Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home Debattartiklar-Debatt artikuj
Debatt artikuj

Ndue Ukaj:Poezia si vetidentifikim

 

 

Ndue Ukaj

 

POEZIA  SI  IDENTIFIKIM

Poezia e Ali Podrimjes, në rrafshin e komunikimitartistik, si poetikë e sistem komunikues gjuhësor, por edhe stilistikë, në botënletrare shqipe, paraqitet e veçantë, karakteristikat e së cilët dallohen nëstrukturën e vargut, por më fuqishëm, në rrafshin e ideve. Në rrafshin eelementeve konstituive poetike, kjo poezi, me shtresën e tingujve dhe cilësitëritmike, shpërfaq tekstualiet të gjallë e dramatik. Podrmija, duke qenë  poet më perceptime të thella, me botë të pasurimagjinatave e inovacion të bujshëm artistik, përmes asociacionit të imazhevedhe figurave, konfiguron vargje lakonike, ku shquhet, përveç tjerash,mprehtësia dhe thellësia filozofike e mesazhe, të cilat konotojnë dhe kështu, shtresojnëelementet bazike të një poetike moderne, përmasat e së cilës poetikë, vazhdojnëtë përcjellin tendencat avancuese në artin poetik. Autori luan mjeshtërisht mesimbole dhe metafora, të cilat i mvesh me shtresa tekstesh a figurasharkitekstuale, të cilat marrin statusin e shenjave poetike, të shënjuara poetike,që përcjellin mesazhe dhe funksionalizojnë perceptimet e poetit, për dukurit tëcilat i shkruan. Gjitha këto elemente poetik, i japin poezisë së tij një impulstë veçantë në kuadër të poezisë shqipe.

Poezia e Ali Podrimjës artikulohet përmes njësistemi figurativ të përpunuar, e të konsoliduar, ku ndeshim figurat stilistike të fuqishme, me një predominancëtë metaforave dhe simboleve, që enden se shënjuese të stilit podrimjan. Poeti,stilin dhe diskursin e tij poetik e ndërton duke harmonizuar ndjeshmërinë dhe përvojënletrare si eksperiencë. Kjo e bën poezinë e tij universale, sa do që, ajo tëshumtën e herëve, frymon nëpër ambientin shqiptar, motivohet prej tij dhe ka qëllimintencional përmbushjën e misionit të pikasjes së historisë së qenies shqiptarenë poezi.

Në relacion poetik, mes subjektit (poetit) dheobjektit, gjithmonë ekziston empiria letrare e cila merr status të fuqishëm;autori i shmanget patetizimt poetik dhe ndërton tipin e poezisë me përlotë ekuivokë,ku shquhet sidomos mendimi i thellë.

Poezia e Podrimjes, në esencë, shtreson ide esituata që paraqesin shpirtin e trazuar të subjektit, kundruall universit të pafundmë,në të cilin lundron imagjinata e tij poetike dhe thithë përvojat me specifiketë këtij universi. Për të realizuar pastaj, përmes shenjave poetike, biblën etij të jetës, diskursin e shumëllojshëm poetik dhe semantikën e jetës si artdhe artit si jetë. Poeti Podrimja gjithnjë kërkon të gjejë mjete të reja tëshprehjes artistike, andaj edhe tipi i poezisë së tij gjithmonë del i freskët,stili evolues.

Në poezinë e tij ndeshim një gamë e gjerë temash eproblemesh, por edhe shumëllojshmëri trajtash e mjetesh ligjërimore. Podrimja, herë del si poet i revoltësdhe i rezistencës (për të shëmbëllyer me Migjenin e Nolin), herë me shpirtin epasionuar të rrëfimit homerik (për të shëmbëllyer me Gjergj Fishtën). Idealet etij poetik, përveç se kanë qëllim funksionale, ato korrespondojnë thellë, në këtëkontekst, më poet të mëdhenj klasik shqiptar.

Është mendim i pranuar në kritikën shqipe se Podrimjanë poezinë bashkëkohëse shqipe solli një ndjeshmëri dhe intonacion të ri poetik,një tip të poezisë që kërkon esencat dhe i manifeston përmes gjuhës së goditure figurave të përpunuara.

Në librin me poezi “Pikë e zezë në blu”, Onufri, Tiranë, 2005), poeti Podrmja qysh në titullsikundër shpalos platformën poetike, kur konfronton dy figura poetike tëfuqishme, figura këto të cilat dalin në kontrast pazakonshëm; dy figura që janëngjyra të ashpra të krijimtarisë së tij poetike: e zeza, si personifikim i së keqes,element që shtresohet në dimensione kërkimore e intecionale, dhe e kaltra singjyrë lumturie, e njollosur nga pika e zezë, e cila prish harmoninë dhe bukurinëestetike, tash jo vetëm të poezisë, por edhe ekzistencës së poetit. Pika e zë nëblu, është metaforë për vërsuljet që ju bëhen lumturisë së poetit, dashurisë,harresë, por kjo pikë e zezë në blu bëhet shenjë estetike e kondensuar dhe menuanca emocionale, prej së cilës sajohet një tip i poezisë së mendimit tëthellë dhe filozofike. Këto vërsulje, autori i nxjerr herë nga subjektivitetipersonal, e herë-herë nga ndjesimet kolektive, nga fatet dhe fatkeqësitë ekombit të tij, nga mjerimi, i cili siç shprehet ai “të lë pa u larë”. Për të shpërthyer në poezinë “Biblike” që e hap këtë përmbledhje, menjë mllef të papërmbajtur, por të realizuar poetikisht: “Në tokën tende/ të qosh jetë refugjati/mallkim gjaku”.

Bota letrare e poezisë së Podrijmës është e gjerë.Ajo shtrihet neper hapësira etnike e universale, ndërsa autori fatet e popullittë tij, që janë edhe fatet i tij, i pikasë me trajta të fuqishme retorike, kumetaforat dhe figurat e mendimit krijojnë imazhet universale, herë të trishta,e herë gazmore.

Ky libër poezish, është i ndarë në pesë ciklepoetike: Imazhe i akullt, Maratonë nga Iliria, Mes ujit të madh  dhe ëndrrës, Pikë ë zezë në blu, Bregu jaerrët, të cilat shtresojnë një numër vjersha të botuara nëpër kohë të ndryshme,e në të cilat poeti rrekët së trajtuar për fenomene të ndryshme të qenësisë sënjeriut dhe përpalljes së tij me furtunat e jetës. Poezia shikuarpërgjithësisht, evokon situata e fenomene që lidhen më gjendjen e kombi të tij,veçanërisht Kosovës. Poeti evokon situata të ndryshme ekzistenciale, të cilatnë sensin “gjykues të pietetit” marrin atribute revoltuese. Për tëfunksionalizuar këtë, inkorporon në vargje figura të dendura sarkastike, përmesnjë gjuhe që nuancohet me shenja humori të hidhur: autori është i shqetësuarpër trendët e kohës nën qiellin e tokës së tij, pastaj hedhet në revoltëtherëse, siç del tek vargjet Lehje atjeposhtë: U ka dalë zëri/ Heronj apobrejtës. Poeti Ali Podrimja, përmes metaforave të dendura dhe sistemitgjuhësor të përpunuar me mjeshtëri artistike, hedhet ne furtunat e jetës dhesfidon kohët, duke u trandur në shpirt, siç del tek vargu: “Delja e livadhit shëtit Njeriun”. Kjometaforë dhe ky mesazh poetik, si kontrast figurativ, sfidon të bukurën dhe godetashpër dukuritë që e dezorientojnë njeriun e kohës. Prandaj edhe trishtohet nga“Përmendorja e viçit”: Viçi ynë më nëfund/ Meriton një përmendore.

Në letërsinë shqipe, Podrimja njihet si poet, icili kultivon vargun e kondensuar, me një sistem figurash e trajtash retorike qëçrendomtësohen (nocion i formalistëve rus) nga trajtat konvencionale të poezisëshqipe. Në këtë segment, poeti hedhet në krah të tendencave të transformimit tëstrukturës poetike; autori nga tipi i ligjërimit të zakonshëm, kalon në ligjërimatributiv, ku ndeshim sistem të përpunuar figurash e trajtash poetike, në tëcilin plan, rrafshi estetik, pa asnjë shmangie mbetet esencial dhe predeterminues.

Poezia e Ali Podrimës i përket korpusit të poezisëshqipe që ec në rrafshin e ecjes pas novatores dhe tendencave të hapura tëpoezisë. Modernia (si koncept që shënjon shkëputje nga tradite dhe shënjon prurjetë reja) në poezinë e Podrijmës, është e dukshme. Kështu që në letërsinë shqipeju bashkangjitur një plejade të tërë poetësh të mirëfilltë, të cilët ditën t’ishmangeshin ideologjisë në art e jetë (kujtojmë Mirko Gashin, Azem Shkrelin,Fredrik Reshpjan, Visar Zhtin, etj.)

Poezia e Podrimës, vargjet në përgjithësi janësintetike. Përveç tjerash, atë e karakterizon nganjëherë një dimension ironie,i pulsuar nga dridhmat dhe tronditjet e poetit kundrejt tyre:

Kështu tek poezi “Nëna zbret në zemër të dheut”, poeti esencat e botës së ndjeshmevetë tij i rrumbullakon tek zhbërja, nga e cila ka ankth: “Edhe fjala e fundit kur më tha/gabimi i identitetit si hije më ndjek/ eunë zihem me ligjet. Në këtë sens, autori ndjehet i irrituar me pozicionine qenies të tij nacionale midis dy qytetërimeve, prandaj me dele thotë nuk dilet në Pazar/ prandaj edhelitari e ka lidhur lak/ duke mos e mbajtur as lëshuar.

Gama e interesimeve poetike të Podrimjës është e gjerë,prek tema e probleme të kohës, të shkuar dhe të së ardhmes.  Objekti i tij artistik, korrespondon me situataaktuale, por edhe të së kaluarës. Poeti jep krizën e përgjithshme me bota tëfuqishme, kund edhe më diskurs dramatik. Në këtë aspekt, vlen të përmendetpoezia “I marri sokaqeve tona”, ku meshtresa të ndryshme motivesh, autori përplasë në vargje fatin a “kasdabnës sonë”. Gjitha këto kanë njëdimension të fuqishëm ironik.

Poezia e Podrimjes referencën inspiruese e kashpeshherë nëpër ambientin shqiptar, e ndërlidh kund e kund me personalitet tërëndësishme historike dhe këto i vënë funksion të intencionalitetit poetik.

Tek poezia Udhëtiminëpër pyll, poeti ka frikë nga të panjohurat, andaj obsesioni i tijshpërthen hovshëm: Kujdes se Malin e pa shkelë/Mund ta terrojnë dhe perënditë/e dot ta gjesh/Itakën. Për të ikur ndonjëherë nga temat e rënda, poeti nuk lenë paprekur edhe tema intime, e cila temë, edhe pse nuk paraqitet në shumësi,karakterizohet për vlera universale (poezitë Cunami nën Çarçaf si dhe Përflakja e trupave).

Shikuar përgjithësisht, Ali Podrimja poezinë jovetëm se e ka vokacion, por atë e kultivon me shije të hollë artistike. Nëstrukturën e poezisë së tij kemi një ligjërim poetike të avancuar, me trajta shumëformësheshprehëse. Përveç se e ka esencë të ligjërimit figurën dhe goditjet e fuqishmee ironike, fjalëformimin i tij i ndërtuar kryesisht me vargje lakonik, në gramatikën poetikë të së cilit inkorporonnjë gjuhë të gjallë. Në këtë aspekt, kodet dhe diskurset shumëformëshekulturore e letrare, me ide e motive të nduarndurëshme, sintetizojnë portretine një poeti të madh dhe produktin e tij- një poezi universale.

(Ky tekst, është botuar në disa media shqiptare tëpërditshme dhe kulturore në vitin 2007)

 

 

Perktheu Bardhyl Selimi: Një shqiptare në Suedi

Perktheu Bardhyl Selimi

 

Një shqiptare në Suedi

Rozana vjen nga një familje e mesme në Shqipëri. I ati ishte oficer, nëna mësuese. Ajo ka një vëlla dhe një motër.

-Shqipëria është një vend i varfër, por nuk na kanë munguar gjërat më të rëndësishme. Unë ama nuk mund të kisha gjithçka, që dëshiroja. Mund të blija një palë pantallona të reja, një palë këpucë çdo vit. Disa herë kam blerë tesha të vjetra (të përdorura), tregon Rozana.

Megjithatë ajo ishte e kënaqur, kishte shëndet të mirë, kaloi një rini normale dhe të qetë, kreu me sukses shkollën dhe kishte marrë dëshmi të larta.

Si oficer i ati duhej t’u përshtatej transferimeve të shumta. Familja e kish ndryshuar vendbanimin pesë herë gjatë rinisë së Rozanës nga një qytezë në pjesën verilindore të vendit gjer për ca kohë në kryeqytet, Tiranë kur ajo mbushi 16 vjet.

Rozana mban mend që ishte e mundimshme të vije në qytetet e reja më të mëdha. Kërkesat në shkolla ishin më të larta dhe ajo duhet të mësonte më shumë pa hequr dorë.

- Në Tiranë gjyshërit e mij jetonin bashkë me ne, ishim shtatë pjesëtarë në të njëjtën shtëpi. Unë studioja për ekonomi në universitet. I pëlqeja shifrat dhe lexoja me ëndje gjithçka më duhej për provimet.

Kisha qejf të gjeja një vend pune në administratën shtetërore. Por kjo doli diçka thuajse e pamundur pa përdorur ryshfetin dhe unë nuk doja ta bëja kështu. Korupsioni është shumë i përhapur në vend. Lidhjet e mira dhe paraja hapin dyert, veçanërisht në zyrat shtetërore. Një vend pune në to mund të kushtojë vlerën një page vjetore prej 3000-4000 eurosh

Më thirrnin në intervista, bëja testime por vendet e punës i fitonin të tjerë.

-Ndjehesha e zhvlerësuar. Shokët e mij të shkollës, që kishin mbërritur rezultate më të dobëta se unë në universitet, gjenin punë.

Rozana punoi për një vit në një kompani lojrash fati. Pak e nga pak mori atje përgjegjësi të larta në detyrat administarative.

Në verë 2007 ndryshoi gjithçka. Ajo takoi Mujin që kishte një leje qëndrimi në Suedi. Banonte në Lidkoping dhe kishte ardhë në vendlindje, Shqipëri me pushime. Të dy u fejuan në atë shtator.

Bashkëshorti I saj i ardhëshëm i kishte folur shumë për Suedinë, për miqtë e tij atje, për vendin e mundësive, ku kushdo mund t’i realizonte ëndërrat e veta, për nivelin e lartë te jetesës, të drejtat për të gjithë, qytetet e bukura dhe liqenet.

