Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home Debattartiklar-Debatt artikuj
Debatt artikuj

Vjollca Spaho:Faleminderit miku ynë Ulmar Qvick !

 

Vjollca Spaho, Tiranë

Shkrimtare dhe gazetare

Faleminderit miku ynë Ulmar Qvick !

 

Tek lexoja në gazetën ‘Republika’ artikullin e Viron Konës për librin “Më shumë heroizma se sa grurë”’, të albanologut suedez Ulmar Qvick, sytë u ndalën në dy fotot. Fotoja e autorit të librit dhe ajo e  Vironit.

-Se çka një ngjashmëri në këto dy portrete ! - thashë me vete dhe vazhdova leximin. Ajo që të befason është se me sa pasion, kulturë, njohuri, dashuri shkruan Vironi për librin e Ulmar Qvick, po  me aq dashuri, pasion, kulturë, dije, etj., shkruan Ulmari për Shqipërinë, gjuhën shqipe, historinë e Shqipërisë,  aq sa të duket  se, jo ngjashmëria e dy  fotove, por forca e pasionit dhe e dashurisë për këtë vend të vogël, por me sa shumë traditë, janë shkrirë e bërë njësh. Mund të jenë të shumta arsyet, por, për të dhënë konsiderata të tilla të nxit edhe titulli i librit. Nuk kisha dëgjuar më parë                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             për këtë libër, por njoh dhe lexoj veprën e Vironit, njoh dashurinë e tij për letërsinë për fëmijë, dhe  jo vetëm kaq, njoh njohuritë e tij e, dashurinë  për Suedinë, të cilën na e solli kaq pranë me librin e tij ‘Bukuri suedeze”. Duke punuar për disa vite bashkë, të gjitha këto  më krijuan  ndjesinë se ka diçka suedeze te Vironi, si nga pamja, nga temperamenti, stili, etj. Ky lloj arsyetimi,  përforcohet edhe më tej, po të lexosh  “Eh, mor Bubulino !”  i përkthyer edhe suedisht, që ka aq  shumë të përbashkëta  me “Pipi  çorapegjatën” , vajzën suedeze, çapkëne dhe të zgjuar, që bën për vete me ndodhitë e saj edhe të rriturit, ashtu si Bubulinoja ynë shqiptar.


Nga artikulli, mësova shumë, mësova për pjesë të historisë sonë që ne shqiptarët duhet  të krenohemi më shumë, gjë që e bëjnë më shumë studiues të tillë si albanologu Ulmar Qvick. Kështu, nuk e dija që, “pa pjesëtarët e popullatës shqiptare në Greqi , grekët nuk do ta fitonin kurrë luftën kundër Turqisë. Thuaj se të gjithë prijësit e shquar të palikarëve ishin shqiptar” etj,

Ky artikull e, jo vetëm ky, por libri  “Më shumë heroizma se sa grurë”, nuk duhet të mbeten vetëm në faqe gazetash të përditshme. Ato duhet të jenë pjesë e simpoziumeve të rëndësishëm shkencorë, historikë e më gjerë, që ato t`i mësojnë brezat, por dhe për t’i falënderuar të gjithë ata që shkruajnë kaq bukur dhe me vërtetësi për ne.

Faleminderit miku ynë Ulmar Qvick !

 

 

 

Gentiana zagoridha: PENGESA QË FRENON ËNDRRAT

 


Gentiana Zagoridha

PENGESA QË FRENON ËNDRRAT

Ndodhë rendom që kur dikush është nën vështrimin dhe gjykimin e të tjerëve “frika” ndaj tyre është frika më e madhe ndër të gjitha frikat.Kjo u ndodh më së shumti njerëzve tepër të ndjeshëm.Për këtë arsye këto persona preferojnë shmangjen,tërheqjen sociale duke u identifikuar kështu si njerëz tepër të ndrojtur.Ndrojtja shfaqet si shenjë konfuzioni i individit që e posedon, si rezultat i mungesës së besimit në vetvete,  kur përballet me njerëz që i mbivlerëson ose që në të vërtetë janë njerëz më të ngritur se ai në aspektin social.Shpesh herë njërëzit mund të përfitojnë nga një person i ndrojtur dhe ta përdorin atë.Mund të flasin dhe të veprojnë kundër  tij  çfarë të duan, meqënëse ai nuk është i aftë të marrë guximin e ti kundërshtojë dhe të vetmbrohet.Prandaj dhe në ditët e sotme ndrojtja manifestohet si anë negative ose si dobësi.Në këtë kuptim,njerëzit që vuajnë nga këto forma inferioriteti sidomos femrat, pasi tek disa prej tyre mbizotërojnë emocionet dhe janë më të ndjeshme sesa meshkujt, duhet të luftojnë fort dhe të gjejnë format dhe mënyrat e duhura për të dalë nga “gracka” të tilla të temperamentit të tyre.Kërkesat dhe ecuritë e pritshme në ditët e sotme, i bëjnë njerëzit që të konkurojnë ndërmjet tyre për tu ngritur gjithnjë në një shkallë më lartë,prandaj dhe ndrojtja në këtë rast nuk duhet lejuar  të bëhet pengesë për të vazhduar përpara. ”Lufta ndaj vetvetes” duhet të fillojë me dije, vetbesim, supozime, ruajtjen e sjelljes si dhe të menduarit dyfunksional.Me kurajo dhe praktika çdo individ mund ta kapërcejë ndrojtjen.Nuk duhet lejuar që gabimet e vogla të pengojnë ecjen përpara,shfaqjen e aftësive madje dhe të talentit në raste të veçanta.Zanafillën ndrojtja e ka që në adoleshencë si pasojë e situatave të reja që përballet individi duke nisur që nga ndryshimi i pamjes së jashtme e deri tek kopetencat intelektuale që arrijnë të përthithen jo në të njëjtin dimension nga të gjithë individët.Këto arrijnë të  ndikojnë  drejtpërsëdrejti në bashkëveprimin midis bashkëmoshatarëve dhe personave të tjerë.Lidhur nga këto  fakte dikush ndihet inferior dhe dikush superior.Ndrojtja shpesh lind nga vetvlerësimi i ulët karshi vetes dhe imazhit që përfaqëson individi.Ajo karakterizohet gjithashtu nga aftësi të kufizuara biseduese dhe ankth social.Të gjitha këto rezultojnë në shmangje të ndërveprimeve sociale.Të sjellurit me ndrojtje mund të interpretohet dhe si shenjë superioriteti,mosinteresim madje dhe anti-social për shkak të vetizolimit, heshtjes, shmangjes së kontaktit me sy që karakterizon këto persona.Karakteristikë tjetër e këtyre individëve janë disa tipe frikërash iracionale që sundojnë mbi to si p.sh: Frika për të qenë në siklet (nuk duan të marrin pjesë në çdo vend).Frika që të tjerët nuk i dëgjojë (duan të thonë vetëm gjëra që vërtetë  ia vlejnë).Frika për të qenë të njohur (nuk duan të tërheqin vëmendjen).Frika për të qenë të refuzuar (largimi nga të tjerët).Largimi i këtyre frikërave nga vetvetja do të sillte dhe largimin dalëngadalë të ndrojtjes tek personat që e posedojnë atë.Frika duhet përdorur si informator në rastet kur ndihemi të rrezikuar dhe këshilltar kur duhet ti shmangemi situatave të cilat na bëjnë të ndihemi akoma më të frikësuar.Fuqia për tu ndier mirë në shoqëri është fuqia për të vepruar më pak të trembur.Guximi ndërton besimin ndërsa praktika kopetencën.Këto bëjnë që përpjekjet e individit të vlerësohen.Kështu si pa kuptuar ai arrin të zbulojë se ka shumë për të dhënë, duke e bërë më në fund të ndihet mirë dhe i çliruar përfundimisht nga kthetrat e ndrojtjes.

 

 

Murat Gecaj:U FLAS EDHE PËR FOTOGRAFITË E REMZI BASHËS…

 

U FLAS  EDHE PËR  FOTOGRAFITË E REMZI BASHËS…

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë


Nga e djathta: M.Gecaj, R.Basha e V.Kona

1.

Takimet tona në Boras të Suedisë (më 14 pill 2012), me kolegë e miq të njohur më parë ose jo, ishin të shumta, në 5-vjetorin e QKSH “Migjeni” e revistës “Dituria” dhe 4-vjetorin e  emisionit të parë në Radion-Lokale, po me të njëjtin emër. Sigurisht, në këto raste, kujtesa të vjen në ndihmë, por më të sigurta dhe më të pashlyera janë fotografitë. Në atë ceremoni të bukur, vëreja interesimin e të gjithëve për ta fiksuar sa më mirë, me anën e aparateve fotografike ose celularëve, këtë ngjarje të bukur e të paharruar.

Kësaj radhe, më duhet ta veçoj, në ketë drejtim, njërin nga kolegët e miqtë tanë të mirë, të cilin e takoja për herë të parë, nësuesin e poetin Remzi Basha. Para cerëmonisë së rastit e në koktejin e organizuar, si dhe në drekën e shtruar me këtë rast, ai shpejtonte të takohej me pjesëtarë të grupit tonë të vogël nga Tirana dhe të bënim bashkë fotografi. Sigurisht, fotografime ai bëri edhe me miq e kolegë të tjerë, që jetojnë në qytete të ndryshme të Suedisë dhe, ndoshta, takoheshin aty për herë të parë.

Këto ditë, sapo hapa “Facebook”-un, vërejta se ishte në linjë pikërisht arsimtari, poeti e shkrimtari Remzi Basha, me banim në Malmo të Suedisë. Pasi i shënova aty përshendetjen time, menjherë m’u përgjigj me dashamirësi dhe me fjalë falënderuese. Kshtu, më shprehu kënaqësinë e tij për “Mirënjohjen”, që i dorëzova në emër të kryesisë së Shoqatës së Arsimtarëve të Shqipërisë, dhënë atij për veprimtari të shquar, me rastin e 7 Marsit 2012, në vitin jubilar të 100-vjetorit të shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë.

Me atë rast, shkëmbimin e mendimeve e bëmë në disa minuta. Ndër të tjera, ai më tregoi se në atë faqe Interneti kishte vendosur disa fotografi, saktësisht 16, të cilat fiksojnë pamje të ndryshme, nga ai manifestim i paharruar, në Boras. Gjithashtu, më tregoi se disa të dhëna për jetën dhe krijimtarinë e tij ndodheshin në “Google” dhe se, së shpejti,  dëshironte të bënte një udhëtim në Kosovë e pastaj në Tiranë.


Nga e majta: K.Gurmeni, R.Basha, S.Demaku, Halim Hoti e A.Vessman

Pa humbur kohë, pas asaj bisede të këndshme në largësi me Remziun, i hapa she i pashë të gjitha ato fotografi. Në secilën prej tyre, kishte të fiksuar kujtime dhe mbresa tonat të pashlyera, në Boras të Suedisë. Sigurisht, në këtë rast, nuk ka se si të mos  na shkojë mendja te puna e përkushtuar e organizatorit kryesor të këtij manifestimi, Sokol Demakut ose “nikoqirit”, siç e quajnë ndryshe disa. Ai kujdesej për çdo detaj të mbarëvajtjes së ceremonisë, si dhe të paraqitjes e njohjes sonë me njëri- tjetrin, sigurisht dhe për të bërë fotografi sa më të bukura. Fotografët, pothuajse të gjithë, ishin amatorë. Por ata i bashkonte ndjenja e dashaurisë e miqësisë për njëri-tjetrin. Duke jetuar në emigracion, në atë vend verior skandinav, mund të mendojë dikush se ata janë “ftohur” nga klima e ashpër e tij. Por jo, shqiptarët kanë mbetur të tillë, siç jemi ne me temperametin tonë:  të qeshur, dashamirës, energjikë e të shkathët etj. Këto cilësi i shprehnim aty edhe me përqafimet e bisedat vëllazërore. Por, vëreja me kënaqësi, se këto ndjenja shpreheshin me dinjitet edhe ndaj të ftuarëve të ndyshëm suedezë, pra pothuajse nuk shihje ndonjë dallim, në komunikimet me ta, bile, respekti për këta ishte më i dukshëm.


Remzi Basha, duke marrë “Mirënjohjen” e SHASH-së

Nuk dua të zgjatem më shumë rreth atyre fotografive, që pashë të vendosura te emri i tij, nga arsimtari, poeti e shkrimtari Remzi Basha. Por tregoj se edhe unë iu drejtova aparatit tim “dixhital”, për të “konkurruar” me atë, pra për të parë nëse kisha fotografi të fiksuara me këtë koleg ose jo. Kështu, ndjeva kënaqësi se aty kisha, jo një, por disa foto nga ajo ditë. Sigurisht, nuk do të bëj këtu “fotomontazh” për lexuesit tanë të nderuar. Por do të vendos vetëm një foto, ku jemi unë, Ramziu e kolegu Viron Kona, që e ruaj unë për kujtim dhe dy nga ato, që ka ai në “albumin” e tij. Pranë këtyre fotografive kanë bërë shënime dashamirëse në Internet disa miq e kolegë të Remziut, ndër të cilët edhe Nehat Jahiu nga Kumanova.

2.

Edhe pse më parë nuk isha takuar me Remzi Bashën, kisha dëgjuar e lexuar nga krijimtaria e tij. Se, këtë mundësi, tani na e krijon edhe Interneti. Pra, në faqe të ndryshme, kam lexuar edhe për jetëshkrimin e tij. Pa u zgjatur, tani po i përmend edhe këto “pika kyçe” të jetës së tij…Se, nuk thonë kot: “Përsëritja është nëna e dijes”.

