Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home Debattartiklar-Debatt artikuj
Debatt artikuj

Alban Voka: Braila e rindjes shqiptare në zemër të Bukureshtit

 

Braila e rindjes shqiptare në zemër të Bukureshtit

Alban Voka

Elita intelektuale e Rumanisë ka një mendim fort të mirë për shqiptarët. Kjo u pa edhe këto ditë kur u mbajt një manifestim i rëndësishëm kushtuar 100 vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë dhe lidhjeve rumuno-shqiptare në Bukuresht. Drejtori i Muzeut të Letërsisë Rumune, Prof. dr. Lucian Chişu, që në hapje të këtij solemniteti ku u përuruan tre autorë rumunë (Nicolae Grigore Mărăşanu, Stere Bucovala dhe Constantin Gherghinoiu, me tre libra të rikënduar në gjuhën shqipe nga autori i këtij shkrimi-B.Y.), përmendi Brailën si qendër kozmopolite dhe gazetën e parë shqipe të Rumanisë, „Drita” (1887). Sipas tij, ndërmjet shqiptarëve të Brailës dhe Shqipërisë ka ekzistuar një bashkëpunim i ngushtë dhe fort i vjetër. Ndërmjet rumunëve e shqiptarëve ekziston një miqësi e lashtë që daton nga periudha trako-ilire, para dyndjes së sllavëve në Ballkan. Mos të harrojmë se filologu i madh, Alexandru Philippide, në vëllimin e dytë të librit „Origjina e Rumunëve”, që mban titullin „Çka thonë shqipja dhe rumanishtja” (Jash, 1927), ka theksuar me fjalë të tjera se asnjë gjuhëtar rumun nuk mund të dëshmojë se është gjuhëtar i mirëfilltë po qe se nuk e studion gjuhën shqipe dhe dialektet e saj.


Lansimi i pardjeshëm (7 maj 2012) në zemër të Bukureshtit, ishte një moment historik ku u përkujtua Naum Veqilharxhi dhe vepra e tij, festivali Ndërkombëtar Balcanica (2010), me poetë nga Kosova e Shqipëria, ku Dr. Luan Topçiu lansoi para autoriteteve të Bashkisë idenë e ngritjes së bustit të Naum Veqilharxhit në Brailë, ide e cila u realizua para një viti me një inaugurim historik (2011). Nga të pranishmit në sallë vlen të përmendet autori i antologjisë së parë shqipe në gjuhën rumune, Toma George Maiorescu, Dr. Xhelku Maksuti, themeluesi i Bashkësisë Kulturore të Shqiptarëve të Rumanisë, ambasadori i Shqipërisë në Rumani, z. Sami Shiba, poetesha Victoria Milescu me origjinë nga Braila, e përkthyer në gjuhën shqipe përmes vëllimit “Bukuri e trishtme”, Monica Mureshan, autorja e vëllimit eseistik „Kosova letrare”, Anne Marie Bezhliu, miku i madh i shqiptarëve, Gheorghe Bucura (përfaqësuesi i parë i Zyrës Rumune në Kosovë), Televizioni qendror i Bukuresht, aktorë, shkrimtarë, poetë dhe kritikë letrarë, miq dhe dashamirë të panumërt të Kosovës dhe Shqipërisë. Kamerat televizive xhiruan edhe disa ballina të revistës “Shqiptari” dhe disa libra të autorëve tanë të botuar në gjuhën shqipe e disa tjera të rikënduara në gjuhën rumune.


Aktoret Doina Ghicescu dhe Isabella Draghici recituan vargje nga veprat e potëve të përmendur. Manifestimi u mbajt në të njëjtën sallë të Muzeut të Letërsisë Rumune ku para 7 vitesh u bë përurimit i poetit të parë nga Kosova, Dr. Sali Bashota 2005), fill pas përkthimit të vëllimit të parë nga kjo zonë (Halil Haxhosaj, Hija e ëndrrave, 2004). Nga të pranishmit në tryezën qendrore, shkëlqeu dr. Luan Topçiu me ligjërimin e tij të shkurtër kushtuar Brailës dhe lidhjeve të saj me Shqipërinë, duke arritur të mahnitë të pranishmit me elokuencën, gjestet dhe fjalët e tij prej një misionari të denjë me përvojë  diplomatike që din të krijojë admirim e të transmetojë guxim, kurajë, angazhim, ambicie, krenari, lojalitet dhe respekt. Shkëlqesia e tij me këtë rast joshi publikun duke bërë fjalë për Shqipërinë dhe duke iu referuar edhe vlerave të mirëfillta letrare të poetit Marashanu.


FRAGMENTE NGA MESAZHET E SHPREHURA NË MANIFESTIM

Dr. Xhelku Maksuti (Nikolla Naço i ditëve tona): „Para nesh kemi tre ambasadorë: Ministrin e Ambasadës Shqiptare, Dr. Luan Topçiun, autor i fjalorit të parë shqip-rumanisht, që përmban 40.000 fjalë dhe një hapësirë tipografike prej 1.246 faqesh, i vlerësuar edhe nga akademiku dhe albanologu i famshëm Grigore Brënkush (rum. Brâncuş). Dhe kemi para nesh zotin Sami Shiba, ambasadori i Shqipërisë në këtë vend të pasur me ar. Kur vjen fjala për ar, këtu e kemi edhe Baki Ymerin, ambasador i kulturës shqiptare në Bukuresht, shqiptarin me shpirt të florinjtë që organizon manifestime të këtilla në emër të Bashkësisë Kulturore të Shqiptarëve të Rumanisë. Rumania në këto çaste mburret me dy gjëra: me Baki Ymerin që i përkthen shqiptarët në gjuhën rumune, dhe me arin e Maleve të Apusenit të cilin e kanë përpunuar ilirët tanë para dymijë vitesh, në kohën e Perandorit Traian. Pra, të mos harrojmë se Rumania është e pasur me ar, me poezi, me natyrë të bukur dhe me manifestime të bukura, siç është përurimi i sotëm i letërsisë rumune në gjuhën shqipe!”

Dr. Luan Topçiu (Ministër-Këshilltar i Ambasadës Shqiptare): “Lidhjet e Shqipërisë me Brailën janë të motshme dhe mbresëlënëse. Përpos Gjergjinoiut dhe Bukovalës, sot e kremtojmë edhe një mik të madh të Shqipërisë, poetin Nicolae Grigore Marashanu që na ftoi para dy vitesh në Festivalin e Poezisë Balcanica, kushtuar tërësisht poezisë shqipe. Vlen të theksojmë se edhe përmes kësaj rruge fisnike, krijohen dhe përforcohen ura të shëndetshme mes Shqipërisë dhe Rumanisë. Një argument më shumë për ne shqiptarët, për ta lexuar në gjuhën shqipe, përmes përkthimit besnik të Baki Ymeri-t, këta tre poetë të lindur në qytetin e Braila-s, është se në Braila ka jetuar dhe vepruar Naum Veqilharxhi, ideologu i Rilindjes sonë Kombëtare, autori që ka hartuar abetaren e parë të gjuhës shqipe. Dhe sot në vigjiljen e festimit të 100 vjetorit të Pavarësisë së Shtetit Shqiptar, kemi rastin të sjellim një homazh për këtë figurë të shquar të Rilindjes Kombëtare shqiptare dhe nderim për qytetin e Braila-s dhe për poetët e saj që mund të lexohen sot dhe në gjuhën e Veqilarxhit. Le t’i urojmë poetët e sotëm, në këtë qendër kaq të rëndësishme të kulturës rumune, mirëseardhje në gjuhën shqipe!”


Ambasadori Sami Shiba: “Librat respektive u bashkohen veprave tashmë të përkthyera nga letërsia rumune në shqip. Me këtë rast, më lejoni të ndaj vlerësimin se veprimtaritë e tilla kulturore përbëjnë një kontribut dhe një vlerë të shtuar për njohjen më të mirë të kulturës edhe në Shqipëri. Dëshiroj të falënderoj përkthyesin e veprave, zotin BakiYmeri dhe shtëpinë botuese që bënë të mundur që vlerat e veprave të poetëve të përmendur të përçohen edhe tek publiku shqiptar. Përfitoj nga rasti të nënvizoj se promovimi i këtyre librave bëhet pikërisht në vitin që shënon 100-vjetorin e Pavarësisë së Shqipërisë, një ngjarje me rëndësi të jashtëzakonshme, që po kremtohet gjërësisht ngagjithë shqiptarët, të Republikës së Shqipërisë, Republikës së Kosovës dhe të Maqedonisë, Luginën e Preshëvës dhe kudo ku shqiptarët jetojnë në mbarë botën. Përfitoj nga ky rast të bëj me dije se me rastin e 100-vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë, Ambasada, në bashkëpunimin me institucionet rumune, që tashmë kanë ofruar mbështetje të plotë, dhe me komunitetin e shqiptarëve të  Rumanisë do të organizojë një sere aktivitetesh të rëndësishme shkencore, kulturore, artistike etj.


Dr. Prof. Lucian Chişu (drejtor i Muzeut të Letërsisë Rumune): Începem această manifestare cu un Bunvenit tuturor celor prezenţi în sală, şi mai ales reprezentanţilor Ambasadei Albaniei şi Domnului Gelcu Maksutovici. Aş dori să pomenim faptul că întâlnirea noastră este susţinută de o colaborare din timpurile cele mai vechi, oraşul Brăila deschizând porţile Albaniei cu peste 150 de ani, când în Brailă a întocmit Naum Veqilharxhi primul abecedar al limbii albaneze (1844), cel care a participat la revoluţia lui Tudor Vladimirescu (1821), când în urmă cu 120 de ani în acest oraş lua fiinţă o societate care publica revista “Drita” (1887) care aminteşte şi despre albanezii din acest oraş cosmopolit. Aceste sunt nişte amintiri ale perioadei mele din tinereţe, eu fiind însuşi cetăţean al Brailei şi aş vrea ca înainte să dau cuvântul vorbitorilor, că între brăileni şi scriitorii din Albania există o foarte veche şi în aceleaşi timp o foarte valoroasă colaborare.

Asemenea vreau să adaug că în urmă cu câţiva ani am observat că în cadrul unui congres local al scriitorilor din Balcani, prin eforturile unor brăileni apare şi o revista Carmina Balcanică, toate aceste lucruri adunându-se într-un conţinut care vorbeşte de la sine despre importanţa Albaniei în Brăila şi în acelaşi timp despre colaborarea fructuoasă între albanezi şi scriitori brăileni, precum Nicolae Grigore Mărăşanu, Stere Bucovală şi Constantin Gherghinoiu pe care îi sărbătorim azi. Aceşti trei scriitori se prezintă în faţa excelenţei sale, a domnului ambasador şi în faţa Dumneavoastră. Pentru a intra în atmosfera acestor lucrări, au fost invitaţi să vorbească pe domnul conferenţiar universitar. Dr. Luan Topciu, pe criticul şi istoricul literar, Aureliu Goci, pe criticul Florentin Popescu, fiind convins că prin vocile domnilor Topciu şi Poescu vom avea imaginea acestor apropieri prin traducere a celor două literaturi care apar în limbile română şi albaneză.

 

 

Rezarta Pode: Braktisja e shkollës, fenomen që kërcënon arsimin Shqiptar

Braktisja e shkollës, fenomen që kërcënon arsimin Shqiptar


H Y R J A

 

 

Me vlerësimin e shoqërisë njerëzore ndaj arsimit apo shkollimit njihemi qysh në shpërngejt e lindjes së qytetërimit europian,në Greqinë e lashtë,kur një nga filozofët më të spikatur të lashtësisë, Platoni, fliste për rëndësinë e edukimit në formimin e shtetit dhe shkruante në hyrjen e Akademisë: “Mos hyni brenda nëse nuk jeni gjeometër”.

 

Në sajë të nxitjes për zhvillimin e dijeve progresive,iluminizmi europian i dha atij një rëndësi të jashtzakonshme,duke trajtuar atë jo si një luks vetëm për një pjesë të shoqërisë dhe vetëm për një kohë të shkurtër,por për të gjithë shoqërinë si dhe me një sens të pandërprerë e dialekt,ashtu si vetë jeta jonë njerëzore.

Arsimi shqiptar ka qenë një bashkëudhëtarë i denjë që po ecën ecur krah për krah me atë europian,herë duke u afruar e lidhur ngushtë, si dy enë komunikuese dhe herë është shtypur e përjashtuar nga faktorët zhvillimor për shkak të pushtimeve të huaja të vendit nga të huajt.

Sidoqoftë, fundshekulli i kaluar trashëgoi një arsim të zhvilluar,me të mirat dhe të këqijat e tij,por që u gërrye nga ideologjizimi i saj,si pasojë e trysnisë së ideoligjisë Marksiste-Leniniste me pretendimin absurd që ta përshkonte atë si një fill i kuq.

 

Për mjaft shkaqe dhe faktorë të njohur,vitet e tranzicionit cliruan një energji dhe prespektivë të paparë në ndërmarrjen e hapave të giximshme drejt një arsimi bashkëkohorë.Për më tepër,rrëzimi i mureve ideoligjike, hapja me perëndimin , vendosja e kontakteve bashkëpunuese dhe të drejtpërdrejta të inteligjencës shqiptare me kulturën perëndimore dhe vecanërisht,dëshira e shqiptarëve për t’u integruar gjithnjë e më shumë,gjithnjë e më shpejt me atë europiane, do të ishin promotorët e fuqishëm të ndryshimeve të prithsme.

Dhe ja tani,kur e gjithë vëmendja jonë është drejtuar në problemet e rritjes dhe të zhvillimit,të regjistrimit të shpejtësisë së zhvillimit të arsimit dhe kulturës shqiptare me europën,në “qiellin e arsimit shqiptar” shfaqet, por nuk mund të themi papritur, si një re e zezë kërcënuese,fenomeni i braktisjes së shkollës.

Arsimi është një nga fushat më të rëndësishme të shoqërisë dhe tyë cdo sistemi politiko-shoqëror,sepse përmes tij u transmetohet brazave vlera zhvillimore.

Ndryshimet e viteve të fundit, treguan se arsimi i është përshtatur ndryshimeve sociale që ka përfshirë vendin tonë,por duke mbartur edhe disa probleme shqetësuese.

Gjatë trajtimit të fenomenit të braktisjes së shkollës,nuk mund të mos vëmë në dukje dukuri,të cilat pritet të ushtrojnë ndikimin e tyre në të ardhmen më shumë se sa sot.Bëhet fjalë për vijimin e arsimit të lartë nga shtëpia, nëpërmjet shfrytëzimit të arritjeve të elektronikës, internetit si dhe botimeve të librave elektronikë.

Sigurisht këto dukuri të prespektivës,jo vetëm që shënojnë nivelin pararojë të arsimit modern,por pritet të luajnë një rol progresiv edhe në fenomenet e frekuentimit të shkollës dhe rritjes së cilësisë së saj.

Duke i konsideruar arsimin e lartë si majën e piramidës dhe arsimin e ulët si dyshemenë e tij,pra dy skaje me varësi dhe ndikim reciprok ndaj njëri-tjetrit,do të tërhiqnim vëmendjen për nevojën e ruajtes së raportit bashkëveprues midis bazës dhe majës së kësaj piramide, ndryshe e gjithë “godina e arsimit” do të përjetojë “lëkundje” me efekt përkeqësues nga probleme të kohës.

 

Gjithsesi,po ndalemi në disa prej shkaqeve që ndikojnë në ecurinë e zhvillimit të arsimit, duke nënvizuar rëndësinë e tyre të vecantë,por jo si të vetmit faktorë përgjegjës të gjendjes së padëshiruar dhe të mbarsuar me pasoja fatale për të ardhmen.

Niveli i dobët social-ekonomik

 

Në qoftë se mjaft fusha të jetës së vendit janë rentabël dhe knkurrues në një sistem ku konkurenca është njëri prej faktorëve bazë të zhvillimit dhe propsperitetit të shoqërisë,fusha e arsimit ka specifikën e të qenurit një fushë, prodhimi i së cilës është kompleks,pasi i përket fushës së dije dhe në pamje të parë,nuk prodhon as krom,qymyr grurë dhe patate, por dije.

Pra, mallra me të ardhurat e të cilave mund të financohej e sotmja dhe e ardhmja zhvillimit të tij.Kështu që shteti dhe shoqërisë i duhet të financojë nga të ardhurat kombëtare në këtë fushë nervalgjike nga e cila varet dukshëm zhvillim perspektiv i vendit dhe integrimi i shpejtë i tij.

Në interes të problematikës së shkrimit do të nënvizonin si një faktorë me karakter frenues,deri në shkatërrues, fenomenin social-shoqëror të varfërisë së shtresave vulnerabël të shoqërisë shqiptare të zonave urbane dhe ato qytetase të mbipopulluara në rrethana të tranzicionit të gjatë që po kalon shoqëria shqiptare dhe të drejtës së lëvizjes së lirë për një jetë dhe kushte më të mira jetese.

Sic dihet , varfëria është dukuri komplekse me kahe e dimensione të ndryshme ndërveprimi, ndër të cilat, mungesa e mallrave dhe shërbimeve që sigurojnë ekzistencën njerëzore është nga më kryesorja e pasojave të këtij fenomeni.Kështu , të jesh i varfër nuk do të thotë të jesh vetëm i uritur, por edhe të jesh i pastrehë,i sëmurë e shëndetligë. Eshtë e vështirë të japësh një përkufizim përfundimtar për varfërinë,sepse ajo ndryshon nga një periudhë në tjetër dhe nga një vend në tjetrën.

Përvec kësaj,varfëria mund të matet dhe vlerësohet në mënyra të ndryshme. Nga analizimi i qerthullit të shkaqeve dhe pasojave,del se varfëria ekstreme prek shtresën e shoqërisë së paarsimuar.

Kjo lidhje ndërmjet arsimit dhe të ardhurave ekonomike është e dukshme. Të dhënat për Shqipërinë paraqesin një model të ngjashëm,që ndeshet në vendet e tjera me një nivel ekonomiko-shoqëror të përafërt me atë.

Dhe nëse numri mesatar i viteve të shkollimit për kreun e familjes që jeton në një familje të varfër,është rreth 6.2 vjet,numri i viteve për kreun e familjes që jeton në një familje jo të varfër është 7.9.Me gjithë këtë dallim ,duhet pranuar se kjo pabarazi nuk është aq e madhe.Mund të themi se,një dukuri e tillë i ka rrënjët në të kaluarën,kur arsimi ishte i përgjithshëm dhe i detyrueshëm.Pabarazia midis shtresave (të varfëra dhe jo të varfra) bëhet më i dukshëm në frekuentimin e shkollës,në rregjistrimin apo braktisjen e saj.

Të varfërit e kanë më të ulët të regjistrimin në sistemin arsimor,krahasuar kjo me pjesën tjetër të popullsisë.Popullsia e varfër gjithashtu gjendet në një gjendje shëndetësore më të keqe,sesa ata që nuk janë të varfër.Kur shqyrtohet dallimi ndërmjet 20% e më të pasurve me 20% e më të varfërve,bie në sy fakti se,20% i popullsisë së të varfërve gëzon një shëndet shumë herë më të keq e problematik në krahasim me 20% e shtresës së popullsisë së pasur.Rreth 20% e familjeve shqiptare përfshihen në nivelin e familjeve me të ardhura të pamjaftueshme për të siguruar një jetesë normale dhe të favorshme për arsimimin e fëmijëve të tyre.

Në rrethana të tilla,një pjesë e këtyre fëmijëve janë të detyruar të ndihmojnë prindërit për të siguruar një jetesë normale dhe të favorshme për arsimimin e fëmijëve të tyre.Në rrethana të tilla, një pjesë e këtyre fëmijëve janë të detyruar të ndihmojnë prindërit për të siguruar jetesën gjë e cila shpie në dobësimin e lidhjeve të tyre me mjedisin shkollor, reduktimin e kohës dhe të energjive që ato i kushtojnë mbarëvajtjes në mësime.

Në këtë mënyrë krijohet një rreth vicioz:rezultatet e dobëta dekurajojnë nxënësin dhe ulin motivimin e tij për të mësuar,por gjithashtu edhe kushtet për braktisjen e shkollës bëhen më inkurajues.

Sic shihet,vështirësitë ekonomike ndikojnë drejpërdrejtë jo vetëm në cilësinë e jetesës,por edhe në klimën e marrdhënieve midis prindërve,prindërve dhe fëmijëve si edhe ,në gjendjen psikologjike të tyre.

Natyrshëm,një mjedis jo i sigurtë e negativ,dëmton gatishmërinë dhe motivimin e fëmijëve për të mësuar,cka sjell për pasojë rezulatet e dobëta në mësime konflikte dhe mosmarrëveshje si me prindërit ,ashtu edhe me mësuesit. Kjo dukuri demotivon më tej nxënësit dhe shton prirjen për ta shndërruar braktisjen e shkollës si një rrugë zgjidhjeje.