Muj kujton se në fillim Rozana nuk interesohej për këtë.

-Unë u përpoqa shumë për arsimimin tim dhe nuk doja ta braktisja familjen, por dashuria bëri të sajën, thotë Rozana.

Ajo mori lejen për të ardhur në Suedi në vitin 2008. Ishte udhëtimi i saj i parë jashtë vendit.

-Lidkoping është diçka tjetër nga sa prisja unë. Mendoja që shtëpitë atje do ishin më të larta dhe njerëzit më të shumtë. Por unë pashë rrugë të boshatisura. Ndjehesha e vetmuar, pa familje dhe pa miq. Këtu ka largësi të mëdha, marrëdhënie të ftohta midis njerëzve. Une që isha mësuar me kontaktet e afërta, përqafimet dhe të puthurrat. Ende nuk jam kënaqur me këto gjera.

Shumë shpejt ajo e kuptoi që njerëzit në shtëpitë me qira mund të banojnë me mure të përbashkëta dhe vetëm sa të përshëndesin me krye. Në Shqipëri kjo është e papërfytyrueshme.Fqinjët kanë marrëdhenie njëri me tjetrin, pinë kafe, bisedojnë.

Buka suedeze është me shumë sheqer. Prandaj unë gatuaja vetë. Ajo i han bifteqet suedeze por jo harengat.

Katër ditë pasi mbërriti në Lidkoping nisi të mësojë suedishten.

Pata studiuar 16 vjet dhe tani m’u desh t’ja nisja nga zeroja. Vrisja mendjen se çfarë të bëja me jetën time. Duhet të luftoja, nuk duhet të shtrihesha në shtrat dhe të qaja.

Vlefshmërinë e arsimimit tim në ekonomi autoritetet suedeze e miratuan. Per gjashtë muaj bëra një arsimimin përgatitor për provimet në universitet, studiova ndër të tjera kompjuterin, edukatën qytetare dhe suedishten.

Bëra një stazh në një agjensi revizorësh për tre muaj, studiova si raportohen llogaritë e pagave, shitjet, blerjet, ndërkohë studiova suedishten me rezultate të larta për dy simestra në vend të katër si zakonisht. Dhe për katër vjet në Lidkoping linda dy fëmijë.

Tani ajo ka një vend pune në stazh deri në shtator. Nuk e din si do shkojë më pas. Thekson se ndjehet e fortë dhe e qetë me arsimimin e saj që e ka mbërritur. Veç kësaj më dëshirë do të studionte deri në nivelin e masterit.

-Dua të punoj dhe të marr pagë dhe të ndjehem e vlefshme. Por kur kërkoj një vend pune dhe dërgoj CV time, punëdhënësit vështrojnë mbiemrin tim dhe menjëherë heqin dorë. Kërkova punë në Lidkoping, Goteburg dhe Malmo, madje më ftuan në intervista. Por punëdhënësit nuk besojnë se unë e zotëroj suedishten dhe se jam sociale. Ndjehem e diskriminuar në tregun e punës dhe kjo është shumë dëshpëruese.

Ajo ka miq që i kanë ndryhuar mbiemrat për të pasur më shumë shance pune.

-Këtë gjë nuk kam ndërmend ta bëj, thotë Rozana.

E kanë pranuar në një kurs për ekonomiste në raportimin e llogarive në Lidkoping. 106 vetë mëtonin, 32 u pranuan.

-Por gjer në shtator në se nuk do gjej punë aty ku bëj stazhin tani ose në ndonjë kompani tjetër, do filloj të studio.

Rozana thotë se në Lidkoping e trajtojnë mirë. Si person privat nuk ndjehet e veçuar ose e keqtrajtuar. Ka edhe shumë miq në kishën e pendesave në Lidkoping.

(Marrë nga një gazetë suedeze)

Perktheu Bardhyl Selimi

 

Luan Çip: LAURA NEXHAT MERSINI, VLONJATJA SHKENCËTARE Nga Luan Çipi

LAURA NEXHAT MERSINI, VLONJATJA SHKENCËTARE

Nga Luan Çipi

Laura Mersini - Houghton, doktoreshë në fizikë, është profesoreshë e fizikes teorike dhe kozmologjisë në Universitetin Amerikan të Karolinës së Veriut, në Chapel Hill, qysh nga 1 janari 2004. Ajo është shkencëtare aktive në SHBA dhe një nga femrat e pakta shkencëtare me peshë botërore në fizikën teorike, që ka zbuluar një teori të re të origjinës së  “Big Bengut”,  që zgjeron njohjen dhe zbulimin e kozmosit dhe të krijimit të gjithësisë në një bashkësi universesh, ‘multiverse’. Një nga aspektet e kësaj teorie nga shkencëtarja e shquar është zbulimi i evidencave astrofizike për parashikimet e teorisë së saj në lidhje me ekzistencën e universeve të tjera, përtej universit tonë, të krijuar në periudhën para ‘Big Beng’ në mënyrë kuantike.

Vlonjatja Laura Mersini i ka të dy prindërit nga Vlora. Babi i saj është matematikani dhe ekonomisti i shquar Nexhat Mersini, vdekur para  një viti, studiues dhe shkencëtar, zbatuesi i parë i metodave matematikore në ekonominë e vendit tonë. Ajo e shpjegon prirjen dhe aktivizimin e saj shkencore nga gjeneza, inkurajimi dhe ndihma e të atit dhe është mjaft krenare për të. Laura e adhuronte Nexhatin jo vetëm si baba por dhe si shokun më të besuar dhe bashkëpunëtorin  e saj më të ngushtë.

Laura Nexhat Mersini ka mbaruar me rezultate maksimale kursin e veçantë pesë vjeçar për fizikë, në Universitetin Shtetëror të Tiranës. Ajo kujton dhe deklaron me krenari se niveli i Universitetit Shtetëror të Tiranës, në lëndët shkencore për matematik – fizikë, ka pasur staf të kualifikuar pedagogësh dhe nivel të lart akademik e shkencor, aqsa kur plotësoi studimet pasuniversitare dhe kreu specializimet në Amerikë, ajo nuk dalloi diferenca të theksuara me ta. Me që pedagogët e mi janë edhe tani po aty, mendoj shton profesoresha, se ky nivel vazhdon të jetë në një shkallë edhe më të lart.

Laura Mersini kreu studimet plotësuese pasuniversitare në SHBA, fillimisht si studente ‘Fulbright’  në janar 1994 dhe më tej u specializua dhe u pajis me M.Sc. në Universitetin e Marylandit dhe në vitin 2000 mori doktoraturën në Universitetin Wiskconsin-Milwaukee.

Ajo punoi si shkencëtare dhe vazhdon të thellohet e të kontribuojë: Për origjinën e universit dhe të materies në fiziko-kozmologji;  për misterin e energjisë së  errës, që përben 75% të energjisë së universit; për “teorinë e fijes” në fizikë; për gravitetin dhe teorinë kuantike në hapësirën e lakuar, etj

Laura Mersini është nga të paktat femra në botë, që merret me studimet shkencore në fizikën teorike. Ajo mendon se kjo është një punë mjaftë e vështirë dhe që kërkon njohuri të thella në disa drejtime dijesh, si në teorinë e relativitetit  të Anshtajnit, në teorinë e mekanikës kuantike dhe në atë të fizikës klasike.

Si i shpjegon shkencëtarja jonë kozmologe disa mistere hapësinore:

-Momentin e parë të krijimit të hapësirës kozmike për universin tonë, shkencëtarja e lidh me “Bing Bengun”, kur  u bë shpërthimi i parë i tre dimensioneve hapësinore nga një hapësirë shumëdimensionale (me 10 dimensione ne ‘String Theory’).

-Po nga erdhi kjo energji, para se të ndodhte shpërthimi (Bing Bengu)? Kjo nuk është vërtetuar ende dhe njihet si fusha misterioze e gravitetit klasik. Deri tani hulumtimet në këtë fushë kanë ecur tepër ngadalë, sepse shkencëtarët duhet të kombinojnë dy teori: atë të gravitetit të Anshtainit dhe teorinë e mekanikes kuantike. Unë kësaj i dhashë përgjigje, shpjegon shkencëtarja, duke përdorur energjinë kuantike të ‘String Theory’, duke shfrytëzuar parimin e forcave të kundërta gravitacionale të energjisë e materies. Kjo është teoria e parë që nga ana eksperimentale është testuar në lidhje me parashikimet që ne derivuam për të verifikuar këtë. Kështu energjia e Bing Beng vjen nga hapësirë - koha, krijuar njëkohësisht, kur kjo hapësirë e energjisë, si rezultat i procesit të kompaktifikimit të boshteve dhe të pleksjes nga dhjetë boshte në tre (lartësi, gjerësi, gjatësi), shkakton shpërthime energjish dhe krijon shumë Bing Beng.

-Energjia e errës është një tjetër fushe studimore e shkencëtares. Ajo është energji e hapësirë kohës dhe nuk ka lidhje me energjinë e grimcave materiale (me te cilat jemi familjarizuar) dhe si e tillë ngelet ende një energji misterioze dhe e pa shpjeguar nga fizika, sepse ka veti të çuditshme, pa fushë gravitacioni tërheqës, përkundrazi me presion negativ, pa fushë shtytëse gravitacionale, që vërtet kuptohet matematikisht dhe shikohet eksperimtalisht, por nuk karakterizohet nga proceset e ruajtjes dhe të ndryshimit. Ende nuk ka një model përfundimtar të energjisë së errës. Ne këtë drejtim edhe vet Anshtajni paraqiti dyshime dhe e konsideron si budallallëkun më të madh të tij,  si të pakonceptuar fizikisht.

-Universi ynë teorikisht nuk është i vetëm, por multivers. Secili nga universet ka kushte specifike dhe ciklin e vet të evolucionit dhe kështu ka mundësi që, disa prej  tyre, të jenë në kushte zhvillimi të njëjta, apo edhe të ndryshme nga njëra tjetra.

Vlonjatja Laura Mersini edhe pse e ngarkuar me punë shkencore dhe akademike, vjen thuajse çdo vit në Shqipëri, në Tiranë dhe në Vlorë, për t’u takuar me njerëzit e saj të dashur, të afërt dhe me miqtë e saj të shumtë. Parvjet asaj i rezervoi një takim të posaçëm vet kryeministri i Shqipërisë. Laura është  një grua e thjeshte, e dashur dhe komunikuese, energjike dhe e re në moshë, nënë e një vajze 2 vjeçare. Ajo e ka burrin anglez, po dhe ai gjithashtu  i angazhuar për disa vite me punë në Shqipëri dhe në Kosovë, vende me të cilat është dashuruar dhe lidhur

ngushtësisht.

Nexhati, Laura dhe Stela

Laura ka një vëlla, ekonomist biznesmen në Kanada, Aurel Mersinin, më të vogël, të martuar  me një djalë, si dhe nënën, Stela Mersini, që banon me të birin, më së shumti në Kanada. Ajo është, gjithashtu, me arsim të lart, financiere në pension.

E kam njohur Laurën, vajzën e mikut tim të hershëm, ekonomistit shkencëtar Nexhat Mersini, qysh kur ishte fëmijë. Ajo edhe në shkollën e mesme tërhiqte vëmendjen e mësuesve për talentin e lindur dhe të trashëguar për matematike dhe fizikë dhe për gjuhet e huaja. Puna e gjatë këmbëngulëse shumë vjeçare dhe arritjet e shkencëtares astro fizikanes amerikane (shqiptares së mirëfilltë Laura Nexhat Mersini) në fushën e fizikës teorike dhe kozmologjisë janë çudibërëse dhe mjaftë të suksesshme. Ajo, që duhet të ishte nderi i kombit, krahas shqiptareve të spikatura Mirela Bogdani e Amelia Kotte, është fare pak e njohur, pak e çmuar, pak e vlerësuar dhe e propaganduar si krenari e përfaqësuese e kombit dhe mund të themi, se duket paksa e nënvleftësuar në vendin amë, megjithëse në Amerikë zë vend si shkencëtare, pedagoge universitare edhe është referuese aktive në seminarët ndërkombëtar mbi hapësirën kozmike dhe për krijimin e  origjinës së gjithësisë.

Në faqet e internetit dhe deri në Wikipedia unë u njoha sadopak, me veprimtarinë e vlonjates shkencëtare, Laura Mersini dhe më vjen mirë si shqiptar të shkruaj dy fjalë, të krenohem me të dhe ta ndaj gëzimin me ju.

Vlorë, më 19.07.2012

 

Rovena Vata:Koliqi përmës trinitetit: uji, zjarri, dheu (toka)

 

Rovena Vata-QSA-Tiranë


Koliqi përmës trinitetit: uji, zjarri, dheu (toka)


Sipas konceptit të filozofëve triniteti qëndronte të elementë si: uji, zjarri, dheu, kurse sipas Koliqit - tregimtar triniteti qëndronte respektivisht të këta elemnetë si: Mali, rrajnët, uji.

Sipas filozofëve lënda që ndodhet në thelb të gjithçkaje dhe që transformohet nga njëri send tek tjetri, është uji. Një tjetër thoshte: është ajri. Një i tretë: është zjarri. Një i katërt: është pafundësia.

Por asnjeri prej tyre nuk tha: është toka. Kur filozofët e Miletit thanë: është uji, ajri, zjarri apo vetë pafundësia, nuk është që me këto emra të kenë shënuar “elementet”, në kuptimin material të fjalës[1].

Fshehtësia dhe mistika e ujit asnjëherë nuk është e sqaruar deri në fund. Uji është i lidhur drejtpërdrejt me proceset më organike dhe veprimtarinë jetësore, ndaj njeriu e ka ndjerë shpesh mungesën e tij kur s’e ka pasur, ashtu sikundër i ka kënduar, kur e ka  gjetur dhe e ka rrethuar me gurë, a thua për t’a pronësuar apo për t’a mbrojtur nga syri i keq.

Herakliti mbron idenë se të kundërtat janë kushti i të gjithë sendeve. Këtë ai e shpreh me anë fjalësh të figurshme, mitike: “Përplasja është babai i të gjitha sendeve”.

Vetë ndryshimi është një lëvizje e përhershme që i bën sendet t’i nënshtrohen atij. Helakliti nënvizon me forcë përvojën e ndryshimit. “Gjithçka rrjedh..” “Nuk mund të lahesh dy herë në të njëjtin lumë”. Kur kthehesh te lumi për herë të dytë, uji i mëparshëm tanimë ndodhet larg; është një lumë tjetër, një ujë tjetër[2].