Ka lindur në Zllapuzhan të Therandës së Kosovës, në vitin 1960. Studimet e larta, për histori e gjeografi, i kreu në Universitetin e Prishtinës. U dallua në ballë të demonstratave studentore kundër regjimit pushtues serb, për lirinë dhe demokracinë në Kosovë. Prandaj e përndoqën, e arrestuan dhe e burgosën disa herë. Për këtë arsye, u detyrua të emigrojë në Suedinë demokratike. Por edhe atje nuk i rreshti punën as përpjekjet, në shërbim të çështjes së madhe të Kosovës.  Për meritat e tij, e zgjoidhën kryetar të degës së LDK-së në Katrinaholm, duke u aktivizuar pa kursim për Qeverinë e Kosovës, në rrethinat e Malmosë.  Në vitet 1995-2000, u aktivizua në Shoqatën “Kosova” dhe ishte nismëtar për krijimin e  degës së “Lidhjes Shqiptare”, në Skandinavi. Po kështu, ishte organizator i një greve urie, me synim  sensibilizimin e opinionit në Suedi, kundër krimeve të pashembullta serbe mbi popullin kosovar.

Një fushë e rëndësishme e veprimtarisë së pandërprerë të Remzi Bashës ishte e mbetet shkolla, mësimdhënia e gjuhës amtare për fëmijët e prindërve shqiptarë. Krahas kësaj, është marrë me veprimtari të dukshme letrare.  Deri tani ka botuar 10 libra, kryesisht me poezi, por dhe një roman. Libri i parë i tij ishte, “Zëri i Kosovës”, që u botua në Bukuresht të Rumanisë.  Një libër është përkthyer në gjuhën angleze dhe jehona e tij shkoi deri në Gjirokastër, nga ku kolegu Jogo Telo i dërgoi një përshëndetje dashamirëse.

Tematika e poezive të Remzi Bashës është e larmishme, ato mbartin frymëzimin e një emigranti shqiptar, përshkohen nga atdhedashuria e malli i  pashuar për vendlindjen. Në mbyllje të këtij shkrimi modest për jetën e përkushtuar, veprimtarinë aq të çmuar dhe krijimtarinë frytdhënëse të tij, po rishkruaj vetëm pak vargje, që ia ka kushtuar Nënë Terezës: “Endej kudo/ ku kish nevojë/ për buzëqeshje e dashuri,/ shqiptare mbete, o shënjtore/ pranë Zotit/ me Flamurin Kuq e Zi”.

…Sot paradite, më ra zilja e celularit tim, ndërsa po ecja bulevardit të kryeqytetit Tiranë. Sapo e hapa atë, dëgjova një zë të njohur e miqësor. Ishte miku e kolegu Remzi Basha, i cili më prshëndeste me përzemërsi, që nga qyteti Malmo, pra nga Suedia e largët. Po, për miqtë e kolegët, largësitë shkurtohen dhe zemrat e tyre afrohen.

Tiranë, 17 maj 2012

 

 

Murat Gecaj: NE, U TAKUAM ME NEXHMIJE PAGARUSHËN…

 

Një vit më parë:

NE, U TAKUAM  ME  NEXHMIJE  PAGARUSHËN…

( Emocione të veçanta dhe mbresa të paharruara )

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë


N.Pagarusha e M.Gecaj (Prishtinë, maj 2011)

Sa shpejt ikën koha, ajo rrjedh pa u ndjerë, si ujët e burimit e te njërëzit lë gjurmë të pashlyëra. Ja, u mbush një vit nga koha, kur një grup i vogël prej 11 vetash i Institiutit të Intergtimit të Kulturës Shqiptare, me qendër në Tiranë, bëmë vizita në Shkup, Preshevë e Prishtinë. Atë e kryesonte Dr. Ibrahim Gashi,  i cili vetëm pak ditë më parë u nda nga jeta. Në kryeqendrën e Kosovës, tre veta nga ai grup u shkëputëm dhe bëmë një vizitë shumë të paharruar e mbresëlënëse në shtëpinë e këngëtares së madhe shqiptare, Nexhmije Pagarusha.

Më poshtë po e shkëpus shkrimin e publikuar në librin tim, “Rrahin zemrat arbërore” (Tiranë, 2011). Me këtë rast, ne përsëri i shprehim respektin tonë të veçantë znj. Pagarusha dhe i dërgojmë përshëndetjet më të përzemërta dhe urimet më të mira.

Nga e djathta: Sh. Gosalci, N.Selmani, N.Pagarusha, Z.Hasa e M.Gecaj (Prishtinë, maj 20110

x   x   x

“Kush e ka lexuar një shkrim timin modest këto ditë, ka vërejtur që, ndërmjet atyre rreshtave, kam shënuar dhe një fakt domethënës: Bashkë me kolegët Namik Selmani e Zyba Hysa, në përbërje të grupit të Institutit të Integrimit të Kulturës Shqiptare, që vizituam Shkupin, Preshevën e Prishtinën, ishim pak kohë mysafirë edhe në banesën e këngëtares së madhe e të paparsëritshme të Kosovës e më gjerë, Nexhmije Pagarusha. Nismëtar për këtë vizitë u bë Namiku dhe ai u mbështet në ndihmën e koleges poete  nga Prishtina, Shefqete Gosalci, që ta gjenim shtëpinë e saj dhe, bile, me kënqësi na shoqëroi deri aty. Kolegët tjerë të grupit tonë do të bënin një vizitë të  shkurtër, në mjediset e Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës. Ndërsa ne, tre “guximtarët”, duke iu shkëputur  asaj veprimtarie, morëm udhën për në shtëpinës e znj. Nexhmije. Për këtë fakt, si me shaka, poeti Selmani u shpreh:”…Ndërsa ne, do të vizitojmë Akademinë Pagarusha”.

…E, si mund të  trokisnim, për herë të parë dhe të shkelnim në shtëpinë e kësaj këngëtareje “bilbil të Kosovës”, pa patur një buqetë të stërmadhe me lule të freskëta ndër duar! Se kështu, sadopak, ne së bashku do të shprehnim nderimin, respektin dhe vlerësimin tonë shumë të madh, ndaj një zonje, që zërin e shpirtit të saj e nxori prej aty dhe pastaj e shpërndau fuqishëm, nëpër Kosovë e Shqipëri dhe në të gjitha trojet e stërlashta shqiptare dhe deri në disaporën e largët, ku bashkatdhëtarët tanë janë shpërndarë, si i thonë një shprehjeje, “si zogjtë e shqiponjës”. Shefqetja na kishte folur edhe se Pagarusha nuk kishte qenë mirë me shëndet, kohët e fundit.

Pra, me këto ndjenja dhe me shumë mendime në kokën e secilit, trokitëm në portën e banësës së saj mikpitëse. Sakaq, vërejtëm si vezullimë dielli sytë e saj të shëndritshëm e të gëzuar, pamë që fytyra i mori pamje të kuqerremtë dhe i hapi krahët e na u hodh secilit në qafë, si një shqiponjë krenare, që pret vëllezër e motra nga Shqipëria. Nxituam që, secili nga ne, në këto çaste shumë emocionuese, të shkrepnim aparatet tona fotografike. Por, vallë, a mund të shprehej në ato foto, tërë ai mall, respekt e nderim, që kishim në zemrat tona për krenarinë e këngës  mbarëkombëtare shqiptare? Sigurisht, që jo!…

Të pritur me dashamirësi dhe të gostitur nga znj.Meli, që i bënte shoqëri e miqësi Nexhmijes, zumë vend në divanët e saj të thjeshtë e të bukur. Ajo përsëri u ngrit dhe na përqafoi me mallëngjim, duke na uruar mirëseardhjen dhe duke na falënderuar për këtë vizitë të befasishme dhe shumë të mirëpritur prej saj. Secili nga ne, përpiqej të zinte vend pranë saj dhe të kuvendonte. Pastaj e ndërronte atë e ia lëshonte shokut, vendin e pëlqyr aq shumë, ku do të çmallej  dhe do ta dëgjonte më nga afër atë zë, që dje, pardje…dhe sa e sa vite më parë, e kemi dëgjuar, po pse jo, dhe fshehurazi në Shqipërinë e rregjimit të shkuar. Në këtë “garë” për të biseduar me Pagarushën, e “fiton” radhën Namiku. Ai shpalos një libër të tij me poezi dhe nisë e lexon një nga ato, që dikur ia kishte kushtuar asaj plot nderim, respekt e mirënjohje. Vërejmë se këngëtaren e madhe e pushtojnë emocione të fuqishme. Pastaj, si për ta mbështetur krijimin e bukur të kolegut tonë, ajo çeli një dosje të trashë. Prej andej nxjerr disa poezi, që autorë të ndryshëm ia kanë kushtuar pikërisht asaj. Me duart e zërin, paksa të dridhur, ajo fillon e lexon disa vargje të tyre. Ndërsa ne shprehemi, se ajo meriton jo vetëm poezi të frymëzuara e të bukura, por dhe libra të tërë.

Në këtë mjedis, tashmë të gëzuueshëm, unë gjej rastin e i them Pasgarushës se, kohë më parë,  ia kam patur “zili” këngëtarit tonë Ardit Gjebrea, kur e kam parë në ekranin e një TV-je, që janë takuar e përqafuar bashkë. Po kështu, i flas për kengëtaret e krahinës sime, Malësi e Gjakovës (Tropojë), për Fatime Sokolin, që u nda nga jeta në moshë të re; por dhe për Fatmira Breçanin, për të cilat ajo thotë se ua ka pëlqyer zërin e këngët e tyre. Por i tregoj edhe se, para disa ditësh, “Artistja e Popullit” Vaçe Zela kishte ditëlindjen, që e festoi atje në Zvicër. Për këtë arsye, me ndërmjetësinë e mikut tim në Gjenevë, Alfred Papuçiu, i dërgova asaj një mesazh përshëndetjeje dhe urimi. Nexhmija më dëgjon me vëmendje për këto, që i flas dhe thotë se Vaçja është këngëtare e madhe dhe se është e udhës që mos të harrohen kengëtarët as artistët, të cilët, me zërin dhe shpirtin e tyre,   iu përkushtuan Atdheut tonë të përbashkët.

Po edhe Zyba tregohet mjaft e emocionuar dhe, një e dy, e përqafon fort Nexhmijen, si ta kishte nënë ose gjyshe të saj. I tregon edhe se kënga brilante dhe e fuqishme e saj pëlqehet shumë, deri në Vlorën e saj. Ndërkaq, Pagarusha nga shikon ngultazi, me atë qetësinë e saj të admirushme dhe shprehet: “Që dje, unë u përmirësova pak nga shëndeti. Ndërsa sot jam e shëruar plotësisht, sepse më erdhët ju, në shtëpinë time e më dhatë fuqi e gëzim. Por, ua jap fjalën, se nuk do të sëmurem, të paktën, edhe për një muaj!...” E vështrojmë atë në fytyrë dhe mundohemi të depërtojmë në botën e madhe shpirtërore të saj. Hedhim sytë për rreth e kudo shohim një mjedis  të thjeshtë. Ajo na tregon, me domethënie, se RTVP i kishte lidhur një pension. Më pas, i dha një pension tjetër një fondacion gjerman. Prandaj, mori udhën e shkoi në drejtorinë e RTVP-së e u tha prerazi: “Tani, kam një pension të dytë dhe dua që ju të ma ndërprisni, se kështu mund të ndihmoni dikë tjetër. Ndërsa, ju falënderoj për atë pension, që më dhatë deri tani”. E, natyrshëm, kuptojmë se kështu veprojnë vetëm artistët e mëdhenj.

Minutat kaluan shpejt dhe si pa u ndjerë. I themi Nexhmijes se duhet të ngrihemi, pasi na prisnin kolegët dhe se do të shkonim për një takim me rëndësi, në Ministrinë e Arsimit, Shkencës e Teknologjisë së Kosovës. Por ajo sikur na lutet që të rrimë edhe pak, duke biseduar. Prandaj bisedën e kalon, sa te Kosova e Shqipëria dhe te të gjitha trojet shqiptare. Se ka dashuri e mall që t’i shohë të gjitha përsëri dhe nëpër to të jehojë, prapë e prapë, zëri i saj i fuqishëm, frymëzues e optimist për një jetë më të mirë, në liri e demokraci, në paqe e lumturi të përbashkët.

…Nisemi ngadalë, për të dalë nga dera e banesës së Nexhmije Pagarushës dhe na duket se kemi qendruar vetëm pak minuta aty. E, secili nga ne, dëshiron e shpreson që përsëri do ta vizitojmë e takojmë atë. Ndërsa ajo shprehet, paksa e pezmatuar nga ajo ndarje: “Faleminderit, që më vizituat…Ju pres të vini dhe të shihemi një herë tjetër!”

Nga shkallët e banesës së saj, përzemërsisht e përshëndesim me dorë atë dhe ajo na buzëqesh, me ëmbëlsinë e një të moshuareje dhe artisteje të madhe. Na ngjan se na shoqërojnë deri larg, tingujt e zërit të saj të papërsëritshëm”.

