kombi shqiptar hyn në rradhët e popujve të lirë dhe zë vendin që i përket historisë së tij. Traditat e mbetura nga Pellasgët e Mitollogjisë, trimëri e trashëguar nga stërgjyshërit t'anë, përmenden sot në kronollogjinë e qytetërimit. Himni i Indipedencës t'onë këndohet nëpër oborret e kombeve të rinj të lirë. Te Deum-i i paradisit të Fesë s'onë meshohet sot nëpër Kishrat e botës ideale! Na përshëndetin, na përgëzojnë, na urojnë kombet e lirë! Na kanë zili e na falen poujt që përpiqen të harrijnë një ditë të bardhë!

Vlora bujare është vend i pelegrinazhit të Shqipëtarëvet.

Ideali që kanë ëndërruar stërgjyshërit, ay ideal i shenjtë që kanë profetizuar heronjtë, protagonistët e luftrave të lirisë s'onë, u realizua sot! Qëllimi i naltë për të cilin kanë luftuar ata burrërisht nëpër malet e ashpërt dhe kanë derdhur gjakun e vlefshëm të tyre: u harrit, u krye! Intrigat e huaja dhe komeditë e mbrendeshme që u lojtën një kohë mbi kurrizin e Atdheut nuk e lanë popullin shqiptar të jetonte i lumtur në këto tetë vjetët e para të jetës së re. Krijuan një situatë të rëndë dhe rrezikuan njëment tërësinë dhe Indipendencën e Atdheut. Gjatë këtyre kohëve të vështira duallë në shesh apostoj të rremë duke predikuar ungjillin magjik të një bese fatale. Një maqavelizmë që synonte t'i mësonte popullit shqiptar disiplinën e skllavërisë dhe të çkëputte nga trup' i shtrenjtë i Atdheut vendin me të shenjtë: Vlorën bujare që e ka falur natyra për të qenë vend i pelegrinazhit të Shqipëtarëvet.
Forca ideale, energjia virgjine dhe patriotizmi i naltë i popullit shqiptar i kapërcyen, gjithë rreziqet që kërcënonin Atdheun. Dita e 28 Nendorit 1920 ësht e para që kremton sot plot enthusiazmë Shqipëria irredente, sbukuruar nga Stili gjer në Shkodër me trëndafilë dafine! Mblidhuni bijt e Shqipërisë përpara këtij Alltari të madh t'Atdheut! Faluni! Përunjuni përpara këtij Snotafi të shenjtë! Adhuroni shpirtrat e Dëshmorëvet! Dhe lavduroni këte ditë madhështore! Gezohuni, o Shqiptarë t'arratisur në çdo anë të botës. Këndoni ju zogjt'e bukur që fluturoni në qiellin e Shqipërisë!