Një nga elementet, që sundon përveç ujit, është zjarri. Edhe në këtë rast, jo zjarri krejt material dhe si një fenomen shpërbërjeje, por një zjarr që është njëkohësisht logosi. Logos është një fjalë greke që do të thotë “arsye”, “logjikë”, “gjuhë”, “ligj[3].

Zjarri përfaqëson fuqinë e të menduarit në mënyrë racionale, me ndihmesën e së cilës kuptojmë botën ndijore – ajo që sot quhet shkencë e natyrës. Sigurisht Platoni nuk e përdor këtë fjalë; por nënkuptohet që bëhet fjalë tamam për të kapur rregullësinë midis fenomeneve, pra për të zbatur ligje. Shkenca na lejon të parashikojmë, dhe me këtë veti të na orientojë në gjirin e botës ndijore[4].

Psikologjia e kombeve shpesh zbërthehet edhe nga këngët që i ka thurur ujit jetëdhënës ku shpesh brenda reales ka ndërtuar irealen.

Dhe ujërat vazhduan të pakësohen deri në muajin e dhjetë... Pastaj lëshoi pëllumbin për të parë nëse ujërat ishin pakësuar mbi sipërfaqen e tokës.  (Zanafilla 8:5,8)

Gjithnjë imazhi i ujit ka qenë i lidhur me shkretëtirën: shkretëtira sjell vdekjen dhe uji jetën. Pra, si një sfidë ndaj vdekjes:

Atëherë Perëndia ia hapi sytë dhe ajo pa një pus uji: kështu vajti të mbushë çelikun me ujë dhe i dha të pijë djaloshit. Dhe Perëndia qe me djaloshin: Ai u rrit, banoi në shkretëtirë dhe u bë shenjëtar harku. (Zanafilla 21:19,20)

Uji ka qenë i lidhur me figurën femërore (vashë, nuse, grua). Pranë burimit rri gjithmonë një grua e bukur. Pra, uji është jetë, vazhdimësi, ushqim, shenjtëri, ardhmëri: ubël, i ëmbël, t’ëmblël, t’âmbël.

Vajza ishte shumë e bukur.... Ajo zbriti në burim, mbushi shtambën e saj dhe e u ngjit përsëri lart. Atëherë shërbyesi vrapoi në drejtim të saj dhe i tha: Lërmë të pi pak ujë nga shtamba jote. ”Ajo u përgjigj: “pi zotëria im”, pastaj shpejtoi ta ulë shtambën mbi dorë dhe i dha të pijë. (Zanafilla 24:16,17,18)

Në mitologjinë shqiptare përmendim figurën Floçkat ose Gërshetëzat, të cilat ishin vajza të bukura me flokë të gjatë që ruanin ujërat e liqeneve dhe të lumenjve. Mirëpo shpesh burimet thaheshin dhe imagjinata popullore fajësonte kuçedrat, të cilat sipas mitologjisë banonin në shpella ose liqene ose dete nëntokësorë dhe komunikonin me botën jashtë me anë të gurrave që e rridhnin ujin nga mali. Në të tilla raste kërkohej përherë një kurban, njeri ose kafshë e zgjedhur dhe pa cen. Kuçedrat mbyteshin ose vriteshin vetëm nga burrat dragonj. Me kuçedrën luftonte dragoi, princi, bariu apo  njeriu ynë, me porosi e simbolikë se lufta për ujin kërkontë mund e sakrifica[5].

Ky rrezik i ka ndenjur njeriut pezull, pasi këto qënie të përbindshme ose mbillnin thatësirë ose sillnin përmbytje. Pra, në këtë rast i marrim si antipode të nimfave të cilat i ruanin ujërat. Pranë ujit gjendet gjithmonë një nimfë.

Në mitolologjinë greke përmendim figurën e Sirenave, të cilat tunduan Odiseun me këngën dhe zërin e tyre. Kujtojmë Tetidën, Perëndeshën e deteve, nënën e Akil hyjnorit që i siguroi të birit gjysmëpavdekësinë nëpërmjet ujit, (përveç thembrës.) Sjellim ndërmend edhe Afërditën, e cila u lind nga shkuma e detit. Mitologët evidentojnë se në të gjitha rastet kemi të bëjmë me personazhe fantastikë femërore, të ardhura nga njeri-brez në tjetrin deri tek ne.

Puset nuk u krijuan vetëm për njeriun. Disa prej tyre shërbejnë edhe për të shuar etjen e bagëtive. Pranë njeriut të etur gjendet gjithmonë edhe kafsha e etur, bagëtia me të cilën ai ka lidhur jetën, pasi që në fillesa e deri vonë  njerëzimi (pjesa më e madhe e tij), ka bërë jetë baritore, nëpërmjet të cilës siguronte mbijetesën:

“Me nxitim e zbrazi shtambën e saj në koritë, vrapoi përsëri tek burimi për të mbushur ujë për të gjithë devetë e tij. (...) Ajo shpejtoi ta ulte shtambën nga shpatullat e saj dhe u përgjigj”; “Pi dhe do t’u jap të pinë edhe deveve të tua. “Kështu unë piva dhe  ajo u dha të pinë edhe deveve.” (Zanafilla 24:19,46)

Pranë ujërave zakonisht bëheshin takimet e dy të rinjve të dashuruar. Djali pi ujë nga shtamba e vajzës, shpesh edhe nga duart e vajzës: Prej këtej rrjedh edhe shprehja popullore: “Të çon në burim, por s’të jep ujë.”

Ja unë po ndalem pranë burimit të ujit; bëj që vajza që ka për të dalë për të marrë ujë dhe së cilës do t’i them: “lërmë të pi pak ujë nga shtamba jote” dhe që do të më thotë: “pi sa të kesh nevojë dhe do të marr ujë edhe për devetë e tua”, le të jetë gruaja që zoti i ka caktuar djalit të zotërisë tim. “Oh, lermë të pi.

(Zanafilla 24:43,44,45,46)

Në kohët e hershme njerëzimi, në pamundësi për të qenë zotërues i natyrës, ishte skllav i saj, dhe i është dashur të gërmonte me ditë të tëra për të gjetur një burim uji:

Dhe Isaku filloi të hapë puse uji që ishin hapur në kohën e Abrahamit... Pastaj shërbëtorët e Isakut gërmuan në luginë dhe gjetën aty një pus me ujë të freskët. (...) Shërbëtorët hapën pastaj një pus tjetër(...) Atëherë ai u largua që andej dhe hapi një pus tjetër... (Zanafilla 26:18,19,21,22)

Edhe grindjet e kanë zanafillën pranë puseve. Shpesh uji i shenjtë ka qenë “mollë sherri”. Kjo tregon jo vetëm rëndësinë jetike të tij, por edhe vlerën, pasi konsiderohej thesar, pasuri. Por barinjtë Gerarit u grindën me çobanët e Isakut, duke u thënë: “Uji është yni!” (Zanafilla 26:20)

Edhe vrasjet më të errëta janë përpjekur të fshehin gjurmët e tyre brenda puseve: Kur Jozefi arriti (...) këta e zhveshën nga veshja e tij, nga rrobja e gjatë që i arrinte der tek këmbët; pastaj e kapën dhe e hodhën në pus.     (Zanafilla 37:23)

Gjatë kohërave në disa raste ose le të themi shpesh edhe vetëvrasjet janë kryer duke u mbytur nëpër puse. Burimi i ujit vjen nga zemra e tokës dhe si i tillë forca e gravitetit e ka përçuar ligjin e tërheqjes me kah nga poshtë, pra e gjejmë me vend të përdorim eufemizmin në botën tjetër.

Uji është i lidhur shumë me jetën e njeriut, qoftë për t’i bërë mirë atij, qoftë për t’i bërë keq. Mungesa e ujit sjell thatësirë. Ujët e rrëmbyeshëm shkatërron bereqetin dhe mjedisin ku banon njeriu. Ujët e liqenit apo të gurrës është vend i mistereve, i ankthit. Njerëzit shpreshherë janë bërë viktima të mbytjes në lumenj e liqene[6].

Por shenjtërimi i ujit ka lidhje edhe me ritualin e Pagëzimit. Është edhe një ditë e shënuar në nder të tij: Dita e ujit të Bekuar, më 6 janar të çdo viti ku riciklohet shenjtërimi i të gjithë ujërave të botës.

Fundi i njerëzimit do të jetë në mbretërinë e ujit çdo gjë do të kthehet në zanafillën e saj fillestare në pluhur dhe baltë.

Pranë ujërave ngriheshin kampet, ose vendosej ushtria e lodhur nga luftërat dhe betejat. Zgjidhej, kështu një vend pushimi ku ushtarët të shuanin etjen dhe të mos rrezikonin të vdisnin nga thatësira, pasi përgjithësisht luftërat nuk janë bërë në dimër, por në kohë të thatë: pranverë-verë-vjeshtë.

Ja se si Perëndia u siguron ujin izraelitëve, nëpërmjet Moisiut:

... ecën tri ditë në shkretëtirë dhe nuk gjetën ujë. Atëherë populli murmuriti kundër Moisiut duke thënë: “çdo të pimë? “Kështu ai i bërtiti Zotit dhe Zoti i tregoi një dru, ai e hodhi atë në ujë dhe ujërat u bënë të ëmbla. Kështu arritën në Elim, ku kishte dymbëdhjetë burime uji dhe shtatëdhjetë palma dhe e ngritën kampin e tyre pranë ujërave. (Eksodi 15: 22,24,25,27)

Koncepti i ujit ishte shndërruar në metaforën e cila nënkuptonte si të mirën ashtu edhe të keqen, bekimin dhe mallkimin. Dhe gjuha kishte hyrë në aksion me shprehje proverbiale dhe porosi të ndryshme paradigmatike të lidhura ngushtë me ekzistencën e njeriut të kësaj treve: Për punë dhe fat të mbarë: I ka ardhë uji në mulli, për diçka të favorshme me nuancë egoizmi: Çon ujin në mulli të vet, për aftësi dhe zotësi: Nxjerr ujë nga guri, kurse me konotacion mallkimi: T’japsha ujë me lugë!

Niçe thotë: “Filozofia greke, pa u shqetësuar se mos ideja e saj është e pakuptimtë dhe e çuditshmë, fillon me tezën, se uji është fillimi dhe burimi i të gjitha sendeve”.[7]

Shkenca, gjithashtu, njeh me dhjetra raste të studimit mbi lidhjet mes ujit e jetës së qenieve të gjalla, sikurse është provuar tashmë se përbërja kimike e ujit të detit është e njëjtë me atë të gjakut, çka aludon për një fillesë të jetës njerëzore e të kafshëve nga uji.

Analogjikisht edhe në lirikën e dashurisë së Lasgush Poradecit e gjejmë një këngë kushtuar ublës, gurrës, ose kroit (siç e quan ai), duke shfrytëzuar sfondin arketipor mitik të gërshetuar me realitetin shoqëror. Për “kroin”, siç e dimë u shkruan shumë poezi në letërsinë shqipe. Në këngët popullore, “kroi” u këndua edhe më shpesh.

Poezia “Kroi i fshatit tonë” e Lasgushit mund të themi se është poezia kryevepër që bën fjalë për dashurinë e të rinjve e që lidhet me kroin. Takimi i Rinës dhe Milosaout ndodhi te kroi i fshatit, ndërsa kënga “Mora shtamat për me shku në krue[8], është ndër këngët më të bukura popullore që flet për dashurinë dhe kroin.

Kroj i fshatit tonë, ujë i kulluar / ç’na buron nga mali dyke mërmëruar/ (...) / Kroj i fshatit tonë, ngjyrë-‘rgjendi-i-lyer/ që nga rrëz’ e malit, ç’na buron rrëmbyer/ (...) Kroj i fshatit tonë, tetë sylynjarë/ nër tetë krahina qenke, kroj i parë/ (...) / Kroj i fshatit tonë, n’atë mal me fletë/ derdhet aq i egër, derdhet aq i qetë.[9]

Në eposin e kreshnikëve jepet uji, gurrat jepen në këtë trajtë: “Lum e lum se ç’ndriska vala e detit,/ kur terthuer i bika rrezja e diellit”[10], “Njiqind koka me i pasë ju s’e lani, Gjergj Elez Alinë trim mbi trima! E di mirë sa fort ju ha zilia me i ba rob raban’t e Bregut t’Detit,/ Ç’tmerr kotorre e deri n’Shkamb t’Ulqinit,/ bregun për të gjatë e n’kala t’Shkodrës”[11], “Kalo bjeshkën, atje poshtë ndër zaje,/ atje ka burime e gurra t’freska, mbushe shtambën motër, ma njom buzën”[12], “Nëpër bjeshkë ata janë nisë me shkue, me u flladitë, mbushe shtambën motër, ma njom buzën”, “Te nji log i bukur plot me mrize, vend pushimi, kroje e gurra t’cemta[13]”.

Brenda logjikës interpretative të shumë studiuesve, të cilët janë përpjekur të zbërthejnë simbolikën e ujit, do të evidentonim faktin se sa më shumë i afrohemi dritës aq më shumë na mbulon errësira e mistikës së kroit, ublave në shekuj. Simboli ka të bëjë me shumë gjëra dhe me asnjë. Shkurt nuk dihet se çka është[14].

Në përmbledhjen e tij Mitologjitë[15] Barthes-i aplikon analizën semiotike të studimit të kulturës si shenjë e ngarkuar duke analizuar mundjen, reklamën, Citroenin, mitin etj. Barthes-i, merr rolin e demistifikuesit të miteve të kulturës massive dhe tenton të na bëjë me dije se mitet nuk janë vetëm deluzione, truke apo struktura të fshehta që na e sajojnë botën para nesh, por ato ngarkojnë rëndë edhe filmat, fotografitë, plastikën, sapunin, televizionin, veturat etj.

Lévi-Strauss-i kishte aplikuar metodën strukturale në studimin e shoqërive “primitive”. Hulumtimet e tij etnografike dhe aplikimi i principeve struktualiste kishte rezultuar në librat Antropologjia strukturale (Anthropologie structurale (1958), Mendimi i egër (La Pensée sauvage (1962) dhe E gjalla dhe e gatuara (Le Cru et le cuit (1964).

Lévi-Strauss-i arriti t’ia ndërrojë kahjen antropologjike nga studimi i domethënies specifike të ritualeve në shoqërinë primitive drejt një studimi dhe kuptimi structural të sistemeve të shenjimit (singnifie/signification) të cilat kanë të bëjnë me shoqërinë në përgjithësi, qoftë ajo primitive apo civilizuese.

Barthes-i u influencua mjaft nga Lévi-Straus dhe veprat e tij si Sistemi i modës dhe Mitologjitë janë vepra që tregojnë këtë influencë. Mitologjitë vjen e behët një ndër veprat kryesore si model i studimeve kulturore në botën angolofone.