Tiranë, 16 maj 2012

(Nga libri “Rrahin zemrat arbërore”, Tiranë, 2011)

 

 

Fatbardha Demi: TRE EMRAT E GJUHËS DHE KOMBIT TONË: ARBËRESH-ALBAN, MISHËROJNË HISTORINË ZANAFILLORE TË EUROPËS

Fatbardha Demi

TRE EMRAT E GJUHËS DHE KOMBIT TONË: ARBËRESH-ALBAN, MISHËROJNË HISTORINË ZANAFILLORE TË EUROPËS

« Duhet të përçohet sejcila fjalë, që në këtë vënd ajo kurrë të mos shuhet » Ptahhotepi (4000 pk)

Nuk besoj se ka vënd në botë, që emërtimi i popullit, i vëndit, i gjuhës, simboli i flamurit, të ketë vetëm një përfaqësues, siç është rasti i Kombit shqiptar. Po kështu, edhe në histori, folklor, etnografi, arkeologji, monedhat e lashta, zbukurime armësh, djepi, vegla muzikore, besime, etj, të ketë po këtë përfaqësues dallues: SHQIPONJËN !

Sot, sipas albanologëve, emërtimi “shqipëtar” nuk e tejkalon periudhën e mesjetës, dhe lidhet me lashtësinë, me gojdhënën e Pirros kur u drejtohet nënshtëtasve të tij, se « ata ishin bijt e shqiponjës ».

Në shkrimet e Historianëve të parë dhe Mitologji, figura e shqiponjës është e pandashme nga Kryeperëndia e Olimpit-Zeusi, dhe çuditërisht, që të dy këto simbole, nuk janë lidhur me historinë e Kombit dhe gjuhës së shqiptarëve, ndër më të lashtët në Europë. Përse valle?

Në letrën dërguar Karl Reinholdit në vitin 1857, gjuhëtari dhe atdhetari arbëresh Panajot Kupitori shkruan : « shum’u gëzuashë ,çë më kultove e më shkruajte edhe ndë gjuhë të zogut, undrë si thonë Arbëreshtë …(1857) (1)

Kjo shprehje, më shtyu të gjurmoj këtë lidhje të emërtimit të gjuhës së shqiptarëve, me Oborrin mbretëror të Hyjnive Pellazgjike dhe zanafillën e Shkencës së Lashtë.

Në zanafillë, të gjithë flisnin një gjuhë, prandaj ajo nuk emërtohej.

Njoftimet e para historike, nuk japin emërtimin e gjuhës së folur, por vetëm të fiseve (Homeri), sepse të gjithë popujt e lashtë flisnin të njëjtën gjuhë (“pellazgo-shqipen”), por në dialekte të ndryshme të kuptueshme për të gjithë.

Dallimi i parë historik për gjuhën (flasim per “Europën Pellazgjike”), i takon periudhes së shkrimit dhe ushtrimit të sistemit ezoterik të Mistereve, në Egjiptin e Lashtë dhe Degët e tij , me përdorimin e gjuhës artificiale prifterore të pakuptueshme për njerëzit e thjeshtë.

Studiuesi C.H.Vail (“Misteret e Lashta”) pohon : « Kemi të dhëna që Sistemi Egjiptian (Pellazg-shën im) i Misterit, përdorte mënyra të gjuhës së folur, të cilat mund të kuptohesh vetëm nga Initiades.(nxënëxit e shkollës së Mistereve) » (2)

Historianët e Lashtësisë që shkruan në greqishten e vjetër, që nuk ishte ajo e Mistereve të Lashta, duke folur për fiset Ilire, Epirote, Maqedonase dhe Thrake pohonin se ata flisnin « të njëjtën gjuhë », duke e përcaktuar si « gjuhë barbare ».

Sidomos gjuha e ilirëve dhe e maqedonëve është pothuaj e njejtë-Sami Frasheri (3)

Besoj se këtu duhet bërë një sqarim. Në rradhë të parë, duhet të kemi  parasysh se « greqishtja e lashtë » (emërtim i shk19), nuk është greqishtja e sotme : « Gjuha minoike nuk është tjetër veç arvanitase e sotme » (4) Po të heqim zanoret dhe mbaresat nga « shumica e fjalëve homerike të greqishtes së vjetër, e nga fjalët e latinishtes së vjetër, mbeten fjalë arvanitase të qarta ». (5)

Së dyti, duhet sqaruar, në se flitej gjuha priftërore nga banorët athinas , spartanë, e të shumë qytet-shteteve të lashtësisë, apo nga një pakicë sunduese dhe fetare ? Pra, « gjuhën barbare » e flisnin popuj  të tjerë, apo qe një përcaktim ndarës i shoqërisë, të së njejtës popullsi ? Mendoj se cilësimi  « gjuhë barbare », nuk donte të thoshte  thjesht :“gjuhë e një populli tjetër”. Ishte një dallim dhe përçmim, për të gjithë ata që nuk e flisnin gjuhën “misterioze” priftërore, por  gjuhën e popullit, brënda apo jashtë vëndit. Në këtë kuptim, gjuha bënte një ndarje klasore të së njejtës shoqëri. Arsim Spahiu na e pohon kete fakt: “Disa gjuhetarë dhe historianë mendojnë ende njësoj si Dionisi i Halikarnasit (XX,I) i cili thoshte se fjala “barbar” në këtë rast është përdorur në kuptimin - i pazhvilluar, i pagdhëndur” (6) Kjo dukuri qe shumë e përhapur edhe në Europën Mesjetare, e deri në shk 19, si në shtetin helen : « Gjuha Hieratike apo gjuhën e klerit … që sot e quajnë greqishte dhe Demotike, gjuhën e populli, të sotmen  të quajtur arvanitase »(7)

Studimet, gjatë shk 19-20, dëshmuan se gjuha “barbare” e fiseve të shumta Ilire, ishte e njejtë edhe me gjuhën e fisve Etruske, Trojano-Dardane, Frige, Hitite etj. Xhuzepe Katapano jep një pasqyrë të fjaleve hitite (7000 vjet pk), të njëjta me të shqipes. (8) Sami Frasheri, të gjithë këta popuj i quan « shqipëtare », sepse flisnin “gjuhën shqipe”(dmth të  njejtë me shqipen).

Në shekullin e 21-të, bashkjetojnë tre emërtime për gjuhën tonë: “shqipe”, “arbërishte” dhe “albaneze”. Që të treja janë të  lashta, dhe mendoj se lidhen me periudhën zanafillore të racës  sonë. Këtë mendim e bazoj tek emertimet e popujve të parë, të farës Pellazge dhe llogjikës botkuptimore të tyre, gjatë rrugës së krijimit të « Fjalëve ».

Problemi nuk është i lehtë për t’u trajtuar, sepse gjurmimet arkivore historike për Kombin tonë dhe gjuhën e tij, pothuajse janë të pashfrytëzuara dhe të penguara për arësye politike (sidomos pas shk19 dhe sot), dhe të dhenat, veçanrisht për gjuhën, janë kryesisht të bazuara në materialin “familiar” dhe në popull (dialektet dhe trashëgimija gojore).

Rol vendimtar në zbulimin e gjuhës së Lashtësisë, kanë patur studimet shqiptare.

Përse pikërisht studimet shqiptare?

Për arësye se gjuha u lind dhe u zhvillua krahas njeriut. Duke qënë një dukuri e zhvillimit mendor të tij, duhet studiuar zhvillimi botkuptimor dhe i gjuhës së para-ardhësve tanë.

Studiuesi i Universitetit të Kembrixhit, Colin Renfrew, në librin e tij “Archeaology and Linguistics” (1989), shkruan :  “Pasuria gjuhësore e popujve është arkivi i vetëm dokumentar i pakundërshtueshëm, sidomos kur mungojnë prova të tjera, por veçanrisht, është dëshmia kryesore e krijimtarisë njerëzore”.

Studiuesit e huaj, kanë patur mangësi në të dy këto drejtime: si të njohjes së zhvillimit botkuptimor të Kombit tonë (besimeve dhe traditës), ashtu edhe të gjuhës sonë (dy dialekteve bazë, Toskërishtes dhe Gegërishtes.

Po sjell një shëmbull: Sipas Frankfort (“Aventura Intelektuale e Njeriut të Lashtë”), Perëndia egjiptiane (pellazge) Atum, do të thotë i vet-krijuar… (9) ndersa  Xh.Katapano, e zberthen në: “at=baba u=unë m=mëmë” (10) Që të zbulojmë origjinën e tre emrave të gjuhës sonë (arbërishte, shqipe dhe albaneze) duhet të zbulojmë rrugëtimin me të lashtë,  mendor (botkuptimor) dhe gjuhësor (dy njesi të pandashme), të të parëve tanë.

Si u krijuan fjalët në Lashtësi ?

Christian Jacq, drejtor i Institutit Ramses, thekson se: « Asgjë nuk ju la rastësise sepse përçuese e kësaj shprehije qe një gjuhë e shenjtë, hieroglifet, emri egjiptian i të cilëve është “medouneter ”…Medouneter-“fjala” ka kuptimin “shkop”, “bastun”: me fjale të tjera, hieroglifet janë shkopinjtë ku mbeshtetet njeriu për të ecur në rrugën e dijes » (11)  Ky përcaktim , për krijimin e fjalës, i vërejtur sakt, por i shpjeguar gabim, nga studiuesi francez, zbërthehet qartësisht me gjuhën shqipe. Kemi faktin se « fjala » nuk u krijua rastësisht. Gjithashtu ajo emërtohet « medouneter » Po ta ndajmë në pjesë, kemi : me(n)do-un-e tërë . Kjo fjalë ka një frazë të tërë brënda saj : foljen « me(n)do(j) », e realizuar nga njeriu « u-n », si ndërmjetës apo zbatues i « e Tërë »,. Sipas Xh.Katapanos, « Ngaqë Zotit nuk mund t’i jepet një emër, që të shprehte thelbin e tij, realitetin përmbajtësor, Thoti e emërton : TËRË : i tëri, i ploti, absoluti. » ( 12) I thjeshtëzuar, ky emërtim mund të përkthehej: « Fjala » është një krijim i Perëndisë!

Duke qënë Fjala, një krijim hyjnor, në botkuptimin e njeriut të lashtë, ajo shënohej me një yll (13). Siç na e sqaron studiuesja NerminVlora, fjala „yll“ përfaqëson elementin hyjnor  dhe gjëndet vetëm tek gjuha jonë: „fjalën  „yj“( yj- yjnor – hyjnëron)  nuk e kam gjetur në asnjë gjuhë tjetër me perjashtim të shqipes…megjithëse ishte e përhapur në të gjitha mbishkrimet e lashtësisë, nga Egjeu deri në Atllantik „ (14)

Gjenialiteti i studiuesit Xh.Katapano qëndron, jo vetëm që zbuloi alfabetin fonetik të hieroglifeve egjiptiane nëpërmjet gjuhës shqipe, por duke e marrë FJALËN, si një prodhim „hyjnor“, në botkuptimin e njeriut, tregoi rrugën e krijimit të saj.

« Jam marrë me fjalën, si mjet i shprehjes së mendimit të zakonshëm, por edhe e domethënies “ezoterike”(besimit), pasi në zanafillë, kjo ishte ana më e rëndësishme e fjalës. Tek  fjala mund të gjejmë, nëse studiohet në thellësi... jo vetëm domethënien e zakonshme të saj, por edhe magjinë e pushtetit të saj krijues. Për të aritur këtë,  DUHET TË NJIHET ÇELËSI I FJALËS, të dihet se në çfarë mënyrë ndërtohej fjala në zanafillë »  (15)

Po kush ishte « çelësi » i fjalës ?

Janë tingujt (germat) apo rrokjet simbole, që përmbajnë brënda tyrë një “histori”. Me të drejtë mund t’i emërtojmë si Historinë (apo « Iliadën ») e parë të shoqërisë njerëzore.

Në këtë Histori, përshkruhet botkuptimi zanafillor (hyjnor dhe shkencor) i njeriut mbi formimin e Natyrës dhe proçesin krijues të tij. Nga Lashtësia na kanë ardhur shumë legjenda për Krijimin, një nga të cilat është edhe ajo e sjellë nga Katapano, lidhur me  gërmën e parë të krijuar nga Zoti : « i » - « Që duall nga Adhami i çuditur/ për sa pa gjithësinë të ndritur » (16). Sipas studiuesit, gërma « i », « në doktrinën e Thotit, përfaqëson Fuqinë Krijuese të Zotit… është vetë FJALA …Jo rastësisht pikërisht rrënja « i » qëndron e pandryshueshme në të gjitha fjalët shqipe që përmbajnë konceptin e dritës, me të cilën identifikohej vetë Zoti. (17)

Hieroglifi që përfaqëson gërmen « i », paraqitet në formën e pendës. Besoj se ajo i përket Shqiponjës, si zog i hapsirës qiellore pakufi (Lirisë) i ndodhur  ndërmjet Diellit (Krijuesit-Dritës–Dijes) dhe Tokës.

Gjithashtu,  jo pa kuptim është fakti se Dija që përvetesohet edhe sot nëpërmjet Alfabetit (leximit, fjalës), në të gjithë Europën,  fillon me germën « A » që në shkrimet hieroglifike përfaqësohej me figurën e shqiponjës,  në arbërisht : AIN.