Lulëzoni ju fusha! Gjëmoni ju male! Buçitni ju, lumenjë dhe dete të Shqipërisë! Bekonani ju o Dëshmorët e shenjt t'Atdheut! Kurajo, durim dhe shpresë, Ti o Shqipëria irredente!
***
Ilia Dilo Sheperi ështe i pari që hedh tezën për një gjuhë të njësuar Gegënishte e Toskëzuar ose Toskërishte e Gegëzuar, dhe vepra e tij që nga botimi e deri sot është vlerësuar "si vepra më e arrirë", "libri i shenjtë që i rezistoi kohës dhe i parapriu gjuhës së njësuar". Është cilësuar nga studjues të ndryshëm si "Babai i gjuhësisë Shqiptare" Çuditërisht, kjo vepër "krejtësisht në kritere dhe baza të rrepta shkencore", në kohën e diktaturës u la pa përmendur edhe pse punohej vetëm me të! Që nga koha e botimit dhe deri në ditët që po shkruajmë, është vlerësuar nga Albanologët më të mëdhenj, si Jokli, Mejer, Veigand, Petrotta, Konda, Çabej, Kastrati, S. Skendo, E. Lico, A. Andrea, etj . Pra, sa paradoksale! Vepra e tij, jo pa qëllim lihej në harresë, ndërkohë që autori çvarrosej dhe eshtrat i flakeshin ku të mundnin. Në vitet pas diktaturës, iu dha titulli "MËSUES I POPULLIT", dhe iu ngrit busti në fshatin e tij të lindjes. Një fakt tjetër që çudit është se asnjë shkollë, asnjë Universitet apo Institut Albanologjik, nuk kanë emrin e këtij pionieri të lavdishëm, patrioti të panjollë dhe martiri të kombit tonë!
Nuk është e vështirë të mundësh të krijosh në vetvetë dimensionin e vërtetë të madhështisë së pasionantit gjuhëtar sheperiot. Për ta arritur lehtë këtë njohje është e bollshme të dihen e të kujtohen fjalët e dala nga goja e tij e të shkruara me penë në letrën e bardhë: “Jemi edhe ne mësuesit e parë të kësaj Shqipërie, shpirt nga shpirti i mëmëdheut, asht nga ashti i tij.” (Evjen Peri, Kumtesë e mbajtur në Sesionin Shencor përkujtimor kushtuar Ilia Dilo Sheperit, organizuar nga Universiteti “Eqrem Çabej” Gjirokastër, dhjetor 1997 (Idem: fq 77)
Në vitin 1906 Ilia Dilo çeli në fshatin e lindjes, Sheper, të parën shkollë të fshehtë në gjuhën shqip. E në këtë akt me ngarkesë të fuqishme atdhetare ai nuk ishte një zë i vetmuar, mbasi ndjeu më së miri përkrahjen e mbështetjen e dëshiruar të atdhetarëve të tjerë zagoritë si e Petro Haritos, Aristidh Rucit, Eftim Çakos (Brenda vendit) si dhe të Diogjen e Ilia Haritos, që ishin jashtë atdheut.
Në shkrimin “Puna e parë për çdo intelektual është atdhetaria” Remzi Pernaska ka shkruar: “Ilia Diloja, atdhetar i bindur edhe në veprimtarinë atdhetare, vepronte me qëndrueshmërinë e një filozofi… Ai gjatë gjithë jetës punoi e vuajti për Shqipërinë. Atij nuk i trembej syri të punonte për atdhe as në kohën e sulltanëve, kur u mësonte fshehurazi shqipen të vegjëlve e të rriturve, duke u folur për shqiptarizmin, as kur patriarkët e thërrisnin “i mallkuar”, as kur u shkishërua, kur u burgos, u torturua dhe u dënua me vdekje, i akuzuar nga Peshkopata e Gjirokastrës, as kur ishte në ekzil jashtë tokës shqiptare.”(Evjen Peri, Idem, fq 78).
Në lëmin e Gjuhësisë u shfaq plotësisht një shkencëtar i mirëfilltë, Me vlerat e durimin e një shkencëtari hartoi "GRAMATIKA DHE SINTAKSA E GJUHËS SHQIPE» sidomos e toskënishtes",
libër që e botoi në Vlorë me 1927 e që u ribotua më vonë, më 1979, në Romë, dhe në vitin 2001, në Tiranë. I zhytur në trishtim në vitet e paraçlirimit për trajtimin brutal të familjes dhe i mbuluar për disa dhjetravjeçarë me mjegull, nuk u fashit dot shkëlqimi i të madhërishmit Ilia Dilo SHEPERI.


Duke iu rikthyer ceremonialit, është e përligjur të theksohet përshëndetja mirënjohësee s hprehur emër të familjes e fisit Dilo, prej Ylli (Ilia) Dilo – nipit të gjuhëtarit:

PERSHENDETJE e ylli (IliaDilo – i riu) ME RASTIN E DEKORIMIT TE GJYSHIT

I nderuar Përfaqësues i Presidencës, zoti Aleksandër,

Tëe nderuar pjesëmarrës,

Në emër të familjes DILO ju përshëndes dhe iu shpreh respektin e gjithë familjes kundrejt jush!

Dekorimi I Ilia Dilo Sheperit me titullin e lartë “ Nderi i Kombit”, është dëshmi e triumfit të demokracisë në atdheun tonë..

Libri i shenjtë “GRAMATIKA E GJUHËS SHQIPE (Sintaksa) i autorit Ilia Dilo Sheperi i qëndroi kohës...