[1] Zhanë Hersh, Habia filozofike, Dituria, Tiranë, 1995, f. 11.

[2] Zhanë Hersh, Habia filozofike, Dituria, Tiranë 1995, f. 15-16.

[3] Zhanë Hersh, Habia filozofike, Dituria, Tiranë 1995, f. 16.

[4] Po aty, f. 17.

[5] Ruzhdi Ushaku, “Ulqini në përmasa kërkimi dhe frymëzimi”, “LIKA”, Ulqin, 2010, f. 175.

[6] Mark Tirta, “Mitologjia ndër shqiptare”, Mësonjëtorja, Tiranë, 2006, f. 62.

[7] Nietzsche Fridrich, “Filozofët”, Apollonia, Tiranë. 2001, f. 13.

[8]Vebi Buxheti, Hamit. Xhaferi, Mustafa Ibrahimi, “Studime etnolinguistike, folklorike dhe sociolinguistike për kulturën shqiptare në Maqedoni”, UEJL,Tetovë, 2008, f. 9.

[9] Lasgush Poradeci, “Vepra letrare”, Naim Frashëri, Tiranë, 1990, f. 113.

[10] Kole Jakova, “Kreshnikët”, A. Z. Çajupi, Tiranë, 1994, f. 212.

[11] Po aty, f. 214.

[12] Kole Jakova, “Kreshnikët”, A. Z. Çajupi, Tiranë, 1994.

[13] Po aty, f. 35.

[14] Basri Çapriqi, “Simboli dhe rivalët e tij”, Kosova Pec center, Prishtinë, 2005, f. 105.

[15] Shih: Barthes, R. Mythologies, London, 2000.

 

 

Milazim Kajtazi : MËRGIMTARET DHE FËMIJET E TYRE, BALLAFAQIMET DHE SFIDAT E TYRE, PRO DHE KUNDER

Milazim Kajtazi

MËRGIMTARET DHE FËMIJET E TYRE, BALLAFAQIMET DHE SFIDAT E TYRE, PRO DHE KUNDER


Në fillim të ketij opinioni,konsideroj se për shumë mërgimtarë koha ju iku.
Çka dua të thëmë më ketë.Mërgimtaret në përendim sidomos ata të viteve të 90-ta të cilet më apo pa deshirë (temë në vete qe do diskutim të posaqem)iken nga Kosova po thuaj të gjithë më familje,por edhe ata të cilet ishin beqar shfrytëzuan mundsin e marteses më ndonjë të huaj për të bërë lejeqendrimin(shumë prej tyre krijuan familje gjegjsishtë gjetën fëmijë me keto të huaja)apo edhe u ndan për kunder çmimit që paguan qoftë në të holla qoftë çmimin qe paguajn ata fëmijë qe tash më jetojn pa prind gjegjsisht të nëna,vetëm e vetëm të martojnë një vajzë shqiptare nga Kosova ,në menyrë qe të ruhet tradita dhe zakoni i gjoja mos përzirjes se fares dhe gjakut.
Një pjesë e vogel përjetoj edhe më të keqen dhe mbetën rrugëve pa pasurë një familje të shendoshë dhe ngrohtesi familjare ,ndersa një pjesë e tjetër më gjasë edhe jetojnë më keto të huaja.

Ketu luan një rol të veçant edhe feja dhe relegjioni,ku dihet se nga Kosova (duke i përjashtuarë shqiptaret e Shqipërisë,por jo edhe të pjesës lindore të saj apo Maqedonisë dhe Luginës së Preshevës)shumica janë më besim musliman ku edhe ndoshta ishte edhe vendimtare për mos bashkëjetesen me të huaja ,duke besuarë gjithëherë ne atë për fjalet e botës dhe të afermeve te tyre.
Mirëpo keta disi kaluan gardhin më gjithë keto veshtersi qe kan pas dhe kanë ne vazhdimsi dhe për problemet qe keto telashe ju krijojnë gjatë jetës së tyre të re më martesat e tyre të dytë,mëgjithë atë disi ja dalin për faktin se keta kanë ardhë me një mentalitet sa do pakë kosovarë e shqiptarë të rujtjes së traditës dhe zakonit.

Por janë ata mërgimtarë me familje të cilet më gjasë tani po e hjekun të zit e ullirit.Po e paguajnë çmimin ndoshta më rënd dhe të dhimbëshëm të mbarë mërgatës shqiptare,jo pse edhe vet i takoj ketij rangu por se realiteti flet kështu.Ketë mërgimtarë të ketij rangnu,janë gjend para sfidave të radhës që se paku nese terheqim një paralele më vllëzerit dhe motrat tona në Kosovë qe nuk i kanë keto, ketu pos ndrrim të gjeneratave dhe përplasjet qe ndodhin aty prind /femijë ketu ne mërgat kemi të bejmë edhe më ndrrim të mentaliteteve ,në keqkuptim dhe mos kuptim ndermjetveti gjuhësorë,ndrrim të traditave dhe zakoneve,ndrrim të rrethit ku jetojm,ndrrim i kulturës e shumë të tjera ku fëmijet e tyre rriten dhe edukohen ketu dhe ballafaqimet më prinderit e tyre,për faktin se nuk kanë mentalitete të njëjta.Andaj thashë që në fillim se për shumë mërgimtarë koha iku ata mbeten më atë mentalitet të viteve të 90-ta dhe nga friga se mos po bëhen horë ata janë vetë izolu,janë vet mbyllë si kërmilli në gezhoj duke tentuarë të mbrohet nga rrethi i eger qe konsideron se po e rrethonë,duke jetuarë ne Geto gjithëherë si formë për mbrojtje nga kulturat e huaja.E keqja e gjithë kesaj është se keta njerzë nuk shohin realitetin e krijuar në Kosovë më gjasë nuk munden më e akceptu dhe gjenden para sfides së radhës dhe akuzave të ndersjellta se kush është degjeneruarë më shumë e qe në realitet është vetëm formë e transformimit kulturorë dhe shoqëror të kombit tonë.Mirpo si spjegohet fakti se djemtë e shumicës së ketyre mërgimtarve e paskan të drejten hyjnore ,burrërore e morale të dalin të lirë të kenë të drejt të kenë vajza të huaja dashnore gjërë edhe mardhanje seksuale ,bile më vetë dije të ketyre prindëve ,besa edhe jo më një por të i ndrrojnë sipas qefeve të tyre dhe kjo qenka e moralshme ndersa vajzat e tyre po deshka të jenë të mbyllura ,pa drejt lirie të levizjes edhe atë e kontrolluarë rreptsishtë dhe ajo duhet me do mos të gjëjë një djalë shqiptarë për të cilin me gjasë e ka shumë të veshtirë të gjëjë për dy arsye:

-e para për faktin e mungeses së lirisë dhe mbikqyrje qe kanë dhe mundsive të vogla qe ka në rrethin ku jetojn,
-dhe e dyta tregu dhe konkurenca është shumë e veshtirë(ketu duhet të jemi të sinqertë se duhesh të jeshë shumë bukuroshe për ti joshurë djemtë shqiptarë të cilet kanë një tregë të mirë në keto vende dhe mundsi për përzgjedhje prej më të mirave e që më gjasë edhe nuk dojnë lutje shumë).
Nga kjo vijë në konkludim se për keto vajza të ketyre mërgimtarve s'ju mbetet tjetër ose të tregtojnë në Kosovë (fatbardhësisht lidhjet sociale si Facebooku ,MSN e tjerë)dhe qebesa të e zgjedhin princin e tyre me kakall sepse intersimi i meshkujve të ikin nga Kosova është i madhë ose të sharrojnë diku më ndonjë të huaj për ti shfry ndjenjat si çdo i ri qe ka nevojë dhe mbase edhe shumë normale dhe të përballet me veshtersit dhe sfidat e jetës qe e presin pastaj.(për këtë do jua japë një shembull, qe para do kohesh ishte e dhanur përmes RTL ketu në Gjermani ku një vajzë shqiptare nga Kosova kishte akuzuarë babanë e vet për dhunim,më të vetmin qellim të planifikuarë më dashnorin gjerman qe baban ta fus në burgë e që vet të jetë e lirë për dashuri më tipin gjermanë e që me gjasë babai ishte kunder kesaj lidhje ,mirpo pasi siq është edhe në të shumten e rasteve edhe tradit e kulturë ketu ,gjermanit i mërzitet kjo dhe gjënë një tjetër vajzë,apo edhe kjo vajzë ishte ngopurë dashuri më gjermanin,kjo shqiptare pendohet dhe kthehet në familje dhe e tregon të vertëtn e hidhurë më çka e kishte shktrruarë këtë familje.Babai lirohet dhe më gjasë kjo familje të pakten sa kemi pa përmes TV fillon një jetë normale por mbesin shumë pikëpytje pas...e sidomos kush ishte fajtorë për gjithë këtë.Kjo lë të mbetet për së cilin lexues si detyrë shtepie më iu përgjigjë vetvetës.)

Ju kthehemi edhe një herë djemve të ketyre mërgimtarve qe në të shumtën e rasteve tregohen aq të pa moralshem ndaj femrave të hauja dhe aq brutal ndaj tyre duke ba qefet e veta prej më të flliqtave e duke shfrytzuar lirin qe s'mund askush të jua mohoj ,pastaj kulturen e vendeve përendimore dhe në fund edhe mos fuqin e prinderve të tyre për tu përball më ta.
Ndersa për qefet e prinderve nga lutjet e tyre të vazhdushme qoftë nganjëhere edhe tentim dhune apo edhe me metoda nder më të ndryshme ata aksidentalishtë pranojn të martohen më ndonjë shqiptare nga vendlindja,(shumë rrall më vajza nga diaspora,shumë interesant kjo, por qe u mundova ta spjegoj më lart arsyen) por me kushte se ajo duhet të jetë shumë e bukur ,e sjellshme e mirë por mbi të gjitha e virgjerë ,duke harruarë amoralitetin e vet shtazarakë qe ka shfaqurë nëpër keto vende ,gjithëherë duke shiquarë vetëm anen objektive se askush nuk i ka pa ato e duke harruarë anen psikologjike negative dhe pasojat e ketij amoraliteti.
Andaj prinderit i gëzon ky fakt se djali i tyre po pson ndryshime dhe u kthy më fjalë tjera në rrugë të Zotit,dhe pa një pa dy i gjenë një nuse në vendlindje.(prap për të qenë real dhe i sinqertë në shumë raste kjo pi ujë siq thotë populli por ka edhe shumë raste si për shembull një prind ketu në rreth të Mynchenit i fejon dhe marton dy djemt për më njëherë,për qefi sipas kesaj logjike më darsem të madhe dhe hargjime marramendese në një restoran të Prishtinës dhe pas pak kohe kur keto vajza sjellen ketu ,djemtë fillojn më avazin e vjetër duke u sallamadisurë më ato dashnoret e vjetra e vajzat e sjllura nga vendlindja të ngujuara.Mirpo më e mira prej gjithë kesaj të keqe njëra ik dhe kthehët nga kishte ardhë e tjetra qe më gjasë ishte martuarë me qellim letrash dhe qendrim në Gjermani ia punon hakun dhe gjënë një gjerman dhe martohet.Edhe ketu gjykone vetë dhe përgjigjuni vet lexusë të nderuarë.)

Por edhe një dukuri e quditëshme me siguri sfidë e rënd për keta prind mërgimtarë sepse një djal i sinqetë i thotë babës .Babë po si të gjejë një nuse në vendlindje kur ndegjojë edhe keto.Për shembull vetëm këtë pushim sa isha ndegjova nga burime të sigurta se kishte fejesa dhe martesa të djemve nga diaspora me vajza nga vendlindja por qe ishin nda (tri raste të tilla ,po e veqoj një qe ishin nda pas vetëm 24 orë dhe sipas pleqnarve gjoja vajza në mbrëmje për gazmend qe ishte organizu më rastin e martesës së djalit nuk kishte ditë nusja më ba një menze për të shtruarë pijen ,çka të benë shumë me dyshu qe ne naten e parë të obligohet nusja me ba menzë.Edhe ketu logjikone vet ndersa dhanderri dhe prindi mërgimtarë i tij ishte denu me një gjobë bukur të majme parash nga pleqnart për këtë ndarje sepse i kan marr asaj vajze fytyren dhe tash më është vejushkë apo më gjasë ajo martesë ia mbuloj amoralitetin e saj. Ex e merr vesh ,përgjigjuni vet lexues të dashurë.)dhe ndegjova se si ai këshill pleqish qe ishte formu po të denonte deiri në dhjetë mijë euro nese rastesisht vjen deiri te ndarja,dhe gjithëherë si fajtorë ishim ne djemtë nga diaspora(një pleqnarë qe kishte marr pjesë një një pleqni të till pasi qe e pyeta pse është keshtu dhe a është keshtu me tha:
-ma lehtë me u pleqnu punët ju keni pare e paguani ma leht ,keta në Kosovë kan nevoj për pare.I thash ky është Haraq.Nuk mu përgjegj apo pergjigjëja është aq e parendsishme sa nuk kam mund të e mbaj në mend.)
A nuk ka babë edhe djemë shqiptarë në diasporë të sinqert?
Sa vajza kanë deviju ne Kosovë dhe kan për qellim vetëm ardhejen ne vende përendimore apo edhe prind e tyre kan qellim Haraqin.
Pastaj si spjegohet edhe evuluimi i shpejtë i shoqerisë në përgjithësi në Kosovë e sidomosë ai moral,dhe jo vetëm ne vendet qytetare por deiri diku edhe rurale kur ne prind dhe fëmijet tanë mërgimtarë,thashë qe ne fillim se jemi strukur si kermilli ne gezhojë për të ruajturë dinjitetin dhe moralin qe më gjajsë tashmë ne Kosovë i takonë të kaluarës apo vertët koha jonë iku e në mbetëm mbrapa për shumë arsye dhe në shumë drejtime.
Në diaspor ende jetojn njerzit me mentalitetin e fejesës dhe martesës me tradit dhe zakon ,ndersa në Kosovë kjo ma është gjë qe i takon traditës dhe të kaluares ,tashmë më fejesa dhe martesa bëhen mos të themë kur ju lind fëmiju i parë por qe mardhenjet seksuale ndoshta i kryejn jashtë shtepive të prinderve,por për tu pastru vijnë të prinderit e tyre e qe nuk ishte në traditen dhe zakonet tona,as për meshkujt e lërë më femrat shqiptare e që ne ralitet nuk kan dallime të medha sa i përketë moralit sipas logjikes së shendosh por këtë e bëjë vetëm si krahasim dhe shembull për mërgaten tonë që të vetdijsohen se koha ka ndryshuarë .
Ex më kohën dhe prano realitetin e krijuarë të dashurë mërgimtarë ,ky është çmimi që duhet të e paguajmë fundi i fundit,sepse mërgimi nuk është vetëm plagë e vjetër malli për vendlindje,punë të rënda krahu,sakrifica dhe rrugë të gjata,vetmi ,mungesa e më të dashurve e shumë të tjera por edhe kjo është një sfidë që përballen mërgimtaret dhe qe dita ditës po merrë përmasa vertët shqetsuese,dhe trishtuese.
Dhe krejt në fund është ky integrim apo degjenerim cilën rrugë duhet të zgjedhim më gjasë pjesa e popullit tonë në vendlindje e ka zgjedhurë ,ndersa ne në diasporë na mbetet të ndryshojmë .
Ndersa unë thëm PO integrimit duke ruajtur komb e traditë merrë atë qe është e mirë e mos e shiqo të keqen ,por çmimin duhet paguarë mërgimtarë të dashurë sepse ketu nuk flitet vetëm për integrim por çka ti bëjm asimilimit që është temë ne vete dhe i pa shmangshëm.