Me germën « i », emërtohet shqiponja në dialektin çam « Ipe ». Dh.Pilika na sjell një këngë çame të lashtë, « të thinjur », siç e emërtonin vëndësit :« Pirro-Burri, vetë ipja e qiellit… me flamurin me ipe në ballë ». (18) Sipas mendimit tim, duke patur parasysh se shqiponja është zog i lartësive të mëdha, afër Diellit dhe e trajtuar si zëdhënëse e Zeus-it, fjala « ipe » duhet të jetë formuar nga « i » + pe dmth:

Krijuesin, (ti) e pe.

Në flamurin e përdorur në vitin 1914-1920 në Shqipëri, Shqiponja mban në kthetra shigjeta rrufeje (dritën e Qiellit). Po kështu edhe Sfinksi etrusk, paraqitet me krahë shqiponje, që (sipas mendimit ezoterik) i duhet njeriut që të mund të ngrihet në hapsirat më të larta të DRITËS, drejt Qiellit . (19)

Tek Sami Frashëri, fjala « të lirë » na jepet «  të dlirë » dhe për Shqiptarët : « Ilyrianet a të Lirëtë (të Dlirëtë) , … »(20)  një bashkim kuptimplot i gërmës « d »-i ( “di” e barazvlefshme me “dritë”ne dialektin çam) dhe « liri ». Kete e pohon edhe studiuesi Katapano : « Ilir dmth Shqiptar ,dmth bir i Lirisë dhe i Dritës ». (21)

Si përfundim : Arbërit, duke e pranuar gjuhën e tyre, si një krijim HYJNOR, e lidhnin me Shqiponjën, “ Zogun e bekuar të Hyjit”- sipas S.Frashërit(22)- që ishte simbol i Dritës ,Dijes dhe Lirisë.  Prandaj Xh.Katapano “Fjalën”, lëndën përbërëse të gjuhës shqipe, e quan “Fjala-Dritë” dmth Fjalë-Hyjnore: “Thoti krijuesi i parë i doktrinës së FJALËS-DRITË”.  Emërtimi i gjuhës sonë, e ka zanafillën tek Miti i Shqiponjës i lidhur me Perëndinë-Diell, dhe nuk është i periudhes së Mesjetës. Mbledhesi i folklorit arberesh Anton Belushi, na sjell një këngë nga Piana degli Albanesi (1985): “Na t’i falemi t’yn’ Zoti/ po me gluhen çë na dha/si dhe i falej Kastrioti/e gjëria nga rrjedhim na” (f107 “Ricerke e studi tra gli arberori dell’ Ellade”1994)

Si përfundim: Kuptimi i saktë i emërtimit « Gjuha Shqipe », është « Gjuha Hyjnore » apo “Gjuha e Dritës-Hyjnore” ( Perëndisë Diell) . Ky emërtim është historik dhe shkencor, dhe i përket zanafillës së zhvillimit botkuptimor (ezoterik e mitik), të njeriut europian. Emërtimi “Gjuha Shqipe” nuk buron nga fakti, se flitet nga një  popull që jeton në male, ku e ngre folen shqiponja.  Studiuesi Xh.Katapano e thekson veçanrisht këtë: “« Jam marrë me fjalën, si mjet i shprehjes ...së domethënies “ezoterike”(besimit), pasi në zanafille, kjo ishte ana më e rëndësishme e fjalës“(23)

Dëshmi të natyrës hyjnore dhe ezoterike të gjuhës shqipe, e kemi edhe në ditët e sotme tek emërtimi i dyfishtë: “AT+dhe” dhe “MËMË+dhe”, për hapësirën tokësore të Kombit tonë. Sipas Mitollogjisë ,Pellazgët lindën nga Dheu. Në teorinë Memfite, “ Krijuesi- ATEM, Zoti At dhe MËMË në të njejtën kohë … përfaqësonte, bashkimin e së « përjetshmes mashkullore » dhe të « përjetshmes femërore » tek Zoti, dy veti hyjnore thelbësore dhe koresponduese “ (24)

Arbërit – Albanet - Shqiptaret dhe gjuha e tyre

Fakti që edhe në shk 21 bashkjetojne tre emërtime për të njejtin popull dhe gjuhën e tyre , përbën një problem, deri më sot të pa trajtuar shkencërisht.

Duhet të kemi parasysh se emërtimi i gjuhës, është në vartësi të emërtimit të popullit që e flet atë.

Sipas Eqrem Çabeit “Emri i ri, Shqiptar, na shfaqet në fund të shk 17 në gadishullin ballkanik, si emër familjeje dhe bëhet emër Kombëtar krahas atij “arbër”.(25) Duhet vërejtur se Pr.Çabei, nuk e trajton origjinën e emërtimit “shqiptar” dhe kush familje e ka mbajtur këtë emër. Në këngët “e thinjura “ (te vjetra) çame, nga trevat e Thesprotisë kemi një ngjarje që lidhet me figurën historike te Pirros.  Kur qe i vogël, e çuan tek mbreti i Shkodrës : “O mbret i nderuar/ t’u rritet nami e rrofsh e klofsh sa malet/ Kaha Iperoja (nga Shqiperia) na të kemi ardhur/ të t’besojmë kët zok të ipes / të na rritet ipje e vërtetë”. (26) Të bie në sy, që vendi emërtohet “Iperia” që dëshmon se ky emërtim qe i përhapur në popull. Se sa larg shkon në kohë dhe sa shtrirje ka ky emërtim, është një problem i hapur.

Në rast se emërtimi “gjuha shqipe” është me  zanafill botkuptimor (ezoterik-fetar), ai “arbërishte” dhe “albaneze” për gjuhën e “arbërve” dhe të “albanëve”,  është mirëfilli historik.  Eqrem Çabei , pohon se në lashtësi, janë përdorur nga të huajt, si emertimi “arbër” edhe “alban” dhe ka qënë i përdorur dikur përgjithsisht si emër populli edhe në tokën shqiptare prej vëndësve. (27). Sipas gjuhëtarit, përdorimi më i vjetër i emrit, tek latinët dhe bizantinët ka qënë trajta “arb” (për popullin Arbanenses-1166 dhe Arbanum,për vëndin 1204) nga koha e Anzhuve (1271) u përdor kryesisht rrënja “alb”. (28)

Përse mendohet se rrënja “arb” është më e vjetra ? Sot, studiuesit shqiptarë e trajtojnë emrin “arbër” apo “arban” si fjalë të përbëre: dmth “ai që punon arën” (ar + bën), pra një popull bujqësor. Filozofi dhe gjuhëtari gjerman Maks Myler (shk19) provon, se emrat e shumicës së popujve arianë (pellazgë-shën im) janë të përbërë prej fjalës “arë” (29)

Sipas Mark Tirtës, ritet, zakonet e besimet e karakterit bujqësor e blektoral ishin shumë të rëndësishme për Arbërit dhe janë të njejta në të tërë trevat ku ata banonin. Gjithashtu “parmënda, është një element mitologjik thjesht shqiptar, që nuk e ndeshim tek popujt e tjerë…parmënda ishte arm e Zeusit”.(30)

Studiuesi Niko Stillo në librin e tij “Etruskishte Toskërishte”, arrin në përfundimin se: “Në zanafillë të Farës Pellazge “nuk kemi emra, por karakterizime nga veprime të ndryshme të tyre” (31) Pra, emërtimi “arbëresh” mund ta pohojme si më të lashtin sepse tregon nje nga “profesionet” e para te njeriut primitiv. Emërtimi “gjuha arbëreshe” bashkjetonte, me vlerësimin ezoterik të gjuhës, si “gjuhë Hyjnore” apo “gjuha e Zogut”. Rilindasit, që e njihnin mendimin ezoterik të Lashtësise, e kanë  emërtuar shpesh kështu, dhe për këtë janë akuzuar nga disa “analiste”te paditur te medias, për “romantizëm” jo shkencor. Kohët heroike, veçanrisht të shekullit 15 në trevat autoktone, i dhanë përparësi emërtimit të pasardhësve te Pirro Burrit, si bij të Shqipes (Ipes së Dritës-Diturisë-Lirisë) dhe gjuhës -“Gjuha Shqipe”.

Po emertimi “alban”, ku e ka zanafillën ?

Sami Frasheri pohon se emërtimi “Albania” është përmëndur nga gjeografet e Greqisë së vjetër dhe të Romës,  për krahinat e Dagestanit dhe të Shirvanit në Kaukaz. Por edhe Skocia (e Anglise) emrin e lashtë e ka « Albani » ose « Albania » (32) Po kështu edhe Qëndra fetare (e priftërinjve) të eolëve pranë Romës, më parë quhej Alba Longa dmth Albania e mërguar. (33)

Siç dihet, të gjithë Mbretërit Pellazgë të Lashtësisë, popujt dhe vëndin ku jetonin apo e pushtonin, i emërtonin me emrin e tyre (Aleksandri i Madh la pas vetes, afro 70 qytete me emrin e tij). Me qënëse rrënja “alb” haset si toponime në disa kontinente, duhet kërkuar një Kryembret, që ta ketë emrin ALBAN ose me rrënjën ALB.

Studiuesi  i shquar i pellazgollogjise, shqiptare dhe botërore, Niko Stillo, pohon se “Albani-Ari-Floriri, themelues i kësaj dinastie (të albanëve) rrojti në shk 21 pk . Emri i vërtetë i tij është Momfeu, mbret i Çamërisë (në greqisht Thesprotia dmth Vëndi i Parë). Ky vënd më vonë u quajt Epir...Në shkrimet etruske, me alfabetin e sotëm shkruhet Alpanu dhe Alpan, grekët „p“ e ndruan me „v“ dhe latinët me „b“, për rrjedhoj kemi emrin Alban... Ndërsa për Albanët, nga historianët antikë grekë e latinë ka të dhëna, për prijësin Alban nuk gjejmë as një citat. Natyrisht kjo s’ka ndodhur rastësisht .“ (34)

Përdorimi i rrënjës „alp“ dhe me vone „alb“nga latinët, (Vargmalet e Alpeve te Europes dhe Shqiperise) ruajti të njejtin kuptim ezoterik, me kuptimin e Dritës diellore dhe Bardhësise. Pra emrin pellazg të Mbretit Momfeu apo Alpan, mund ta përkthejmë Mbreti-Diell, siç e mbiquanin veten Faraonët dhe Mbretër të tjerë ne Lashtesi. Në mbretërinë e Albanit, në Çamëri, ndodhen të tre mbretëritë ezoterike: ajo Qiellore (në malin e Olimpit), ajo Tokësore (Dodona, faltoria e parë Pellazge) dhe Nëntokësore (Hadi apo Ferri i Dante Aligerit). Në të treja sundoi Albani dhe bijtë e tij. Kjo familje hyjnore çame, i dha europianëve gërmat që përdorin, dhe me të cilat ata shkruan Historine e tyre, copëzat e së cilës lexohen sot nën emrin e Homerit (“Iliada” dhe “Odisea”) si dhe shumë shpikje, një prej të cilave lidhet edhe me emrin e sotëm të Europës. Ky emer i takon mbesës së Alpanit, që ne e njohim me emrin Athina, por që emërtohej edhe Europa, sepse ndërtoi urën mbi lumin Eufrat (E UY UR PA dmth “te parën ure shikoi” ). (35). Kjo Histori familjare e Albanëve,e mitizuar dhe adaptuar për nevojat e feve të reja, ndodhet edhe në dy librat e shenjtë, tek Bibla dhe Kurani (“Etruskishte Toskerishte”).  Emrin e Mbretit-Diell dhe simbolit hyjnor të tij- Shqiponjës, sot e ka gjuha dhe Kombi ynë, pasardhës të Dinastisë Pellazge të Albanëve.

Për çdo njeri, mbetet mister se përse ALBANI, u fshi nga Historia e Lashtësisë.  Por po të rradhisim disa nga emrat qe i përkasin këtij mbreti pellazg të Çamërise, e gjithë Historia e Lashtësisë europiane që studiohet sot, do të bjerë si një kështjellë rëre. Ja disa nga emrat e Albanit: Joni, Osiris, Elini (Heleni), Egjipti etj. Gjithashtu ai ishte baba i dy Mbretërve luftarakë dhe shpikës : Sharrias dhe Nakos edhe këta me shumë emërtime, ndërmjet të cilëve Sheshosi, Kadmi, Finiku, Prometeu, Zeusi, Dionisi, At-i, Mino (mbret i Mikenës),Oqeanos, Danai, etj. Historia e Lashtësisë, këto emërtime të shumta të Kryembretit çam, ALBANIT (Alpanit), të dy bijve të tij të famshëm dhe familjes së tij, si copëzat e kristalit, i ka thërmuar në mbretër të shumtë e pa asnjë lidhje midis tyre. Jam e bindur se eshtë e afërt dita, kur studiuesit shqiptarë, do ta zgjidhin përfundimisht, këtë lëmsh shekullor të Historisë së Lashtë europiane.

Natyra e dyfishtë (ezoterike dhe historike) në emërtimin dhe krijimin e gjuhës sonë, që zbulon zhvillimin botkuptimor (mitik dhe shkencor) të njeriut mbi Tokë, nuk gjëndet tek asnjë gjuhë tjetër.

Si perfundim:  Kjo Histori zanafillore e Europës dhe më gjërë, ndodhet brënda tre emrave të  gjuhës që flasim,  arbereshe-shqipe-albaneze dhe të Kombit tonë, Arbëresh-Shqipëtar-Alban.