Gjuhëtarin– atdhetar, që njihet njëkohësisht dhe si një burrë trim, teksa në fjalën e tij të fundit përbuzi persekutorët me fjalët e tij lapidare “Edhe kur të më prisni kokën në grykën time do te gjeni një A, B, C, të gjuhës shqipe, sot demokracia shqiptare e dekoron .

Ilia Dilo Sheperi është një nga ata intelektualë patriotë që jetën e tij ja kushtoi tokës që e lindi. Memorandumi I Dilos drejtuar Patriakanës së Stambollit në atë udhëkryq historie kur vihej ne rrezik ekzisteca e trojeve tona, ishte një dokument historik që shkaterroi projektet e grabitqarëve.

Ishit ju anëtarëet e Shoqatës Zagoria , udhëhequr nga bindjet e La Martinit “ Atdheu lartësohet nga hiri i të rënëve” që i kerkuat presidencës dekorimin e Ilia Dilo Sheperit. Ju falënderojmë dhe ju jemi mirënjohes!

Zagoria, ky vend i shenjtë nga nisin fluturimin shqiponjat, pati nderin që në këtë 100- vjetor të pavaresisë Nëna Shqiperi t’i dekoroje dy nga burrat e saj të shquar me titullin e lartë “ Nderi i Kombit”Aristidh Rucin dhe Ilia Dilo Sheperin.

Mirënjohje dhe respekt deri ne sakrificen sublime per ty Nënë Shqipëri!

Faleminderit!

Edhe pse isha i ftuar prej Kryesisë së Shoqatës “Çajupi” për të marrë pjesë në këtë akt ceremonial të gëzueshëm, nuk e pata fatin ta ndiqja nga afër, për shkaqe të miat tashmë të njohura...

Atë ditë i ndoqa hap pas hapi zhvillimet në Tiranë lidhur me temën që po shtjelloj.

Duket sikur ngushëllova veten për mospjesëmarrjen me një peërshëndetje që e dërgova posaçërisht për ngjarjen me frymëmarrje të plotë historikë, atdhetare – kombëtare:

 

PËRSHËNDETJE AKTIT CEREMONIAL

TË NDERIMIT TË ATDHETARËVE ZAGORITË

ME TITULLIN E LRTË PRESIDENCIAL “NDERI I KOMBIT”

Pranoni, ju lutem, të nderuar pjesëmarrës, përshëndetjet e mia prej Gjirokastre!

Jeni fatlumë e të privilegjuar , teksa përjetoni nga afër dhe përmbushni shpirtin tuaj me emocionet e rastit që krijon akti i bukur i dekorimit të atdhetatarzimit zagorit me titullin më të lartë që posedon kupola e shtetit shqiptar.I përndiej dhe e shoh me sytë e imagjinatës impresionet tuaja, teksa u përndizet krenaria e përligjur prej hedhjes dritë mbi kujtesën historike, disi të zvetënuar për dekada të tëra...Kjo dritëhedhje, edhe pse me tepër vonesë do të shpalosë të vërtetat, duke nxjerrë në pah realitetet e mirëqena të atyre familjeve sheperiote e personaliteteve të shquara, që me mendje, e shpirtin atdhetar që i karakterizonte, dijtën t’i jepnin kombit tonë shumçka zotëron e mbi të gjitha intelektin e zemrën e tyre të shqiptarizmës.

Duke ju uruar të gjithëve, jam i dëshiruar t’iu përshëndes dhe me dedikimin më të freskët poetik kushtuar këtij akti domethënës, që për arsye shëndetësore, s’pata fatin ta përjetoja tok me ju. Së argu e bashkoj zerin timme tuajin: “LAVDI ATDHETARËVE ZAGORITË!”

Ndoshta do gjendet mundësia që tok me përshëndetjen dikush të lexojë edhe dedikimin tim poetik përballë jush, duke falënderuar, me këtë rast zotin president për titullzimin e dhënë.

NË PANTEON TE LAVDISË

(Shkoi haka tek i zoti)

= Dedikim ILIA DILO SHEPERIT me rastin e dekorimit=

E duruam gjatë vonesën

Porse ishim krejt të bindshëm

 

U hodh drita mbi kujtesën,

me një akt tejet të ligjshëm.

Sot sa pyeta Kokojkën,

Llagaturatin e pashteruar,

më thanë me zë të plotë:

"Tani jemi lehtësuar...!"