 

Viron KONA:Faleminderit, Dhimitër Xhoga !

 

Faleminderit, Dhimitër Xhoga !


Shkruar nga Viron KONA

Jemi shumë ne, që Dhimitër Xhogën e  kemi mik dhe shokë të përbashkët. E kemi prej vitesh dhe do ta kemi përherë, sepse Dhimitri është si lisi që lëshon rrënjë thellë në tokë, teksa rrit gjithnjë llojshmëri degëzash të reja, duke na mbrojtur nga dielli i fortë, duke na mbrojtur nga rrebeshet e shiut, por edhe duke na flladitur me lëkundjet e lehta të fletëve të tij.

Njeri gjithmonë i dashur, i qeshur, dashamirës, asnjëherë qejf mbetës, me dashuri të madhe për shoqërinë, e veçmas për arsimin, ku kaloi gjithë jetën. Por, edhe, sot, disi i moshuar, Dhimitri e përjeton për ditë arsimin dhe gazetarinë, përshëndet shkrimtarë, shkencëtarë, piktorë, skulptorë, kompozitorë, këngëtarë, artistë të të gjitha fushave, e midis tyre, mban pakëz me “hatër” nxënësit e shkollave, mësuesit, specialistët e arsimit, për të cilët ai ka shkruar dhe vazhdon të shkruaj qindra përshtypje dhe shkrime. Nëpërmjet të gjithë kësaj pune të përditshme, mbresëlënëse, Dhimitri vijon të na sjellë pareshtur në kujtesë  vitet dhe shpirtin e pasionit të tij të zjarrtë të mësuesisë, duke shpalosur vazhdimisht si një reformator ide me fuqi frymëzuese si një mentor i mirë dhe i urtë...


Në foto Dhimitër Xhoga

Them me vete se arsimi “prodhon” dhe nxit  vazhdimisht kujtime, i sjellë ato me tingëllima zilesh dhe gjallërinë e oborreve, me përfytyrimet e tabelave të zeza, me fletoret dhe librat, me mësuesin në krye të tavolinës ose duke lëvizur mes bankave, duke pasur nën “kontroll” të gjithë klasën, që, ajo të jetë e vëmendshme, të dëgjojë, shpjegimin dhe shokët...Arsimi na sjellë ndërmend çastet kur mbanim frymën, teksa mësuesi vendoste stilolapsin në rreshtin e  emrave të nxënësve në faqen e regjistrit, për të thirrur një emër ose për të vënë notën që ai mendonte se nxënësi meritonte atë orë... Pastaj, shkolla me veprimtaritë e shumta, të larmishme, shoqëritë, lojërat, zënkat, gabimet, fajet, pajtesat, xhelozitë, trazimin e ndjenjave të forta mes zemrave të dashura...

X                                   x                                          x

Dhimitri modest dhe i shtruar, i dashur dhe i ekuilibruar në bisedat dhe qëndrimet e tij, i matur në fjalën e mençur dhe në mënyrën sesi të nxit për të bërë gjëra të mira në jetë, duke të të çliruar energji që ti i ke brenda vetes, por, që, ai i vëren me kujdes dhe kërkon që të të ndihmojë të  ndezësh  një zjarr, duke  fryrë edhe ai shkënditë, pa u merakosur se tymoset edhe vetë, që flaka e zjarrit të marrë hov dhe  të ndriçojë mjedisin, natyrën, të ngrohë  dhe t`i japin gjallëri jetës...

Kam shumë mbresa për Dhimitër Xhogën, ndërkohë që më befason lëvizshmëria  e tij e përhershme: Shqipëri, Kanada, Greqi..., ku ai ka njerëzit e tij dhe ku e presin nipër e mbesa si zogj, që e duan dhe e nderojnë sa s`ka më. Nderojnë dhe përqafojnë gjyshin, por edhe mësuesin, edhe gazetarin e pasionuar e me shpirt të bardhë, edhe poetin. I etur dhe i merakosur për të transmetuar te fëmijët shqiptarë emigrantë literaturë dhe libra nga Shqipëria, si dikur Dhaskal Thodri që shpërndante shkronjat shqipe, Dhimitri nuk lë rast që t`i shpëtoj nga dora dhe mendja dhe ta shpjerë letërsinë dhe shkrimin e mirë shqip te fëmijët shqiptarë, me dëshirën e madhe, që, ata, të mos e harrojnë asnjëherë gjuhën e të parëve tanë, të stërgjyshërve, gjyshërve dhe prindërve të tyre, të vendit të tyre, që, Zoti, e ka vendosur në fronin e artë.

Qofsh i bekuar Dhimitër Xhoga, për këtë nismë dhe përpjekje të palodhur, për të cilën,  ne bashkëkombësit dhe miqtë e tu, të përgëzojmë dhe të shprehim urimet më të ngrohta të zemrave tona.

Prej andej oqeanit, Dhimitri, dërgon mesazhe malli dhe dashurie për Shqipërinë dhe, befasohesh kur, e sheh papritmas të shfaqet në zyrë, ashtu i mirë, i qeshur dhe i dashur, i rrallë në pasionin e tij.

Mbaj thellë në kujtesë shkrimet e Dhimitrit, që sillte te gazeta e tij më e dashur “Mësuesi”, kur kujdesej që të na shpjegonte ne, si redaktorë, merakun e tij se, sa i rëndësishëm ishte problemi për të cilin ai kishte shkruar se, sa mësues i mirë ishte ai që portretizonte në shkrimin që kishte sjellë, sesa vlera dhe gjëra të mira kishte pasur shkolla, ku ai kishte dhënë mësim. Gjithnjë aktiv, o miku ynë Dhimitër Xhoga ! Kështu dëshirojmë të të shikojmë gjithnjë, të qeshur e të dashur, nxitës e të palodhur në shkrimet e tua, në jetën dhe veprimtarinë tënde të vazhdueshme shkrimore.

x                                  x                                          x

Shkojmë te kafja dhe ndonjë gotë, edhe e pimë. E aty flasim e flasim edhe, tani. Nuk ngopemi së foluri për Përmetin, qytetin e lindjes së Dhimitrit....E ka  merak të më rrëfejë për legjendën që shpjegon se, qyteti, e ka marrë emrin Përmet,  nga heroi i kohëve të lashta i quajtur Premt. Për të mos rënë i gjallë në duart e armiqve, ai u hodh nga "Guri i Qytetit", një shkëmb në qendër të qytetit, i cili bie menjëherë në sy ende pa hyrë në qytet.


E dëgjoj tek flet për mikpritjen përmetare, urtësinë, tolerancën, fjalën e ëmbël dhe dialektin e bukur e të këndshëm, veti që i pasqyron aq bukur dhe saktë edhe vetë Dhimitri. Flasim për bukuritë e natyrës, bukuritë e qytetit, dashurinë për gjithçka të mirë dhe të bukur, për “mbretin” e luleve trëndafilin, simboli pesëmijë vjeçar  i shprehjes së dashurisë. Prandaj dhe Përmeti është quajtur “Qyteti i trëndafilave”, si nga vetë përmetarët, ashtu dhe nga vizitorët e shumtë që shkojnë në këtë qytet me histori dhe ngjarje interesante. Flasim për kishën e Shën Mërisë së Kosinës, kishën e Leusës...,për  fshatrat e Përmetit, me ndërtime të bukura dhe banesa të pajisura me të gjitha mjetet e duhura, teksa provon gatime të shkëlqyera dhe ëmbëlsinë e llojshmërinë  e glikove.

Flasim për vendlindjen e frashërllinjve të famshëm, që bën aq shumë për Shqipërinë me mendjen e tyre të begatë dhe shpirtin krijues të rrallë, që me penën e tyre i dhanë vrull dhe zjarr Rilindjes sonë Kombëtare.


Naim Frashëri

Naimi, rrojti vetëm 50 vjeç dhe e treti jetën e tij në shërbim të kombit, duke parë me sytë e mendjes të ardhmen e ndritshme të Shqipërisë. Mbase, prandaj, edhe e para vjershë, që ai botoi në shqip ishte: “Fjalët e qiririt”, që të drithëron dhe të ngre zemrën peshë...Dhe, në bisedë, Dhimitri i mirë dhe i dashur, nuk lë rastin pa i deklamuar ato vargje aq të ndjerë:

Në mes tuaj kam qëndruar 
E jam duke përvëluar,
Që t'u ap pakëzë dritë,
Natënë t'ua bënj ditë.
Do të tretem, të kullohem,
Të digjem, të përvëlohem,
Që t'u ndrinj mir' e të shihni,
Njëri-tjatërin të njihni.
………………………

Pastaj nuk harron të përmend shkrimtarët dhe poetët  Nonda Bulka, Sejfulla Malëshova, LLiko Nano....; Bardhyl Londo; gjuhëtarin  Androkli Kostallari, skulptorin e madh Odhise Paskali,  muzikantët e shkëlqyer Mentor Xhemali e Laver Bariu, këngëtaren brilante Tefta Tashko Koço e, deri tek më e reja Anjeza Shahini... Është  vend këngëtarësh, Përmeti. Prandaj, mbase, edhe këngëtari i madh italian Albano Karizi, qëndroi aty një drekë...

x                                 x                                          x

-Do të shkruaj një shkrim për shkollën e Kërrabës, - më tha një ditë Dhimitri.

-Shkruaje,  - e nxita unë.

Pas dy ditësh erdhi.

-E shkrova, - tha, dhe nisi të ma lexoj. E lexonte me zë emocionues dhe mallëngjyes dhe herë-herë ndalonte.

-Më fal, se në këtë zonë kam punuar si mësues, kam pasur edhe shumë shokë, - më thoshte dhe vijonte më tej leximin. Me të vërtetë shkrim i bukur, shumë i ndjerë, prekës,  i shkruar me mall e dashuri... Shkrimi bënte fjalë për  mësues e nxënës, për shkolla në krah të rrugës Tiranë - Elbasan, por edhe për shkolla  në faqe ose prapa Dajtit, edhe për...

-Sikur më the se do të shkruaje për shkollën e Kërrabës, - e kujtoja teksa ai vijonte të lexonte tërë pasion.

-Po, për Kërrabën, po, ja, si mund të rri pa shkruar edhe për këto të tjerat ? Kam punuar në shumë shkolla, me shumë kolegë mësues, me shumë nxënës, të gjithë i kam në zemër dhe, nuk i ndaj dot, nuk i harroj dot. Eh ! Dhe vijonte e vijonte të lexonte.... Më në fund doli edhe te Kërraba, te shkolla  e tij e dashur me shumë kujtime të bukura, ku kishte dhënë mësim së bashku me kolegë e miq, ku kishte mësuar ata fëmijë, që sot janë burra dhe me siguri shumë prej tyre e kujtojnë, e sjellin ndërmend mësuesin e tyre të mirë, të urtin dhe të dashurin për të gjithë, ata, dhe ne, Dhimitër Xhogën.

-Shkrim i bukur, - i thashë Dhimitrit, - me siguri do ta botojmë.

Atij i ndriti fytyra si fëmijë dhe u prek.

-Botojeni, - mezi mundi të thotë nga mallëngjimi, -është për kolegët e mi mësues, për nxënësit  tanë, që tashmë janë bërë mësues, për shkollat tona...

x                                x                                          x

Faleminderit Dhimitër Xhoga, për kënaqësitë që na falë në udhën tënde të ndritur. Të falënderojmë për gjithçka ke bërë dhe vazhdon të bësh për të gjithë ne, për jetën dhe të ardhmen...Pak faqe shkrimi për ty, nuk mjaftojnë, e di. Por, për ty, më shumë sesa ne, shkruan dhe këndon zëri yt kumbues i jetës, zemra jote e ngrohtë, puna dhe veprimtaria aktive, e përditshme...

 

Gentiana Zagoridha:PSE DUHEN NDIHMUA FËMIJËT ME ADHD

Gentiana Zagoridha

PSE DUHEN NDIHMUA FËMIJËT ME ADHD

Megjithë strategjitë e reja mësimore-edukative që po aplikohen sot gjerësisht në sistemin tonë arsimor shumë prindër e mësues vazhdojnë të ankohen për sjelljet e fëmijëve të tyre.Ankohen pasi ato e kanë shumë të vështirë të përqëndrohen tek diçka që u kërkohet.Ende pa përfunduar një aktivitet kalojnë tek tjetri,shpërqëndrohen lehtë në çdo veprimtari.Janë të paorganizuar,humbasin lodrat e tyre,rrobat,acarohen shpejt,të ndërpresin bisedat dhe të japin përgjigje ende pa përfunduar pyetja.E kanë tepër të vështirë të dëgjojnë një tregim deri në fund.Sulen të parët në aktivitete të rrezikshme pa marrë parasysh pasojat.Fëmijë me manifestime të tilla sjelljesh klasifikohen në grupin e fëmijëve me çrregullim të vëmendjes ose siç quhen ndryshe hiperaktiv(ADHD).Por jo çdo fëmijë i lëvizshëm është hiperaktiv.Shumë shpesh,fëmijët e vështirë etiketohen gabimisht nga edukatorët,mësuesit apo dhe prindërit e tyre si hiperaktiv,ashtu sikurse shumë fëmijë që janë vërtet hiperaktiv nuk arrijnë dot të diagnostikohen në kohë, pasi ADHD është një çrregullim kompleks dhe i vështirë për tu diagnostikuar.Diagnoza duhet bazuar në simptomat shumë specifike dhe që duhet të jenë të pranishme në më shumë se një fazë.Fëmijët duhet të kenë të paktën 6 simptoma të hiperaktivitetit para moshës 7 vjeç dhe ato duhet të jenë të pranishme në të paktën 6 muaj.Megjithatë ashtu sikurse nuk ka asnjë provë të vetme për të diagnostikuar ADHD kështu nuk ka dhe asnjë plan të vetëm trajtimi që do të ishte i përshtatshëm për secilin nga këta fëmijë.Trajtimi duhet të jetë i përkushtuar për çdo individ dhe duhen marrë parasysh fusha të ndryshme.Çdo fëmijë i dyshuar me ADHD duhet të ketë një vlerësim të kujdesshëm nga mësuesit e prindërit e tyre për të përcaktuar se çfarë ka kontribuar në sjelljet e këtyre fëmijëve që kanë shkaktuar këtë çrregullim. Katër janë tipet e problemeve që mbart me vete ky çrregullim tek këta fëmijë:

1.Veprime automatike të pakontrolluara. Këtu bëjnë pjesë ata fëmijë që janë shumë aktiv.