FUND

Fatbardha Demi

10.05.2012

 

(1) - f311 “Netet Pellazgjike te Karl Reinholdit 1850-1860” K&B Tirane, 2005

(2) - f221  George G. M. James “Trashegimi e vjedhur” Plejad, 2009

(3) - f241 Sami Frashëri  vellimi II, Tirane, 1988

(4) - f312 Niko Stillo “Etruskishte Toskerishte”

(5) - f.139 Aristidh Kola « Gjuha e Perëndive »

(6) – Arsim Spahiu “Kufiri ndares mes epiroteve dhe grekeve te vjeter” floripress.blogspot.com/

(7) - f139 Niko Stillo (po aty)

(8) - f199 Xhuzepe Katapano “Thoti fliste shqip” Botime Enciklopedike,Tirane 2007

(9) - f244 George G. M. James (po aty)

(10) - f49 Xh.Katapano (po aty)

(11) - f11, « Mësimet e Ptahhotepit, Libri më i lashtë i botës », Logoreci, 2006

(12) - f176 Xh.Katapano (po aty)

(13) - f21 « Mësimet e Ptahhotepit, Libri më i lashtë i botës »

(14) - f 43 Nermin Vlora Falaski „Prona Gjuhësore dhe Gjenetike“ 1997

(15) - f196 Xh.Katapano (po aty)

(16) - f101, (po aty)

(17) - f22    (po aty)

(18) - f39 Dhimiter Pilika “Pellazget origjina jone e mohuar”Botimet Enciklopedike,Tirane, 2005

(19) - f52 Xh.Katapano (po aty)

(20) - f 21,24 S.F Vepra v2 Rilindja,Prishtinë,1978

(21) – f28 Xh.Katapano (po aty)

(22) - f22 S.Frasheri (po aty)

(23) - f196 Katapano (po aty)

(24) - f49 Katapano (po aty)

(25) - f18 Eqrem Çabei “Shqiptarët midis Perëndimit dhe Lindjes” Çabei, 2002

(26) - f38 Dhimeter Pilika (po aty)

(27) - f10 Eqrem Çabei (po aty)

(28) - f10,11 (po aty)

(29) - f237 S. Frasheri vellimi II, Tirane, 1988

(30) - f273Mark Tirta “Mitollogjia nder shqiptare”

(31) - f61 N.Stillo (po aty)

(32) - f259 S.Frasheri (po aty)

(33) - f19 N.Stillo „Iliriada“ Athine, 2005

(34) -  f7  (po aty)

(35) - f315 Niko Stillo “Etruskishte Toskerishte

 

Murat Gecaj: MBRESA TË PASHLYERA, NGA SHKOLLA E LARTË E BORASIT

MBRESA TË PASHLYERA, NGA SHKOLLA E LARTË E  BORASIT

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë

Në mjediset e Univesitetit (nga e djathta): V.Kona, S.Demaku e M.Gecaj

1.

Sapo kishim dalë nga një vatër e madhe e diturisë dhe kulturës, pra Biblioteka e Borasit. Edhe aty u “ngarkuam” me shumë përshtypje e mbresa të bukura e të paharruara. Unë me vete mora “simbole” të saj, pra dy libra të ilustruar për fëmijë dhe nuk i lëshoja nga dora. Sigurisht, vizita në institucionin më të lartë arsimor, shkencor e kulturor të qytetit të Borasit, përbënte për ne një ngjarje të shënuar. Pra, për këtë  gjë, natyrisht, kishim mjaft kërshëri. Shoqëruesit tanë të pandarë, publicistët dhe shkrimtarët Sokol Demaku e Bahtir Latifi na kishin paralajmëruar se biseda jonë do të përqendrohej, kryesisht, rreth mësimdhënies së matematikës në shkollë. Aty na shoqëroi edhe mësuesja e “Fjerdignskolan”, Anete Ekelund. Nuk e kam informacionin  e mjaftueshëm, edhe pse nuk është ky profili im. Megjithatë, kam lexuar se mësues e drejtues, vizitorë nga shkollat e Borasit në Durrës, janë intersuar posaçësrisht për  praktikën e mësimdhenies së matematikës në shkollat shqiptare, duke e vlerësuar përvojën e tyre. Por edhe pse asnjëri nga ne, katër mysafirët nga Tirana, nuk e kishim këtë profil, megjithatë, dëshironim të bashkëbisedonim me pedagogë të atij Universiteti.

Një bisedë e thjeshtë, por me përmbajtje  mjaft domethënëse.

Na pritën ngrohtësisht e na uruan mirëseardhjen përgjegjësi i departamentit të mësimdhënies, Lash Erikolson  dhe pedagogia Monika Rundgren. Plot vëmendje, me vështrim të përqendruar, radhazi, ata nisën të na flisnin për jetën e këtij institucioni të lartë shtetëror arsimor. Kështu, personeli përbëhet nga rreth 100 veta, që shërbejnë në 6 seksione të Universitetit.Ndër të tjera, na informuan se përveç sigurimit nga studentët të teksteve mjaft cilësore dhe kujdesit për dhënien e leksioneve me nivel të lartë shkencor nga pedagogët, shumë prej të cilëve me kualifikim të posaçëm e grada shkencore, funksionon një bazë e pasur materiale. Sipas degëve e profileve, ka kabinete të pajisura me teknikën më të fundit dhe aty studentët, të shoqëruar nga pedagogët e tyre, hyjnë normalisht në brendësinë e temës, që shvillohet dhe në botën e lëndës, që lidhet me të.Përvetësimi logjik i dijeve dhe paraqitja e tyre nga studedntët para pedagogëve, bëhet në mënyrë të natyrshme, të çlirët dhe jo “të ngurosur”. Synohet që studentët mos të bëhen “automate”, duke mbajtur mend emra, data e ngjarje etj. Por punohet me ngulm që ata të fitojnë njohuri dhe koncepte bashëkohore, sa më natyrshëm dhe kjo bën që ato të ruhen gjatë në kujtesë.

2.

Siç e kam përmendur edhe në një shkrim tjetër nga kjo vizitë, ishte mjaft intersant shkëmbimi i mendimeve tona për “fatin” e shkollës së sotme, si në vendet tona dhe në shkallë botërore. Pra, natyrshëm, po diskutohet gjerësisht kjo temë “e nxehtë” në Suedi, në nivele të ndryshme dhe, bile, po hartohen e mbrohen tema për master doktoratura ose tituj të lartë shkencorë, për domosdoshmërinë e lehtësimit të ngarkesës fomale, në shkollat e kategorive të ndryshme. Kjo gjë lipset bërë që nga hartimi i plan-programave dhe teksteve më të thjeshtëzuara dhe të pangarkuara me njohuri të panevojshme, kur dihet se nxënësi e studenti i sotëm  i merr ato, në rrugë dhe me mjete të ndryshme e të reja. Në një farë mënyre, kërkohet që përshpejtimi i teknikës e teknologjisë bashkëkohore mos ta mbingarkojë, por ta lehtësojë shkollën e sotme dhe atë të së ardhmes.

Sigurisht, këto që shkrova këtu për këtë çështje thelbësore të shkollës sot dhe që i diskutuam jo me imtësi me kolegët e Universitetit të Borasit, na hapën një “dritare” të re. Por, mendojmë, që këtë përvojë dhe praktikë në diskutim nga miqtë tanë të arsimit në Suedi, duhet ta njohin e ta marrin edhe drejtuesit e univesiteteve në Shqipëri dhe, pse jo, të tërheqë vëmendjen e Ministrisë së Arsimit dhe Shkencës.

Meditim, për çfarë pamë dhe biseduam, me kolegët e mikpritësi tanë

(e dyta majtas, Monika Rundgren)

3.

Me interes të veçantë për ne ishin edhe vizitat nëpër mjediset e këtij Universiteti. Disa nga ato informacione  “me bukë”, që na i dhanë mikpritësit tanë, ne i pamë të konkretizuara mirë, në praktikën e pëditëshme të mësimdhënies. Këtë gjë e vërejtëm gjërësisht në auditore e kabinete, shumë të pajisur e funksionalë, por dhe në bibliotekë e kudo tjetër. Nuk po flas këtu për mjediset e këndshme, plot ndiçim e të ajrosura etj.

Kur po lagoheshim nga kjo vatër e lartë e dritës dhe diturisë, shkencës dhe kulturës së Borasit, e kthyva përsëri vështrimin drejt saj. Në mend po sillja edhe ato, që na treguan, se aty, si në shkollat më të ulta e të mesme, mësojnë dhe aftësohen për jetën, sa e sa bij e bija emigrantash, nga shumë shtete të botës. Ndër ta, sigurisht, janë dhe fëmijë të emigrantëve shqiptarë, të cilët aty e ndiejnë veten plotësisht të barabartë dhe të integruar ndërmjet studentëve vendës suedezë. Se e tillë është ndërtuar dhe e tillë funksionon jeta në këtë vend e shtet ndër më demokratikët dhe socialët në botë. Prandaj ishte kënaqësi dhe kujtim i bukur dhe i paharruar që ne, një grup i vogël nga Tirana, e vizituam atë, në një nga ditët e mesprillit 2012.

Tiranë, 12 maj 2012

 

Ela Karczewska : Shqipëria një vend me kontraste

Ela Karczewska

Shqipëria një vend me kontraste

11 Maj 2012

Programi televiziv për kulturën e Esperantos (foto Stanisław Mandrak)

Duke kërkuar në arkivin tim disa të dhëna, rastësisht gjeta një artikull me një intervistë të bërë në vitin 2003 ndaj një gazetareje vendase. Ajo më pyeti mua, ndër të tjera, për ëndërrat e parealizuara. “Të vizitoj Shqipërinë”,-ishte përgjigjia ime.

Unë kam lindur në një qytet të vogël në Silezinë e Poshtëme. Aty banonin familje të ndryshme, që për shkak të ndryshimit të kufijve pas Luftës së Dytë Botërore kërkonin mundësis të reja për të jetuar në paqë: madje kishte edhe grekë edhe shqiptarë dhe më duket, që sidomos fëmijët jetonin në harmoni duke frekuentuar të njëjtën shkollë.

Në vitin 2012 Tomasz Chmielik përktheu në Esperanto librin “Lëkura e Qenit” të shkrimtarit të sotëm shqiptar Fatos Kongoli dhe me përpjekje të përbashkëta të sponsorëve, ndër të tjerë, të alzasianit Edmond Ludvig dhe të bibliotekave të Podlahisë, libri u botua në Bjalistok. Kjo ngjarje lindi idenë për të udhëtuar në Shqipëri dhe për t’u takuar me autorin. Polakë, një suedez dhe një letoneze ranë në ujdi nëpërmjet internetit për t’u takuar në Tiranë më 14 prill 2012.

Në aeroport në mesnatë na priti mësuesi Bardhyl Selimi- organizuesi vendor i qendrimit tonë. Një grup i dytë erdhi nga Krakovi, përmes Kroacisë me mikrobuz. Qëllimi ynë ishte jo vetëm të njiheshim me vendin, por edhe të propagandonim Esperanton duke treguar, që në vende të ndryshme ajo mund të përdoret për takime ndërkombëtare. Një intervistë 50 minutëshe për Esperanton, e bërë me ne, u pa në tërë Shqipërinë. U bë edhe një takim në Akademinë e Shkencave dhe në Ministrinë e Kulturës të Sporteve dhe Rinisë, një ligjëratë në Universitetin e Tiranës për studentët e gjuhëve të huaja. Jola Kieres, nga Nowy Sacz dha nje mësim të Esperantos argëtueshëm për studentët duke përdorur metodën Cseh. Bardhyli shfrytëzoi rastin për të shkruar në tabelën e zezë adresën e kontaktit për kursantët e ardhëshëm.


Studentët universitarë në Tiranë dëgjojnë me vëmëndje për Esperanton (fotoFotis Stanisłaë Mandrak)

Momenti më i rëndësishëm i qendrimit tonë ishte takimi me autorin e librit. Duke hamëndësuar, që bëhet fjalë paksa për biografinë e tij prisja një takim me një donzhuan të frustruar, por jo..Modest, i hijshëm në marrëdhëniet ndërnjerëzore, me një të folur me zë të ulur dhe shumë të përzemërt, ai na la shumë pështypje të mirë.

Me rastin e paraqitjes së librit në Akademinë e Shkencave u takuan politikanë, akademikë, përfaqësues të organizatave joqeveritare, diplomate, esperantistë dhe shumë gazetarë. E adhurova lehtësinë me të cilën Bardhyl Selimi përkthente njëkohësisht fjalimet e Tomasz-t, Fatosit dhe të folësve të tjerë. Zgjoi duartrokitje njoftimi që, falë gjuhës universale, “Lëkura e Qenit” ka mbërritur në Poloni, Luksenburg, SHBA, Brazil dhe, madje, në Madagskar. Tomasz kishte rastin të tregonte për libra të tjerë të autorëve shqiptarë të përkthyer në Esperanto.

Çfarë duhet të bëjnë esperantistët në qytetin tuaj për të tërhequr përfaqësuesit e shtatë televizioneve, minimumi të 10 gazetave vendore dhe mbarekombetare, përfaqësuesit e radiostacioneve? Këtë herë mjaftoi, që ata të paranjoftoheshin për takimin me shkrimtarin e shquar, vepra e të cilit është botuar në një gjuhë të rrallë dhe ekzotike, por që flitet në 120 vende. Fjala “Esperanto” ishte e vetmja, që e kuptoja duke provuar t’i lexoja ditën tjetër gazetat. Ne sollëm 50 kopje të “Lëkurës së Qenit” në Esperanto për të marrë autografë nga autori. Urimet për Bibliotekat e Podlahisë i nënshkroi edhe ish ambasadori i Shqipërisë në Poloni.