 

KAPITULLI  I

 

 

Shkaqet e fenomenit te braktisjes se fshehte

 

Me vlerësimin e shoqërisë njerëzore ndaj arsimit apo shkollimit njihemi qysh në shpërngejt e lindjes së qytetërimit europian,në Greqinë e lashtë,kur një nga filozofët më të spikatur të lashtësisë, Platoni, fliste për rëndësinë e edukimit në formimin e shtetit dhe shkruante në hyrjen e Akademisë: “Mos hyni brenda nëse nuk jeni gjeometër”.

 

Në sajë të nxitjes për zhvillimin e dijeve progresive,iluminizmi europian i dha atij një rëndësi të jashtzakonshme,duke trajtuar atë jo si një luks vetëm për një pjesë të shoqërisë dhe vetëm për një kohë të shkurtër,por për të gjithë shoqërinë si dhe me një sens të pandërprerë e dialekt,ashtu si vetë jeta jonë njerëzore.

Arsimi shqiptar ka qenë një bashkëudhëtarë i denjë që po ecën ecur krah për krah me atë europian,herë duke u afruar e lidhur ngushtë, si dy enë komunikuese dhe herë është shtypur e përjashtuar nga faktorët zhvillimor për shkak të pushtimeve të huaja të vendit nga të huajt.

Sidoqoftë, fundshekulli i kaluar trashëgoi një arsim të zhvilluar,me të mirat dhe të këqijat e tij,por që u gërrye nga ideologjizimi i saj,si pasojë e trysnisë së ideoligjisë Marksiste-Leniniste me pretendimin absurd që ta përshkonte atë si një fill i kuq.

 

Për mjaft shkaqe dhe faktorë të njohur,vitet e tranzicionit cliruan një energji dhe prespektivë të paparë në ndërmarrjen e hapave të giximshme drejt një arsimi bashkëkohorë.Për më tepër,rrëzimi i mureve ideoligjike, hapja me perëndimin , vendosja e kontakteve bashkëpunuese dhe të drejtpërdrejta të inteligjencës shqiptare me kulturën perëndimore dhe vecanërisht,dëshira e shqiptarëve për t’u integruar gjithnjë e më shumë,gjithnjë e më shpejt me atë europiane, do të ishin promotorët e fuqishëm të ndryshimeve të prithsme.

Dhe ja tani,kur e gjithë vëmendja jonë është drejtuar në problemet e rritjes dhe të zhvillimit,të regjistrimit të shpejtësisë së zhvillimit të arsimit dhe kulturës shqiptare me europën,në “qiellin e arsimit shqiptar” shfaqet, por nuk mund të themi papritur, si një re e zezë kërcënuese,fenomeni i braktisjes së shkollës.

Arsimi është një nga fushat më të rëndësishme të shoqërisë dhe tyë cdo sistemi politiko-shoqëror,sepse përmes tij u transmetohet brazave vlera zhvillimore.

Ndryshimet e viteve të fundit, treguan se arsimi i është përshtatur ndryshimeve sociale që ka përfshirë vendin tonë,por duke mbartur edhe disa probleme shqetësuese.

Gjatë trajtimit të fenomenit të braktisjes së shkollës,nuk mund të mos vëmë në dukje dukuri,të cilat pritet të ushtrojnë ndikimin e tyre në të ardhmen më shumë se sa sot.Bëhet fjalë për vijimin e arsimit të lartë nga shtëpia, nëpërmjet shfrytëzimit të arritjeve të elektronikës, internetit si dhe botimeve të librave elektronikë.

Sigurisht këto dukuri të prespektivës,jo vetëm që shënojnë nivelin pararojë të arsimit modern,por pritet të luajnë një rol progresiv edhe në fenomenet e frekuentimit të shkollës dhe rritjes së cilësisë së saj.

Duke i konsideruar arsimin e lartë si majën e piramidës dhe arsimin e ulët si dyshemenë e tij,pra dy skaje me varësi dhe ndikim reciprok ndaj njëri-tjetrit,do të tërhiqnim vëmendjen për nevojën e ruajtes së raportit bashkëveprues midis bazës dhe majës së kësaj piramide, ndryshe e gjithë “godina e arsimit” do të përjetojë “lëkundje” me efekt përkeqësues nga probleme të kohës.

 

Gjithsesi,po ndalemi në disa prej shkaqeve që ndikojnë në ecurinë e zhvillimit të arsimit,duke nënvizuar rëndësinë e tyre të vecantë,por jo si të vetmit faktorë përgjegjës të gjendjes së padëshiruar dhe të mbarsuar me pasoja fatale për të ardhmen.

 

1.1  Niveli i dobët social-ekonomik

 

Në qoftë se mjaft fusha të jetës së vendit janë rentabël dhe knkurrues në një sistem ku konkurenca është njëri prej faktorëve bazë të zhvillimit dhe propsperitetit të shoqërisë,fusha e arsimit ka specifikën e të qenurit një fushë, prodhimi i së cilës është kompleks,pasi i përket fushës së dije dhe në pamje të parë,nuk prodhon as krom,qymyr grurë dhe patate, por dije.

Pra, mallra me të ardhurat e të cilave mund të financohej e sotmja dhe e ardhmja zhvillimit të tij.Kështu që shteti dhe shoqërisë i duhet të financojë nga të ardhurat kombëtare në këtë fushë nervalgjike nga e cila varet dukshëm zhvillim perspektiv i vendit dhe integrimi i shpejtë i tij. Në interes të problematikës së shkrimit do të nënvizonin si një faktorë me karakter frenues,deri në shkatërrues, fenomenin social-shoqëror të varfërisë së shtresave vulnerabël të shoqërisë shqiptare të zonave urbane dhe ato qytetase të mbipopulluara në rrethana të tranzicionit të gjatë që po kalon shoqëria shqiptare dhe të drejtës së lëvizjes së lirë për një jetë dhe kushte më të mira jetese.

Sic dihet , varfëria është dukuri komplekse me kahe e dimensione të ndryshme ndërveprimi, ndër të cilat, mungesa e mallrave dhe shërbimeve që sigurojnë ekzistencën njerëzore është nga më kryesorja e pasojave të këtij fenomeni.Kështu , të jesh i varfër nuk do të thotë të jesh vetëm i uritur, por edhe të jesh i pastrehë,i sëmurë e shëndetligë. Eshtë e vështirë të japësh një përkufizim përfundimtar për varfërinë,sepse ajo ndryshon nga një periudhë në tjetër dhe nga një vend në tjetrën.

Përvec kësaj,varfëria mund të matet dhe vlerësohet në mënyra të ndryshme. Nga analizimi i qerthullit të shkaqeve dhe pasojave,del se varfëria ekstreme prek shtresën e shoqërisë së paarsimuar.

Kjo lidhje ndërmjet arsimit dhe të ardhurave ekonomike është e dukshme. Të dhënat për Shqipërinë paraqesin një model të ngjashëm,që ndeshet në vendet e tjera me një nivel ekonomiko-shoqëror të përafërt me atë.Dhe nëse numri mesatar i viteve të shkollimit për kreun e familjes që jeton në një familje të varfër,është rreth 6.2 vjet,numri i viteve për kreun e familjes që jeton në një familje jo të varfër është 7.9.Me gjithë këtë dallim ,duhet pranuar se kjo pabarazi nuk është aq e madhe.Mund të themi se,një dukuri e tillë i ka rrënjët në të kaluarën,kur arsimi ishte i përgjithshëm dhe i detyrueshëm.Pabarazia midis shtresave (të varfëra dhe jo të varfra) bëhet më i dukshëm në frekuentimin e shkollës,në rregjistrimin apo braktisjen e saj.Të varfërit e kanë më të ulët të regjistrimin në sistemin arsimor,krahasuar kjo me pjesën tjetër të popullsisë.Popullsia e varfër gjithashtu gjendet në një gjendje shëndetësore më të keqe,sesa ata që nuk janë të varfër.Kur shqyrtohet dallimi ndërmjet 20% e më të pasurve me 20% e më të varfërve,bie në sy fakti se,20% i popullsisë së të varfërve gëzon një shëndet shumë herë më të keq e problematik në krahasim me 20% e shtresës së popullsisë së pasur.Rreth 20% e familjeve shqiptare përfshihen në nivelin e familjeve me të ardhura të pamjaftueshme për të siguruar një jetesë normale dhe të favorshme për arsimimin e fëmijëve të tyre.Në rrethana të tilla,një pjesë e këtyre fëmijëve janë të detyruar të ndihmojnë prindërit për të siguruar një jetesë normale dhe të favorshme për arsimimin e fëmijëve të tyre.Në rrethana të tilla,një pjesë e këtyre fëmijëve janë të detyruar të ndihmojnë prindërit për të siguruar jetesën gjë e cila shpie në dobësimin e lidhjeve të tyre me mjedisin shkollor,reduktimin e kohës dhe të energjive që ato i kushtojnë mbarëvajtjes në mësime.Në këtë mënyrë krijohet një rreth vicioz:rezultatet e dobëta dekurajojnë nxënësin dhe ulin motivimin e tij për të mësuar,por gjithashtu edhe kushtet për braktisjen e shkollës bëhen më inkurajues.Sic shihet,vështirësitë ekonomike ndikojnë drejpërdrejtë jo vetëm në cilësinë e jetesës,por edhe në klimën e marrdhënieve midis prindërve,prindërve dhe fëmijëve si edhe ,në gjendjen psikologjike të tyre.Natyrshëm,një mjedis jo i sigurtë e negativ,dëmton gatishmërinë dhe motivimin e fëmijëve për të mësuar,cka sjell për pasojë rezulatet e dobëta në mësime konflikte dhe mosmarrëveshje si me prindërit ,ashtu edhe me mësuesit.Kjo dukuri demotivon më tej nxënësit dhe shton prirjen për ta shndërruar braktisjen e shkollës si një rrugë zgjidhjeje.

 

Mentaliteti patriarkal

 

Edhe në kushtet e sotme ende ekziston në një pjesë e madhe të popullsisë në zonat e thella e deri diku të izoluara nga ndikimi i zhvillimeve sociale bashkëshortore,frekuentimi i shkollave nga vajzat për të ndjekur arsimin 9-vjecar dhe aq më pak atë universitar.Shifrat tregojnë se zona të tilla si: Kukësi me 5.9% (772 nxënës),Mallakastra me 5.4% (340 nxënës),Peqini me 5.7% (367 nxënës),Dibra me 4.9% etj,janë ende rrethe problematike në nivelin e braktisjes së shkollës,në të cilët spikat mentaliteti diskriminues që e vuajnë femrat e grupmoshave 12-16 vjec.Fakti që kjo dukuri ekziston në një formë të tillë negative,u mohon shumë vajzave të reja,të predispozuara për t’u shndërruar në nëna të ardhshme të brezit të ri,zhvillimin e kapaciteteve të inteligjencës dhe integrimin e plotë në një shoqëri të zhvilluar me një rol parësor të brezit të ri.

 

Përkatësia etniko-kulturore

 

Tregon një identitet të vecantë dhe të dallueshëm të individëve që i përkasin asaj bashkësie,por ndodh që fenomene negative të lidhen shpesh herë me një grup të caktuar etniko-kulturor dhe braktisja e shkollës për fat të keq është një nga fenomenet të cilat janë të pranishme në familjet me përkatësi rome.Paragjykimi se fëmijët e kësaj shtrese të popullsisë nuk e duan arsimimin janë të gabuara,sepse shtylla që e mban në këmbë këtë dukuri është varfëria e cila stimilon lindjen në gjirin e këtyre familjeve të një numëri problemesh,në të cilën bën majë braktisja e shkollës.Shifrat ,gjithsesi janë të qarta në ekazminimin e këtij rasti dhe,konkretisht në Shqipëri ka rreth 5000 fmëijë rome të moshës (3-16 vjec).Niveli i rregjistrimit të fëmijëve në shkollë në moshën e caktuar sipas ligjit është i ulët.Vetëm 27% e fëmijëve romë në moshën 6 vjec ndjeki aktualisht klasën e parë.1 në rreth 2 fëmijë romë në moshë shkolle (6-16 vjec) nuk kanë braktisur shkollën,54% e fëmijëve romë në moshën e detyrimit shkollor (6-16 vjec) nuk kanë braktisur asnjë klasë shkolle,43% e fëmijëve romë të grupmoshës 15-16 vjec janë analfabetë.Fenomeni është akoma më shqetësues për vajzat rome.Rëniet në frekuentimin e shkollës prej vajzave rome pas moshës 11 vjec,janë dukshëm më të larta sesa ato të meshkujve.Në moshën 12 vjec vajzat frekuentojnë shkollën në një masë 23% më pak se djemtë.Nuk do të ishte i tepërt mendimi i poetit të famshëm spanjoll Frederiko Lorka,i cili e stigmatizon konceptin e lirisë me ciganët,këta vëllezër të një fati të romëve,duke thënë: “....Pa ciganë nuk ka as liri!”

 

Largësia e shkollave nga qendrat e banuara

 

Në raport me distancën në të cilën gjenden shkollat ku mësojnë nxënësit,ajo shndërrohet në të shumtën e rasteve në një burim problemesh e vështirësisht fizike,kjo pasi ajo kushtëzon orarin e zgjimit të nxënësve,sforcimin e tyre fizik dhe lodhjen e tyre,vecanërisht kur bëhet fjalë për grupmoshat e ciklit fillor dhe ku në sezone të caktuara,pothuajse bëhet e pamundur ndjekja e mësimit nga ata.Faktori objektiv i vështirësive fizike evidenton edhe dukurinë e hetizimit të prindërve në zonat rurale,për të lejuar vajzat e moshës 12-16vjec,të ndjekin shkollën dhe konfirmon kështu,tendencat e një mentaliteti të dëmshëm.Rreth 35% e popullsisë në Shqipëri jeton në zonat rurale dhe pikërisht në këto zona vërehet edhe niveli më i madh i braktisjes së shkollave (të dhëna të ndryshme flasin për rreth 10% të nxënësve që braktisin arsimin 9-vjecar pa e përfunduar atë,gjithashtu konsiderohet se 19% e popullsisë në zonat rurale është analfabete në krahasim me 7% që është në zonat urbane).Nëse diskutojmë për braktisje të pjesshme,atëherë mund të themi që numri i mungesave të nxënësve në zonat rurale në raport me mungesat e nxënësve në zonat urbane,është relativisht më i madh.Ky nu është thjesht një perceptim,por një informacion i cili duhet thelluar më tej për të gjetur shkaqet dhe zgjidhjet e mundshme të kësaj gjendjeje shqetësuese.

 

KAPITULLI  II

 

Braktisja e arsimit të detyruar nga fenomeni i gjakmarrjes

 

Një fenomen ky që,jo vetëm nuk po njeh ulje,por vazhdon të përjetojë një rritje të frikshme e ushqyer dhe nga problemet e trashëguara të së kaluarës. Në bazë të një studimi të kryer gjatë periudhës,shtator 2009- tetor 2010, nga shoqata “Internacionale për solidaritet” dhe të mbështetur financiarisht nga Qeveria Spanjolle, në dy qytetet më të mëdha të vendit, në Tiranë dhe në Lezhe ,rezulton se 15% e nxënësve braktisin bankat, sapo përfundojnë ciklin e ulët shkollor. Shifrat pranohen edhe nga vetë mësuesit, që shikojnë si një arsye të fortë ambientin familjar,në të cilin rritet nxënësi.

“Në Lezhe , qendrën e veriut,g jakmarrja është kthyer në një shushunjë, që po ua pi dita-ditës gjakun shkollave. Në mjaft fshatra të malësisë së të këtij rrethi ,ka ku gjakmarrja ka ngujuar në shtëpi mbi 30 fëmijë,që janë të detyruar të qëndrojnë të mbyllur brenda mureve,duke mos arritur të marrin dot as edhe njohuritë më elementare mësimore. Një rast i tillë tipik , ku për shkak të gjakmarrjes, Drejtoria Arsimore e këtij rrethi, është e detyruar të krijojë klasa në kullat e ngujimit”.

Braktisja e shkollës nuk fillon vetëm në klasat e pesta.Raporti në fjalë,thekson se jo vetëm në këto zona,por edhe në disa zona të ulta,statistikat flasin për shifra alarmante edhe në klasat më të ulëta. Kështu, në Tiranë, Lezhe  dhe në Shkodër, braktisja e shkollës nga klasa e parë në të katërtën, është 5% e totalit të nxënësve që marrin dijen në këto dy qendra të mëdha urbane në vend. Ndonëse gjakmarrja është  fenomen që prek gjerëisht zonat veriore, nuk mund të thuhet se kjo plagë e rëndë,nuk konstatohet edhe në zona të tjera, madje edhe brenda në kryeqytet,në atë që konsiderohet “vija e verdhë”. Përgjithësisht,fëmijët që braktisin shkollën në Tiranë, por edhe në rrethe të tjera të vendit,jetojnë në familje me 5 anëtarë apo edhe më shumë.

Gjakmarrja konsiderohet në raport si një nga shkaqet që sjell për rrjedhojë braktisjen e shkollës nga nxënësit.Por këtu nuk mund të anashkalohen shkaqet e forta ekonomike.

 

Studimi reflekton se fëmijët, të cilët janë piketuar si braktisës të shkollave,vijnë nga familje me të ardhura mujore më pak se 30 mijë lekë në muajë, që përpjesëtuar me numrin e lartë të anëtarëve,janë të pamjaftueshme për të kaluar të paktën jetë normale. Vetëm në Tiranë numri i fëmijëve në moshë shkollore që bredhin rrugëve si ambulantë, është mbi 5 mijë. Në këtë braktisje,në të shumtën e rasteve, ata janë përkrahur edhe nga prindërit,të cilët përballër urisë, dashje pa dashje, i kanë hapur udhën analfabetizmit te fëmijët. Edhe në rastet kur nuk është braktisur arsimi i detyruar , shumë pak fëmijë ambulantë në rrugët e kryeqytetit, kanë pasur dëshirën për të ndjekur më tej shkollën, duke reflektuar kësisoj krizën e vërtetë, në të cilën ndodhet arsimi në Shqipëri.

 

 

Përshkallëzimi i hapave për shëndoshjen e gjendjes-imperativ i kohës

 

Asistenca financiare ndaj familjeve me vështirësi ekonomike në mënyrë që fëmijët e këtyre familjeve të kenë mundësinë e përfshirjes në arsimim,pra për sigurimin falas të testeve si dhe sigurimi i një ndihme më të diferencuar.Fushatë informuese dhe ndërgjegjësuese më prindërit që pengojnë fëmijët të ndjekin shkollën,pasi mentaliteti paragjykues iu imponon një gjë të tillë.Njohja e prindërve dhe fëmijëve me vlerën që ka arsimimi për të ardhmen e tyre.

Ndihma psiko-sociale ndaj familjeve rome,të cilat kanë probleme të theksuara me braktisjen e shkollës nga ana e fëmijëve të tyre:përfshirja e këtyre familjeve në skemat e ndihmës ekonomike si dhe,informimi i vazhdueshëm i tyre rreth vlerës së shkollimit.

Përmirësimi i infrastrukturë arsimore,përfshirë këtu shkollat,mobiljet e tyre,paisjen me laboratore dhe kabinete,palestra,mjedise clodhëse etj,në mënyrë që shkolla të paraqitet sa më afër preferencave të nxënësve.

Trajnimi i mësuesve me synim,ngritjen e tyre profesionale dhe aplikimin e metodave të reja e bashkëkohore të mësimdhënies,duke pasur objektiv përmirësimin e rezultateve të nxënësve të suksesshëm apo të dobët.

Njohja e mësuesve me teoritë e motivimit ,teknikat e vecanta të motivimit të nxënësve me rezultate të ulëta.Trajnimi i tyre në teknikat e menaxhimit të ankthit tek nxënëit,trajnimi për përmirësimin e efektivitetit të mësimdhënies etj.

Trajnimi i mësuesve mbi teoritë,teknikat dhe proceset e komunikimit.Ndërgjegjësimi i tyre rreth rëndësisë kritike të komunikimit në produktivitetin e mësimdhënies.Theksimi i pozitivitetit dhe aftësisë mbështetëse ndaj nxënësve,sidomos atyre me rezultate problematike.

Prania e psikologut shkollor në cdo shkollë,që të evidentojë problemet dhe mangësitë për secilën palë dhe të sigjerojë teknikat e vecanta që mund të përdoren në zgjidhjen e konflikteve mes nxënësve.Ofrimi i këshillimit psikologjik në raste të caktuara.Në të njëjtën kohë ai mund të ndihmojë mësuesit të përshtasin mësimdhënien në përputhje me nivelin e zhvillimit mendor dhe emocional të nxënësve.Shkolla duhet të krijojë kushte për kultivim të kulturës së debatit ndërmjet mësimdhënies dhe nxënësve për të bërë të mundur zgjidhjen e shpejtë të problemeve të shkollës.