U shpalosën horizontet,

për t’i çelur vend kthjellimit

E vërteta kalëronte.

tok me lajmin e nderimit...

U nderua, sipas vlerës

shkencëtari gjuhësis’

U hap fjala përnjëherësh

dhe gazmoi krejt një fis...

Të betuarit mbi shkronja,

mbi flamur të Kastriotit“

Më në fund i erdhi koha:

Shkoi haka tek i Zoti...

Kam të drejt’ si zagorit,

si dishepull ATDHETARI,

të thërras me zë plot dritë:

“Mbetsh i artë te Altari!!”

Atje, në Panteon lavdie

ndrit një penë pa mort kurrë

Me frymëmarrje shqipërie

për një komb e për një burrë...

Jorgo S. TELO

Gjirokastër, 8 korrik 2012

Shënim:Mora njoftim se kjo poezi dedikuese u lexua para pjesëmarrësve (edhe me insistimin e saj) nga dijedhënësja, zonja Elena Dilo, njëra nga mbesat e “Mësuesit të Popullit”, ILIA DILO SHEPERI.

Dhe vërshuar komentet urimore e si shprehje e krenarie prej shumë zagoritësh në faqen“Zagoria jonë”, një tregues i qartë i ndjeshmërisë së lartë me të cil u mirëprit titullzimi i dy bashkëkrahinasve të nderuar.

Porse jo gjithçka ecën normalisht...

Kësisoj nuk mund të anashkalohet qëndrimi kaq i vakët i mediass shqiptare të këtij evenimenti mberesëlënës.

Është në nderin e stafit të gazetës “TELEGRAF” botimi i i këtij shkrimi në faqet e saj, fakt që do të arrijë të ezaurojë mangësitë në këtë drejtim edhe pse kanë kaluar shumë ditë nga dita e ceremobisë...

E falënderojmë gazetën për këtë publikim!

 

 

Murat Gecaj: “SHPIRTI I ARBËRIT” RRON E GJALLËRON…

“SHPIRTI  I  ARBËRIT”  RRON E GJALLËRON…

( Konferencë e përbashkët, shqiptare-arbëreshe )

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë

Nga e djathta: A.Uçi, Mario Brunetti e M.Gecaj

Sot paradite, në mjediset e Universitetit Mesdhetar të Tiranës u organizua një Konferencë domethënëse, shqiptare-arbëreshe, me rastin e 100-vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë dhe 140-vjetorit të bashkimit shtetëror të Italisë dhe në vazhdim të traditës sës veprimtarive, me emërtimin: “Ditët Gramshiote”. Nismëtarë ishin: Prof. Alfred Uçi-Akademik e kryetar i Shoqatës  atdhetare-kulturore “Lisi i Arbërit” (Tiranë); On. Mario Brunetti, President i Institutit të Studimeve Mesdhetare dhe personalitet i jetës politike e shoqëore (Kozenca-Itali) e Prof.Dr. Anastas Angjeli, rektor i Universitetit Mesdhetar (Tiranë) . Kishin ardhur akademikë e profesorë, studiues të fushave të ndryshme të jetës, punonjës të arsimit e kulturës, nga media e shkruar dhe ajo elektronike e të ftuar të tjerë.

Konferencën e hapi  Anastas Angjeli, i cili theksoi rëndësinë e kësaj veprimtarie, që përkon me dy ngjarje të mëdha historike në  jetën e dy popujve tanë miq, shqiptar e italian. Pastaj e lexoi referatin e tij Mario Brunetti. Gjithashtu, ai u ndal në etapa të rëndësishme të lidhjeve, miqësisë e bashkëpunimit ndërmjet popujve tanë, sidomos të shqiptarëve me arbëreshët e Italisë së Jugut.

Pamje nga salla, ku u zhvillua vepimtaria

Në këtë linjë ishte edhe referati prof. Alfred Uçit, i cili nënvizoi sidomos lidhjet e hershme shpirtërore ndërmjet shqiptarëve e arbëreshëve, të cilat vijojnë e gjallërojnë deri në ditët tona. Dëshmi për këtë gjë ishte edhe kjo Konferencë, me pjesëmarrjen e studiuesve nga të dyja anët e Adiatikut. Në vazhdim, prof. Neritan Ceka përmendi mjaft të dhëna, historike e arkelogjike etj., për lidhjet e pashkëputura të arbëreshëve me vendin e tyre të origjinës, pra me Shqipërinë.