Të gjithë njerëzve të shquar ne u dorëzuam një përshëndetje me shkrim nga drejtori i Bibliotekave të Podlahisë në Esperanto në formën e një letre private dhe nga dy libra të botuar në Esperanto në Bjalistok. Të gjithë provuan t’i lexonin ato!

Autorja ne qender me pantallona te bardha

Shqipëria është për mua një vend i çuditshëm, me kontraste. Një gjuhë tjetër, një mendësi tjetër. Hamendësova të shoh një provincë ruse dhe më shokuan shtëpitë supermoderne që qendronin pranë shtëpizave të rënuara. Qendra e vjetër e Tiranës në fakt nuk ekziston më. Rrugës drejt fshatrave, më trishtuan skeletet e fabrikave të dikurshme që prodhonin duke përdorur teknologji ruse ose kineze por tani të mbyllura për mungesë porosish. Në shitoret moderne vetëm gjuha e etiketave të çmimeve tregon se në cilin vend ndodheni sepse prodhimet janë vërtet ndëkombëtare. A mund të përfytyroni 1000 palë këpucë të përdorura të varura në një shufër hekuri që përdoret si ekspozitë? Edhe një shitore të tillë e pashë në Tiranë. Duke ditur që në Shqipëi 25 % e prodhimit vendas jepet nga bujqësia, shpresoja të vizitoja pazare të hapura plot me ushqime dhe ëmbëlsira orientale. Me keqardhje, atje shiteshin vetëm tesha të përdorura ose kineze.


Me shkrimtarin Fatos Kongoli

Shaban Hasani- udhëheqësi ynë gjatë ekskursioneve turistike-më tregoi që shumë familje shqiptare kanë jashtë shtetit përfaqësuesit e vet, që më herët kanë ikur ose kohët e fundit kanë udhëtuar ligjërisht për të punuar në të zezë dhe për të dërguar para në atdhe. Për kohën e tmerrshme të qeverisjes se Enver Hoxhës tregon një ekspozitë në Muzeun Historik Kombëtar në Tiranë. Kjo tashmë ka kaluar, dhe shqiptarët sërish zgjohen pa frikë. Që nga ora 7 në mëngjes kafenetë janë plot me burra  që bisedojnë duke pirë një kafe të fortë. Duke shëtitur përgjatë plazhit në Durrës adhuron shtëpitë moderne të pushimit dhe pishinat blu me ujë të kristaltë për fëmijët e vegjël. Pranë duket një tubacion me të cilin shtëpia e pushimit (?) nxjerr papastërititë në det. Mbi shumë çati të shtëpive të larta dhe të ulëta janë vënë depozita të mëdha uji, sepse në lagje të ndryshme të Tiranës dhe në qytete të jera ai është i racionuar.

Tirana, kryeqyteti i Shqipërisë (foto: Stanisłaë Mandrak)

Në universitet pashë një rini të rregullt, të veshur mirë por në rrugë dukeshin njërëz modestë: jo elegante, jo të mjerë. Më pëlqeu që burrat duken gjithnjë të saporruar dhe kanë flokë të prera shkut. Të gjithë duken paqësorë dhe të durueshëm: ata na buzëqeshnin kur ne provonim të merreshim vesh me ta. Sipas meje, nuk kishin komplekse. Përshtypjet e pëgjithshme janë tepër pozitive dhe unë shpresoj të kthehem në Shqipëri pas disa vitesh për të parë atë që nuk munda ta shoh gjatë qendrimit disa ditor tani. Shpresoj që ardhja jonë i ka ndihmuar esperantistët vendas të propagandojnë Esperanton te rinia gjë që me gjithë zemër ua uruam mikpritësve tanë duke u dhënë lamtumirën.

Përktheu Bardhyl Selimi


Ky artikull do botohet në numrin e qershorit të La Ondo de Esperanto (2012).në internet: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2012/05/212albanio/

 

Murat Gecaj: ÇFARË NA TREGOI DREJTORI I SHKOLLËS, PER KETTISEN?

ÇFARË  NA  TREGOI  DREJTORI  I SHKOLLËS, PER  KETTISEN?

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë

Nga e djathta: M.Gecaj, Per Kettisen e Bahtir Latifi (Boras-Suedi, 16 prill 2012)

Pothuajse në të gjitha shkrimet e publikuara, në ditët pas kthimit tonë nga Suedia, kam gjetur rastin ta përmend drejtorin simpatik dhe dashamirës të shkollës së Borasit, Per Kettisen. Të them të vërtetën, edhe më parë kam patur njohuri të përgjithshme për të. Kjo sepse kisha lexuar shkrime, por dhe me kishte folur posaçërisht miku e kolegu im, Viron Kona. Bile, në  shkrimet dhe librat e tij, në shenjë respekti e praktike suedeze, ai e cilëson “rektor”. Ata ishin njohur gjatë një vizite të  Perit në Tiranë, bashkë me koleget e shkollës së tij, Fjerdignskolan, Anette Ekelund e Sonja Persson. Me atë rast, kishin pirë kafe dhe kishin biseduar ngrohtësisht.  Por ndodhi ajo, që e dëshironin të dyja palët, pra që më pas Vironi të shkonte në  vendbanimin e tij. Atje përuroi  librin për fëmijë, të përkthyer në suedisht nga Qibrije Hoxha, “Eh, mor Bubulino” dhe e vizitoi shkollën e tyre.

Por ja që edhe unë, tashmë, u njoha dhe u miqësova me këtë  intelektual të rrallë suedez. Se nuk ishte e vështirë ta bëje këtë gjë. Së pari, pata kënaqësinë që atij t’ia dorëzoja “Mirënjohjen” e kryesisë së Shoqatës së Arsimtarëve të Shqiperisë, në ceremoninë e organizuar, me rastin e 5-vjetorit të QKSH “Migjeni”, në Boras. Ndërsa ia jepja atë, vërejta se tërë  fytyra e tij mori një shkëlqim e ngazëllim. Pastaj erdhi radha që ne, grupi ynë i vogël nga Tirana, të shoqëruar nga kolegu e mësues aty, Sokol Demaku, ta vizitonim shkollën-model të tyre.

Në mjë mjedis të shkollës së Borasit, “Fjerdignskolan”…Murat gecaj, Viron Kona, Per Kettisen, Annete Ekelund, Kozeta Hoxha, Kadrije Gurmani dhe Sonja Persson

Per Kettisen doli e na priti në oborr dhe na uroi mirëseardhjen. Pastaj, atë e patëm “pullë poste”, gjatë tër kohës së vizitës në atë shkollë. Se kujtoj këty që drejtorë shqiptarë shpesh i lënë zëvendësit e tyre për t’i shoqëruar mysafirët, ndoshta për t’i dhënë rendësi vetes! Kështu, bashkë me atë, i vizituam radhë-radhë të gjitha mjediset e shkollës. Pra, hymë në klasa e kabinete të ndryshme, në bibliotekë, në shfaqje e kudo. Bile edhe drekën e hëngrëm bashkë, ku ishin dhe mësues e nxënës.

Me thjeshtësi e sinqeritet, dretori Per Kettisen na foli për kujdesin e përhershëm, që tregohët aty, për të patur një bazë material sa më të pasur e bashkëkohore. Por, mbi të gjitha, ai theksonte vëmendjen ndaj nxënësve, duke nënvizuar  që secili prej tyre është polotësisht i barabartë me të tjerët.

Aty mësojnë fëmijë nga prindër me kombësi të ndryshme, pra kanë 31 gjuhë amtare. Disa prej tyre edhe janë me probleme në zhvillim. Por, ato që na tregonte ky drejtor suedez, nuk ishin “vetëmburrje” ose “vetëlavdërim”. Përkundrazi, vërehej qartë se ishte praktikë vijuese, pra që zbatohet përditë në  atë shkollë. Për këtë gjë, janë dëshmitarë  dhe të ndërgjegjësuar, si  mësuesit e nxënësit, por dhe prindërit. Bashkëpunimi e bashkëveprimi, në këtë fushë, është “çelës” i sigurimit të arritjeve të dëshiruara.

2.

Në një bllok të vogël, për ato që na tregonte drejtori Ketissen, kam mbajtur shënime të shkurtëra. Pra, ja përmbajtja e tyre kryesore, shkurtimisht:

Në këtë shkollë publike, përveç dhomave të mësimit për nxënësit, ka  dy dhoma pune për mësuesit, ku ata bëjnë përgatitje vetjake. Në një sallë të veçantë ka 34 kompjutera. Janë dy klasa paralele me nxënësit, që kanë probleme në zhvillim, për të cilët kujdesen disa mësues, ndër ta një specialist pedagogjik. Për 12 nxënës autistë, personeli që merret me ta është dyfish.Funksional është  edhe reparti për fëmijët për rehabilitim. Lojërat për ta janë të disallojshme: me prekje, duke përdorutrmagnetin etj. Ata dërgohen edhe në klasat e rregullta për orët e vizatimit.

Kolegut Viron i ka tërhequr diçka vëmendjen, prandaj do të fotografojë…

Me frytshmëri përdoret dhoma e relaksionit të nxënësve, ku provohen: pamja, prekja, ndjenjat, tingujt muzikorë etj. Me vlera janë edhe salla e punës së dorës, ku nxënësit mësojnë të qepin; ato të punës me dru e metal, e tekstilit etj. Shkolla ka tri orkestra, që i drejton mësuesi Alan Kolson dhe synohet që çdo nxënës të dijë një vegël muzikore. Pastaj, bashkërisht, ata marrin pjesë në shfaqjet e ndryshme. Meqenëse aty vijnë herë pas here fëmijë të emigrantëve, për nxënësit e rinj funksionon një klasë, që ata ta mësojnë gjuhën suedeze dhe të përshtaten me çdo gjë në jetën e asaj shkolle.

3.

Drejtor Peri na shoqëroi edhe në një orë mësimi, ku vetë nxënësit i përdornin me mjeshtëri aparatet audiovizive. Ata ishin të çlirët, pra jo “të ngurosur” ose indiferentë ndaj atyre, që thoshte mësuesja ose shoku a shoqja e tyre. Megjithëse ishim në një klasë të pestë, ora e mësimit të ngjante si një “lojë”. Por, në fakt, përmes tërë veprimeve në klasë, nxënësi ishte përvetësues aktiv i njohurive të duhura dhe të planifikuara nga mësuesja.

Kënaqësia e vizitës sonë në atë shkollë ishte e ndërsjelltë. Këtë gjë e vërejta jo vetëm unë, por dhe kolegët shqiptarë Viron Kona, Kozeta Hoxha e Kadrije Gurmani. U krijua një mjedis i gëzuar, kur  drejtor Peri na dhuroi bustin e metaltë të themeluesit të Borasit, si dhe  kur unë ua dhurova për bibliotekën, librin tim letrar-publicistik “Dorela”. Gjithashtu, librat e tyre i dhuruan edhe Vironi e Kadrija.

Drejtori, “i barabartë” , me nxënësin…Per Kettisen dhe Behar Muzaqi

Me drejtorin Peri Kettisen dhe koleget e tij të shkollës i kaluam edhe pak orë së bashku, gjatë një mbrëmjeje. Përsëri e vërejtëm kënaqësinë e dashamirësinë e tij, të shprehur qartë, për njohjet e takimet tona. Ndër të tjera, ai dëshironte e shpresonte se përsëri do të vijë për vizitë, në Tiranë e Durrës, por dhe në qytete tjerë të Shqipërisë. Ai u tregua i gatshëm edhe për t’iu përgjigjur pyetjeve të gazetares së Radio-Tiranës, K.Hoxha.

Prandaj ne, në largësi, e falënderojmë nga zemra  për mikpritjen, atë mik e koleg të paharruar suedez  të fushës së arsimit dhe gjithë kolektivin e shkollës së Borasit, duke ju uruar gjitha të mirat dhe arritje të pandërprera në tërë veprimtaritë e tyre të përditëshme!

Tiranë, 9 maj 2012

 

Alban Voka: Braila e rindjes shqiptare në zemër të Bukureshtit

 

Braila e rindjes shqiptare në zemër të Bukureshtit

Alban Voka

Elita intelektuale e Rumanisë ka një mendim fort të mirë për shqiptarët. Kjo u pa edhe këto ditë kur u mbajt një manifestim i rëndësishëm kushtuar 100 vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë dhe lidhjeve rumuno-shqiptare në Bukuresht. Drejtori i Muzeut të Letërsisë Rumune, Prof. dr. Lucian Chişu, që në hapje të këtij solemniteti ku u përuruan tre autorë rumunë (Nicolae Grigore Mărăşanu, Stere Bucovala dhe Constantin Gherghinoiu, me tre libra të rikënduar në gjuhën shqipe nga autori i këtij shkrimi-B.Y.), përmendi Brailën si qendër kozmopolite dhe gazetën e parë shqipe të Rumanisë, „Drita” (1887). Sipas tij, ndërmjet shqiptarëve të Brailës dhe Shqipërisë ka ekzistuar një bashkëpunim i ngushtë dhe fort i vjetër. Ndërmjet rumunëve e shqiptarëve ekziston një miqësi e lashtë që daton nga periudha trako-ilire, para dyndjes së sllavëve në Ballkan. Mos të harrojmë se filologu i madh, Alexandru Philippide, në vëllimin e dytë të librit „Origjina e Rumunëve”, që mban titullin „Çka thonë shqipja dhe rumanishtja” (Jash, 1927), ka theksuar me fjalë të tjera se asnjë gjuhëtar rumun nuk mund të dëshmojë se është gjuhëtar i mirëfilltë po qe se nuk e studion gjuhën shqipe dhe dialektet e saj.