 

Përfundime

 

Dukuritë e mësipërme janë hallka të një zinxhiri që lidhen ngushtë dhe ndikojnë reciprokisht me njëra-tjetrën,Por “Thembra e Akilit” mbetet përmirësimi dhe përshpejtimi i reformave të Arsimit në Shqipëri që mpleksen e gërshetohen me probleme teknike,organizative dhe të përmbajtjes së tij.Ne u fokusuam në njërin prej këtyre problemeve,atë të braktisjes së shkollave ,e cila në realitetin e sotëm qëndron në pararojë të problemeve që cënojnë arsimin dhe shkollën e kohës sonë.

 

KAPITULLI  III

 

Cfarë është braktisja e fshehtë?

 

Ne duhet të kemi disiplinë me qëllim që të kemi liri, liria zhvillohet nëpërmjet disiplinës

 

Adoleshentët kanë nevojë për kujde, vëmendje,mirëkuptim dhe dashuri. Ato përfaqësojnë një brez të rinjsh, të ardhmen e shoqërisë,që do të thotë që nëse një shoqëri mendon për progres duhet të interesohet për këtë pjesë të saj.

Kjo është një ndër arsyet pse kam zgjedhur këtë temë. Braktisja e procesit mësimore po bëhet vërtetë serioze në shoqërinë tonë dhe na duhet të dimë faktorët qe i shtyjnë të rinjt drejt kësaj zgjidhje, familja duhet të jetë siguruesi i parë, herë me mungesa në krijimin e raporteve efektive dhe siguruesit e dytë janë mësuesit ,  me të cilët janë në kontakt jasht procesit të familjes duke parë rëndësinë dhe domodoshmërinë e këtyre dy isntitucioneve sic janë familja dhe shkolla dhe konkretisht përgjegjësitë e dy palëve në braktisjen e mësimit.

Mos veprimi ose mosfunksionimi i këtyre dy raporteve në problemet e braktisjes në shkolla.

 

Braktisja e procesit mësimore dhe rëndësia e motivimit

 

Braktisja e procesit mësimore konsiston në largimin nga oraret e mësimit nga ana e nxënësve që zgjedhin të merren me gjithcka tjetër përvecse të ndjekin procesin mësimor. Nxënës që braktisin mësimin janë të pa motivuar për ta ndjekur atë.

Motivimi është shkaku që nxit,vë në lëvizje për të vepruar,arsyeja që të shtynë për kryerjen e një veprimi,marrjen e një vendimi apo mbajtjen e një qendrimi apo një sjelljeje të caktuar.

Motivimi është energjia që rrit efektivitetin në cdo veprim, sepse tek njeriu veprojnë gjithnjë faktorët psikologjike.

Ndodh shpesh dhe cdokujt në disa momente të mos kemi dëshirë për të studiuar apo punuar.

Kështu ndodh dhe me nxënësit, ka orë mësimi që i ndjekin me kënaqësi, të tjera i ndjekin thjesht se janë të detyruar të jenë fizikisht prezente, po ka nga ato nxënës që e mbajnë veten për “më të guximshmit” të cilët orët e mësimit i bëjnë në oborret e shkollës në kafene apo lojëra fati.

Kjo ndodh për shumë arsye si:fiziologjike, klimaterike, biologjike, sociale dhe psikologjike. Që vecmas apo të ndërthurura ulin interesin për mësim. Ngaqë nuk motivohen nga fmailja, nuk shtyhen së brendshmi për t’u marrë intensivisht me aktivitete, me punë që psurojnë botën shpirtërore, emocinale dhe evulutive. Ndëshim dhe grupe nxënësish që shkojnë me kënaqësi në shkollë, që studiojnë gjuhë të huaja, kompjuter,frekuentojnë bibliotekat dhe angazhohen në aktivitete të shumta. Ky diferencim interesash midis dy grupimeve të mësipërme ndaj frekuentimit të mësimit dhe angazhimit në aktivitete të përditshme lidhet me atë që

quhet motivim dhe mënyrën se si ajo vjen nga familja,shkolla,shoqëria dhe kudo.Të motivosh në planin psikologjik

do të thotë të krijosh te individi emocione të fuqishme pozitive, të ndihmosh e ti vlerësosh në mënyrë pozitive atë që bën. Një detyrë kjo që duhet ta bëjnë jo vetëm prindërit por dhe mësuesit.

Të motivosh nga pikëpamja sociale, do të thotë që personi ta ndjejë veten mirë mes shokësh e shoqesh,të përjetojë në shoqëri caste gëzimi që e bëjnë atë të jetë këmbëngulës për zgjidhjen e problemeve individuale.

KAPITULLI  IV

 

Mosnjohja e shkaqeve pengon suksesin

 

Mungesa e motivimit dhe seriozitetit

Mopërgatitja dhe frika e vlerrësimit të ulët

Programi i ngarkuar mësimor

Mungesa e komunikimit dhe marrdhënies pozitive

Mungesa e durimit nga nxënësit

Mungesa e rregullave të qarta dhe të ndjeshme ndaj nevojave të nxënësve

Mungesa e llogarisë dhe interesimit nga mësuesit kujdestarë

 

Një kategori nxënësish u mungojnë motivet për të mësuar dhe nuk kanë asnjë synim për të ardhmen (ata udhëhiqen nga parimi:thjesht ta marrim si të mundemi,ta kemi një dëftesë se ndoshta mund të na duhet më vonë). Kjo kategori nxënësish është pa bazë materiale si libra,fletore,mjete për të shkruar. Edhe në orët e mësimit kur janë të pranishëm,pjesmarrja e tyre është formale ,jo rezultative.

 

Një kategori largohen nga mësimi pasi janë të papërgatitur dhe kanë frikën e një note negative këtu duhet të kemi parasysh dy kategori të nxënësve:nxënësit e mirë dhe nxënësit e dobët.

Për nxënësit e dobët është më mirë të marrin një mungesë se sa një katër,e cila mund tju rrezikojë klasën,vecanërisht kur mund të kenë detyrë kontrolli ose orë letrare

Për nxënësit e mirë,një notë e pakënaqshme ndikon rezultatet përfundimtare

 

Ka nxënës që nuk mund të qëndrojnë gjashtë orë në bankë për të dëgjuar moralizimet e mësuesve (sipas tyre). Duan duhan dhe me raste konsumojnë dhe lëndë narkotike,kjo kategori frekuentojnë kafe pab-e dhe lojra fati. (janë kryesisht nxënës të vitit të tretë dhe të katërt). Kontrollet e drejtorisë në shkollë dhe në ambjentet jasht saj,për këtë qëllim,duhet të jenë të vazhdueshme.

 

Mbingarkesa e klasave,bën që nxënësit të pyeten rrallë.

Kështu ato vetë ndërtojnë një grafik se kur mund t’ju vijë radha të ngrihen në mësim. Ka raste kur ata mendojnë se mund të pyeten sipas këtij planifikimi dhe nuk e ndjejnë veten mirë me përgatitjen dhe e gjejnë “zgjidhjen” duke u larguar nga ora e mësimit. Kjo është arsyeja pse mësuesit duhet ti pyesin në mësim vazhdimisht, duke krijuar dhe mendimin se egziston një radhë në vlerësimin e tyre.

 

Prgrami i mbingarkuar mësimor

 

Në një ditë,nxënësve u duhet të mësojnë gjashtë lëndë,ku secili mësues jep detyra për hesap të vet dhe kërkon për lëndën e tij. Mbingarkesa vjen e bëhet e papërballueshme kur në një ditë mund të kenë 2-3 detyra kontrolli. Rregullorja e ndalon kategorikisht këtë por mësues të vecantë,duke u nisur nga numri i madh i nxënësve në klasë, dhe për të mbuluar dobësitë e tyre, pasi nuk i pyesin nxënësit sistematikisht dhe nuk bëjnë vlerësime ,kanë gjetur provimin si “varkë shpëtimi”

Duke gjetur gjuhën e mirëkuptimit midis mësuesve për të mos bërë më shumë se një detyrë kontrolli në një ditë.Roli i mësuesit kujdestar,si kordinator në këto raste ,është tepër i rëndësishëm.

 

Nxënësit arsyetojnë “kemi të drejtë të bëjmë 30 mungesa pa arsye.Pse shqetësohen mësuesit dhe prindërit?”

Kemi arritur në një moment ku nga shumë të rinj 30 mungesat e përcaktuara në rregulloren e shkollës të shikohen nga adoleshentët si orë të lira,të cilat me rregullore kanë të drejtë ti bëjnë. Kjo na bën të mendojmë se ka ardhur koha të rishikohet rregullorja e shkollës dhe të ulet numri i mungesave për dhënien e masës parandaluese për përjashtimin nga shkolla.

 

Largimet kolektive nga mësimi

 

Problem i mprehtë janë ikjet në mënyrë kolektive nga orët e mësimit.Iniciativën për këtë e marrin si nxënësit e mirë dhe të dobët,madje më shumë nxënësit e mirë pasi janë më të besueshëm tek mësuesit dhe prindërit.Kjo do të thotë se dicka nuk shkon atë ditë. Shkaqet janë subjektive dhe objektive, të karakterit social, psikologjik, pedagogjik dhe organizativ,si:

 

Mësuesi vonohet në orën e mësimit dhe këtë cast e shfrytëzojnë me shpejtësi dhe zgjuarsi nxënësit.

Nxënësit përfitojnë nga një informacion i rremë, burim i të cilit janë vetë ato ose ndonjë mësues i informuar keq.

Janë të pa përgatitur për atë orë,psi kanë marrë pjesë bashkërisht një ditë më parë në një veprimtari dhe e dinë që po tju thonë mësuesve, kjo nuk do të merret parasysh

Duan të organizojnë një veprimtari si klase (mund të jetë e paramenduar por edhe e lindur spontanisht).

Nuk kanë kushte të përshtatshme në klasë (xhama,ngrohje,pastërti) nuk kërkojnë ndihmë në drejtori por e zgjidhin me vetëgjygjësi

Kërkojnë të tërheqin vëmendjen e mësuesve dhe prindërve,të shprehin revoltën kundër tyre

Ka veprimtari apo festime në shkallë qyteti,por shkolla e tyre nuk është përfshirë për shkaqe të ndryshme dhe këtë ata e quajnë të padrejtë

Janë në fund të mbylljes së shkollës dhe parapëlqejnë më mirë një shëtitje së bashku sesa një orë mësimi, ku e gjykojnë se edhe përfitimi nuk është aq i madh

Një grup nxënësish që e mbajnë veten për “të fortë” u imponojnë edhe të tjerëve largimin nga ora e mësimit,duke kërcënuar nëse do tregonin se kush ishin organizatorët. Kjo kategori nxënësish nuk e pëlqejnë rregullin, dispilinën në shkollë dhe synojnë të bëjnë për vete dhe nxënës të tjerë pasi, kështu ka më pak pasoja.

Rastet e braktisjeve kolektive të orëve të mësimit, tregojnë se në punën edukative ka mangësi të mëdha dhe skarcitet.

 

Është bërë zakon që në raste të tilla të thirren prindërit dhe të bëhen mbledhje me nxënësit por ka dhe raste kur ju vendosen mungesat të gjithë nxënësve. Gjithsesi kjo mbetet një orë e dështuar mësimi.E rëndësishme është të bisedohet me nxënësit, me prindërit e tyre,se cfarë gjuhe duhet të zgjidhet për të komunikuar me ta,cilët probleme zgjidhen, sa mbresa lë ky veprim të nxënësit dhe a do ndërgjegjësoheshin ato për të kuptuar gabimin. Nxënësve u duhet folur hapur,por edhe me ton të prerë. Edukimi i nxënësve kërkon një ton shumë serioz serioz të thjeshtë dhe shumë të sinqertë. Atyre u duhet bërë të kuptohet drejt raporti i disiplinës me lirinë. 

 

Përgjegjësit e mësuesve dhe prindërve në braktisjen e mësimit

Mungesa e marrdhënieve efektive mësues-nxënës

 

Shumë nxënës braktisin mësimin pasi lënda është e vështirë dhe mësuesi,duke mos pasur aftësi komunikuese,ua bën atë edhe me të vështirë.Mësuesi nuk organizon mirë orën e mësimit,nuk krijon atmosferë optimiste duke mos nxitur dëshirën dhe kureshtjen për lëndën.Për këtë Hubord thekson: “mësues është ai që bën të zhvillohen dy ide,ku më parë zhvillohej vetëm një”.

Nxënësve më të rritur në moshë u bëhen lëshime dhe midis tyre dhe mësuesve ka më shumë kompromise.Gjithashtu ato i dinë më mirë “marifetet” për të justifikuar mungesat,sepse kanë më shumë përvojë dhe shoqëri në ambjentet e shkollës.Këto nxënës përfitojnë edhe nga lëshimet e prindërve dhe qëndrimet sentimentale të tyre.

Nuk ka ndjekje ritmike të mungesave nga mësuesi kujdestar. Mësuesi kujdestare,ditën që nuk ka mësim me klasën e tij,ka raste kur nuk interesohen sa nxënës janë larguar dhe as për shkaqet. Mungesat nuk hidhen në regjistër cdo ditë. Ka raste kur nxënësit kanë bërë 40 ose më shumë mungesa pa arsye dhe atëherë kujtohet mësuesi për të bërë propozim për masë. Mungesa e kërkesës së llogarisë për cdo orë të larguar rrisin oreksin e nxënësve për të vazhduar në atë ritëm.

Ka nxënës që nxirren jashtë për qëndrim jo korrekt në orët e mësimit. Ato edhe mund ta meritojnë një mase të tillë, madje të bëhen problem dhe në drejtorinë e shkollës por mungesa në këto raste nuk duhet të vendosen. Mësuesi e ka më të thjeshtë ta nxjerr jashtë, ti vejë mungesë se s të merret me të. Prania e tij në klase, me sjelljen e tij problematike, e bezdis , prandaj e sheh me të arsyeshme ta përzërë nga ora e mësimit.

 

Ky kompromis është pranuar në heshtje nga të dyja palët-mësues e nxënës. Një qëndrim i tillë i mësuesit i shkon për shtat nxënësit, por ndikon negativisht tek frekuentimi i tij. Këtij të fundit i bëhet shprehi ikja nga ora e mësimit dhe nuk i bën me përshtypje. Vjen një cast që edhe kur ai nuk hyn në mësim,mësuesi nuk i vendos mungesë. Gradualisht, ai një gjë të tillë e kërkon edhe nga mësues të tjerë dhe kur nuk arrin, përdor cdo lloj marifetesh për të justifikuar largimet nga mësimi.

 

Dashje pa dashje mësuesi bëhet shkaktar dhe nxitës kryesor i largimeve të nxënësve nga orët e mësimit. Pas një studimi të mungesave në 6 klasa të përzgjedhura në mënyrë rastësore arrita në disa përfundimet si më poshtë:

 

Studim për mungesat

 

Ky studim u realizua në 6 klasa kampion,të përzgjedhura në mënyrë rastësore në gjimnazin “X”. Në këtë studim përmes një tabelë në të cilën janë mbajtur shënim mungesat e gjashtë klasave gjatë një javë,në  cdo orë mësimi,ku do ishin shënuar mungesat reale që bëhen dhe jo ato që shënojnë mësuesit në regjistrat e tyre.

 

Gjatë një javë rezulton që në gjashtë klasa kamion që janë regjistruar të jenë bërë realisht 812 mungesa brenda një javë shkolle.

 

Nga ku në një mature janë bërë 251 mungesa brenda një javë shkolle

Ndërsa në një vit të dytë janë bërë 115 mungesa brenda një javë mësimi

Brenda një javë një maturë është larguar në mënyrë kolektive një orë mësimi

Për të parë se kush bën më shumë mungesa djemt apo vajzat,shohim që djemt kanë një numër më të lartë të mungesave.

Për të parë cilat lëndë frekuentohen më shumë lëndët shoqërore apo shkencore,shohim që kemi një përqindje relativisht më të lartë tek lëndët shkencore.

Shpërndarje e mungesave sipas moshës së mësuesve ka një shpërndarje relativisht të barabartë,në disa raste tek mësuesit me eksperiencë ka më shumë ikje (kjo mendoj se lidhet me kërkesën më të lartë që ato kanë).

Jo nje situate reale e shkolles “

 

Braktisja e fshehtë,e “ulur këmbëkryq” midis nesh

 

Arsimi shqiptar është një bashkëudhëtarë i denjë që po ecën krah për krah me atë europian.Ndryshimet sociale në vendin tonë kanë mbartur me vete edhe disa probleme shqetësuese me arsimin.Shumë flitet këta vitet e fundit për këtë dukuri shkollore të kudo ndodhura dhe që sot “nuk është më kaq e fshehur”.

Po ç’shohim në shkollat tona?

Nxënës që sdinë të lexojnë mirë,ose që rrezikojnë

Ka nga ato që kalojnë cikël në ciëkl dhe ende nuk dinë veprimet e thjeshta matematikore.

Klasa që në semestrin e parë kanë kalueshmëri reale 50-60% dhe cuditërisht në fund të vitit kalojnë 100%,kur niveli i tyre është po i njëjtë.

Prindër që nuk interesohen ose interesohen pak për ecurinë e fëmijëve në shkollimin etj.

Të gjitha këto mos janë produkte të “braktisjes së fshehtë”

 

Ja një “skaner i klasës sime”

 

30 vitet si mësuese më kanë dhënë përvojën e mjaftueshme për të parë në sy realitetin për të diagnostikuar gjendjen por edhe për të marrë masat për të përmirësuar realitetin.

Sot kam klasën e IV A me 32 nxënës nga të cilët:

18 duan dhe dinë

14 që kanë mundësitë,pra dinë,por nuk duan

4 të tjerë që përpiqen,punojnë sistematikisht,duan e nuk dinë.

2 të tjerë duan,por asnjëherë nuk kanë arratisur as në nivelet minimale të të nxënit.

Në një këndvështrim tjetër,kanë evidentuar:

18 nxënës që duan dhe dinë kanë asistencë familjare që nga klasa e parë (80% e prindërve janë me arsim të lartë).

4 nxënësit që dinë,por nuk duan njërin prind (babain) e kanë në emigracion.

2 nxënësit që nuk dinë kanë ardhur në klasën time nga shkollat e zonave veri-lindore,që sipas fjalëve të prindërve,nuk kanë patur mësues të profilizuar,herë e kanë frekuentuar dhe herë jo shkollë e  atjeshme (por kanë një diskriminim krahinor).

Ata 4 që punojnë ,por nuk arrijnë,ose që arrijnë fare pak janë të diskriminuar për shkak të inteligjencës.

Pra ,në një klasë dhe sa probleme!Po në një shkollë të madhe,sic është shkolla ime nr 3 në Laç!

 

“Skanë çbëjnë,s’punojnë prindërit” – thonë mësuesit

 

Në një ankteim të zhvilluar nga drejtoria e shkollës,mësuesit kujdestarë të të gjitha klasave pohojnë:

60% e prindërve nuk e ndihmojnë shkollën në problemet që ka

30% e ndihmojnë

- 10% e ndihmojnë në nivelet “mjaftueshëm”

Vihet re që kur fëmija është në klasën I,II,III,IV të ciklit të ulët,interesimi i prindërve është më i madh dhe pastaj vjen duke u zbehur.Kjo është një dukuri që nuk mohohet.Por shkolla nuk është një “ishull i vecuar”.Aty duhet të luajnë rolet e veta të gjithë faktorët influencues shkollorë e jashtëshkollor,e për ndryshe shkolla nuk mund ta kryejë mirë emisionin e vet,e pra moskordinimi i mirë i punës midis shkollës e familjes,mësuesit kujdestar dhe prindit është një nga shkaqet e “fazave” që duket në procesin e të nxënit dhe të edukimit.Kjo është shkak dhe bazë e asaj që quajmë “braktisje e fshehtë”.

 

Po me mësuesit ç’bëjnë për të përmirësuar këta raporte.

 

Me të drejtë thuhet se...familja shqiptare është iluministe.Ajo është e lënduar që kur se shkallëzimi i fëmijëve është mjeti më i sigurtë për t’i shpëtuar ata nga mjerimi material dhe shpirtëror.(2)

Nisur nga kjo,nxitimthi dhe natyrshëm shtrojmë pyetjen:

-A ka prindër që nuk e dëshiron përparimin shkollorë të fmëijës së tij?

Dhe të gjithë përgjigjen “jo”.Atëherë duhet ndalur dhe të arsyetojmë.Pse vihen re herë herë këto hendeqe.Së pari ka disa pridnër me probleme të shumta ekonomike që ikin larg për të gjetur një vend pune,qoftë edhe disa ditore për të siguruar nevojat minimale familjare (4 të tillë kam në klasën time).Së dyti,disa të tjerë,kryesisht ata të fmëijëve me arritje të ulëta në procesin mësimor,vijnë në shkollë në fillim dhe ne i “bombardojmë” me kritika.Ata ulin kokën,largohen dhe është e vështirë të na vijnë përsëri.Së treti,disa prindër,kryesisht etërit,janë në emigracon (2 në klasën time) dhe ca të tjerë nuk kanë shkallën e mjaftueshme të arsimimit dhe e ndjejnë veten ngushtë në bashkëbisedimet në një bashkësi.

Përvec kësaj,si e ndërtojmë ne punën me prindërit?