2.Fëmijë të paguximshëm. Në këtë grup bëjnë pjesë ata fëmijë tek të cilët niveli i përqëndrimit është i ulët.Ato nuk marrin përgjegjësi si pasojë e mungesës së guximit.

3.Marrëdhëniet e vështira me njerëzit e tjerë. Fëmijët që i përkasin këtij grupimi nuk formojnë shoqëri të ngushtë pasi për problemin më të vogël që mund të lindi godasin shokët,u shkulin flokët ose i pështyjnë.

4.Gjendja shpirtërore. Megjithë problematikat e tyre këta fëmijë janë tepër të ndjeshëm paçka se nuk e tregojnë.

Çfarë e shkakton pikërisht ADHD nuk është plotësisht e njohur por një gjë është e sigurt,ajo fillon gjithnjë në fëmijëri dhe shpesh vazhdon dhe në moshën e rritur kur nuk arrin të diagnostikohet dhe kur këtyre fëmijëve nuk arrihet tu jepet ndihma e duhur në kohën e duhur.Studimet kanë treguar disa karakteristika gjenetike që ndodhin me frekuencë të lartë në familjet ku një apo më shumë anëtarë janë të prekur nga ADHD-ja.E thënë ndryshe 1/3 e të gjithë prindërve që kanë patur ADHD kanë lindur fëmijë hiperaktivë.Studimet tregojnë gjithashtu se fëmijët që shfaqin cilësitë e ADHD nuk kanë përbërësit e duhur të funksionimit të trurit për shkak të dëmtimit të mundshëm të pjesës ballore të trurit gjatë lindjes ose për shkak të kequshqyerjes.Shumë fëmijë me ADHD kanë nivele të ulëta të aminoacideve, të zinkut dhe acideve yndyrore esenciale.Në rastet kur faktori gjenetik përjashtohet arsye të tjera mund të jenë; përdorimi i alkoolit,duhanit gjatë shtatzanisë nga nëna,pesha e ulët në lindje.Mendohet gjithashtu se fëmijët me ADHD priren të jenë nga familje të cilët lëvizin shpesh dhe janë të stresuar.Nuk përqëndrohen në aktivitete akademike të fëmijëve të tyre.I lënë për orë të tëra para televizorit.Akademia Amerikane e Pediatrisë ka rekomanduar që fëmijët nën moshën 2 vjeç të mos shikojnë televizor pasi ndikon në zhvillimin e ADHD më vonë gjatë jetës.Një shkak tjetër mendohet të jetë dhe qëndrimi i fëmijëve në kushtet e shtëpisë.Lojrat në ajër të pastër përveçse forcojnë muskulaturën e fëmijës ndihmojnë dhe në shkëmbimin fiziologjik të  gazrave në mushkëri,përmison qarkullimin e gjakut,çliron tepricën e energjisë së grumbulluar.Një grup studiuesish nga Harvardi bën të ditur se fëmijët të cilët klasifikohen si hiperaktiv janë ato fëmijë që janë të ekspozuar ndaj pesticideve të grupit organofosfateve të cilat kanë ndikim toksik në sistemin nervor.Lidhur me hiperaktivitetin tek disa fëmijë ekipi amerikan fajëson pesticidet të cilat përdoren në kultivimin e pemëve dhe perimeve si dhe insekticidet që përdoren në shtëpi.Edhe përdorimi me tepri i ushqimeve me përmbajtje sheqeri mendohet të ndikojë në sjelljet hiperaktive të fëmijëve.Edhe pse nuk ka shërim të plotë për ADHD shumë forma të trajtimit mund të kenë sukses dhe të ndihmojnë në luftimin e simptomave.Më e rëndësishmja prej tyre është edukimi i prindërve,mësuesve në lidhje me këtë çrregullim.Mësuesit shpesh janë të parët të cilët kuptojnë që një fëmijë mund të vuajë nga çrregullime të vëmendjes pasi ato mund ti krahasojnë këto fëmijë me moshatarët e tyre në të njëjtin mjedis.Por rezulton jo rrallë herë që mësuesit të mos jenë kaq të vëmendshëm dhe ti anashkalojnë këto probleme e madje duke kontribuar padashje dhe në përkeqësimin e tyre.Sidoqoftë si të gjithë fëmijët e tjerë dhe ato që vuajnë nga ADHD mund të ndihmohen nga sistemi ku ato bëjnë pjesë,mjafton pak njohuri,vëmendje dhe përkushtim.Kështu p.sh një mësues mund të menaxhojë zvogëlimin e hiperaktivitetit duke qenë fleksibël .Të organizojë periudha të shkurtra qetësie me qëllim që këta fëmijë të mund të përqëndrohen në detyrën e dhënë.Ta ndajnë një detyrë të vështirë për ta, në etapa dhe të përdorë ngjyruesit për të theksuar çështjet më kryesore ku mund të përqëndrohen.Rëndësi të veçantë duhet ti jepet rregullimit dhe sistemimit të klasës pasi rregullsia është kusht i domosdoshëm për të ndihmuar sadopak fëmijët me ADHD.Duhen angazhuar në çdo veprimtari të klasës si të gjithë nxënësit e tjerë pasi siç dihet tek ato mbizotëron një vetvlerësim i ulët për shkak të refuzimit nga të tjerët si pasojë e sjelljeve të tyre.Ato e kanë të domosdoshme të ndihen të vlerësuar.Duhet vazhdimisht tu përcillet mesazhi që i doni dhe i vlerësoni ashtu siç janë.Duhen stimuluar pas çdo detyre të bërë pavarësisht cilësisë së kryerjes së saj.E rëndësishme është fillimisht përpjekja më vonë gradualisht vjen dhe cilësia.Ndodh shpesh që të mos jenë të përqëndruar në mësim apo të mos jenë duke punuar detyrën që u është ngarkuar,në këtë rast duhet përdorur një xhest privat për ti tërhequr vëmendjen pa e bërë objekt diskutimi në klasë për shembull duke komunikuar me sy,me lëvizjen e kokës ose duke iu afruar pranë bankës së tij dhe duke e prekur lehtë mbi sup.E rëndësishme është gjithashtu të përfshihen në hartimin e rregullave të klasës,të ndihen si të dobishëm dhe të vlërësuar.Mbi të gjitha çelësi i suksesit për përparimin e këtyre fëmijëve ka qenë ,janë dhe do të jenë marrëdhëniet pozitive bashkëpunuese shkollë-familje.Shkolla,mësuesi prindi duhet të përdorin të njëjtat strategji pasi në të kundërt fëmija me ADHD do të jetë konfuz.Megjithë këto duhet të jemi të vetëdijshëm se me gjithë disavantazhet që këto fëmijë kanë as shkolla,as familja  nuk mund ta zhdukin plotësisht problemin por të paktën të kontribojnë në minimizimin e tij. 80% e fëmijëve me këtë çrregullim vazhdojnë të kenë simptoma edhe në moshën e adoleshencës ndërsa  67% edhe në moshë të rritur.Janë këto persona që pësojnë më shumë aksidente rrugore, që marrin më shumë gjoba, që priren të mos respektojnë ligjin.Prandaj ne mësuesve të tyre na del si detyrë të kontribojmë sadopak në minimizimin dhe pse jo në parandalimin e këtyre sjelljeve në të ardhmen.George Adams ka thënë:”Ka shumë momente të rëndësishme në jetën tonë dhe shumica e tyre vijnë nëpërmjet inkurajimit nga dikush tjetër” Le të jemi ne mësuesit e tyre të parët që do të zhvillojnë tek këta fëmijë sensin e përmbushjes dhe përgjegjshmërisë si ushqimi më i mirë shpirtëror dhe moral që këta fëmijë të ecin me hapin e të tjerëve.Ndërhyrja cilësore në fëmijërinë e hershme ka një normë të lartë kthyeshmërie që përfshin të gjithë shoqërinë tonë,prandaj sa më shumë efekshmëri në zbatimin e metodologjisë bashkëkohore sot, që të kemi më shumë garanci dhe rezultate të pritshme në të ardhmen.

 

Fatbardha Demi: PËRPUNIMI I MENDIMIT PUBLIK PËRMES MASMEDIAS

PËRPUNIMI  I  MENDIMIT  PUBLIK  PËRMES  MASMEDIAS

Noam Chomsky

Përgatitur nga Fatbardha Demi

Duke u njohur në mënyrë të përmbledhur me 10 vlerësimet e Noam Chomskit, mbi ideollogjinë e sotme botërore, lexuesi shqiptar  do të ketë mundësi të ndërgjegjsohet dhe të analizojë, shumë dukuri të jetës së tij të përditshme , të veprimtarisë politike të Shtetit dhe materialeve që shikon dhe lexon, tashmë prej 22 vitesh « demokraci » në masmedian tonë.  Çdo pikë e autorit, shërben për një tematikë më vete, pë t’u pasuruar me fakte dhe dukuri, nga analistët, politikanët qe duan t’i shërbejnë popullit dhe Kombit të tyre, si dhe intelektualet e ndershëm të masmedias shqiptare. Cilat janë strategjitë e ideollogjive politike dhe ekonomike të shk 20 - 21?

1)      Taktika e dëfrimit

Elementi thelbësor i kontrollit shoqëror është taktika e defrimit, e cila bazohet tek shmangia e vëmëndjes së popullit nga çështjet e rëndësishme dhe ndryshimet e vendosura prej elitës politike dhe ekonomike, nëpërmjet metodës së vërshimit apo përmbytjes së pandërprerë të programeve të dëfrimit dhe lajmeve të parëndësishme. Taktika e dëfrimit është gjithashtu e domosdoshme për të shmangur popullin të interesohet për njohuritë thelbësore në fushën shkencore, ekonomike, psikollogjike, neurologjisë, kibernitikës.

« Largimin e VËMËNDJES së publikut prej problemeve të vërteta shoqërore, duke e burgosur  në kafazin e temave të parëndësishme. Mbajtja e njerëzve të lidhur, të lidhur, të lidhur (pas ekranit –shën im), pa ju lënë asnjë kohë për të menduar, si kafshët gjatë kthimit në stallë, (cituar në materialin « Armët pa zë për luftrat e qeta»)

2)      Të krijosh probleme dhe më vonë, të afrosh zgjidhje

Kjo metodë, emërtohet gjithashtu  «problemi-reagimi-zgjidhja ». Krijohet një problemë , nje “situate” e  paramenduar që do te shkaktojë një reagim të caktuar nga ana e publikut, në mënyre që ay (reagimi i publikut-shen im) të jetë « shkaku » i veprimeve të marra, të cilat duan të mos kundërshtohen. Psh: Lëreni të përhapet dhe të shtohet dhuna në qytete , të organizohen atentate të përgjakshme , me qëllim që të jenë qytetarët, ata që do të rikërkojë ligje mbi sigurinë dhe politika në dëm te lirisë. Ose, edhe të krijojnë një krizë ekonomike për t’i bërë të pranojnë ,si një të keqe të domosdoshme degradimin e të drejtave sociale dhe moszbatimin e shërbimeve publike.

3)      Strategjija përshkallëzimit

Që të pranohet një vendim i papranueshëm ,mjafton të zbatohet pak nga pak, shkalle-shkalle pergjat viteve pasues. Me këtë mënyrë, kushtet social-kulturore krejtësisht të reja (neoliberalizmi) ju imponuan   gjatë dhjetevjeçarëve të viteve 80 dhe 90 : Shtet i dobët , privatizimet, pasiguria, lakushmëria (« shkathtësia » e zyrtarëve-shën im) , papunsia masive, rroga që nuk siguronin më të ardhura të mira, shumë ndryshime që do të kishin shkaktuar një revolucion, po të ishin zbatuar për një herë.

4)      Strategjia e lënies për më vonë

Një mënyrë tjetër, për ta bërë të pranohet një vendim jo popullor, është ajo e paraqitjes si i « dhimshëm por i nevojshëm », dhe duke siguruar pranimin nga populli për momentin, për t’u zbatuar (ky vendim) në të ardhmen. Është më e lehtë të pranosh një sakrificë të ardhëshme se sa një sakrificë të menjëhershme. Së pari, sepse mundimi nuk duhet bërë  menjëherë. Së dyti, se publiku, masa, ka gjithëmonë synimin të shpresojë në mënyre naive « se gjitheshka do të shkojë mirë nesër » dhe sakrifica e kërkuar ka mundësi te shmanget. Kjo i jep më shumë kohë popullit të mësohet me idenë e ndryshimit, dhe ta pranojë i bindur kur të vijë momenti.

5)      T’iu drejtohemi publikut si fëmijëve

Pjesa më e madhe  e medias, drejtuar publikut masiv, përdor biseda, fakte, personazhe dhe një ton veçanrisht të nivelit fëminor, shumë herë pothuaj të dobët, sikur spektatori të jetë një qënie miturake apo me të meta mendore. Sa më shumë kërkohet të mashtrohet spektatori,  aq më shume bëhen përpjekje për të perdorur një ton fëminor. Përse ? « Në rast se ndonjë i drejtohet  një njeriu sikur te ishte 12 vjeçar apo më pak , atëhere nga ndikimi, ai do te anojë me një farë probabiliteti, nga një përgjigje apo veprim, ku  do të mungojë qëndrimi kritik, si tek një njeri 12 vjeç apo më pak. (tek shkrimi « Armët pa zë në luftrat e qeta »)

6)      Të përdorësh anën emocionale shume më tepër se gjykimin

Shfrytëzoni emocionet, është një mënyrë klasike për te nxitur një shkarkim elektrik (për ta shkatëruar-shën im) mbi një analize llogjike , dhe së fundmi ndjenjën kritike të njeriut. Për më tepër, përdorimi i regjistrit  emocional lejon hapjen e portës hyrëse në subkoshiencë për të mbjellur apo shtënë ide, dëshira, frikëra, detyrime apo për të nxitur veprime…

7)      T’i mbash njerëzit në padituri dhe mediokritet

Të veprosh në atë mënyrë, që populli të jetë i pa aftë të kuptojë teknollogjinë dhe metodat e përdorura, për kontrollin dhe skllavërimin e tij. « Kualiteti i edukimit i dhënë shtresave shoqërore të ulta duhet të jetë, mundësisht sa më mediokër dhe i varfër, në mënyrë që hendeku i paditurisë i planifikuar midis shtresës së ulët dhe shtresës së lartë, të jetë, dhe ashtu të mbetet, i pamundur që të kapërcehet nga shtresa e ulët. »

8)      Të nxitet publiku të jetë i vetkënaqur me mediokritetin

Te shtysh publikun që të mendojë se është në modë të jesh budalla, i paedukate, dhe i paditur…

9)      Të riforcosh ndjenjën e fajësimit të vet-vetes.