Lansimi i pardjeshëm (7 maj 2012) në zemër të Bukureshtit, ishte një moment historik ku u përkujtua Naum Veqilharxhi dhe vepra e tij, festivali Ndërkombëtar Balcanica (2010), me poetë nga Kosova e Shqipëria, ku Dr. Luan Topçiu lansoi para autoriteteve të Bashkisë idenë e ngritjes së bustit të Naum Veqilharxhit në Brailë, ide e cila u realizua para një viti me një inaugurim historik (2011). Nga të pranishmit në sallë vlen të përmendet autori i antologjisë së parë shqipe në gjuhën rumune, Toma George Maiorescu, Dr. Xhelku Maksuti, themeluesi i Bashkësisë Kulturore të Shqiptarëve të Rumanisë, ambasadori i Shqipërisë në Rumani, z. Sami Shiba, poetesha Victoria Milescu me origjinë nga Braila, e përkthyer në gjuhën shqipe përmes vëllimit “Bukuri e trishtme”, Monica Mureshan, autorja e vëllimit eseistik „Kosova letrare”, Anne Marie Bezhliu, miku i madh i shqiptarëve, Gheorghe Bucura (përfaqësuesi i parë i Zyrës Rumune në Kosovë), Televizioni qendror i Bukuresht, aktorë, shkrimtarë, poetë dhe kritikë letrarë, miq dhe dashamirë të panumërt të Kosovës dhe Shqipërisë. Kamerat televizive xhiruan edhe disa ballina të revistës “Shqiptari” dhe disa libra të autorëve tanë të botuar në gjuhën shqipe e disa tjera të rikënduara në gjuhën rumune.


Aktoret Doina Ghicescu dhe Isabella Draghici recituan vargje nga veprat e potëve të përmendur. Manifestimi u mbajt në të njëjtën sallë të Muzeut të Letërsisë Rumune ku para 7 vitesh u bë përurimit i poetit të parë nga Kosova, Dr. Sali Bashota 2005), fill pas përkthimit të vëllimit të parë nga kjo zonë (Halil Haxhosaj, Hija e ëndrrave, 2004). Nga të pranishmit në tryezën qendrore, shkëlqeu dr. Luan Topçiu me ligjërimin e tij të shkurtër kushtuar Brailës dhe lidhjeve të saj me Shqipërinë, duke arritur të mahnitë të pranishmit me elokuencën, gjestet dhe fjalët e tij prej një misionari të denjë me përvojë  diplomatike që din të krijojë admirim e të transmetojë guxim, kurajë, angazhim, ambicie, krenari, lojalitet dhe respekt. Shkëlqesia e tij me këtë rast joshi publikun duke bërë fjalë për Shqipërinë dhe duke iu referuar edhe vlerave të mirëfillta letrare të poetit Marashanu.


FRAGMENTE NGA MESAZHET E SHPREHURA NË MANIFESTIM

Dr. Xhelku Maksuti (Nikolla Naço i ditëve tona): „Para nesh kemi tre ambasadorë: Ministrin e Ambasadës Shqiptare, Dr. Luan Topçiun, autor i fjalorit të parë shqip-rumanisht, që përmban 40.000 fjalë dhe një hapësirë tipografike prej 1.246 faqesh, i vlerësuar edhe nga akademiku dhe albanologu i famshëm Grigore Brënkush (rum. Brâncuş). Dhe kemi para nesh zotin Sami Shiba, ambasadori i Shqipërisë në këtë vend të pasur me ar. Kur vjen fjala për ar, këtu e kemi edhe Baki Ymerin, ambasador i kulturës shqiptare në Bukuresht, shqiptarin me shpirt të florinjtë që organizon manifestime të këtilla në emër të Bashkësisë Kulturore të Shqiptarëve të Rumanisë. Rumania në këto çaste mburret me dy gjëra: me Baki Ymerin që i përkthen shqiptarët në gjuhën rumune, dhe me arin e Maleve të Apusenit të cilin e kanë përpunuar ilirët tanë para dymijë vitesh, në kohën e Perandorit Traian. Pra, të mos harrojmë se Rumania është e pasur me ar, me poezi, me natyrë të bukur dhe me manifestime të bukura, siç është përurimi i sotëm i letërsisë rumune në gjuhën shqipe!”

Dr. Luan Topçiu (Ministër-Këshilltar i Ambasadës Shqiptare): “Lidhjet e Shqipërisë me Brailën janë të motshme dhe mbresëlënëse. Përpos Gjergjinoiut dhe Bukovalës, sot e kremtojmë edhe një mik të madh të Shqipërisë, poetin Nicolae Grigore Marashanu që na ftoi para dy vitesh në Festivalin e Poezisë Balcanica, kushtuar tërësisht poezisë shqipe. Vlen të theksojmë se edhe përmes kësaj rruge fisnike, krijohen dhe përforcohen ura të shëndetshme mes Shqipërisë dhe Rumanisë. Një argument më shumë për ne shqiptarët, për ta lexuar në gjuhën shqipe, përmes përkthimit besnik të Baki Ymeri-t, këta tre poetë të lindur në qytetin e Braila-s, është se në Braila ka jetuar dhe vepruar Naum Veqilharxhi, ideologu i Rilindjes sonë Kombëtare, autori që ka hartuar abetaren e parë të gjuhës shqipe. Dhe sot në vigjiljen e festimit të 100 vjetorit të Pavarësisë së Shtetit Shqiptar, kemi rastin të sjellim një homazh për këtë figurë të shquar të Rilindjes Kombëtare shqiptare dhe nderim për qytetin e Braila-s dhe për poetët e saj që mund të lexohen sot dhe në gjuhën e Veqilarxhit. Le t’i urojmë poetët e sotëm, në këtë qendër kaq të rëndësishme të kulturës rumune, mirëseardhje në gjuhën shqipe!”


Ambasadori Sami Shiba: “Librat respektive u bashkohen veprave tashmë të përkthyera nga letërsia rumune në shqip. Me këtë rast, më lejoni të ndaj vlerësimin se veprimtaritë e tilla kulturore përbëjnë një kontribut dhe një vlerë të shtuar për njohjen më të mirë të kulturës edhe në Shqipëri. Dëshiroj të falënderoj përkthyesin e veprave, zotin BakiYmeri dhe shtëpinë botuese që bënë të mundur që vlerat e veprave të poetëve të përmendur të përçohen edhe tek publiku shqiptar. Përfitoj nga rasti të nënvizoj se promovimi i këtyre librave bëhet pikërisht në vitin që shënon 100-vjetorin e Pavarësisë së Shqipërisë, një ngjarje me rëndësi të jashtëzakonshme, që po kremtohet gjërësisht ngagjithë shqiptarët, të Republikës së Shqipërisë, Republikës së Kosovës dhe të Maqedonisë, Luginën e Preshëvës dhe kudo ku shqiptarët jetojnë në mbarë botën. Përfitoj nga ky rast të bëj me dije se me rastin e 100-vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë, Ambasada, në bashkëpunimin me institucionet rumune, që tashmë kanë ofruar mbështetje të plotë, dhe me komunitetin e shqiptarëve të  Rumanisë do të organizojë një sere aktivitetesh të rëndësishme shkencore, kulturore, artistike etj.


Dr. Prof. Lucian Chişu (drejtor i Muzeut të Letërsisë Rumune): Începem această manifestare cu un Bunvenit tuturor celor prezenţi în sală, şi mai ales reprezentanţilor Ambasadei Albaniei şi Domnului Gelcu Maksutovici. Aş dori să pomenim faptul că întâlnirea noastră este susţinută de o colaborare din timpurile cele mai vechi, oraşul Brăila deschizând porţile Albaniei cu peste 150 de ani, când în Brailă a întocmit Naum Veqilharxhi primul abecedar al limbii albaneze (1844), cel care a participat la revoluţia lui Tudor Vladimirescu (1821), când în urmă cu 120 de ani în acest oraş lua fiinţă o societate care publica revista “Drita” (1887) care aminteşte şi despre albanezii din acest oraş cosmopolit. Aceste sunt nişte amintiri ale perioadei mele din tinereţe, eu fiind însuşi cetăţean al Brailei şi aş vrea ca înainte să dau cuvântul vorbitorilor, că între brăileni şi scriitorii din Albania există o foarte veche şi în aceleaşi timp o foarte valoroasă colaborare.

Asemenea vreau să adaug că în urmă cu câţiva ani am observat că în cadrul unui congres local al scriitorilor din Balcani, prin eforturile unor brăileni apare şi o revista Carmina Balcanică, toate aceste lucruri adunându-se într-un conţinut care vorbeşte de la sine despre importanţa Albaniei în Brăila şi în acelaşi timp despre colaborarea fructuoasă între albanezi şi scriitori brăileni, precum Nicolae Grigore Mărăşanu, Stere Bucovală şi Constantin Gherghinoiu pe care îi sărbătorim azi. Aceşti trei scriitori se prezintă în faţa excelenţei sale, a domnului ambasador şi în faţa Dumneavoastră. Pentru a intra în atmosfera acestor lucrări, au fost invitaţi să vorbească pe domnul conferenţiar universitar. Dr. Luan Topciu, pe criticul şi istoricul literar, Aureliu Goci, pe criticul Florentin Popescu, fiind convins că prin vocile domnilor Topciu şi Poescu vom avea imaginea acestor apropieri prin traducere a celor două literaturi care apar în limbile română şi albaneză.

 

 

Rezarta Pode: Braktisja e shkollës, fenomen që kërcënon arsimin Shqiptar

Braktisja e shkollës, fenomen që kërcënon arsimin Shqiptar


H Y R J A

 

 

Me vlerësimin e shoqërisë njerëzore ndaj arsimit apo shkollimit njihemi qysh në shpërngejt e lindjes së qytetërimit europian,në Greqinë e lashtë,kur një nga filozofët më të spikatur të lashtësisë, Platoni, fliste për rëndësinë e edukimit në formimin e shtetit dhe shkruante në hyrjen e Akademisë: “Mos hyni brenda nëse nuk jeni gjeometër”.

 

Në sajë të nxitjes për zhvillimin e dijeve progresive,iluminizmi europian i dha atij një rëndësi të jashtzakonshme,duke trajtuar atë jo si një luks vetëm për një pjesë të shoqërisë dhe vetëm për një kohë të shkurtër,por për të gjithë shoqërinë si dhe me një sens të pandërprerë e dialekt,ashtu si vetë jeta jonë njerëzore.

Arsimi shqiptar ka qenë një bashkëudhëtarë i denjë që po ecën ecur krah për krah me atë europian,herë duke u afruar e lidhur ngushtë, si dy enë komunikuese dhe herë është shtypur e përjashtuar nga faktorët zhvillimor për shkak të pushtimeve të huaja të vendit nga të huajt.

Sidoqoftë, fundshekulli i kaluar trashëgoi një arsim të zhvilluar,me të mirat dhe të këqijat e tij,por që u gërrye nga ideologjizimi i saj,si pasojë e trysnisë së ideoligjisë Marksiste-Leniniste me pretendimin absurd që ta përshkonte atë si një fill i kuq.

 

Për mjaft shkaqe dhe faktorë të njohur,vitet e tranzicionit cliruan një energji dhe prespektivë të paparë në ndërmarrjen e hapave të giximshme drejt një arsimi bashkëkohorë.Për më tepër,rrëzimi i mureve ideoligjike, hapja me perëndimin , vendosja e kontakteve bashkëpunuese dhe të drejtpërdrejta të inteligjencës shqiptare me kulturën perëndimore dhe vecanërisht,dëshira e shqiptarëve për t’u integruar gjithnjë e më shumë,gjithnjë e më shpejt me atë europiane, do të ishin promotorët e fuqishëm të ndryshimeve të prithsme.

Dhe ja tani,kur e gjithë vëmendja jonë është drejtuar në problemet e rritjes dhe të zhvillimit,të regjistrimit të shpejtësisë së zhvillimit të arsimit dhe kulturës shqiptare me europën,në “qiellin e arsimit shqiptar” shfaqet, por nuk mund të themi papritur, si një re e zezë kërcënuese,fenomeni i braktisjes së shkollës.

Arsimi është një nga fushat më të rëndësishme të shoqërisë dhe tyë cdo sistemi politiko-shoqëror,sepse përmes tij u transmetohet brazave vlera zhvillimore.

Ndryshimet e viteve të fundit, treguan se arsimi i është përshtatur ndryshimeve sociale që ka përfshirë vendin tonë,por duke mbartur edhe disa probleme shqetësuese.

Gjatë trajtimit të fenomenit të braktisjes së shkollës,nuk mund të mos vëmë në dukje dukuri,të cilat pritet të ushtrojnë ndikimin e tyre në të ardhmen më shumë se sa sot.Bëhet fjalë për vijimin e arsimit të lartë nga shtëpia, nëpërmjet shfrytëzimit të arritjeve të elektronikës, internetit si dhe botimeve të librave elektronikë.