Vazhdojmë me ato praktikat e vjetra,rutinore,pa fantazi dhe shumë herë formale

Mbledhjet mujore me prindërit ecin në një linjë :vijnë një pakicë prindërish kryesisht ata të nxënësve të mirë,u japim disa nota mujore apo semestrale dhe kaq.Pra puna me ta duhet ridimensionuar,duhen debatuar problemet,shqetësimet,të përcaktojmë rrugët për përmirësime.

Mungojnë ende libraritë për prindërit,burimet e informacionit e për rrjedhojë,ata duhen ndihmuar me bisedime për cështje pedagogjike,psikologjike,metodike etj,etj.Pra mësuesi duhet të jetë burim informacioni për prindin.Po bëhet kjo?Po ose pak.Pra prindi nuk i ka hapësirat e duhura.Edhe organizmat e prindërve në shkollë,këshilli i prindërve të klasës,ai në bazë shkolle këshillat e klasave edhe pse ecin në rrugë të reja nuk po i kryejnë aq mirë detyrat dhe funksionet e veta.

 

Pak fjalë për nivelet e nxënësve:

 

Në lëndët Gjuhë Shqipe dhe Matematikë në klasën time kanë këto nivele të identifikuara:

Gjuhë Shqipe:

Nxënës

4

5

6

7

8

9

10

32

2

6

6

2

9

5

2

 

Matematikë:

Nxënës

4

5

6

7

8

9

10

32

2

7

7

2

7

5

2

 

Të shprehurit në përqindje (semestri i parë)

4.5= 28%  6.7=28%   8.9.10=44%

Në fundviti:

4.5=20%   5.7=36%   8.9.10=44%

Nxënësit e vlerësuar me 5.6 mund të them se janë ata që “diskriminohen për shkak të inteligjencës”.Po ç’ndodh me ata të dy të vlerësuar pakalues? (të dy të ardhura nga zonat veri-lindore).Njërin prej tyre e shoh të ulur në fuindin e bankave e herë luan me lapsin,me librin,lëviz,ngihet në këmbë e aty nga mesi i ndonjë ore mësimi më kërkon leje që të dalë jashtë.E shikoj dhe i buzëqesh.Po ç’ka ai? ( nuk ka ndonjë diskrimin inteligjence).Të tjerëve u jap detyra klase dhe punojnë në mënyrë të pavarur kurse ai rri e shikon.Në orën tjetër bashkësia e klasës lexon,reciton e përsëri ai hesht.Kush është fajtor :ai apo mësuesi?

Jo ai nuk është fajtor,është i zgjuar,të thotë ato gjëra që t’i ja thua (në histori,eduaktë ...) por për të shkruar,lexuar mbledhur,zbritur...nuk di.Nuk di se nuk ia mësuam.Ç’të bëjë ai tani?Pra ,ja një shembull tipik i asaj “braktisjes së fshehtë”.Edhe ai tjetri në këtë kategori hyn.Po sa të tillë mund të ketë një shkollë e madhe?

Me këtë kategori mund të punohet dhe të nxirren nga prapambetja,por ende nuk kemi parë ndonjë inciativë instuticionale për t’i grumbulluar në një klasë që të mund të punojmë më mirë me ta.Në një analizë në shkallë rrethi drejtoresha e ZA,duka lexuar materialin e përgatitur artikuloi:“Në rrethin tonë kemi 60 nxënës që nuk frekuentojnë fare mësimin dhe 35 nxënës të tjerë që frekuentojnë me hope”.Dikush pyeti me ngulm:“Në ç’nivele kanë qenë këta nxënës,kur kanë frekuentuar mësimin?

Drejtoresha u përgjigj shumë shpejt:

“Të gjithë të nivelit të dobët”.Pra këta nxënës bëhen kontigjente të braktisjes së njerëzve që bredhin rrugëve,që vjedhin....Pra ,ja ku na con ajo “braktisja e fshehtë”.Analizën mund ta fillojmë edhe më tej.Përsëri pyesim:Kush e ka fajin?Familja-nxitojnë mësuesit.Po ne?Le të flasin mësuesit e apasionuiar,ata që janë ndeshur me nxënës të tillë dhe kanë triumfuar.Ata janë në mazhorancë.Po ata të tjerët që krijojnë ,pa dashje, “Skarcot” që përcillen nga një tjetër klasë në tjetër,nga një cikël në tjetrin? Këta duhen kontrolluar e ndihmuar.Tani forca e kontrollit ka rënë dukshëm:

Drejtoritë e shkollave kontrollojnë fare pak

ZA s’ka më funskione kontrolluese.

DAR s’ka më funskione kontrolluese

Një herë në 5 vjet mund të vijnë ata të strukturës përkatëse pranë MASH.Një herë në 5 vjet.Sa pak!

 

Gjendjet duhen analizuar.

 

Në të vërtetë këto kryhen.Analiza të tilla planifikohen në planin vjetor të shkollës,por edhe në të tjerët afatshkurtër dhe afatmesëm.

Gjendja bazë e shkollës

“Pikat e forta dhe pikat e dobëta”

Synimi dhe objektivat për vitin shkollor

Veprimtaritë bazë për cdo objektiv

Kualifikimi i stafit

Veprimtaritë edukative

Aspektet administrative të jetës së shkollës

Masa për fillimin dhe mbylljen e vitit shkollor etj.

Por si hartohet këto plane?

Me gjithë mendësitë e reja për hartimin e këtij plani,përsëri vihen re formalizë,s’vihen në funksionim stafet e kualifikuar për të dhënë mendime e për të bërë propozime.Në disa raste të tjera ky plan hartohet vetëm nga drejtori,ai e miraton në një mbledhje 10-15 min dhe kaq.E çfarë efektesh mund të ketë ky plan?Në këtë vit mësimor drejtoresh e shkollës sime përfshiu për hatimin e tij të gjithë stafin pedagogjik,disa nxënës,anëtarë të bordit të shkollës etj.Unë punova (me 4 mësues të shkollës) për rubrikën “veprimtaritë edukative”.Gjendja bazë e shkollës qëndron si një rubrikë hyrëse në planin vjetor dhe vendosen në të problemet kryesore të identifikuar nga drejtoria dhe mësuesit.Por vihet re që ndalemi më shumë në anët formale të shkollë dhe jo në ato përmbajtësore.Konkretisht përshkruhet:

Origjina sociale dhe ekonomike e nxënësve

Arritjet e shkollës (kryesisht problemet sasiore,përqindja,kalueshmëria e nota mesatare)

Gjendja fizike e shkollës ,cilësia e mjedisit

Paisjet e përgjithshme që ka shkolla

Nivelet arsimore të stafit drejtues e atij mësimdhënies

Mbështetja e bordit drejtues,këshillat e prindërve

Bashkëpunimi me pushtetin vendor

Nxënësit frekuentues me hope dhe ata që nuk frekuentojnë fare.

Kam mendimin se kjo rubrikë “analiza e gjendjes” sic e thashë pak më lart nuk ndalet tek përmbajtja që realizohet ,nuk shërben si bazë e plotë mbi të cilën do të përcaktohen synimi,objektivat dhe veprimtaritë mbështetëse mësimore në funksion të tyre.Një dëshmi e formalizmit është edhe fakti se kjo me sa kam parë eshtë uniformë në të gjitha shkollat,kur kushtet dhe rrethanat kurrsesi nuk janë të njëjta.Në planin e veprimtarive të klasës sime,në këtë rubrikë jam ndalur edhe tek:

Cilësia e shkollimit të nxënësve dhe problemet që dalin në lëndët kryesore të kurrikulës

Sa dukuri tipike të zhvillimit të zonës ku funksionon shkolla dhe jetojnë nxënës

Ritmi i aktivitetit mësimor të klasës

Kalueshmëria sipas niveleve e prapambetieve të nxënësve të vecantë në lëndë të vecanta

Orë mësimi të humbura etj etj.

Edhe në diskutimet dhe bashkëbisedimet e mia me kolegët kam mbajtur mendimin se kjo rubrik mund të jetë e standartizuar në disa elemente (linja ose nënlinja),por pjesa tjetër duhet të jetë e vecantë,në përputhje me vecoritë specifikat e vështirësitë,gjendjet e kuadrit mësimdhënies,vecoritë e zonës etj.

Pra secila shkollë të ketë mundësinë të japë portretin e vet.E kam shprehur përsëri se kjo analizë duhet ndaluar edhe tek elementet sasior social,problemet të bazës materiale por përparësi do të jetë nxënësi me arritjet e tij dhe nënlinjat që rrjedhin.

Por mund të jepen të dhëna edhe nga:

Arritjet e nxënësve të mi në klasa më të larta ç’thonë mësuesit bazuar mbi pyetësor të mirëformatuar

Mendimet e prindërve për shkollën ose klasën

Krijimi i klimës në klasë,shkalla e aktivizimit në njësitë e ndryshme mësimore

Nxënësit e talentuar dhe puna suplementare me ta etj.

 

Mirë nxënësit e prindërit po ne mësuesit?

 

Në një analizë të vëmendshme të gjendjes shohim:

Nxënësit që nuk frekuentojnë ose frekuentojnë me hope,disa të tjerë që nuk dinë të lexojnë e të shkruajnë e çuditërisht arrijnë deri në Universitete (sidomos ato private) kalueshmëri të ulët në semestrin e parë dhe 100% në fund të vitit.Edhe në arsimin klaueshmëria po tenton drejt 100%.kemi në shkolla mungesa të shumta mësuesish dhe nxënësit që qëndrojnë jasht.Sa shumë janë këto në një shkollë brenda një viti dhe për cudi të gjithë në fund të vitit 10-15 ditë përpara i thonë drejtorit se skam çfarë të bëj më se programin e realizova.A nuk janë edhe këto dimensione që krijojnë braktisje.

Një ditë ish nxënësit e mi që tani përfudojnë gjimnazin më thanë:

Mësuesei i matematikës gabon në interpretimet shkencore gjatë shpjegimit dhe shton:Do të mbeteni të gjithë në provimin e maturës.Rrëfimet e tyre vazhdojnë e vazhdojnë nga më të ndryshme

E shihni edhe ne jemi shkaktarë të braktisjes së fshehtë,të krijimit të atyre skarcove,që kalojnë nga klasa në klasë,në Universitete e më pas bëhen mësues.Shkollat tona po përballen me mjaft probleme e vështirësi të cilat natyrish kërkojnë  zgjidhe për të siguruar rezultate me cilësinë e dëshiruar.Qëndrimi i shkollës ndaj këtyre problematikave,nismat e përpjekjet që bën për zgjidhjen e tyre janë tregues të qartë të reformimit të vazhdueshëm të saj.

Referencat:

Nga përvoja personale

Marrë në MASH.

 

 

 

Prof. Murat Gecaj:“MËSUESJA E MERITUAR” NAZMIJE PASHOLLI, EDUKATORJA E PARË E VAJZAVE DIBRANE

“MËSUESJA E MERITUAR”  NAZMIJE  PASHOLLI,  EDUKATORJA  E  PARË  E  VAJZAVE  DIBRANE

Nga: Prof. Murat Gecaj

Publicist e studiues-Tiranë

1.

Vitet rrjedhin, si pa u kuptuar, por ato lënë gjurmë në mendjen dhe zemrën e njerëzve. Por, sa bukur është, kur dëshmitë, dokumentet dhe kujtimet ruhen të pashlyera në brezat pasardhës. Ja, sot sikur më “zgjoi” nga gjumi një mesazh, përmes Internetit. Atë ma dërgoi e nderuara Lindita Fehmi Pasholli. Pa bërë komente, po e tregoj atë më poshte:

Përshëndetje! Ju falënderoj për pranimin e miqësisë në Internet! Ua bëra kërksën time, e nisur nga emri juaj, të cilin e kam në kujtesë dhe të shkruar në një artikull për gjyshenm time, mësuesen Nazmie Pasholli. Aty gjej dhe një autograf tuajin, me të cilin e keni shoqëruar këtë material, duke ia dhuruar babait tim të paharruar. Sot .. nuk jetojnë më, Gjyshja as Babai!...Por do të doja t'iu falenderoja edhe unë, si brez i tretë, për shkrimin tuaj aq me vlera, i cili mbetet e ruhet edhe për familjen tonë në breza! Atë shkrim, sot ua lexoj femijëve te mi për njohjen e trashëgimisë së tyre, atdhetare, arsimdashese e kulturore.Për të mos u marrë më shumë kohë, Ju falënderoj sërish! Me respekt: Lindita Pasholli-Titka, Tiranë, 5 maj 2012”.

Ndërsa nuk vonoi dhe Lindita, përmes një e-maili në adresën time private, më dërgoi një fotografi familjare, e cila është bërë shumë vite përpara. Me atë po e shoqëroj këtë shkrim tjetër modest, duke qenë i bindur se mësuesja veterane e arsimit tonë kombëtar, Nazmije Pasholli, meriton shumë më tepër se kaq.

Në familjen Pasholli-Tiranë: Nazmija (ulur), me mbesën, Linditën në duar dhe (lart-djathtas) i biri, Fehmiu me motrën, Dritën dhe një nip.

Po, po, më kujtohet shumë mirë njohja me babain e Linditës, Fehmiun dhe fmailjarë të tjerë, në Tiranë. Kjo ka ndodhur mjaft vite më parë, kur mblidhja materiale e dokumente për disertacionin tim, kushtuar jetës dhe veprimtarisë së mësuesve tanë atdhetarë, sidomos nga Kosova e Dibra etj. Ndërsa tani, gjej rastin ta kujtoj e ta nderoj përsëri këtë arsimtare veterane dhe të paharruar të gjuhës amtare, “Mësuesen e merituar” Nazmie Pasholli. Gjithashtu, këtu shprehi edhe respektin për mbesën e saj, që trashëgiminë atdhetare, arsimore e kulturore e përcjell aq bukur te brazat pasardhës.

Nazmie Pasholli, bija e Bexhetit, lindi në vitin 1906, në një familje të  varfër, në Dibrën e Madhe ose « Dibrën e Epërme », siç e quajnë disa. Si babai  dhe nëna i vdiqën në moshë të re, duke e lënë atë jetime të mitur, bashkë me një motër e dy vëllezër. Secili nga këta pati një jetë të dhimbshme dhe u ndanë shpejt nga kjo botë.

Nazmia dhe vëllai, Esati, u rritën në « Strehën Vorfnore » të  Tiranës. Ajo ishte një vajzë e urtë, e kujdesshme për çdo gjë dhe e zellshme në mësime. Prandaj mësuesit dhe edukatorët e donin dhe e respektonin. Ndër ta, ishte dhe mësuesi i mirënjohur kosovar, Avni Zajmi. Një herë Nazmija u sëmur  dhe pranë iu gjend menjëherë “Profesori”, siç e quanin me të drejtë nxënësit e tij. E qetësoi, e këshilloi të mos bëhej merak dhe  fjala e tij ishte një ilaç për të, si e një prindi të mirë. Por edhe kur doli në jetë e Nazmia u bë mësuese, do ta kujtonte me mirënjohje dhe do ta takonte, sa herë i paraqitej rasti, këtë mësues të saj të  nderuar e të paharruar.

Jeta rridhte e Nazmia po piqej para kohe, nga kushtet e vështira. Por, sakaq, iu çel  një dritare e nditshme në jetën e saj: u fejua  dhe u martua, në moshë të re, me mësuesin e njohur dibran , Aqif Pasholli, dekoruar me Urdhërin “Naim Frashëri”. Edhe ky, i mbetur jetim, u rrit te dajat e tij dhe, pas një shkolle turqisht, vazhdoi kursin  në Normalen e Elbasanit , për t'u bërë mësues.E caktuan në këtë detyrë  në Kurdari të Matit, ku dhe u martua me Nazmijen.

Duke përfituar edhe nga ato pak mësime në “Strehën Vorfnore” të Tiranës, Nazmia  mundi të përfundojë pesë klasë të fillores dhe një kurs për mësuese në Shkodër, duke u pajiur kështu me një farë diturie për kohën. Me atë guximin , që e karakterizonte, me shpirtin e madh dashamirës për njerëzit e sidomos për femrat, të cilat ishin më pak të mbrojtura në shoqërinë e kohës, Nazmie Pasholli ndërmori një detyrë sa njerëzore, aq dhe atdhetare. Kështu, pra, ia nisi punës që edhe vajzat dibrane të mësonin shkrim e këndim. Pati ndonjë, që shprehu mosbesim; ishte dikush që u përpoq ta pengonte realizimin e këtij misioni fisnik. Por  ajo  qëndroi shumë e vendosur dhe nuk u tërhoq nga rruga e nisur. Pranë, si kurdoherë, pati të shoqin, mësuesin Aqif Pasholli dhe kolegë të tjerë dibranë.

Në vitin l974, në rrethin e  Dibrës u organizuan disa veprimtari ,kushtuar 60-vjetorit të hapjes së shkollave të para: në qytetin e Peshkopisë dhe në fshatin Trebisht. Me atë rast, e ftuan edhe mësuesen veterane Nazmie Pasholli, e cila jetonte në Tiranë. Në pamundësi të shkonte atje, i shkroi një letër kolektivit të mësuesve dhe nxënësve atje. Ndër të tjera, aty thoshte:

"Më falni që, për arsye shëndetësore të ditëve të fundit, nuk munda të marr pjesë në këtë festë të madhe të hapjes së shkollës, të fillimit të të mësuarit shkrim e këndim, në rrethin e Dibrës. Dëshmitarë të kësaj ngjarjeje kemi qenë dhe ne, unë  së bashku me burrin tim, Aqif Pasholli. Ai për shumë vjet ka punuar e jetuar për të mësuar fëmijët e dibranëve, pothuaj në pjesën më të madhe të fshatrave, si në Peshkopi, Zerqan etj...".

Ishin vite, kur mbretëronin  varfëria e padituria, kur mbi supet e grave e vajzave malësore, pra edhe të Dibrës, rëndonin shumë padrejtësi.  Ishte diçka njerëzore, ishte detyrë e vështirë atdhetare, që dikush t'u gjendej atyre pranë, për t'ua lehtësuar dhimbjen, për të biseduar si motër e nënë, për t'ua ndriçuar mendjen e turbulluar. Dhe kjo ishte Nazmie Pasholli. Ajo vazhdonte në letrën e mësipërme:

"Mua, si sot, më kujtohen ato ditë të vështira të hapjes së shkollës së parë për femra, në vitin l923 ose 24 ( mbasi tani nuk e mbaj mend mirë) dhe 5 vjet më vonë në Trebisht. Më kujtohen kushtet shumë të vështira, ku mësonin fëmijët e dibranëve dhe ku ne punonim, për t'ua mësuar germat e para të gjuhës shqipe. Në kushte shumë më të vështira e ndiqnin shkollën vajzat, të cilat pengoheshin dhe nga vetë familjet, duke u nisur nga mentaliteti i gabuar, se "vajzës nuk i duhet shkolla"?! Por, me gjithë këtë, me punën këmbëngulëse të patriotëve dhe arsimtarëve të vjetër, arritëm që , më në fund, të bënim që vajzat të vinin në shkollë dhe të mësonin edhe këto gjuhën amtare, gjuhën shqipe, që poeti patriot  rilindës, Naim Frashëri e quante "gjuhën më të ëmbël".( Kopjen e dokumentit e ruan familja, në Tiranë ). Shkolla femërore, në atë vit, kishte l7 vajza, në klasën e parë dhe 8, në klasën e dytë, gjithësej  25  nxënëse. (Gazeta "Ushtima e Maleve",Peshkopi, l9.6.l974).

Shkolla e parë femërore në Peshkopi u çel, së pari, në një shtëpi të vogël. Siç kujtonte më vonë mësuese Nazmija, nuk kishin banka e për shtroje përdornin hastrat. Nxënëset kishin nga një gjysëm fletoreje dhe një gjysëm kalemi. Ndërsa vullneti i vogëlusheve ishte i madh. Në fillim, shkuan pesë-gjashtë vajzat e para dhe këto bënë që të tërhiqnin pas vetes dhe shoqe të tjera. Por, kryesorja, ishte puna e palodhur, fjala e ëmbël dhe e mençur e  mësueses së re, Nazmie Pasholli. Pra, e dëgjuan dhe e respektuan jo vetëm nënat, por dhe burrat e moshuar dibranë. Veçanërisht, më pas ajo bëri një punë të kujdesshme edhe me vajzat e Trebishtit, që ato të mësonin, ta flisnin e ta shkruanin sa më mirë gjuhën shqipe.

Ishte viti  shkollor l928-l929. Në shkollën e Trebishtit u transferuan Nazmia dhe Aqif Pasholli. Për këtë periudhë të jetës, vetë ajo ka shkruar :

"Në këtë fshat, shkolla jonë ishte larg shtëpive, në një kodër...Fëmijët duhet të ecnin në borë, ashtu të zbathur dhe të paveshur, për të mësuar "abc"-në e alfabetit tonë...Por ne, nga këto vështirësi, nuk u larguam, por punuam me durim dhe, me aq sa më jepnin mundësitë e arsimit tim, munda të arrija edhe këtu rezultate...".