Ta bësh të besojë njeriun, se është vetëm ai fajtor për fatkeqsinë qe i ka ndodhur, per arësye të inteligjencës, të aftësive apo përpjekjeve të tij të pamjaftueshme. Kështu, në vënd që të rebelohet kundër sistemit ekonomik, njëriu çvlerëson dhe fajëson veten ,gjë që nga ana e saj krijon një gjendje depresioni, një nga pasojat e së cilës është ndalimi i veprimit. Dhe pa veprim nuk ka revolucion !

10)  Të njohësh njeriun, më mirë se sa njeh ai veten e tij

Në 50 vitet e fundit , zhvillimi i shpejtë i shkencës ka sjellë një largësi në ritje, ndërmjet    njohurive të popullit dhe atyre që zotërohen dhe përdoren nga elita sunduese. Në saj të biologjisë, neurologjisë ,psikologjisë së aplikuar, « sistemi » ka gëzuar një njohje më të përparuar prej njeriut, si në formën e saj fizike ashtu edhe atë mendore. Sistemi ka aritur ta njohë më mirë njeriun e zakonshem, se sa ai veten e tij. Kjo do të thotë se ,në pjesën më të madhe të rasteve, sistemi ushtron një kontroll më të madh dhe një pushtet më të fuqishem mbi njeriun, se sa e ushtron njeriu mbi veten e tij.

Noam Chomsky (lindur në Filadelfia, 7 dicembre 1928), është një figurë e shquar në shkencen e gjuhesise, filozofise dhe teorinë e komunikimit në Amerikë. Gjithashtu vlerësohet për aktivitetin e tij intelektual dhe politik në sherbim të shoqërise. Megjithëse është kritikuar për qëndrimin e tij anti-globalist , gazetat më të mëdha të informacionit kanë shprehur një vleresim të madh ndaj tij: New York Times shkruan “Duke e gjukuar për nga gjerësia ,forca, risive të reja, dhe ndikimi i tij, Noam Chomsky padyshim është sot njeriu më i rëndësishëm intelektual në gjallje”. The Nation:” Noam Chomsky është një burim i pashtershëm i njohurive”. The Guardian: “ Së bashku me Marksin, Shekspirin dhe Biblën, Chomscy është një nga 10 burimet më të cituara në historinë e kulturës”.

22.06.2012

 

Milazim Kajtazi: BASHKIMI EUROPIAN DHE BASHKIMI KOMBËTAR PRO DHE KUNDER

Milazim Kajtazi

BASHKIMI EUROPIAN DHE BASHKIMI KOMBËTAR PRO DHE KUNDER

Në fillim të opinionit tim shtroj vetëm një pytje.
A ka shtet në botë qe rrotullohet në këtë rruzull toksorë dhe kufizohet nga të gjitha anët e saj më popullin e vet?

Përgjigjen e gjënë në shtrirjen gjeografike të shtetit tim Shqipëri.
Për ta shtruarë këtë temë sa më në detaje duhet të leshohemi pak edhe ne historikun e trojeve shqiptare të cilat ishin të ndara nga përandoria Osmane në Vilajetet famoze tashmë të njohura më çka edhe u vulos bukur shumë për fatin e trojeve dhe ndarjet e më vonshme të tyre.Tokat arbërore e dardane tashmë kishin një ndarje edhe në kufij administrativë dhe siq dihet Lidhja e Prizerenit më 1878 ishte përpjekja më e fuqishme për bashkimin e trojeve shqiptare.Ajo edhe pse nuk gjeti përkrahje pro përindimore dhe euro/amerikane ajo mbeti synimi i popullit tonë sot e nga ajo ditë.Edhe më 1912 formimi i Shqipërisë se sotme kishte po ketë Lidhje për bazë,me çka u anashkalu kategorikisht nga Kongresi i Berlinit dhe Londres.Mos bashkimi i trojeve shqiptare nëpër etapa qe nga kjo Lidhje dhe formimi i një shteti të fort shqiptarë ,jo vetëm qe kishte pasoja ne humbjen e trojeve të tyre etnike por edhe pasoja në humbjen e njerzve dhe popullates më luftat shfarosese dhe gjenocidale qe u ushtruan ndaj ne nga armiqet qe na rrethojnë e ne veqanti pas renjes se Perandorisë Osmane nga agresori serbo sllavë,gjithëherë për faktin se nuk kishim një shtet të fortë dhe si mburojë për mbrojtjen e popullates dhe rrjedhimishtë edhe të trojeve tona etnike.Duke u nderlidhurë më këtë të fundit shtrohet pytja kishte nevoj për një bashkim kombëtarë nëpër gjitha etapat gjërë ne ditet e sotme,kujt i frigsoheshin më bashkimin e kombit shqiptarë,kur dihet se shqiptaret kurr nuk ishin agresor dhe gjenocidial pse u lejua shqiptaret të mos kan shtetin e tyre mbrojtës të trojeve të tyre dhe popullates se vet,kur dihet se shteti është i vetmi aparat qe në menyrë adekuate mbron kufijt e vet të atij shteti dhe populli apo kombi.?
Europa dhe bota përendimore më ne krye më SHBA/të më gjasë kishte verejturë më dekada të tëra gabimet e bëra ndaj kombit shqiptarë dhe trojeve të tyre dhe doli haptas për herë të parë në përkrahje të shqiptarve në fund të viteve të 90-ta ,për tri arsye:
-se pari për shkak të gjendjes se krijuarë humanitare të popullates dy miljonshe etnike shqiptare në pjesen e mbeturë të Shqipërisë jashtë kufijve të saj që fatkeqsishtë ishte e bekuarë nga vetë keta qe ti takoj Serbisë dhe më vonë ish Jugosllavisë e qe e njejta vet kjo ja shkaktojë këtë gjendje të rend humanitare më dhunën dhe represaljet gjerë ne shfarosje për vite më radhë qe i bënte popullit jetim shqiptare nën kulm të një shteti të huaj.
-se dyti për faktin se kjo gjendje humantare dhe lufta qe bëhej nga guerilet shqiptarë tash më të organizuarë si UÇK-së nö fund tö shekullit të XX, kishte tendenca për zgjerim dhe më përmasa të paparashikushme për vetë faktin se shqiptaret jetojn në gjashtë shtete të ndarë dhe implikimet e mundëshme të tyre mbase edhe të domosdoshme,për të ven në levizje edhe një herë Lidhjen e Prizerenit për bashkimin e trojeve shqiptare ,për çka gjitha shtetet sllave për rrethë do futeshin dhe implikoheshin në luftë e më këtë edhe indirekt edhe Rusia e cila është edhe shtytse e gjithë kesaj e cila për mes vllëzerve sllavë në ballkan që synon pushtimin e trojeve tona indirekt dhe qe të këtë qasje në ujrat mesdhetare.
-dhe e treta ishte vënë në pytje edhe imazhi i tyre para syve të botë si supër fuqi botrore(NATO) karshi serbve të rebeluarë që benin gjenocidë në trojet tona shqiptare dhe popullaten e pa mbrojtun shqipëtarë.Më gjasë ketu nderlidhen edhe korigjimet sa do pak të gabimve historike qe kishin bërë ndaj kombit tonë dhe pse jo edhe interesat e tyre strategjike,ekonomike dhe të tjera të mundëshme.

Shihë për këtë dhe si komprimisë më gjasë edhe nderkombëtarë vije edhe sulmet e NATO së mbi qarqet serbe ,çlirimin e pjesës veriore shqiptare me mbi dhjetë mijë metra katror qe po e sundonte qe një shekull Serbia dhe të dy miljon shqiptarve etnik të kesaj pjese qe Turqia i kishte vu një emër si Vilajeti i Kosovës edhe pse kjo pjesë e Shqipërisë njihet nga antika si Dardani,por jo edhe çlirimin e plot të një pjese të kesaj pjese veriore bëhet fjalë për Lugin të Preshevës dhe krejt në veri më Malin e zi të pjesve të malsisë dhe Ulqin e gjërë në Tivar pastaj pjesa e Shipërisë lindore në Maqedoni dhe ajo jugore Çameria në Greqi.Dhe jo pa qellim vije një 17.Shkurt 2008 duke bërë prap kompromise në demë të trojeve shqiptare dhe kombit shqiptarë dhe shpallin Vilajetin e Kosovës edhe ashtu të cunguarë si Republikë e qe faktikishtë do duhej të ishte shteti i dytë Shqiptarë në ballkan por fatkëqsishtë nuk është ,duke futurë kombisitë pakicë qe nga serbet e më radh më përqindje 0.1 deiri 4 % si kombe shtetformuse më çka jep me kuptuarë se shtetet e tilla nga përvoja kurr nuk kan mundur të ekzistojnë.Shihë për këtë shteti i qujturë Maqedoni qe në gjiun e saj përfshin diku 30% të popullates se përgjithëshme të saj janë shqiptare gjëgjësishtë 30 % të teritorit të saj është Shqiperi lindore dhe kjo perqindje e kombit shqiptarë nuk është e njohurë si komb shtetëformusë.
Ndersa në anen tjetër,politika paqësore e Presidentit Rugova e viteve të 90-ta,ishte e përgaditur për një skenar të till të ndarjes eventuale të pjesës veriore të Shqipërisë nga Shqipëria sepse nga Serbia kjo do bëhej gjithësesi më çfardo çmimi të mundëshem.Shihë për këtë ai dhe bashkëpuntoret e tij kishin formuarë tashmë shtyllat kryesore të shtetit qe do të ruante identitetin tonë kombëtar që në një të ardhme edhe jo të largët edhe të i bashkohet Shqipërisë,por si do që të jetë ajo ne thelb do ishte një Republikë Dardane shqiptare më flamurin dardan,himn dhe kushtetut të Kaqanikut.Shtrohet pytja kujt i pengoj kjo pse nuk u jetsuar ky projekt i cili do ti balansonte forcat në ballkan më çka nuk do kishte nevoj gjithëherë të na ruanë një forcë e tretë.Bashkimi kombëtarë edhe një argument për nderkombëtaret qe derdhin më miljona para për mbrojtjen tonë eventuale ,për deiri sa ne do mund të mbrohemi vet.
Shtylla e ekonomisë për të cilen më se shumti po i kushton vetë bashksisë nderkombëtare,bashkimi kombëtarë do i zhgjidhte shumë probleme duke i shfrytëzuarë pasurit detare dhe nëntoksore e natyrore dhe duke i kombinuarë ato në gjithë teritorin dhe duke i shtri degët.Një argument i fuqishëm se sa do të kursehen më bashkimin kombëtarë do ishte hargjimet marramendese i dy qeverive kur më një qeveri buxheti do të dyfishohej,dhe do ti ndihmohej ekonomisë.
Mbi të gjitha kultura dhe bashkimi kulturorë do ishte i rendsisë së veqantë nga se më vite kemi humburë në ndarjen shpirtrore dhe dashurin vllazërore"thotë një fjalë e popullit sa më larg syve aq më larg zemre"ky ishte edhe qellimi i izolimit 60 vjeqarë komunistë sepse ndarja shpirtërore e një populli eshtë edhe më e rrezikshme se ndarja administrative,dhe duke u nisur nga kjo e fundit thëm po bashkimit europian sepse bashkimi kombëtarë ka filluarë të pakten shpirtërishtë,e kur të bahet bashkimi i plot shpirtërorë kombëtarë ato administrative do të bëhen vetvetiu.
Më gjithëatë hëpërhë pamvarsia e pjesës veriore të Shqipërisë si Kosovë, betonoj edhe një herë të tretën më radhë kufirin më pjesën amë të Shqipërisë dhe u bë edhe një hap më largë nga projekti i Lidhjes së Prizërenit për bashkimin e trojeve shqiptare.
Në fund vijmë në përfundim sipas ketyre analizave duhet të këtë bashkim kombëtare apo keshtu të shpërndarë të shkojm në bashkimin europian?Po qe se ndodhë një shpartallim europian në çfarë situate do të gjendet kombi shqiptarë ,do të këtë mburoj adekuate qe se kishte më vite e vite e që gjithëherë u masakrua edhe si popullat e pa mbrojturë edhe si troje u coptuan.Do të përseriten prap skenare të ngjashmë të shekujve të kaluarë.Unë thëm po më armiqet qe na rrethojnë dhe më hitorikun europian dhe nacionalizmave që eksistojnë si ai grekë,serb,rumunë ,malazezë e maqedonë,Bashkimi Europian është vetëm brymë para Diellit të parë të mengjesit,qe më rrezet e para te tij kjo do të shkrihet,dhe më ngjalljen e ketyre nacinalitëve për kombin shqiptarë do jetë prap sfida e njejtë e shkullit XIX dhe XX gjithëherë për ta jetsuarë Lidhjen e Prizerenit.