Mjaft emocionuese ishte përshëndetja dhe fjala e nipit të Antonio Gramshit, muzikantit po me këtë emër dhe me banim në Moskë të Rusisë, i cili kishte ardhur posaçërisht në Tiranë për këtë ngjarje të shënuar. Pas Konferencës, në një sallë tjetër, ai dha para të pranishmëve një koncert të bukur me vegla të ndyshme muzikore, disa nga të cilat ishin të ruajtura nga tradita e lashtë popullore, shqiptare ose e popujve tjerë të Ballkanit.

Po me kaq interes u ndoqën, në ketë Konferencë, edhe kumtesat e fjalët e mbajtura nga studiues të Shqipërisë e Kalabrisë: prof.Mario Balognori, prof.Pëllumb Xhufi, prof.Mikelanxhelo la Luna, akademik Gjovalin Skkurtaj e prof.Rocco Pangoro. Gjithashtu, u lexua përshëndetja e dërguar nga prof. Matteo Mondola dhe përshëndeti rektori i Universitetit “Zonja e Këshillit të Mirë” (Tiranë), prof. Palolo Ruatti

.


.Nga koncerti i Antonio Gramshit (i riu

Të pranishmit në këtë veprimtari bënë mjaft fotografi të përbashkëta dhe vizituan një ekspozitë pikture, që ishtë çelur në një sallë të posaçme të Universitetit Mesdhetar, në kryeqytetin tonë.

(Fotot nga: M.Gecaj)

Tiranë, 28 korrik 2012

 


Faqe 23 nga 43

Tidningen-Gazeta

Vem är Online?

Kemi 20 vizitorë n'linjë

Besökare

Shikimet e përmbajtjes : 1429645
SocialTwist Tell-a-Friend

Newsflash

Baki Ymeri fitoi Çmimin Balcanica për Përkthim

Nga Dr. Xhelku Maksuti

Kryetar Nderi i bashkësisë Kulturore të Shqiptarëve të Rumanisë

Poet, publicist, patriot dhe kryeredaktor i revistës Shqiptari, veprimtar i zellshëm i Bashkësisë Shqiptare të Rumanisë, autor i 5 vëllimeve poetike, i 7 antologjive të përbashkëta dhe i 27 vëllimeve autorësh shqiptarë dhe rumunë të rikënduar në gjuhën e njëri-tjetrit, pas përfitimit të disa mirënjohjeve për kontributet e tij në fushë të afirmimit të botës shqiptare në veri të Danubit, para disa ditësh (25 shtator 2010), në kuadrin e Festivalit që u mbajt në Braila të Rumanisë, Baki Ymeri e ka fituar Çmimin Balcanica për Përkthime letrare nga gjuha shqipe në gjuhën rumune dhe anasjelltas. Lidhjet e tij me Brailën e Naum Veqilharxhit datojnë që nga pranvera e vitit 1990, kur e pat vizituar këtë qendër të vjetër të rilindësve tanë, duke identifikuar disa familje të motshme shqiptare, në gjirin e të cilave e zbuloi edhe një fotografi historike të Fan Nolit mes shqiptarëve të Brailës (1911). Ndarja e këtij çmimi të merituar në adresë të tij si dhe në adresë të Bardhyl Londos nga Shqipëria, Luan Topçiut nga Bukureshti dhe Marius Dobrescut nga Braila, u caktua nga juria e Festivalit, e përbërë nga dy kuadro universitare dhe një kritik letrar. Sipas tyre, Baki Ymeri është mjeshtër i fjalës dhe shkrimtar i talentuar që din të identifikojë dhe kultivojë bukurinë e gjuhës dhe lidhjet tona të lashta, duke e përfituar admirimin tonë si pasojë e afirmimit me përkushtim dhe besnikëri të vlerave shqiptare në gjuhën rumune dhe poetëve rumunë në gjuhën shqipe. Fituesit e Çmimit Balcanica qenë të nderuar me nga një shumë simbolike monetare dhe me medalje artistike.

 

Lexo ma...