3.

Në vitin 1939, kur vendin tonë e pushtoi Italia, Nazmia ishte me burrin, në shkollën e Homeshit të Dibrës. Për ndjenjat e tyre antifashiste, i larguan nga detyra e nderuar  dhe e vështirë e mësuesit. I ndanë, kështu, nga djemtë e vajzat dibrane, që ishin aq të etur për dituri e përparim.Pra, më 1940 i përcollën me dhimbje e dashuri, të vegjël e të rritur, kur familja Pasholli erdhi në Tiranë. Nazmia dhe i shoqi u ndanë përfundimisht nga shkolla, nga nxënësit. Më pas, ajo punoi sanitare, ndërsa Aqifi roje në  kryeqytet.

Megjithatë, Nazmie Pasholli gjithnjë do ta kujtonte vitin e parë të jetës   në arsim. Për këtë, u fliste fëmijëve të vet dhe nxënësve të shkollave të Tiranës, gjatë bisedave të ndryshme. Por edhe do të fiksoheshin nga ajo kujtimet e saja, në muzeun e rrethit të Dibrës dhe në gazetat që, me të drejtë, shkruanin për ndihmesën e çmuar të kësaj mësueseje në zhvillimin e arsimit në atë rreth, që është pjesë e rëndësishme e arsimit tonë kombëtar.

Jehona e kohës në arsim, në shkollën e parë të femrave në Peshkopi, me mësuese Nazmie Pashollin, ka ardhur deri në ditët tona dhe do të përcillet  në brezat, që vijnë. Aty ishin regjistruar vajzat e para. Por puna, për ta shtuar numrin e tyre, u vështirësua. Çfarë kishte ndodhur ? Një nxënëse mori guximin e u tha prindërve të saj:  "Vdekjen e pranoj, por nga shkolla e shoqet e mija nuk ndahem !"( Gaz. "Ushtima e Maleve", datë 31.3.1984,faqe 4).

Çfarë shqetëesimi përjetoi mësuesja Nazmie Pasholli ! Të tilla qenë dhe vështirësitë, që kishin kaluar gjatë kryerjes së detyrës së tyre në Dibër, mësueset e reja kosovare: Sabrije Shkurit (Boletini), në shkollën e vajzave të Kastriotit dhe Emine Gjakova (Shedula), në shkollën-konvikt të Homeshit, ku ishte bashkë me të shoqin, Demush Gjakova.

Po le  të kthehemi te ngjarja, që përmendëm më lart. Fjalët e prera, që tha nxënësja e mësuese Nazmijes, ndikuan që vajzat e tjera të largoheshin nga shkolla, sigurisht nga ndikimi i prindërve. "Se, ku ishte dëgjuar që një vajzë t'u drejtohej prindërve me ato fjalë? Pastaj, ç'e shtynte atë cucë, të ishte aq këmbëngulëse të shkonte në shkollë ?"-arsyetonin fanatikët. Mësuesja hyri shtëpi më shtëpi, por nuk e kuptoi menjëherë të vërtetën, pasi prindërit nxirrnin lloj-lloj shkaqesh për mosvijimin e shkollës nga vajzat, si: " është sëmurë", " kemi punë në shtëpi" etj. As autoritetet zyrtare nuk e ndihmuan dot Nazmien në punën e saj të vështirë.

Pasi e zbuloi mirë të vërtetën, bashkë me të shoqin, Aqifin, Nazmie Pasholli shkoi  vetë në shtëpinë e asaj vajze, që e kishin penguar ta vijonte shkollën. Fjala e urtë e bindëse e mësueses, bëri  të thyhej akulli, që ishte krijuar. Prindërit, veçanërisht babai i  asaj nxënëseje, e kuptuan se sa fisnike ishte mësuesja e re dibrane, se me sa dashuri punonte ajo për arsimimin e vajzave  malësore. Prandaj babai iu drejtua asaj: " Vajza, të qoftë falë e bashkë me të edhe e motra e saj!"

Kjo ishte një fitore e rëndësishme, në punën e palodhur të mësuese Nazmijes. Ngjarja u mor vesh menjëherë dhe prindërit e tjerë dibranë u bindën t'i rikthenin vajzat e tyre në shkollë. Çfarë kënaqisie të patreguar dhe të natyrshme, që ndjeu në zemër mësuesja Nazmie Pasholli !

Pas Peshkopisë, ajo ishte mësuese në shkollat për femra edhe në Trebisht, Homesh etj. Kudo la mbresat  e një mësueseje të mirë, të një punëtoreje të palodhur. (Gaz. "Shkëndija",Prishtinë,nr.2, mars 1994,faqe ll). Të tillë e kujtuan dhe e kujtojnë me mirënjohje të gjitha nxënëset, kolegët e të njohurit mësuesen e nderuar, Nazmie Pasholli.

4.

Në vitet e Luftës II Botërore  vëllai i madh i Nazmijes, Asimi ra dëshmor për Atdheun. Ndërsa i dyti, Esati u burgos dy herë nga rregjimi titist dhe , më në fund, e larguan nga vendlindja, Dibra e Madhe. U detyrua të vendosej në Obiliq të Kosovës, ku dhe iu shkri përfundimisht jeta.

Koha  bënte punën e saj. Mbi supet e nënës dibrane Nazmije Pasholli rëndonin edhe vështirësitë e dhimbjet, që kishte kaluar.Por, si kurdoherë, ajo mbeti e rrethuar nga dashuria e respekti i  djemëve e vajzave, njerëzve të afërm dhe gjithë të njohurve. Çdo jetë ka një fund, por sa gjë e madhe është, kur ky fund është i merituar, pra kur ti lë pas një kujtim të mirë për të gjithë dhe malli e mirënjohja për ty shtohen, me kalimin e viteve. Kështu ka ndodhur edhe me këtë mësuese dhe nënë të mirë dibrane. Në familjen Pasholli, në Tiranë, ra zija, se ajo mbylli sytë përgjithnjë ! Lajmin e hidhur dhe pikëllimin e përjetuan, gjithashtu, në vendlindjen e saj dhe në Obiliq të Kosovës. Në njoftimin e botuar atje në shtyp, përkrah fotografisë, lexoheshin këto fjalë:

"Njoftojmë farefisin dhe miqtë tanë se, më 15 korrik 1979, në Tiranë, vdiq kunata dhe halla jonë e dashur Nazmie ( Menzelxhiu) Pasholli, mësuese shumëvjeçare nga Dibra. Ngushllimet mund të shprehen në adresën: Beqir Menzelxhiu, Shtëpia e Kulturës-Obiliq. Të pikëlluem: Kunata Fatime, Esat Menzelxhiu, nipër, mbesa dhe farefisi" . (Gazeta "Flaka e Vllaznimit", korrik 1979).

Për humbjen e mësueses Nazmie Pasholli lajmi u përhap edhe në rrethin e Dibrës, ku ajo kishte shkrirë energjitë e saj rinore për mësimin dhe edukimin e nxënësve, veçanërisht të vajzave dibrane. Në  telegramin e dërguar familjes në Tiranë, nga seksioni i arsimit e kulturës, në atë kohë, lexojmë: " Mësuesit dhe nxënësit e rrethit të Dibrës ju sjellin ngushllimet për vdekjen e Nazmije Pashollit, mësuese e parë  e vajzave në Peshkopi ".

Një vlerësim i denjë iu bë mësueses Nazmie Pasholli në vitet e Demokracisë, pasi në kohën e sundimit monist veprimtaria e saj, pothuajse, ishte lënë në harresë. Në shtator 1993, me dekret të Presidentit të Republikës, ajo u nderua me titullin e lartë "Mësuese e merituar", me këtë motivacion: "Për përkushtimin në përhapjen e arsimit në Dibër, si mësuese e parë e shkollës së femrave në Peshkopi ".

Tiranë, 6 maj 2012

 

Murat Gecaj:TUNGJATËJETA, SADULLA ZENDELI-DAJA!

TUNGJATËJETA, SADULLA ZENDELI-DAJA!

Nga: prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë

Daja, duke folur në manifestimin e Borasit-Suedi

1.

Ishte mëngjesi i datës 14 prill 2012. Sapo kryem veprimet e zakonshme të mëngjesit, ne grupi i vogël prej katër vetash, i mbërritur në mesanatë në aeroportin e Goteborgut dhe që fjetëm disa orë në hotelin e qytetit të bukur Boras, “Skëna Nëtter”, u ulëm  së bashku në një dhomë ndënjeje e pritjeje, e pajisur më së miri. Pritëm vetëm pak minuta dhe pamë që, nëpër korridor, vinte drejt nesh, me hapa të shpejtë dhe të gjatë, miku e kolegu ynë, Sokol Demaku. Na përshëndeti përzemërsisht dhe na pyeti e u kujdes, se si kishim pushuar. Sigurisht, iu përgjigjëm se ishim mjaft të kënaqur dhe, pa humbur kohë, dolëm në oborr. Në makinën e tij të rehatshme, zumë vend: unë, Viron Kona, Kozeta Hoxha e Kadrije Gurmani. Pas pak minutash, pa e ndjerë udhën nga bisedat e ndërsjellta, arritëm pranë ndërtesës së bukur të Bibliotekës së Qytetit. Aty do të zhvillohej ceremonia e shumëpritur prej ne të gjithëve, pra manifestimi i 5-vjetorit të krijimit të Qendrës Kulturore Shqiptare “Migjeni” e i revistës “Dituria” dhe i 4-vjetorit të emisionit të parë në gjuhën shqipe, në Radion-Lokale, me të njëjtin emër.


Kujtim i paharruar…Nga e majta: V.Kona, Daja e M.Gecaj (Boras-Suedi, 14 prill 2012)

Nuk kishte mbetur ndonjë “sekret” i panjohur për ne, pasi Sokoli na i kishte dërguar përmes Interetit, jo vetëm ftesat, por dhe tërë programin e asaj feste të bukur. Bile, bashkëngjitur, ai kishte hartuar e kishte marrë masa që edhe në dy ditët vazhduese, ne të ftuarit nga Tirana, të kishim veprimtari “të ngjeshura”. Pra, do të bënim vizita e do të takonim, si vëllezër e mora shqiptare, por edhe miq e mikesha suedeze.

Sapo hymë në sallën e tubimit të pritshëm, disa minuta para orarit të caktuar, vërejtëm se çdo gjë ishte gati dhe po priteshin të ftuarit. Ata nuk ishin vetëm nga qyteti Boras e Goteborgu, por dhe nga disa qytete tjerë të Suedisë, si: Stokholm, Gislaved, Lundskrona, Uddevalla,, Malmo, Kindberg, Norrkëping e Nëssjo.

2.

Kur gati e kishim shpërqendruar vëmendjen te të ardhurit, vërejta se të dera hyri një burrë paksa i moshuar, me sytë vezullues e plot mirësi. Ndoshta, edhe ai po shihte me vëmendje të gjente, në ata pak njërëz të ardhur, të njohur e miq të tij nga Tirana. Ndërsa unë isha takuar me Dajën në Panairin e 12-të të Librit, organizuar në nëntor 2011, në Tiranë, koleget tona, Kozeta e Kadrija e kishin të panjohur. Ndërsa ndryshonte pak puna për shkrimtarin Viron Kona. Ai kishte sjellë me vete, në atë sallë librin e ri, që sapo doli nga shtypi në Tiranë, me titullin, “Për ju, miqtë e mi”. Duke u njohur me të dhëna nga shkrimet e ndryshme, por sidomos bazuar në librin poetik të Dajës, “Ditari i dhimbjeve”, Vironi i kishte kushtuar disa faqe  të këtij libri, pikërisht Sadulla Zendelit-Dajës, me titullin domethënës, “Ju dua, më shumë se veten time!”.

Ja, pra, Daja na “gjeti” dhe, të dyja palët, shpejtuam për te njëri-tjetri. U përqafuam përzemërsisht dhe ai na uroi: ‘Mirëse keni ardhur, në Suedi!” Se, tashmë, ai e gëzon këtë të drejtë, pasi në këtë vend demokratik skandinav, ndër më socialët në botë, jeton prej shumë vitesh e mund ta quajë “atdhe të dytë”, për vetëveten dhe familjen e tij. Në fakt, ai ndodhet në një qytet mjaft larg Borasit, në Fërjestad dhe është në moshë paksa të thyer. Por, megjithatë, nuk mungoi, “me arsye, as pa arsye”, në atë takim të paharruar.


Kopertinat e librit me poezi, “Ditari i dhimbjeve”

Në ato pak minuta, para fillimit të manifestimit, u takuam edhe me miq të tjerë, të panjohur ose të njohur, vetëm përmes mesazheve nga Interneti. Ndër ta, ishin albanologu suedez UImar Kvik dhe miku i shqiptarëve, Anders Vesaman; shkrimtarët e publicistët shqiptarë: Hysen Ibrahimi, Bahtir Latifi, Rizah Sheqiri, Fetah Bahtiri, Remzi Basha, Zyrafete Manaj, Hamit Gurguri e Murat Koci dhe piktorja  Florije Bajraktari; veprimtaret Exhlale Shipoli, Vjollca Haradinaj, Dinore Loshi Qmega e tjerë. Ndërsa me Dajën i vijuam bisedat e ngrohta, duke folur për Tiranën, por dhe për punët e mira, që ai ka bërë e po kryen, sidomos në hartimin e fjalorëve, suedisht-shqip e shqip-suedisht etj.

Nuk do të ndalem këtu, te ato se çfarë tha Daja, para të pranishmëve, pasi ai ishte përherë në vemendje dhe i rrethuar me respektin e të gjithëve. Prandaj dhe fjalët e tij të mençura u duartrokitën nxehtësisht. Por edhe në një koktej të rastit dhe në drekën e shtruar nga QKSH “Migjeni” për gjithë të pranishmit, Daja ndodhej në krye të “kuvendit”, duke folur e lëvizur me shkathtësi, si një djalosh i ri. Ndër të tjera, ai ua dhuroi fjalorin e tij, suedisht-shqip: kryetarit të Bashkisë së Borasit, Per Olof Hëg dhe kreyarit të Komunës në Uddevalla, Essam El-Nagger; albanologut të njohur suedez, Ulmar Kvik; drejtorit të shkollës “Fjerdignskolan”, Per Kettisen dhe disa mësueseve sudeze.

Sigurisht, për kënaqësinë tonëdh e për ta nderuar e respektuar njëri-tjetriun, në atë drekë Daja u ul bashkë me ne, mysafirët nga Tirana. Kështu, aty i vijuam bisedat tona të këndshme dhe vërejta kënaqësinë e tij të veçantë, që u takuam përsëri bashkë dhe pikërisht në Suedi.

3.

Kur atij manifestimi entuziast po i vinte fundi dhe Daja i kishte kryer më së miri detyrat e njërit nga “të zotët e shtëpisë”, erdhi çasti të ndaheshim. Se ai do të udhëtonte përsëri për në vendbanimin e tij, ku e prisnin bashkëshortja dhe njerëzit e tjerë të familjes. Duke u përqafuar së bashku, jo pa mallëngjim dhe me emocione, i uruam atij shëndet të plotë, begati e arritje në punë dhe lumturi në familje. Dajën e kam të fiksuar ashtu të buzëqeshur në kujtesë, që na përshëndeste nga larg dhe në dorë mbante një çantë, mbushur me libra të dhuruar. Por aty kishte edhe “Mirënjohje”, nga QKSH “Migjeni” dhe kryesia e Shoqatës së Arsimtarëvë të Shqipërisë, për veprimtarinë e tij të shquar: atdhetare, arsmiore e kulturore etj. Po kështu, e dija mirë se aty ai kishte edhe librin tim të ri publicistik-letrar, “Dorela”, i botuar në mars 2012, në Tiranë dhe për të cilin ai  më mbështeti pa u kursyer.

Në ato çaste, në mendje më erdhën fjalët-urim të zemrës, nga e folmja e Veriut të Shqipërisë, por dhe e Kosovës: “Tungjatëjeta, Sadulla Zendeli-Daja!”

…Tani, me Dajën jemi larg fizikisht. Por përsëri sjell në kujtesë takimin tonë në Tiranë dhe atë të paharruarin,  në Boras të Suedisë. E përfytyroj ashtu të përqendruar tërësisht në punët e tij të çmuara: atdhetare, arsimore, letrare e kulturore. Ndërsa e di se ai do të thurë parreshtuar edhe vargje malli e dashurie të pakufishme për vendlindjen, si këto:

“I bini çiftelisë, atë e dëgjojnë malet tona,

këndoni këngën e Lirisë, Këngën e Pavarësisë…

Dhe më tej:

Europa e Bashkuar,

aty të jesh edhe ti, Kosova ime,

o gur xhevahir i zemrës sime!

…E kisha përfunduar këtë shkrim dhe isha gati ta dërgoja për publikim. Ndërkaq, nga Kumanova, më doli në Internet arsimtari e shkrimtari i njohur Nehat Jahiu. Ndër të tjera, ai më tregoi se këto ditë kishte qenë atje veprimtari i palodhur edhe për vendlindjen, Sadulla Zendeli-Daja. Ndërsa tani, ky është kthyer përsëri në vendbanimin e përhershëm të tij, në Suedi.

Pra, përsëri e përsëri, e urojmë dhe nga larg e përshëndesim me zemër, këtë bashkatdhetar të flakët: “Tungjatëjeta, Dajë!”

Tiranë, 5 maj 2012

 

Prof. Murat Gecaj:NDËRMJET “PËLLUMBAVE” TË BORASIT…

 

Skica:

NDËRMJET  “PËLLUMBAVE”  TË   BORASIT…

Nga: Prof. Murat Gecaj

Publicist e studiues-Tiranë

Murati (në mes) në Fjerdingskolan, shkollë e Borasit-Suedi (15 prill 2012)

Nuk e di se përse, por sa më shumë ditë kalojnë nga ato të mesprillit të këtij viti, kur isha bashkë me tre kolegë për një vizitë në Suedi, me shtohen “temat” e shkrimeve të mia!...Kjo ngjet se ato 4-5 ditë ishin të mbushura plot me emocione e kujtime të bukura. Kam shkruar edhe më parë për këtë vizitë, për takime e mbresa në takimet me kolegë e zyrtarë të ndryshëm. Por, kësaj radhe,dua të flas me dashamirësi e kënasqësi të veçantë, për “pëllumbat” e Borasit. Gjatë atyre ditëve, ne pamë edhe pëllumba të balsamosur në muze ose dhe “prej vërteti” në natyrë, siç shprehen të vegjëlit. Por këtu nuk e kam fjalën për ata, po për “pëllumbat” më të bukur të jetës sonë, fëmijët shkollarë.

1.Përqafime të ngrohta, me bashkatdhetarët e vegjël

Kur arritëm në mjediset e shkollës së Borasit, “Fjerdignskolan” dhe po bisedonim ngrohtësisht me drejtorin e shkathët e gjithnjë buzagas, Per Kettisen, kuptuam se nxënësit aty ishin njoftuar që më parë për vizitën tonë. Meqenëse ata ishin përshatur me vizita të tilla, shumicës së tyre, ndoshta, nuk u bëri shumë përshtypje mbërritja jonë aty. Se, na treguan, që në atë shkollë ka nxënës nga shumë vende e shtete të botës, prindërit e të cilëve janë emigrantë në qytetin Boras. Veçse, për një gjë ishim të sigurtë, se takimin me ne e prisnin me padurim fëmijët e bashkatdhetarëve tanë. E natyrshmja për ata ishte, se ne na shoqëronte edhe kolegu e miku ynë, mësues i tyre në atë shkollë, Sokol Demaku. Kështu, vërejta se disa prej tyre buzëqeshnin plot mirësi dhe na përshëndesnin me dorë. Ndërsa më “i privilegjuari” e më i njohuri ndër ne ishte shkrimtari Viron Kona. Një vit më parë, ai kishte qenë aty, kur përuroi librin e tij në gjuhën suedeze, “Eh, more Bubulino!”. Prandaj dhe atyre ai u dukej më i afërt.

Nuk do t’i përshkruaj me imtësi “ecejaket” tona nëpër atë shkollë. Por kujtoj tani, se dallova një kanaqësi të veçantë të fëmijëve shqiptarë, kur na shihnin në mes tyre. Ja, këtë gjë unë po ua “dokumentoj” edhe me anën e një fotografie. Pasi u kisha shpëndarë atyre, që ishin të pranishëm nga një stilolaps, ku është e stampuar stema e Republikës së Shqipërisë, pashë që dy fëmijë e ngritën dorën e folën me sinqeritet:

-Xhaxhi, ne nuk kemi marrë stilolapsa!-Sigurisht, shpejtova t’i merrja ata nga çanta e ime dhe ua dhurova, duke i përqafuar përzmeërsisht. Pastaj, disa prej tyre, duke qenë të ulur bashkë me mësuesen Anette Ekelund, shprehën dëshirën që ta bënim një fotografi të përbashkët. Unë qendrova mbas tyre. Por njëri nga ata e pikërisht Besart Iljazi, i cili sivjet vijon klasën e katërt, nuk e quajti se ndodhej afër meje. Prandaj, e zgjati dorën dhe ma vendosi atë në qafë, si për të më thënë:”Unë të dua më shumë, se këta shokët e mi!”