Andaj vij në konkludim se PO Bashkimit Europian ,dhe PO Bashkimit Kombëtarë ,vetëm atëherë kombi shqiptarë do të ndihet i barabartë në mesin e të barabartëve dhe nese do të shpartallohet mburoja europiane atëherë do jemi më të sigurtë më mburojen tonë kombetare një kombë,një shtetë,një Shqipëri,një Europë,le të ndodhë çka të ndodhë,kjo do të ishte siguri,stabilitet ballkanik dhe europian por edhe stabilitet kombëtarë.Vetëm atëhere do të kemi gjumë të rahatëshem kombëtar dhe nderkombëtarë

 

Kadrije Meniqi: PSE VENDOSA TË SHKRUAJ PËR ÇESHTJEN ÇAME

Kadrije Meniqi

PSE VENDOSA TË SHKRUAJ PËR ÇESHTJEN ÇAME

Në opinionin shqiptar dhe atë ndërkombëtar çështja e Çamërisë është bërë e njohur dhe ajo shpesh trajtohet nga subjekte dhe individë sipas këndëvështrimeve të tyre. Unë gjykoj se, kjo çështje, duke mos qenë një objektiv individësh apo liderësh politikë, ajo do të mbetet një çështje afatgjatë e strategjisë sonë kombëtare, deri në zgjidhjen përfundimtare të saj. Në këtë kontekst Çështja Çame, një çështje mbarëshqiptare,
ajo kërkon analizën e thellë, të gjithanshme prej potencialeve intelektuale të Kombit Shqiptar.
Është tashmë një fakt i njohur se shteti grek, duke e ndjerë se çështja Çame po i rri mbi kokë si “shpata e Demokleut”, është hedhur në sulm, ndërkohë që klasa e saj politike pretendon se përfaqëson një shtet demokratik me standarde europiane. Shteti grek mohon gjenoncidin e bërë nga reaksioni shovenist grek mbi popullsinë çame në përfundim të Luftës së Dytë Botërore. Si rrugëdalje e rrugëzgjidhje të vetme, ata vazhdojnë të ngrenë pretendimet e tyre mbi ,gjoja, mosrespektimin nga ana e shtetit shqiptar të të drejtave të minoritetit grek në Shqipëri.
Unë gjykoj se, Çështja Çame nuk është vetëm çështje e lotëve dhe kujtimeve për atdheun e dhunuar të të parëve, për njerëzit e masakruar barbarisht. Ajo është një çështje e madhe e ndërgjegjes kombëtare, e cila ka nevojë të ndërgjegjësojë të gjithë opinionin shqiptar kudo, edhe këtu në Kosovë, duke synuar që ajo të kthehet në një çështje të madhe kombëtare, ku vetë bashkësia e popullsisë çame të ketë një rol parësor.
Ajo përfshin një aksion të madh dhe të gjithanshëm politik kombëtar të faktorëve atdhetarë brenda dhe jashtë Shqipërisë.
Çështja Çame është një lidhje në vazhdimësi me historinë e Epirit dhe të vetë krahinës së Çamërisë në kontekstin e përgjithëshëm të hapësirave shqiptare në Ballkan. Asnjëherë kjo krahinë nuk ka pasur shkëputje nga trungu etnik shqiptar.
Në etapa të caktuara të historisë, politikisht Epiri ka qenë brenda shtetit grek, por asnjëherë etnikisht ai nuk iu nënshtruar asimilimit dhe pastrimit etnik, duke ruajtur traditat e hershme shqiptare. Në kohën e perandorive, përherë Epiri është përfshirë brenda trojeve të Shqipërisë Jugore. Vetë çështja e “Vorioepirit” ka lindur pas pavarësimit të shtetit grek prej Perandorisë Osmane. Për të ruajtur me fanatizëm pjesën e uzurpuar të tokave shqiptare dhe praninë e minoritetit grek në këto troje, ata shpikën këtë doktrinë bizantine me përmbajtje raciste e ksenofobe.
Epiri kërkon të gjitha pjesët e tij etnike. Në këtë çështje përfshihet edhe krahina shqiptare e Çamërisë. Të njëjtën taktikë grekët ndjekin edhe në raportet dhe këmënguljen e tyre për të ndryshuar emrin e Maqedonisë, me të vetmin qëllim që pjesët e uzurpuara të saj të harrohen dhe të mbeten brenda shtetit grek.
Unë gjykoj se Çështja Çame është një pjesë e historisë së vetë çështjes sonë kombëtare. Nuk mund të anashkalohet historia jonë, si dhe në rastin e trojeve etnike shqiptare në Kosovën Lindore, ne Luginën e Vardarit apo në Malësinë e madhe dhe Sanxhak, të cilat sot si pasojë e copëtimit tragjik të viteve 1913, vuajnë persekutimin nën sundimin sllav.
Gjykoj se, në kushtet e një emigracioni të zhvilluar në këto 20 vite, popullsia shqiptare ka rritur tej mase praninë e vet në Greqi dhe çështja shqiptare atje, duke rizgjuar ndjenjat kombëtare të popullsisë arvanite dhe të çamëve ortodoksë në krahinën e Çamërisë, është në një riciklim historik, duke krijuar edhe në hapësirat e tjera etnike një frymë mbarëkombëtare.
Krahas kësaj, e vlerësoj shumë të rëndësishëm faktin që, për çështjen Çame dhe në tërësi për çështjen kombëtare, në këtë peiriudhë ka një interesim dhe vlerësim shumë të madh të Diasporës shqiptare, e cila është një potencial i madh në zhvillimin e lëvizjes sonë kombëtare. Pretendimi shqiptar se, “pa Kosovë e Çamëri, nuk ka Shqipëri”, po kthehet një moto me karakter kombëtar.
Në zgjidhjen e çështjes Çame nuk mund të bëhet asimetri me rastin e zgjidhjes së çështjes së Kosovës. Prioritet në këtë çështje merr elementi i integrimit mbi bazën e lëvizjes së lirë të kësaj popullsie, rikthimit të shtetësisë së mohuar padrejtësisht, zhvillimit të elementëve minoritarë të popullsisë shqiptare të Çamërisë në trojet e veta, proces ky që, do të sjellë me radhë respektimin e të gjitha standardeve evropiane të shtetit të qytetarit nga shteti i vërtetë demokratik grek.
Kjo është edhe një nga arsyet pse unë kam zgjedhur në mbrojtje të temës sime çështjen e shkollave shqipe në këtë trevë të Shqipërisë së Jugut.
Në këtë çështje mendoj se nuk është fjala për simpati romantike patriotike, por për një kryqëzim të përgjithshëm të interesave shqiptare, e ndërthurur kjo me të gjitha interesat e rajonit, i cili është futur me ndihmën e faktorit ndërkombëtar në rrugën e paqes dhe të stabilitetit.
Për fat të keq konstatohet se, sot në jetën politike shqiptare, duke prishur balancën midis shoqatës patriotike “Çamëria”, e cila ka karakter gjithëpërfshirës, me partinë çame (PDIU), çështja çame shpesh u nënshtrohet interesave politike të pushtetit, duke i dhënë goditje idealizmit atdhetar çam, ka sjellë pështjellim midis strategjisë për rikthim në tokën e të parëve, përballë ambicjeve politike të një grupi njërëzish të veshur me pushtet për interesa utilitare.
Për analogji, në mbrojtje të të drejtave të minoritetit grek në Shqipëri, PPDNJ, mbështet dhe respekton Organizatën vorioepiriote “OMONIA”, e cila edhe pse shfaqet me natyrë etno kulturore, kryen misionin e saj kundër çështjes çame dhe në interes të greqizimit të jugut të Shqipërisë. Shteti shqiptar vazhdon të plotësojë me korrektesë të gjitha detyrimet e tij ndërkombëtare në respektimin e minoriteteve brenda hapësirës së tij.
Gjykoj se, forca e popullsisë çame do të marrë vlerat e saj të vërteta, nëse sensibilizohen tërë forcat atdhetare brenda dhe jashtë shtetit amë, në trojet etnike dhe në Diasporë. Aksionet me karakter politik kombëtar përballë institucioneve evropiane, me objektiva dhe konsulenca të paracaktuara juridike, duke informuar në vazhdimësi kanceleritë amerikane, evropiane, ruse e kineze dhe vetë Këshillin e Sigurimit të OKB, janë një mbështetje e fuqishme në zhvillimin e çështjes kombëtare në përgjithësi.
E kam zgjedhur këtë temë interesante, për faktin tjetër se, të gjithë në, institucionet dhe inteligjencia e respektuar shqiptare, duke sensibilizuar në të gjitha format dhe mënyrat individët dhe institucionet ndërkombëtare, ne sensibilizojmë opinionin e shëndoshë për zgjidhje paqesore, duke respektuar standardet evropiane të shtetit të qytetarit, në kuadrin e përgjithëshëm të luftës që bëhet për zgjidhjen tërësore të çështjes shqiptare në Ballkan.
Unë gjykoj se çështja Çame ka shumë probleme brenda natyrës së saj, por ajo që ka rëndësi është fakti se, duke u zhvilluar në shtratin e saj kombëtar me mbeshtetjen e faktorit ndërkombëtar, të arrihet rikthimi i shtetësisë greke popullsisë çame, të hequr në mënyrë arbitrare përmes një gjenoncidi të egër. Ky fakt tragjik, që kërkon të fshihet në pluhurin e harresës, nuk mund të zbutet nga politika konformiste, as të mbulohet nga veprimet e një alkimizmi politik grek, se gjoja, “çamët janë ndëshkuar si bashkëpunëtorë të gjermanëve”.
Ky mbetet momenti i denoncimit publik të politikës së vjetër të qarqeve reaksionare greke.
Ndihem e obliguar që në këtë trajtim të thelloj më tej dijet e mia dhe duke u mbështetur në një metodologji studimore shkencore, në faktet e shumta që sjell historia jonë edhe për këtë çështje, duke u mbështetur në kontributet dhe ndihmën e kolegëve të mi, të jap sado pak kontributin tim modest në interes të zbardhjes të së vërtetës historike në këtë çështje. Çamëria është një hapësirë shqiptare, e cila sot e në të ardhmen do të kërkojë drejtësinë e munguar, do të kërkojë rikthimin te ladvia e etërve të dikurshëm, të cilët flisnin shqip, vepronin shqip dhe çdo gjë e kishin të lidhur me gjenezën e tyre shqiptare.
Faleminderit.

 


Faqe 23 nga 42

Tidningen-Gazeta

Vem är Online?

Kemi 32 vizitorë n'linjë

Besökare

Shikimet e përmbajtjes : 1316559
SocialTwist Tell-a-Friend

Newsflash

 

Delvina Kërluku

Manifestimet me rastin e 100 vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë!

Atdheu është vendi ku kemi lindur dhe ku kanë jetuar të parët tanë. Atdheu ynë është Shqipëria, për të luftojnë e punojnë shqipëtarët.

Historia e këtij vendi është aq e dhimbshme, përshkak të luftrave, përçarjeve të trojeve të saj. Gjuha e këtij vendi është e lashtë sa vetë Shqipëria. Këto fakte datojnë qysh nga preardhja e të parëve tanë pellazgët e më tëj Ilirëve, deri më sot të ashtuquajturit e këtij vendi shqipëtarët.

Shqipëria sot gëzon statusin e saj të pavarur, i cili është një copë vend, ku trojet e saj të dikurshme u përçanë nga luftrat e okupatorëve. Një copë Shqipëri është në Maqedoninë Ilire, një pjesë tjetër quhet Çamëri, edhe Kosova quhet  Shqipëri. Të gjithë këto troje i përkasin asaj dhe saherë ka nevojë vendi amë, këta i dalin krah.

Edhepse historia e ka bërë të vetën, këto troje nuk qëndrojnë qetë deri në ribashkim. Këto troje qajnë kur humbin jetë shqipëtarët anemban botës. Këto troje i gëzohen gëzimeve. Pra edhe këtë vit të gjithë këto troje janë në këmbë të festojnë 100 vjetorin e Pavarësisë së vendit amë - Shqipërisë. Për këtë festë, festojnë edhe shqipëtarët që kanë rrugëtuar jashtë vendit, në mërgim, duke formuar shoqëri atje bashkë me bashkëkombasit e vet dhe poashtu në të mirë e në të keqe i dalin zot Atdheut. Shqiptarët sot janë kudo, dikush është larguar nga mëmëdheu, përshkak të gjendjes së vështirë ekonomike e dikush për arsye të ndryshme. Por, ato pavarësisht se janë larg, ata mendojnë e veprojnë për të.

Dikush qëndis flamurin, dikush pikturon figurat e kombit, dikush thurr poezi a libër, dikush këngë i këndon mëmëdheut, etj.

Ky vit është viti më jubilar i Shqipërisë. Ky vend më 28 Nëntor feston ditën e pavarësisë, atë ditë ku bota i’a caktoi kufijtë dhe e shpalli atë të pavarur në krye me Ismail Qemalin dhe shokët e tij. Edhe pse disa nga ne shqiptarët jemi jashtë saj, edhe pse ne e vuajmë këtë gjë, ne përsëri i brohorasim kësaj dite, ku valëvitet i lirë flamuri kombëtar shqiptar. Ky flamur do të valvitet edhe në trojet e saj që kanë mbetur jashtë saj, sepse shqiptarët në këto troje kanë gjuhën, traditat, zakonet e njejta si vetë Shqipëria. Prandaj, këtu tek ne edhe në vendet e tjera me shumicë shqiptare është formuar Këshilli Organizativ për 100 vjetorin e pavarësisë së Shqipërisë dhe ditë së Flamurit Kombëtar shqiptar me shqiponjën dy krenare. Në çdo tokë shqiptare është i formuar një këshill të udhëhequr nga selia amë Tirana. Pra ky këshill si në Tiranë, Prishtinë, Shkup e gjetiu funksionon për festimin sa më dinjitoz të ditës së flamurit. Në këtë këshill përfshihen përfaqësues të të gjithë institucioneve.Si përshembull në vendin tonë në Maqedoni nga informacionet që kemi marrë nga mediat dhe nga pjesmarrja në manifestimet, shikohet që shqiptarët në këtë vit feste bashkohen në këngë, valle, art e kulturë, shkencë, etj… Rast konkret është shfaqja e operës “Skënderbeu” në Shkup, ku ishin të përfshirë gjithë aktorët, sopranot shqiptar nga trojet shqiptare. Konferenca shkencore për heronjtë dhe kontribuesit në çështjet shqiptare si psh: vepruesit për Shqipërinë por të ardhur, nga vendi sot i a.q Maqedoni, Josif, Bageri, Mehmet Pashe Deralla, Dervish Cara, etj.

Para do kohe u vendos në Shkup edhe Busti i heroit Hasan Prishtina ku identifikon atë se kjo figurë është e vendosur edhe në Prishtinë dhe tani do vendoset edhe në Tiranë. Kjo dëshmon që këndvështrimet  mbi çështjen shqiptare janë të përbashkëta, vëllazërore. Ndërsa, muaji Nëntor i bashkon shqiptarët me poezi, këngë, valle ku parashikohet asambli shqiptar në Manastir, vendosja e monumenteve në muzeun e shkronjave të ABC –së. Manifestim në Shkup. Dhe se këtë vit çdo vend, çdo individ është kontribues për këtë ditë të madhe. Fjala, poezia kënga, vallja gjëmon në çdo dhomë e tokë shqiptare. Sepse Shqipëria është nëna jonë,ne jemi bijtë e saj. Për të rrojmë e punojmë ne. Rroftë mëmëdheu – Shqipëria.

Shkup, Nëntor 2012