2.”Intervistë”,  me gazetaren e Radio-Tiranës

Përgjigjet Blerina…

Secili nga ata nxënës dëshironte të kishte diçka të veçantë, në atë takim të tyrin me ne. Ja, në një fotografi tjetër është fiksuar çasti, kur nxënëses së klasës së katërt, Blerina Hasani iu afrua gazetarja e Radio-Tiranës, Kozeta Hoxha. Nuk e di të saktë, por ma merr mendja se ajo ishte “intervista” e parë, që jepte për një media të Shqipërisë. Vëreja se ajo ishte mjaft serioze, por dhe me emocione të natyrshme. Kozeta e pyeti atë se cilën klasë vijon sivjet në këtë shkollë, a i pëlqen gjuha shqipe dhe si e kalon me shoqet e shokët e klasës, si ata shqiptarë, por dhe të kombësive tjera.

Por, ç’është e vërteta, “intervista”  të tilla, si Kozeta, por pa mikrofona, bëmë secili nga ne, në atë mjedis fëmjësh shqiuptarë, aq të dashur e aq të mirë. Nuk e di se si e menduan veprimin tim ata, por unë shkova e zura vend,  diku në mesin e  tyre. Aty e ndieva veten si ndërmjet nipave e mbesave të mia. Solla ndërmend edhe mbesën Dorelë, atje larg në Tiranë. Pak kopje të librit, kushtuar asaj, pra me emrin “Dorela”, ia dhurova bibliotekës së shkollës, që i mori me kënaqësi e duke më falënderuar, drejtori Per Kettisen.

Qëndrimit tonë, në atë mjedis “intervistash”, po i vinte fundi. Ndoshta, ata “pëllumba” dëshironin që ne të rrinim më gjatë me ne. Se, në mënyrë të pakuptueshme, ne na lidhte gjëja më e shtrenjtë në jetën e çdo njeriu: Gjaku. Pra, nëpër damarët e atyre dhe tonët, rridhte i ngrohtë gjaku i shqiptarit, njërit ndër banorët më të lashtë, në Ballkan e në Europë. Unë jam i sigurtë, se megjithëse ata fëmijë të bashkatdhtarëve tanë do të ndodhen në mjedisin e një gjaku, tradite e kulture të huaj, asnjëherë nuk do ta harrojnë prejardhjen e tyre. Kosova e Shqipëria do të jenë: ëndrra, emocioni, shpresa e së ardhmes për ata.

3.-Në mësim, por dhe në shfaqje


Pjesëtarët e vegjël të orkestrës (majtas, drejtuesi)

Jeta në shkollën “Fjerdignskolan” të Borasit ishte mjaft e larmishme. Ne i pamë dhe i ndoqëm me kureshtje nxënësit e saj jo vetëm në mësim, ku i përdornin aq mirë kompjuertin dhe mjetet audiovizive, por dhe duke luajtur një shfaqje artistike. Ndërsa unë mora pjesë edhe në një bashkëbisedim të gjallë, rreth “tavolinës së rrubullakët”. Aty mësuesja Diana Pers ishte bashkë me nxënësit e saj: Lare, Pranvera, Reshid dhe Elmije. Ajo pyeste dhe ata flisnin me radhë e jepnin përgjigje të sakta.

Ndërsa shfaqja, për të cilën fola më lart, ishte një përrallë e bukur, me disa figura kafshësh, në të cilën aktorë ishin jo vetëm nxënësit, por dhe mësueset e tyre. Të veshur sipas rolit, që e kërkonte përralla, ata luanin mjaft bukur dhe me tërë seëriozitet, si të ishin të rritur. Prandaj të gjithë ne, që ishim në sallë para tyre, shihnim e dëgjonim, sipas shprehjes, “tërë sy e veshë”. Natyrshëm, bukurinë e shfaqjes e shtonte loja e orkestrës me pesë nxënës, që e shoqëroi atë gjatë tërë kohës. Se edhe pjesëtarët e saj e dëshmuan veten artistë të vertetë.

Në  mbarim të asaj shfaqjeje të bukur, ne i përgëzuam artistët e vegjël për lojën e tyre mbresëlënëse. Pastaj bëmë së bashku disa fotografi, që i ruajmë për kujtim, si në “arkivin” e kompjuterit dhe në “fleshe”, por dhe në albumet tanë.

4.E gjuajti fort topin, por nuk më bëri dot “gol”!


Dion Sahiti: Prite topin, xhaxhi!...

Kur po shëtisnim nëpër mjediset e shkollës, të shoqëruar nga drejtori e ndonjë mësuese, dolëm në pjesën e prapme të saj. Aty ishte një fushë e vogël futbolli, ku pak nxnënës vraponin pas një topi. Unë, si më “i riu” ndër mysafirët, dola në fushë dhe u përpoqa t’ia marrja topin lojtarit të shpejtë, Artin Sahiti. Por ishte e pamundur, se ai manovronte me kujdes dhe topin e kthente te shokët e tij.

Në këtë çast, solla ndërmend kohën e shkuar, kur isha në moshën e tyre dhe më tepër më pëlqente të rrija në portë. Prandaj zura pozicion aty dhe i bëra shenjë Artinit që të gjuante. Ai e mori topin, gjithnjë me këmbë dhe erdhi drejt meje. Porta ishte jo në formatin e zakonshëm dhe kjo më ndihmonte dhe më bënte më të sigurtë, që topi nuk do të godiste në rrjetë, pra do ta prisja atë. Kur vogëlushi po merrte pozicionin e gjuajtjes, numërove me mend: “një, dy, tre…!” Lojëtari gjuajti fort, por ama edhe unë e prita me saktësi “bombën” e tij. Meqenëse kishim pak shikues, nuk vërejta dikë prej tyre, që të duartrokiste për pritjen time të saktë!(ha,ha)

Duke e përqafuar Artinin e vogël, por dhe shokët e tij, ne vizitorët shkuam në mjedise të tjera të asaj shkolle.

5.-Përse nuk fotografova aty?


Nxënësit e mësuesja, rreth “tavolinës së rrumbullakët”

Gjatë vizitës në atë shkollë, ne e ndiem veten “si në shtëpinë tonë”. Shihnim, preknim e fotografonim dhe pyesnim e merrnim përgjigje të sakta për çdo gjë. Një përvojë e pasur e atij kolektivi pedagogjik është edhe kujdesi e puna profesionale me nxënësit, që kanë zhvillim të vonshëm ose që janë me probleme në zhvillimin mendor. Parimi bazë i tërë punës e kujdesit për ta, është: “Të gjithë fëmijët e shkollës sonë janë të barabartë”. Prandaj  e tillë është edhe vëmendja ndaj tyre.

Kur u futëm në një klasë-kabinet, gjetëm vetëm një nxënës, me probleme të tilla. Pranë tij ishte një e rritur, e cila me tërë përkushtimin njerëzor e profesional interesohej që ai të aftësohet sa më shpejt, si për të folur normalisht dhe për të hyrë në rrjedhën e jetës, me bashkëmoshatarët.

Prandaj, i ndodhur para asaj pamjeje, që të sillte dhe shqetësim të natyrshëm, nuk kisha se si të fotografoja. Ndërsa në heshtje mendova, se sa njërëzore e profesionale  pedagogjike  janë puna dhe përkushtimi  i tërë  kolektivit të kësaj shkolle, për fëmijët me probleme në zhvillimin e tyre. Pra, aty ka se çfarë të mësohet edhe në këtë fushë të praktikës pedagogjike bashkëkohore.

6.Te  porta e daljes nga shkolla…

-Sa mirë e ndiejmë veten, pranë “xhaxhave” të panjohur, që e vizituan shkollën tonë!

Me shumë mbresa dhe duke marrë me vete përvoja të vyera, po dilnim nga porta kryesore e asaj shkolle. Në oborr ishin disa fëmijë edhe ata “pëllumba”,  megjithëse me kombësi tjetër, pra jo shqiptarë. Gjithashtu, atyre ua tërhoqi vëmendjen prania jonë. Pasi ua bëmë me shenjë, ashtu me çantat e librave kraheqafë, ata erdhën pranë nesh dhe i përqafuam me dashuri. Si me “komandë”,  zunë qendruan ashtu pa lëvizur dhe dikush e shkrepi aparatin fotografik.  Pra, edhe kjo foto dëshmon për fëmijët e kombësive të ndryshme, që mësojnë në këtë shkollë. Ata janë nga shumë vende të botës dhe i bashkon përkushtimi i njëjtë: për t’u bërë sa më të ditur dhe sa më të aftë për jetën.

Tani, unë e di që këto radhë,  në gjuhën shqipe, nuk do të dinë t’i lexojnë shumica e atyre fëmijëve  të shkollës së Borasit, por as prindërit e tyre. Se fjalët nuk janë në gjuhën suedeze, që e praktikojnë në atë shkollë, por as në gjuhën e prindërve të tyre. Megjithatë, jam i çliruar nga mendimi, sepse nuk bëra ndonjë përjashtim ose ndarje të tyre, nga nxënësit tanë shqiptarë. Por nuk pyeta as se nga çfarë vendi janë dhe as cilës kombësi i përkasin. Pas, të gjithë fëmijët, kudo që ndodhen, janë të barabartë e u ngjasojnë “pëllumbave” të bardhë…

Tiranë, 4 maj 2012

 

 

Prof. Murat Gecaj:“PËRSHËNDETJE ME NGOHTËSI, NGA E LARGËTA SUEDI!”

“PËRSHËNDETJE ME NGOHTËSI, NGA E LARGËTA SUEDI!”

(Mesazh i bukur, nga kolegu Rizah Sheqiri)

Nga: Prof. Murat Gecaj

Publicist e studiues-Tiranë

M.Gecaj, në aeroportin e Goteborgut (13 prill 2012)

Tanimë, mesazhet përmes Internetit janë diçka e zakonshme e normale, në lidhjet e njërëzve: nga një qytet në tjetrin, nga një shtet ose kontinent në tjetrin. Në këtë proces mjaft komod jam përfshirë edhe unë, si gjithë të tjerët dhe jam mjaft i kënaqur.

Ndoshta, nuk do ta kisha bërë shënimin e mësipërm, sikur të mos gjeja, sot pasdite, në adresën time e-mail një mesazh shumë të ngrohtë e miqësor. Atë ma ka dërguar miku im i mirë, shkrimtari e botuesi Rizah Sheqiri. Dy-tre vjet më parë, nuk ia kisha dëgjuar as emrin. Por, në kohën që punoja për mbledhjen e  shkrimeve për një libër, kushtuar Prof.Bedri Dedjes-Akademik, në 80-vjetorin e lindjes së tij, ia gjeta adresën në Internet dhe ai u tregua i gatshëm për bashkëpunim. Tashmë, në atë libër (“Bedri Dedja, në kujmtesën toinë”, Tiranë, 2010) është I publikuar edhe një shkrim i Rizahit, për të cilin, që atë kohë, mesova se jetonte në Suedi.

Ndërsa në mesprillin e këtij viti, pikërisht më datën 14, patëm kanaqësinë e përbashkët të takoheshim dhe njiheshim nga afër, në qytetin Boras të atij vendi skandinav. Së bashku, morëm pjesë në manifestimet e  bukura, me rastin e 5-vjetorit të Qendrës Kulturore Shqiptare “Migjeni” e të revistës “Dituria” dhe 4-vjetorit të emisionit të parë në gjuhën shqipe, në Radion lokale, po me të njëjtin emër.

Pas asaj veprimtarie të bukur e mbresëlënëse, të gjithë u shpërndamë nëpër vendbanimet tona. Kështu, unë, kolegët Viron Kona, Kozeta Hoxha e Kadrije Gurmeni, që ishim atje nga Tirana, u kthyem këtu, mbushur me mbresa e kujtime të pashlyera. Por, megjithatë, nuk u ndërprenë me aq lidhjet tona.

Nuk do të përmendi raste të tjerë, por me poshtë, duke i kërkuar ndjesë mikut e kolegut Rizah Sheqiri, po e publikoj mesazhin e dërguar sot, për të cilin gjej rast ta falënderoj nga zemra. Besoj, kjo është edhe përgjigja ime dashamirëse. Por sqaroj se titulli i këtij shkrimi, në formë vargu vjershe, ëshë i vetë atij.


Nga e djathta: V.Kona, R.Sheqiri e M.Gecaj

(Boras-Suedi, 14 prill 2012)

2.

“I dashur Murat, 

Pata kënaqësinë që t'u njoh më për së afërmi dhe për këtë u jam shumë mirënjohës gjithë atyre, që e dhanë ndihmesën dhe e mundësuan vizitën tuaj në Suedi, si dhe gjithë atyre, që i organizuan aq  bukur ato takime  në Borås. Ishin takime përuruese, takime letrare, takime krijuesish e miqësh; ishin takime  me plot mallë, dashuri e miqësi krijuesish të fushave të ndryshme të artiti e kulturës. Takime këto aq të këndshme dhe shumë intensive, ndërmjet krijuesve shqiptarë e suedezë dhe që e bënë kohën të ikë shumë shpejt. Pra, “e keqja” e vetme e tyre ishte se ikën shpejt dhe nuk e patëm mundësinë që të rrinim edhe më gjatë e të bisedonim edhe më shumë!

Si do që të jetë, unë ju falënderoj shumë për  librat tuaja, që më dhuruat. Ju falënderoj shumë edhe për publikimin e shkrimit tuaj,  për librat e krijuesve shqiptarë në Suedi, sigurisht dhe për librat e mi!

Shpresoj që mbesës suaj, Dorelës, t'i kenë pëlqyer librat e mi. Edhe njëherë, duke ju falënderuar për të gjitha, ju përshëndes përzemërsisht! Ju lutem që përshëndetjet e mia t'ia përcillni edhe Dorelës, të cilën kam zënë ta njoh nga Libri juaj i mrekullueshëm.

Përshëndetje miqësore edhe për gjithë miqtë e mi dhe miqtë tuaj. Veçanërisht, ju lus që përshëndetjet e mia të përzemërta t'ua përcillni edhe bashkëshoqëruesve tuaj, nga Shqipëria këtu në Suedi: mikut e shkrimtarit, z. Viron Kona (të cilin, poashtu, e falënderoj shumë për librat e dhuruar);  znj. Kozeta Hoxha, gazetare e Radio- Tiranës dhe znj.  krijuese, Kadrije Gurmani.

Me shumë resepekt,

I juaji: Rizah Sheqiri.

Shënim:

Vetëm  tri ditë pas Takimeve në Borås,  unë isha  tri ditë në Grac të Austrisë, në takime të një projekti kulturor të EU-së. Atje bisedova me krijues dhe intelektualë nga: Rumania, Turqia, Austria e Suedia.

Por përshtypje shumë të veçanta më bënë bukuritë mahnitëse të Gracit, ku (mendja më thotë) Lasgushi ynë i madh, me siguri, do të ketë gjetë ndonjë nga frymzimet e tij për ta thurë aq bukur lirikën e tij, të hershme, student i Universitetit të Gracit. Për këtë, në një të ardhme të afërt, dua të hulumtoj më shumë.

Me dashuri prej miku e poeti:

Rizah Sheqiri, Suedi, 2 maj 2012”.

Tiranë, 2 maj 2012

 

Nuhi Kosumi : MËSUESI QË TERRINE BËRI DRITË DHE PENA E TË CILIT GJITHHERË MBOLLI FARËNE DASHURISË ME EMRINE M IRË TË NJË SHQIPTARI

 

Nuhi Kosumi

MËSUESI QË TERRINE  BËRI DRITË DHE PENA E TË CILIT GJITHHERË MBOLLI FARËNE DASHURISË ME EMRINE M IRË TË NJË SHQIPTARI

U lind në fshatin Roganë të Dardanës. Shkollën fillore katërvjeçare e kreu në Hodanoc, me mësim në gjuhën serbe. Kjo shkollë ishte paralele e shkollës popullore shtetërore të Domorocit. Shkollën fillore katërvjeçare e përfundoi (me sukses të shkëlqyeshëm) në vitin shkollor 1937/1938. Mësues i tij ishte Nikola V. Nikoliq, ndërsa drejtor T. Zejniq.

Tefik Shefki Kallaba

10.08.1922 –04.07.1984

Duke parë rëndësinë e arsimit, që në moshë të re, shfaqi interesim që aktivitetin e vet ta orientojë në këtë drejtim. Shpeshherë shkonte te mësuesi i fshatit Ramadan Latifi, të cilin e luste që ta lejonte të prezantonte në orë të mësimit. Ç‘ është e vërteta, Ramadani, duke e parë vullnetin e tij të zjarrtë për arsim, e kishte pranuar dhe e kishte këshilluar për mënyrën e mbajtjes së orës mësimore dhe përgjithësisht rreth edukimit dhe arsimit të fëmijëve. Pasi kishte ushtruar disa kohë me Ramadan Latifin rreth mbajtjes së mësimeve, Tefik Kallaba i paraqitet Mehmet Gjevorit në Prishtinë me një lutje për  ta angazhuar në arsim. Mehmet Gjevori i kishte dhënë material për fillimin e punës dhe në dhjetor të vitit 1947 Tefiku e themlon, për herë të parë, një shkollë shqipe në fshatin Busavatë të Dardanës, ku kishte përfshirë rreth 80 nxënës, djem e vajza, moshash të ndryshme.

Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore në  rrethin e Dardanës kishte fare pak mësues shqiptarë. Prej 28 shkurt deri më 6 mars 1948 në Topanicë, në lokalet e Mejtepit të Xhamisë, është organizuar një seminar nga inspektori i Arsimit Kasem Caka për t’u realizuar nga mësuesit  Ndue Zefi, mësues në Hodanoc  dhe Nazmije Kastrati nga Karaçeva. Seminari ishte i dedikuar për aftësimin e mësuesve për punë me analfabetë. Në seminar morën pjesë 15 seminaristë dhe me këtë rast u hapën 15 shkolla shqipe në rrethin e Dardanës.

Mësuesit shqiptarë të Kosovës së pasluftës së Dytë Botërore ishin gjenerata më sakrifikuese e mësuesve. Para tyre gjendej një armatë analfabetësh, në kohën kur edhe vetë mësuesit e kohës nuk kishin arritur të bënin shkolla të rregullta profesionale për mësues. Prandaj, për këtë organizoheshin kurse dhe seminare verore për aftësimin e vazhdueshëm të personelit arsimor.

Si shumë të tjerë edhe mësuesi Tefik, më 1953 kreu kursin gjimnazial pedagogjik në Mitrovicë, kurse më 1954, gjatë muajve korrik-gusht, kreu kursin gjimnazial pedagogjik në Prizren, të vlefshëm për klasën e parë (I) të shkollës Normale.

Prej 2 deri 20 gusht 1956, Tefik Kallaba ishte dëgjues i rregullt i Seminarit pedagogjik në Gjilan, që ishte organizuar me karakter të përgatitjes së mësuesve me korrespondencë për vitin e dytë të shkollës Normale. Drejtor i këtij seminari ishte Hasan Opoja.

Krahas punës në arsim vazhdimisht përgatitej për provimet e shkollës Normale. Pra, pushimet verore i shfrytëzonte për vijimin e kurseve dhe seminareve që organizoheshin në Gjilan, Prizren, Pejë dhe Mitrovicë.

Në shtator të vitit 1963 kishte kryer Gjimnazin, kurse në gusht të vitit 1964 u diplomua edhe në shkollën Normale të Gjilanit.

Më 16.02.1965, Komisioni Krahinor i asaj kohe për çështje të punëtorëve arsimor, i bazuar në rezultatet e tij në punën edukativo-arsimore me nxënës, dhe me kërkesën e shkollës fillore ish-„Vllaznim Bashkim“, tani “Abdullah Presheva-Krasniqa”  të Koretinit, e liroi nga dhënia e provimit profesional për titullin „Mësues i klasit të tretë“ meqë kishte plotësuar kushtet sipas nenit 198 të Ligjit për punëtorët publikë, dhe të nenit 20 të Rregullores për dhënien e provimit profesional në lëmin e arsimit.

Pra në procesin arsimor si mësues punoi:

Dhjetor 1947 – 19.09.1950, në Busavatë të Dardanës (me vendim prej shkurtit 1948)

19.09.1950 -05.12.1952, në Kopërnicë

05.12.1952 – 20.09.1953, në Hogosht. Këtu, përveç arsimit, angazhohet edhe në mbajtjen e kursit shëndetësor  për femra, të organizuar në 49 qendra të rrethit të Dardanës.

20.09.1953 – 31.01.1954 punoi  sekretar i Këshillit për Arsim e Kulturë në Dardanë.

01.02.1954 – 31.08.1955, mësues në Koretin

01.09.1955 – 31.03.1956, mësues në Hogosht

01.04.1956 – 31.8.1956, mësues në Koretin

Vërejtje: (Për periudhën 01.09.1956 – 01.09.1957, nuk kam shënime të sakta. Gjasat janë të ketë punuar në Koretin)

01.09.1957 – 31.08.1958, mësues në Geraj të Preshevës

01.09.1958 – 31.08.1960, mësues në Pogragjë të Gjilanit

01.09.1960 – 19.05.1962, mësues në Koretin

Më 19.05 1962, përjashtohet nga procesi arsimor dhe nga Lidhja Komuniste e Jugosllavisë me pretekst se rrjedh nga një familje fetare që ka ndikim të madh në rrethin e vet, akuzohet se nga familja e tij ka shumë të dënuar për veprimtari kundër popullit dhe shtetit jugosllav, se gjatë okupacionit ka qenë në shërbim të okupatorit (ushtar i Xhafer Devës), se te Tefiku besimtarët, gjithnjë e më tepër, po gjejnë mbështetje  e po ashtu edhe njerëzit me paradispozita reaksionare, se me rastin e ndërtimit të shtëpisë e ka thurrur oborrin që të mos i duken anëtarët e familjes (gruaja etj.).

01.10.1962, punësohet në Ndërmarrjen Ndërtimore “Gromat” në Dardanë, në vendin dhe detyrat e punës: futurist-kalkulator.

15.08.1963, pas disa ankesave të pareshtura që i kishte bërë në të gjitha nivelet e mundshme, për të kontribuar në arsimin shqip, më 15 gusht 1963 kthehet përsëri në Koretin ku edhe punon mësues gjer  më 31.10.1974, kur, për shkaqe shëndetësore, pensionohet si invalid pune i kategorisë së parë.

Punoi  27 vjet e 7 muaj e 23 ditë.

Mësuesi Tefik Kallaba ishte krenar për rezultatet e arritura në arsim dhe se kulmi i krenarisë së tij ishte që, krahas një plejade të arsimuarish, pas vete la edhe famijët e vet të arsimuar dhe arsimdashës. Nga ky mësues, kanë dalur shumë e shumë intelektual, si profesorë, doktorë, magjistra dhe doktorë shkence, deputet dhe patriot që tërë jetën ja kanë kushtuar çështjes kombëtare.

Më 27 shtator 1982, në takimin e parë të punëtorëve veteranë të arsimit të Kosovës iu nda Mirënjohje për kontributin e dhënë në përparimin e arsimit dhe të edukimit në Kosovë. Mirënjohja ishte e firmosur nga Sali Nushi, Ministër i Arsimit i Kosovës.

Si pensionist aktivitetin e vet e orientoi në edukimin dhe zhvillimin e bletarisë, shoqatën e së cilës e themeloi më 15 maj 1976, duke punuar në këtë lëmi në mënyrë të vazhdueshme. „Zhurma e bletëve si dhe organizimi i punës me bletë, njësoj sikurse edhe me nxënës (përpilimi i planprogramit të punës i shtjelluar në plan vjetor, mujor, javor e ditor), ma hiqte mallin e punës me nxënës, të cilën për arsye shëndetësore nuk munda ta ushtroja  edhe më tutje, “ kishte thënë me një rast mësues Tefiku.

Në maj të vitit 1983, mësuesi Tefik u kthye për të jetuar në vendlindje (në Roganë), ku edhe pse ishte mësuesi i parë roganas, nuk pati rastin të punonte asnjë ditë në vendlindjen e tij.

Tefik Kallaba, kudo që zhvilloi aktivitetin e vet adukativo arsimor, kultivoi edhe dashurinë dhe respektin ndërnjerëzor dhe ate kombëtar. Me autoritetin që kishte, në odat e fshatarëve Tefiku ishte vazhdimisht i pranishëm, aq sa për ta begatuar me muhabet konakun, po aq edhe për t’i ndezur flakadanët e diturisë në masat e gjera popullore. Biblioteka e tij ishte në shërbim edhe të nxënësve të tij. Bile, ndonjë fundvit, kur shkolla nuk planifikonte shpërblimin e nxënësve shembullorë, mësuesi Tefik nxënësit e vet i shpërblente me librat nga vitrinia personale.

Me dijen, edukatën, zemërgjerësinë dhe vullnetin që e kishte ai ishte gjithmonë dhe gjithkund ku ndodhte ndonjë ngatërresë ndërmjet fshatarëve. „Lodhja ime nuk mund të krahasohet me gjakun e ndonjë individi si pasojë e paditurisë ose mostolerancës së ndokujt“, arsyetonte shpesh angazhimin e tij të palodhshëm mësuesi Tefik. Ishte këmbëngulës deri në pajtimin përfundimtar të ngatërresave ndërnjrëzore.

Tefik Kallaba trashëgoi traditën e arsimit edhe nga paraardhësit e tij, ngase edhe babai i tij Hafëz Shefki Kallaba ishte mësues fetar, imam në vendlindjen e tij si dhe përfaqësues fetar në nivelet më të larta të Bashkësisë Islame të Kosovës dhe ish-Jugosllavisë. Si i tillë ai ishte edhe pjesëmarrës i drejtpërdrejt i Lidhjes së Dytë të Prizrenit mbajtur në shtator të vitit 1943.

Pas një sëmundje të rëndë vdiq në moshën 62-vjeçare.

Një shikim mbi vlerat e veçanta për jetën dhe veprën e mësuesit të madh Tefik Kallaba.

Tefik Kallaba, ishte mësuesi dhe intelektuali i denjë i çështjes së arsimit dhe asaj kombëtare, pishtar i dijes dhe arsimit shqip në komunen e Dardanës. Të shkruash për një mësues si Tefik Kallaba, më bënë të ndjehem shumë i nderuar dhe i respektuar, sepse ishte një mësues i madh, i cili ka punuar me përkushtim të madh në mbjelljen e farës së dijes në komunën e Dardanës.

Gjatë kohe se pasluftës së dytë botërore kur shqiptarët nuk kishin as bukë për të ngrënë e lëre më për të mendur që të shkolloheshin, në mënyrën ma bindëse dhe të drejtë, mësuesi Tefik Kallaba, mendoi për ardhmërinë e popullit dhe shtetit të Kosovës duke e kuptuar mirë se të arsimuarit dhe të mësuarit është domosdoshmëri e kohës dhe e ardhmërisë për popullin shqiptar. Unë jam përpjekur ta kuptoj dhe ta studioj sa më thellë filozofinë  dhe veprimtarinë praktike e patriotike të mesuesit tonë të dashur Tefik Kallaba dhe kam arritur në përfundimin se ai ishte dhe mbetet personaliteti më i madh i arsimit dhe i kombit shqiptar në komunën e Dardanës që nga paslufta e dytë Botërore e këndej.

Tefik Kallaba, bashkarisht me mësuesit tjerë shqiptarë, arriti që për herë të parë në komunën e Dardanës, t’i bashkonte 36 shkrojnat e alfabetit shqip rreth vetes dhe nxënësve shqiptarë, për ta jetësuar nje program edukativo arsimor që terrin e bënte dritë e që asokohe popullit shqiptarë i mungonte drita dhe gjithçka tjeter. Në këtë arsye, ai krijoi lidhje dhe miqësi të qëndrueshme me nxënës, kolegë dhe në pergjithësi me arsimin shqip në Kosovë. Ai, me punën e tij të palodhshme e luftoi sundimin dhe regjimin e analfabetizmit që ishte gjithandej Kosovës, Për këto arsye, mesuesi Tefik Kallaba mbetet personaliteti më i shquar në historinë e edukimit dhe arsimimit shqip në komunën e Dardanës.

Tefik Kallaba mbetet edhe më tej shembulli i frymëzimit dhe model i mësimdhënies në komunë por edhe në Kosovë. Mbetet arkitekti i arsimit shqip dhe themeluesi i shkollës shqipe në Dardanë. Prandaj, unë ndjehem krenar që po kam mundesi per të plotësuar  boshllëkun e krijuar për emrin e madh të ketij mësuesi shumë të dashur dhe të pashembullt në komunën e Dardanës por edhe në Kosovë. Është mëse i arsyeshëm respekti dhe nderimi i këtij mësuesi të shquar që zë vend të merituar në historinë e kombit shqiptar për arsimin dhe edukimin shqip në Kosovë. Gjithashtu jam i bindur se edhe mësuesit tjerë pas tij, do të  ndjehen krenar nëse e kan ndjekur me fisnikeri rrugën e mësuesit tonë të dashur për të shkuar deri te e vërteta, edukimi dhe arsimimi i popullit shqiptar.

Kam bindjen se me mijëra shkrime të tjera do të shkruhen për  pishtarin e arsimit shqip në Kosovë, për mësuesin e madh Tefik Kallaba . Ndoshta u dashka që të kalojnë shumë kohë për ti kuptuar vlerat e një mësuesi të madh si Tefik Kallaba, dhe sa më shumë kohë të kaloi, aq më shumë do të lartësohet figura, emri, personaliteti dhe vepra e këtij mësuesi.

Do të doja që ti shkruaj edhe disa nga anekdodat ma të shpeshta që i tregonte në ndeja të ndryshme mësuesi Tefik Kallaba.

* Mos bëj vepra për të cilat do të turpërohesh ti tregosh!

* Gjithkush është dikushi, veç i padituri është askushi!

* Dashuria ndaj prindërve, është themel i të gjitha vyrtyteve njerëzore!

* Hiq dorë nga e keqja, që të hiqet e keqja nha ti!

* I padituri është një i vdekur që lëviz!

* I padituri është armiku yt, qoftë edhe nëse e ke prind!

* Mos u lavdëro me paratë e humbura dhe me babain e vdekur, ndërto pasurinë dhe autoritetin tënd!

Më poshtë do ta shkruaj edhe jetëshkrimin dhe veprimtarinë e babait të mësuesit Tefik Kallaba.


Hafëz, Shefki Kallaba

1889 – 21.3.1968

I njohur si Hafëz Kallaba, nga fshati Rogaçicë i Dardanës, në kohën kur jetoi (1889-1968), sidomos në Anamoravën e Ulët, ishte ndër personalitetet më të dalluara të kohës së vet.

Si hoxhë (mësues) i fesë që ishte, me aftësitë dhe virtytet e begata që posedonte, kishte arritur një respekt dhe admirim të merituar jo vetëm te fshatarët e vet por edhe shumë më gjerë.

Ajo çka Hafëz Kallabën e dallonte nga hoxhollarët konservatorë të kohës ishte shkëputja e tij nga bestytnitë e kota dhe nga shtresimi konservator që mbretëronte në trojet tona, si pasojë e robërisë shekullore. Si i tillë ishte vazhdimisht në vijën e parë të frontit në luftë kundër prapambeturisë.

Mësuesit e parë të shkollave fillore të trevës së Dardanës, që nga viti1945 e këndej te Hafëz Kallaba gjenin mbështetjen dhe përkrahjen e pakursyer për shkollimin e gjeneratave të reja, sidomos të vajzave fshatare. Në këtë drejtim edhe përmes shembullit personal, por edhe me propagandimin e mençur dhe me ndikim te fshatarët, i dha një kontribut të dalluar rritës sonë arsimore dhe proceseve emancipuese në përgjithësi.

Kishte një harmoni shpirtërore, qëndrim stabël që i shoqëronte me një optimizëm që ua shtonin peshën e ndikimit të fjalëve të tij.

Në oda, në tubime, në xhami e gjetiu, Hafëz Kallaba, me fjalët e tij të zgjedhura e kuptimplotë u hapte shtigje kaheve të mendimit dhe veprimit të njerëzve. Në takime me njerëz ishte i afërt, i dashur dhe gjithnjë i gatshëm për t`u ndihmuar. Familja e tij e ngushtë dallohet për arsim, kulturë dhe patriotizëm. Vetëm nga familja e ngushtë janë mbi 80 pasardhës të tij me shkolla të larta e fakultete.

Me respekt,

Nuhi Kosumi, +377 44 300 630

Kosove

 

 

Nga: Prof. Murat Gecaj:”SHQIPËRIA, ME ËNDRRËN E TË CILËS I KALOVA ME LEHTËSI SFIDAT E SHUMTA TË JETËS”

 

”SHQIPËRIA, ME ËNDRRËN E TË CILËS I KALOVA ME LEHTËSI SFIDAT E SHUMTA TË JETËS”

(Përshëndetje e mesazhe, dashamirëse e frymëzuese, nga Suedia)

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë


Nga e djathta: Suedezi Anders Vesman, Qibrije Hoxha e M.Gecaj

1.

Në kushtet e hapjes së Shqipërisë ndaj vendeve europiane e më gjerë, pas një mbylljeje shumëvjeçare  dhe të pakuptimtë,  ftesat për të vizituar vende e shtete të ndyshme, tashmë, po bëhen të natyrshme. Siç e kam dëshmuar edhe në ndonjë shkrim të mëparshëm, nga  data 13-17 prill 2012, një grup i vogël intelektualësh, shkrimtarë e gazetarë, ishim të ftuar dhe morëm pjesë në manifestimet e bukura e mbresëlënëse, për festimet e 5-vjetorit të Qendrës Kulturore Shqiptare “Migjeni” e të Revistës “Dituria” dhe 4-vjetorit të emisionit të parë në gjuhën tonë amtare, në Radion Lokale “Dituria”, në Boras të Suedisë.

Rikthimi në Atdhe, “ngarkuar”  me shumë emocione, kujtime e mbresa të pashlyera e të paharuara, nuk u shoqërua me “harresën” e njëri-tjetrit. Përkudrazi, edhe tani pas disa ditëve, unë e kolegët: shkrimtari i njohur Viron Kona, gazetarja e Radio-Tiranës, Kozeta Hoxha dhe arsimtarja e publicistja Kadrije Gurmani, e ndiejmë pranë vetes miqësinë e dashamirësinë e dëshmuar në Suedi, nga vëllezërit tanë shqaiptarë dhe miqtë tanë suedezë. Një gjë e tillë vërehet jo vetëm përmes publikimit të shkrimeve në Internet e në shtyp, por sidomos me anën e shkëmbimit të mesazheve të ndërsjellta, dashamirëse, nxitëse e frymëzuese.


Murati dhe mësuesja Anette Ekelund, ndërmjet nxënësve shqiptarë, në Fjërdignskolan-shkollë e qytetit Boras-Suedi

2.

Pa u zgjatur, po i jap disa  nga këto përshëndetje e mesazhe, të cilat nuk kanë nevojë për ndonjë koment të veçantë. Ja, mesazhi i arsimtares dhe intelektuales së palodhur kosovare, në Suedi, Qibrije Hoxha, përkthyese në suedisht edhe i librit të shkrimtarit Viron Kona, “Eh, mor Bubulino”. Në ceremonitë e rastit, në festën e treguar më sipër, ashtu si edhe disa veprimtarëve të shquar, suedezë e shqiptarë, asaj i dorëzuam “Mirënjohje”, nga kryesia e Shoqatës së Arsimtarëve të Shqipërisë. Pas kthimit në vendbanimin e saj, në kryeqytetin Stokholm, ajo e përjetoi përsëri gëzueshëm, personalisht e familjarisht, këtë ngjarje të shënuar për të. Së pari, më dërgoi një përshëndetje falenderuese, në adresën time private. Pastaj, Qibrija nisi edhe këtë përshendetje e mesazh mirënjohjeje, drejtuar kryesisë së SHASH, përmes Internetit:

”Kryesisë së Shoqatës së Arsimtarëve të Shqipërisë

E nderuara Znj.Yllka Beçi, kryetare

I nderuar Prof. Murat Gecaj, sekretar i Përgjithshëm-Tiranë

Më lejoni që të ju falënderoj nga zemra për ”Mirënjohjen”, të cilën ma kushtuat,  me rastin e 5-vjetorit të formimit të Qendrës Kulturore Shqiptare ’’Migjeni’’, në Borås të Suedisë. Atë pata nderin ta merrja nga sekretari i përgjithshëm i SHASH, Prof. Murat Gecaj.

”Mirënjohja” e juaj, për mua, bëhet shumfish më e veçantë, sepse më dhurohet në përvjetorin e 100-të të shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë. Kjo ”Mirënjohje”, për mua, është me vlerë të veçantë, sepse më vjen nga shteti-Amë, nga Shqipëria jonë, me ëndrrën e të cilës u rrita, u arsimova dhe me dashurinë ndaj saj, i kalova me lehtësi sfidat e shumta të jetës, gjatë veprimtarisë sime, si nxënëse, si studente, si intelektuale dhe si veprimtare.

Asnjëherë, nuk kam menduar se në jetën time do ta përjetoja një nder dhe gëzim të tillë. ”Mirënjohja” e juaj, më bën të ndjehem e realizuar, si njeri dhe si shqiptare.

Ju falënderoj për këtë dhuratë, shumë të veçantë për mua!

Shoqatës së Arsimtarëve të Shqipërisë, i uroj punë të mbarë në realizimin e programit dhe synimeve të parashtruara. Kurse Ju, znj. Yllka dhe Prof. Murat: Shëndet dhe shumë realizime të tjera fisnike, që keni para vetes!

Me respekt: Qibrije Hoxha, Stockholm-Suedi, më 24 prill 2012”.

Ndërsa një tjetër koleg, studiues e  botues dhe mik i yni, Fetah Bahtiri, na ka shkruar:

“Ju drejtohem përzemërsisht! Unë u jam shumë mirënjohës dhe Ju falënderoj shumë, Ju të dyve, Murat Gecaj e Viron Kona  dhe Kadrije Gurmani e Kozeta Hoxha, si për shoqërimin dhe çastet e bukura miqësore, që i patëm së bashku dje, më 14 prill 2012, në qytetin Borås të Suedisë, në festimin e jubileut të Qendrës Kulturore Shqiptare "Migjeni" dhe përurimin e librit tim, "Miku i madh i shqiptarëve, Ullmar Qvick (Monografi)". Ju falemnderit shumë për praninë Tuaj, për fjalët e Juaja miqësore e njerëzore dhe për tërë atë, që bëtë në pasurimin dhe madhështimin e ngjarjeve kulturore kombëtare, që patëm aty së bashku.Ndihmesën Tuaj unë e vlerësoj në përmasat më të larta, në shërbim të shqiptarizmit dhe të Atdheut. Ju lumtë!
Unë nuk i kam adresat elektronike të Kadrije Gurmanit e Kozeta Hoxhës, prandaj nuk po kam mundësi që t`u drejtohem me të njëjtën letër. Ju lus, që atyre t`ua përcjellni këto falënderime dhe përgëzime. Sinqerisht dhe me respekt të pakufishëm për Ju:
Fetah Bahtiri, Suedi, 15 prill 2012”


Pas vizitës nëpër qytetin Goteborg, një pushim së bashku. Nga e majta: B.Latifi, S.Demaku, K.Hoxha, V.Kona, Lale Shipoli, K.Gurmani e M.Gecaj

3.

Duke kërkuar mirëkuptimin e lexuesve dhe  me qëllimin e mirë, për të nderuar e vlerësuar dhe shprehur mirënjohjen ndaj disa kolegëve e miqëve tanë, po shënoj më poshtë edhe përshëndetje e mesazhe të tjerë, të ardhura prej tyre këto ditë. Sigurisht, secili nga ju e ka të lehtë të japë mendimin e tij dhe të gjykojë për lidhjet e mira, që formohen dhe mbeten, jo vetëm ndërmjet vëllezërve shqiptarë të një gjaku, por dhe me miq të kombësive tjera, në shtete të ndryshme.

Ja, ndër të parët, ishte edhe përshëndetja e dërguar nga albanologu suedez, Ulmar Qvik. Aty i ka shprehur kështu mendimet e tij, në gjuhën shqipe, përmes Internetit:

Miq të nderuar, Murat Gecaj dhe Viron Kona!
Më mbetet mjaft kohë për të lexuar edhe studiuar hollësisht artikujt tuaj, të shkruar në kohën e fundit! Ju lumtë dora! Duke qenë se nuk gëzoj lumturinë e pensionistit të qetë, por më shumë lumturinë edhe më të madhe të pensionistit ende aktiv në fushën profesionale të përkthyesit, koha nuk mjafton për të studiuar si duhet këtë pasuri tekstesh nga ana e miqëve tanë, Murat Gecaj dhe Viron Kona.
Dalëngadalë, po përpiqem t’i lexoj këta materiale me vlerë!
Ky e-mail është vetëm një përshëndetje mirënjohjeje. Ju të dy jeni miqtë tanë të dalluar -   jam i lumtur të ndërtoj bashkë me ju këtë “urë” të kulturës dhe të miqësisë midis popujve tanë!... Solidariteti, bashkëpunimi, themelohen mbi veprën e njerëzve të thjeshtë. Si punëtorë të kultures, kemi privilegje, jo ekonomiko-materiale, por privilegje në fushën njerëzore, me krijimtarinë tonë, fantazinë tonë, njohuritë tona. Dhe kjo vlen më shumë, se veprimtaria institucionale, të mos flasim për atë politike!
Me këtë "credo" ju përshëndes, si mik dhe bashkëpuntor në botën e “çudirave” kulturore! Ullmar Qvick”.

Gjithashtu, përmendim këtu përshëndetjet dhe mesazhet e dërguara, nga kolegët e miqtë tanë, në shtete të ndryshme të botës. Ndër ta, janë:

Sokol Demaku e Bahtir Latifi (Boras-Suedi), Enkelejda Kondi (Francë) dhe nga SHBA: Fiqiri Shahinllari (Aleksandria-Virxhinia), Fuat Memelli (Boston) e Flashi Fili (Filadelfia). Urimet e tyre na i kanë dërguar dhe: Hysen Ibrahimi (Stokholm/Fërslov-Suedi); Zef Mulaj (Itali); Dava Marku, Fatmiroshe Xhamalaj, Qatip Mara, Muharrem Dardha, Bashkim Saliasi (Tiranë) e Kadri Tarelli (Durrës), Dinore Loshi (Suedi) dhe të tjerë.

Përmbledhurazi, të gjithë kolegët, miqtë e dashamirët tanë të shumtë, i falënderojmë nga zemra dhe ju urojmë atyre gjitha të mirat, në jetën vetjake e familjare! Vizita jonë në Boras e Goteborg të Suedisë dhe pjesëmarrja në një ngjarje aq të shënuar për Komunitetin Shqiptar aty, por dhe për miqtë tanë suedezë, ishte një përvojë e bukur. Ne atje përjetuam kënaqësi të veçantë dhe morëm me vete mbresa të pashlyera, që do të mbeten për një kohë të gjatë  në kujtesën tonë.

Tiranë, 27 prill 2012

 

 

Nga: Prof.Murat Gecaj:PRANVERA, SIMBOLIKA E NJË EKSPOZITE TË ARTEVE FIGURATIVE

 

PRANVERA, SIMBOLIKA E NJË EKSPOZITE TË ARTEVE FIGURATIVE

Nga: Prof.Murat Gecaj

publicist e studiues - Tiranë


Pranë pikturës së Llazar Taçit (i dyti-majtas), Murati, Maksimi e Vironi

Pranvera edhe kur vonon të vijë, me shpërthimet e magjishme të saj në natyrë, normalisht, hyn në zemrat e njerëzve, që e presin me padurim ndryshimin e stinëve. E, kush e përjeton më tepër këtë domosdoshmëri? Mendoj se janë artistët e krijuesit, ata që talentin e tyre ia përshtasin aq bukur ndërrimit të stinëve dhe ardhjes së flladeve dhe ngjyrimeve të paumërta pranverore. Prandaj, më ngjan aq simbolike edhe hapja e një ekspozite të arteve figurative, pak ditë më parë, në mjediset e Muzeut Historik Kombëtar të kryeqytetit. Nuk e di a ka qenë mungesa e vëmendjes sime apo zhurmimet politike dhe me lajme të paparitura, ndaj të cilave janë të prirura mediat tona, që kanë penguar, por nuk e dija që ishte hapur një eskpozitë e tillë në Tiranë.

Falë njoftimit të kolegut e mikut tim, Viron Kona, bashkë me njërin nga organizatorët e kësaj Ekspozite, Maksim Bushin, shkova me kënaqësi aty. Por, shënoj këtu, se fillimisht mendova që ishte përurimi i saj. Megjithatë, asgjë mangut nuk kishte. Sepse gjeta shumë vizitorë dhe, bile, pata kënaqësinë që edhe të takoja

krijues të njohur të kësaj fushe të artit, si Flutura Maçin e Dylejman Topallajn dhe ndonjë tjetër. Kam lexuar, se shpesh thuhet “Na bashkoi kënga popullore”. Por, natyrshëm, tani shprehemi dhe: “Na bashkuan pikturat dhe skulpturat e bukura”!

Organizatorët, më respektuan dhe më pajisën me një album të bukur të kësaj Ekspozite. Aty ka të dhëna për të e foto të shumta. Njëri nga ata, piktori i njohur Llazar Taçi, më informoi në përgjithësi për punimet e ekspozuara. Kështu, ndër të tjera, ai më tregoi se fillesat për një veprimtari  të tillë ishin që në vitin 1972, kur shteti monist goditi ashpër jo vetëm festivalin e 11-të të Këngës në Radiotelevizion, por edhe përpjekjet për një “pranverë” në artet figurative.

Pra, në përkujtim të asaj nisme të parealizuar, tre vjet më parë, u çel një ekpozitë e tillë në Tiranë, me 65 punime të zgjedhura. Kështu, kjo e sivjetmja është 40 vjet më vonë.

Në hyrje të albumit, që përmenda më sipër, studiuesi i artit, Agim Janina ka shkruar edhe këto radhë: “PranverArt” është ekspozita e përbashkët e një grupi artistësh, me koncepte të njëjta për artin, që bëjnë atë që u pëlqen dhe ashtu siç e ndiejnë.  Si i tillë, është vazhdimi i një ëndrre, e cila ka nisur në mugëtirën e largët të diktaturës, ku u prenë shumë shpresa e dëshira…”.

Kalojmë nëpër këtë ekspozitë mbresëlënëse dhe nuk dimë se cilën pikturë ose skulpturë të shohim më parë. Kjo ngjet pasi, secila prej tyre, ka bukurinë dhe të veçantën e saj. Ja, përmendim këtu edhe punimet nga: A.Kadillari, A.Tabaku, A.Gjinopulli, B.Shijaku, B.Tabaku, D.Topallaj, E.Papathimiu, H.Gashi, H.Devolli, I.Beli, I.Baliaj, Ll.Dëna (Bojaxhiu), Ll.Taçi, M.Shurdhi, M.Bushi, Q.Arifi, R.Llukaçi, S.Stafa, S.Milori, V.Nini, Xh.Kadillari e Y.Beqiri. Kërkoj mirëkuptimin e gjithë autorëve të kësaj Ekspozite, për pamundësinë e përmendjes këtu të gjithë emrave të tyre, gjë  që e meritojnë plotësisht.

Kështu, duke e vijuar këtë traditë të bukur, sivjet u hap Ekapozita e Arteve Figurative, “PranverArt-3”. Në të marrin pjesë  afër 80 piktorë e skulptorë, me rreth 150 punime të zgjdhura. Ata përfaqësojnë breza të ndryshëm  krijuesish, që nga 88-vjeçari Hysen Devolli dhe vijojnë me piktorë e skulptorë të njohur, si Llazar Taçi, Kujtim Buza, Remzi Kuçi, Maksim Bushi, Nikolin Ivanaj, Aleksandër Filipi, Gjergj Marko e të tjerë.  Ndërsa janë pjesëmarrës edhe Ilo Oxa, ardhur nga Italia e Bujar Arizi, me banim në Athinë. Gjithashtu,  janë ekpozuar punimet e bukura të  brezave pasardhës dhe më të rinj, në këtë fushë të artit, si: Sefedin Stafa, Gjergj Shoshi, Ardian Blido, Redi Greva, Elisa Saraçi, Zharjon Gjeçka e të tjerë. Ndër këta, takova pranë punimeve të saj edhe Klodiana Taçin, që është paraqitur për herë të tretë, në një ekspozitë të tillë dhe sivjet me pikturat “Natyrë e qetë” dhe “Lule manjola”.

Pjesëmarrësit e kësaj Ekspozite i kanë realizuar pikturat e tyre në teknika të ndyshme dhe në gjininë e kompozimit, peisazhit, portretit, natyrë e qetë etj. Ndërsa skulpturat janë në bronx, me gëdhendje në mermer e qeramikë, rezina me filtra xhami e tjerë.

Nuk jam specialist në këtë fushë të rëndësishme të artit tonë kombëtar. Por e di mirë se arritjet në këtë drejtim janë të kënaqshme dhe këtë gjë e pasqyrojnë më së miri edhe punimet, në pikturë e skulpurë, të cilat janë paraqitur sivjet në këtë Eskpozitë. Pra, kjo është një dhuratë tjetër e bukur e krijuesve tanë, për banorët e kryeqytetit e më gjerë, në vitin jubilar të 100-vjetorit të shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë.

Në mbyllje shënoj se, në pamundësi vendi për publikim këtu, paraqita ne aparatin tim vetëm pak piktura të bukura, nga kjo Ekspozitë, e cila vazhdon të vizitohet masivisht nga artdashësit kryeqytetas.

Me këtë rast, i urojmë nga zemra të gjithë pjesëmarrësit, të moshuar dhe rinj, të cilët i paraqitën punimet e tyre aty, duke ju dëshiruar arritje sa më cilësore e sasiore, në këtë fushë të rëndësishme dhe mjaft të pëlqyer të krijimtarisë artistike!

(Fotot nga: M.Gecaj)

Tiranë, 26 prill 2012

 

 

Dr.Myrvete Dreshaj - Baliu:NGA LËVIZJAGJITHËPOPULLORE E PAJTIMIT TË GJAQEVE DERI TE USHTRIA ÇLIRIMTARE E KOSOVËS

Dr.Myrvete Dreshaj - Baliu

Universitetii Prishtinës

NGA LËVIZJAGJITHËPOPULLORE E PAJTIMIT TË GJAQEVE DERI TE USHTRIA ÇLIRIMTARE E KOSOVËS

Fjala në përvjetorin e Brigadës 136 Rugova

Në historinëkombëtare të popullit shqiptar janë disa momente të rëndësishme të cilat nabëjnë të kujtohemi për të kaluarën tonë dhe për disa rrjedhoja e bashkrëndimetë këtyre proceseve. Takimi i sotëm në kujtim të Brigadës 136 “Rugova”, na bën të besojmë se asgjë në lëvizjen tonë çlirimtare nuk ka qenë e rastit dhe se as bardët e kësaj Brigade nuk e kanë marrë rastësisht një mision të tillë.

Në historinë e popullit shqiptar, sëpaku gjatë 500 vjetëve të fundit, mbahen mend disa momente të pajtimit tëgjaqeve ndër shqiptarët. Aksione të tilla i kanë organizuar individët me ndikimnë viset ku kanë jetuar, grupe të caktuara e të dalluara në lëvizjen epërgjithshme kombëtare, institucione të organizuara kombëtare etj. Është ekuptueshme prandaj, pse që nga koha e Skënderbeut e deri më tash edhe misioni,suksesi dhe reflektimi i Lëvizjes së Pajtimit të Gjaqeve ka qenë i ndryshëm dheka pasur veçoritë e tij historike, politike, ushtarake, humane, kulturore dhekombëtare. Deri në vitin 1990 aksionet individuale dhe Lëvizjet e grupeve tëcaktuara, shpesh kanë pasur karakter të kufizuar edhe për nga misioni edhe përnga numri i tyre. Bie fjala, mund të thuhet se misioni i pajtimit në kohën eSkënderbeut kishte karakter politik dhe ushtarak; pajtimi në prag të Lidhjes sëPrizrenit kishte karakter politik, ushtarak dhe kulturor; pajtimi i gjaqeve nëprag të Lidhjes së Pejës kishte karakter politik; misioni i pajtimit të gjaqevenë Malësinë e Mbishkodrës (që është i njohur si pajtim në Malësinë ePodgoricës), në fillim të viteve ’70 kishte karakter kulturor e human; dhemisioni kryesisht individual i të përndjeku­rve politikë, kishte para segjithash karakter politik.

Vetëm aksioni i fundit, Aksioni iPajtimit të Gjaqeve 1990-1992, do të arrijë t’i përmbledhë, disa nga elementetmë të rëndësishme të Lëvizjes kombëtare, të nxitura më parë në kohë dhe nëhistori.

Po të shohim vetëmorganizatorët, luftëtarët, martirët dhe dëshmorët e Brigadës 136 “Rugova” nukështë vështirë të shohim se ata vinë pas një përvoje te madhe në Lëvizjen Ilegaletë Kosovës dhe nga veprimtaria e palodhshme në disa misione të mëdha kombëtare,duke përfshirë këtu edhe Lëvizjen për Pajtimin e Gjaqeve. Pse mund të thuhetkështu? Pse mund të thueht se më parë se sa Ushtria Çlirimtare e Kosovëshomogjenizimin dhe bashkimin e popullit shqiptar kundër Serbisë e ka bërë Lëvizjapër Pajtimin e Gjaqeve, e në Brigadën 136  Rugova mund të gjesh shembuj emblematikë.

Le tëkujtojmë këtu dëshmorin Selman Lajçi, komandantin e saj Sali Lajçi, BrahimDreshaj, Hysen Dreshaj, Isë Nikçi, Zyrafet Muriqi e shumë të tjerë, biografia etë cilëve përfshinë një hapësirë të gjerë kohore në Lëvizjen kombëtare, nëorganizimin e celulave ilegale, në përpjekjen e gjithasnhme për pajtimin dhehomogjenizimin e shqiptarëve për një Lëvizje të re, për një luftë të re, përnjë luftë çlirimtare.

Bardët e kësajBrigade, djem dhe vajza, kryesisht ish të burgosur politikë apo pjesëtarë tëLëvizjes ilegale, bijë të familjeve me një traditë epike në historinë e këtyretrojeve, që në fillim patën vlerësuar lart misionin për faljen e gjagjeve,prandaj që në fillim morën iniciativën për ta shtrirë Lëvizjen e Pajtimit tëGjaqeve edhe në krahinën e Rugovës me rrethinë.

Dhe kishinarsye. Krahina e Rugovës, si dhe pjesa tjetër e Kosovës nuk mund të ishin patrashëgiminë e gjakmarjes së brendshme, ashtu sikur nuk mund të ishinindiferentë ndaj misionit të luftës së përhershme kundër okupimit sllav, për tëmos harruar faktin, se më shumë, se asnjë krahinë tjetër etnografike e Kosovës,pikërisht në Rugovë me shekuj janë murosur në eposin e saj kujtimet e largëtadhe të afërta të luftës së përhershme antisllave në Ballkan.

Bijtë e bijate këtij trolli, këto vlera ditën t’i shtrijnë edhe në prag të fillimit tëluftës së armatosur në Kosovë duke themeluar Brigadën 136 Rugova, sepse sikurështë thënë edhe më parë, më shumë se sa misionhumanitar, kulturor dhe politik, Lëvizja e Pajtimit të Gjaqeve me veprimet esaj pretendonte misonin historik të Lëvizjes për çlirimin kombëtar, dhe kyishte misioni ushtarak i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.  Besoj se nuk është e tepërt të theksohet këtu sepjesëtarët e kësaj Lëvizjeje kurrë nuk e kanë ndërprerë aktivitetin e tyre tëarmatosur, ndërsa me daljen e hapur në skenë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës,ata u bënë ushtarët e urtë të saj.

Pjesëtarët e Lëvizjes së Pajtimit tëGjaqeve nga Rugova dhe Peja përgjithsisht  kanë zhvilluar shumë aktivitete, jo vetëmbrenda qytetit të Pejës apo Krahnës së Rugovës, por edhe në shumë viseshqiptare në Mal të Zi e në Maqedoni. Dua t’ju përkujtoj se pjesëtarët eLëvizjes së Pajtimit të Gjaqeve për herë të parë në lëvizjen tonë kulturore,shpirtërore dhe kombëtare do t’i hapin dyert dhe do të bëjnë të mundur qëshqiptarët ‘e muslimanizuar’ në Sanxhakun e Novi Pazarit haptazi të shfaqinpërkatë­sinë kombëtare shqiptare, duke hapur arkat e vjetra qindvjeçare për tënxjerrë flamurin e mbyllur që më 1912.

Për herë të parë, veprimtarët e Lëvizjessë Pajtimit të Gjaqeve, duke zhvilluar aktivitetet e tyre në pajtimin eshqiptarëve në zonat më të thella të Malësisë së Tetovës e të trevave të tjerashqiptare në Maqedoni, do të rihapin shumë shtëpi shqiptare, të cilat nëntrysnitë politike e policore të Shkupit, po zhbëheshin viteve të fundit. Mëshumë se kaq, lëvizja do të rilidhë shumë familje, të cilat historikisht kishinzhvilluar aktivitete kombëtare kundër pushtuesve sllavë; do të shenjëzojë shumështëpi, në të cilat më vonë, pjesëtarët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës do tëgjejnë shumë vullnetarë për radhët e tyre ushtarake; do të gjejnë strehë, pafrikën se kanë trokitur në derë të pasigurt, për qindra ushtarë të plagosur,ndihmës të tyre e qytetarë të dëbuar; do të kalojnë në çdo rrugë e qafë mali,pa frikën se hasmi ua ka zënë pritën; do të dalin hapur edhe në krye tëkolonave ushtarake, pa frikën se hasmi do ta adresojë policinë dhe ushtrinëserbe në familjet e tyre etj.

Nëse sot mund të thuhet se Lëvizja e Pajtimit të Gjaqeve një prej misionevetë saj e kishte edhe atë ushtarak, Brigadën 136 Rugova dhe luftëtarët e saj i ka dëshmitarët më të mirë.

Prishtinë, 24 prill2012

 


Faqe 23 nga 40

Tidningen-Gazeta

Vem är Online?

Kemi 9 vizitorë n'linjë

Besökare

Shikimet e përmbajtjes : 1135223
SocialTwist Tell-a-Friend

Newsflash

I jepet çmimi"Poeti i Vitit "z. Remzi Basha dhe me "Mirënjohje" z. Qibrije Hoxha.


Ne muajin shtator redaksia e "Shqip.dk" shpalli një konkurs për "Poetin  e vitit". Ne ketë konkurs u përfshinë një numër i madh poetesh me poezitë e tyre ,ku te gjitha u shquan për përmbajtjen e tyre .
 
Lexuesi pati rastin te njihet me poetin dhe shkrimtarin tone nga Suedia,z . Remzi Basha.
Duke lexuar poezinë e z. Remzi Basha çdo kush e kupton qe ai ndjen mall për vendlindjen dhe sa me dashuri dhe përkushtim i shkruan ato vargje. Poezia e tij është frymëzuese,ajo është burimore e gjalle del nga forca vigane e këtij njeriu ,qe nuk ka ditur kurrë te ndalet.  Dëshira e tij është e madhe qe kudo qe flitet gjuha shqipe ,kudo qe i thonë toke shqiptare, te jene bashke dhe siç shprehet dhe poeti :- E dua trojet e mija te gjitha bashke e te shëtis pashe me pashe se është vendi im,është toka e te parëve te mij. Toka e atyre qe dhëne jetën për te . E pena e poetit nuk ka te ndalur . Ai shkruan për heronjtë e rene ne lumtë për liri. Ne vargjet e tija ka lot malli,vuajtje ,por dhe gëzimi e fitoreje,sepse çdo aktivizim i tij nuk i shkoi kot,sepse Kosova u çlirua dhe ajo është e lire sot.

Ndaj Remziu nuk ndalet,ai shkruan dhe shkruan. Dhe kur flet me te thotë ,qe kam shume per te shkruar e për te thëne,nuk janë asgjë 10 librat qe kam bere ,nuk kam te kam te ndalur ,dua te shpreh e te kujtoj ata qe nuk janë me ,dua tu them se amaneti i tyre u be realitet.

 Remziu krahas librave ne gjuhen shqipe,ato janë përkthyer edhe ne gjuhen angleze dhe atë suedeze.
Ai ka mall për Camerine dhe ne shkrimet e tij ai e shpreh me se miri ketë gjë. Ai ka shëtitur ne çdo cep te Shqipërisë qe e kish enderruar dhe dëshiruar qe një dite ai te shihte ketë vend,ku dhe ne gjumin e nate shihte ëndrra ,se si një dite do te ishte atje  dhe kjo ju be realitet. E sot ai është i lire ,sepse e lire është Kosova dashuria e tij përjetshme. Por Suhareka është vendi i lindjes qe ai me aq mall i kushton poezitë e tija.

Ndaj duke pare gjithë ketë pune voluminoze,ketë poezi kaq te thjeshte ,por aq kuptimplote,ai ishte fituesi i këtij çmimi,te vene nga redaksia. Ky çmim ne shenje respekti e mirënjohje ju dorëzua poetit nga Kryetari i shoqatës Alba - Dansk, z. Arben Hoxhaj.
Pastaj Kryeredaktori i "Shqip.dk" i dorëzoi z. Qibrije Hoxha "Mirënjohje",për kontributin e saj te shquar ne heshtjen e Kosovës,por dhe një nder aktivistet me te shquara ne Skandinavi e me gjere. Zonja Qibrije shquhet për kontributin e dhëne edhe ne përkthime te ndryshme nga gjuha shqipe, ne suedisht dhe nga ajo suedisht ne shqip. Ajo gjithë jetën ja ka kushtuar çështjes kombëtare. Është pjesëmarrëse e rregullt ne te gjitha organizimet qe janë bere ne Skandinavi ,duke dhëne kontributin e saj te çmuar. Ajo ka marre pjese ne kongreset e Lidhjesh Shqiptare ne bote,ka qene deputete e Kuvendit te Kosovës. Dhe ajo vazhdon sot e kësaj dite te kontribuoje ne çështjet me madhore te shqiptarëve dhe ajo nuk ka te ndalur.