Sigurisht këto dukuri të prespektivës,jo vetëm që shënojnë nivelin pararojë të arsimit modern,por pritet të luajnë një rol progresiv edhe në fenomenet e frekuentimit të shkollës dhe rritjes së cilësisë së saj.

Duke i konsideruar arsimin e lartë si majën e piramidës dhe arsimin e ulët si dyshemenë e tij,pra dy skaje me varësi dhe ndikim reciprok ndaj njëri-tjetrit,do të tërhiqnim vëmendjen për nevojën e ruajtes së raportit bashkëveprues midis bazës dhe majës së kësaj piramide, ndryshe e gjithë “godina e arsimit” do të përjetojë “lëkundje” me efekt përkeqësues nga probleme të kohës.

 

Gjithsesi,po ndalemi në disa prej shkaqeve që ndikojnë në ecurinë e zhvillimit të arsimit, duke nënvizuar rëndësinë e tyre të vecantë,por jo si të vetmit faktorë përgjegjës të gjendjes së padëshiruar dhe të mbarsuar me pasoja fatale për të ardhmen.

Niveli i dobët social-ekonomik

 

Në qoftë se mjaft fusha të jetës së vendit janë rentabël dhe knkurrues në një sistem ku konkurenca është njëri prej faktorëve bazë të zhvillimit dhe propsperitetit të shoqërisë,fusha e arsimit ka specifikën e të qenurit një fushë, prodhimi i së cilës është kompleks,pasi i përket fushës së dije dhe në pamje të parë,nuk prodhon as krom,qymyr grurë dhe patate, por dije.

Pra, mallra me të ardhurat e të cilave mund të financohej e sotmja dhe e ardhmja zhvillimit të tij.Kështu që shteti dhe shoqërisë i duhet të financojë nga të ardhurat kombëtare në këtë fushë nervalgjike nga e cila varet dukshëm zhvillim perspektiv i vendit dhe integrimi i shpejtë i tij.

Në interes të problematikës së shkrimit do të nënvizonin si një faktorë me karakter frenues,deri në shkatërrues, fenomenin social-shoqëror të varfërisë së shtresave vulnerabël të shoqërisë shqiptare të zonave urbane dhe ato qytetase të mbipopulluara në rrethana të tranzicionit të gjatë që po kalon shoqëria shqiptare dhe të drejtës së lëvizjes së lirë për një jetë dhe kushte më të mira jetese.

Sic dihet , varfëria është dukuri komplekse me kahe e dimensione të ndryshme ndërveprimi, ndër të cilat, mungesa e mallrave dhe shërbimeve që sigurojnë ekzistencën njerëzore është nga më kryesorja e pasojave të këtij fenomeni.Kështu , të jesh i varfër nuk do të thotë të jesh vetëm i uritur, por edhe të jesh i pastrehë,i sëmurë e shëndetligë. Eshtë e vështirë të japësh një përkufizim përfundimtar për varfërinë,sepse ajo ndryshon nga një periudhë në tjetër dhe nga një vend në tjetrën.

Përvec kësaj,varfëria mund të matet dhe vlerësohet në mënyra të ndryshme. Nga analizimi i qerthullit të shkaqeve dhe pasojave,del se varfëria ekstreme prek shtresën e shoqërisë së paarsimuar.

Kjo lidhje ndërmjet arsimit dhe të ardhurave ekonomike është e dukshme. Të dhënat për Shqipërinë paraqesin një model të ngjashëm,që ndeshet në vendet e tjera me një nivel ekonomiko-shoqëror të përafërt me atë.

Dhe nëse numri mesatar i viteve të shkollimit për kreun e familjes që jeton në një familje të varfër,është rreth 6.2 vjet,numri i viteve për kreun e familjes që jeton në një familje jo të varfër është 7.9.Me gjithë këtë dallim ,duhet pranuar se kjo pabarazi nuk është aq e madhe.Mund të themi se,një dukuri e tillë i ka rrënjët në të kaluarën,kur arsimi ishte i përgjithshëm dhe i detyrueshëm.Pabarazia midis shtresave (të varfëra dhe jo të varfra) bëhet më i dukshëm në frekuentimin e shkollës,në rregjistrimin apo braktisjen e saj.

Të varfërit e kanë më të ulët të regjistrimin në sistemin arsimor,krahasuar kjo me pjesën tjetër të popullsisë.Popullsia e varfër gjithashtu gjendet në një gjendje shëndetësore më të keqe,sesa ata që nuk janë të varfër.Kur shqyrtohet dallimi ndërmjet 20% e më të pasurve me 20% e më të varfërve,bie në sy fakti se,20% i popullsisë së të varfërve gëzon një shëndet shumë herë më të keq e problematik në krahasim me 20% e shtresës së popullsisë së pasur.Rreth 20% e familjeve shqiptare përfshihen në nivelin e familjeve me të ardhura të pamjaftueshme për të siguruar një jetesë normale dhe të favorshme për arsimimin e fëmijëve të tyre.

Në rrethana të tilla,një pjesë e këtyre fëmijëve janë të detyruar të ndihmojnë prindërit për të siguruar një jetesë normale dhe të favorshme për arsimimin e fëmijëve të tyre.Në rrethana të tilla, një pjesë e këtyre fëmijëve janë të detyruar të ndihmojnë prindërit për të siguruar jetesën gjë e cila shpie në dobësimin e lidhjeve të tyre me mjedisin shkollor, reduktimin e kohës dhe të energjive që ato i kushtojnë mbarëvajtjes në mësime.

Në këtë mënyrë krijohet një rreth vicioz:rezultatet e dobëta dekurajojnë nxënësin dhe ulin motivimin e tij për të mësuar,por gjithashtu edhe kushtet për braktisjen e shkollës bëhen më inkurajues.

Sic shihet,vështirësitë ekonomike ndikojnë drejpërdrejtë jo vetëm në cilësinë e jetesës,por edhe në klimën e marrdhënieve midis prindërve,prindërve dhe fëmijëve si edhe ,në gjendjen psikologjike të tyre.

Natyrshëm,një mjedis jo i sigurtë e negativ,dëmton gatishmërinë dhe motivimin e fëmijëve për të mësuar,cka sjell për pasojë rezulatet e dobëta në mësime konflikte dhe mosmarrëveshje si me prindërit ,ashtu edhe me mësuesit. Kjo dukuri demotivon më tej nxënësit dhe shton prirjen për ta shndërruar braktisjen e shkollës si një rrugë zgjidhjeje.

 

KAPITULLI  I

 

 

Shkaqet e fenomenit te braktisjes se fshehte

 

Me vlerësimin e shoqërisë njerëzore ndaj arsimit apo shkollimit njihemi qysh në shpërngejt e lindjes së qytetërimit europian,në Greqinë e lashtë,kur një nga filozofët më të spikatur të lashtësisë, Platoni, fliste për rëndësinë e edukimit në formimin e shtetit dhe shkruante në hyrjen e Akademisë: “Mos hyni brenda nëse nuk jeni gjeometër”.

 

Në sajë të nxitjes për zhvillimin e dijeve progresive,iluminizmi europian i dha atij një rëndësi të jashtzakonshme,duke trajtuar atë jo si një luks vetëm për një pjesë të shoqërisë dhe vetëm për një kohë të shkurtër,por për të gjithë shoqërinë si dhe me një sens të pandërprerë e dialekt,ashtu si vetë jeta jonë njerëzore.

Arsimi shqiptar ka qenë një bashkëudhëtarë i denjë që po ecën ecur krah për krah me atë europian,herë duke u afruar e lidhur ngushtë, si dy enë komunikuese dhe herë është shtypur e përjashtuar nga faktorët zhvillimor për shkak të pushtimeve të huaja të vendit nga të huajt.

Sidoqoftë, fundshekulli i kaluar trashëgoi një arsim të zhvilluar,me të mirat dhe të këqijat e tij,por që u gërrye nga ideologjizimi i saj,si pasojë e trysnisë së ideoligjisë Marksiste-Leniniste me pretendimin absurd që ta përshkonte atë si një fill i kuq.

 

Për mjaft shkaqe dhe faktorë të njohur,vitet e tranzicionit cliruan një energji dhe prespektivë të paparë në ndërmarrjen e hapave të giximshme drejt një arsimi bashkëkohorë.Për më tepër,rrëzimi i mureve ideoligjike, hapja me perëndimin , vendosja e kontakteve bashkëpunuese dhe të drejtpërdrejta të inteligjencës shqiptare me kulturën perëndimore dhe vecanërisht,dëshira e shqiptarëve për t’u integruar gjithnjë e më shumë,gjithnjë e më shpejt me atë europiane, do të ishin promotorët e fuqishëm të ndryshimeve të prithsme.

Dhe ja tani,kur e gjithë vëmendja jonë është drejtuar në problemet e rritjes dhe të zhvillimit,të regjistrimit të shpejtësisë së zhvillimit të arsimit dhe kulturës shqiptare me europën,në “qiellin e arsimit shqiptar” shfaqet, por nuk mund të themi papritur, si një re e zezë kërcënuese,fenomeni i braktisjes së shkollës.

Arsimi është një nga fushat më të rëndësishme të shoqërisë dhe tyë cdo sistemi politiko-shoqëror,sepse përmes tij u transmetohet brazave vlera zhvillimore.

Ndryshimet e viteve të fundit, treguan se arsimi i është përshtatur ndryshimeve sociale që ka përfshirë vendin tonë,por duke mbartur edhe disa probleme shqetësuese.

Gjatë trajtimit të fenomenit të braktisjes së shkollës,nuk mund të mos vëmë në dukje dukuri,të cilat pritet të ushtrojnë ndikimin e tyre në të ardhmen më shumë se sa sot.Bëhet fjalë për vijimin e arsimit të lartë nga shtëpia, nëpërmjet shfrytëzimit të arritjeve të elektronikës, internetit si dhe botimeve të librave elektronikë.

Sigurisht këto dukuri të prespektivës,jo vetëm që shënojnë nivelin pararojë të arsimit modern,por pritet të luajnë një rol progresiv edhe në fenomenet e frekuentimit të shkollës dhe rritjes së cilësisë së saj.

Duke i konsideruar arsimin e lartë si majën e piramidës dhe arsimin e ulët si dyshemenë e tij,pra dy skaje me varësi dhe ndikim reciprok ndaj njëri-tjetrit,do të tërhiqnim vëmendjen për nevojën e ruajtes së raportit bashkëveprues midis bazës dhe majës së kësaj piramide, ndryshe e gjithë “godina e arsimit” do të përjetojë “lëkundje” me efekt përkeqësues nga probleme të kohës.

 

Gjithsesi,po ndalemi në disa prej shkaqeve që ndikojnë në ecurinë e zhvillimit të arsimit,duke nënvizuar rëndësinë e tyre të vecantë,por jo si të vetmit faktorë përgjegjës të gjendjes së padëshiruar dhe të mbarsuar me pasoja fatale për të ardhmen.

 

1.1  Niveli i dobët social-ekonomik

 

Në qoftë se mjaft fusha të jetës së vendit janë rentabël dhe knkurrues në një sistem ku konkurenca është njëri prej faktorëve bazë të zhvillimit dhe propsperitetit të shoqërisë,fusha e arsimit ka specifikën e të qenurit një fushë, prodhimi i së cilës është kompleks,pasi i përket fushës së dije dhe në pamje të parë,nuk prodhon as krom,qymyr grurë dhe patate, por dije.

Pra, mallra me të ardhurat e të cilave mund të financohej e sotmja dhe e ardhmja zhvillimit të tij.Kështu që shteti dhe shoqërisë i duhet të financojë nga të ardhurat kombëtare në këtë fushë nervalgjike nga e cila varet dukshëm zhvillim perspektiv i vendit dhe integrimi i shpejtë i tij. Në interes të problematikës së shkrimit do të nënvizonin si një faktorë me karakter frenues,deri në shkatërrues, fenomenin social-shoqëror të varfërisë së shtresave vulnerabël të shoqërisë shqiptare të zonave urbane dhe ato qytetase të mbipopulluara në rrethana të tranzicionit të gjatë që po kalon shoqëria shqiptare dhe të drejtës së lëvizjes së lirë për një jetë dhe kushte më të mira jetese.

Sic dihet , varfëria është dukuri komplekse me kahe e dimensione të ndryshme ndërveprimi, ndër të cilat, mungesa e mallrave dhe shërbimeve që sigurojnë ekzistencën njerëzore është nga më kryesorja e pasojave të këtij fenomeni.Kështu , të jesh i varfër nuk do të thotë të jesh vetëm i uritur, por edhe të jesh i pastrehë,i sëmurë e shëndetligë. Eshtë e vështirë të japësh një përkufizim përfundimtar për varfërinë,sepse ajo ndryshon nga një periudhë në tjetër dhe nga një vend në tjetrën.

Përvec kësaj,varfëria mund të matet dhe vlerësohet në mënyra të ndryshme. Nga analizimi i qerthullit të shkaqeve dhe pasojave,del se varfëria ekstreme prek shtresën e shoqërisë së paarsimuar.

Kjo lidhje ndërmjet arsimit dhe të ardhurave ekonomike është e dukshme. Të dhënat për Shqipërinë paraqesin një model të ngjashëm,që ndeshet në vendet e tjera me një nivel ekonomiko-shoqëror të përafërt me atë.Dhe nëse numri mesatar i viteve të shkollimit për kreun e familjes që jeton në një familje të varfër,është rreth 6.2 vjet,numri i viteve për kreun e familjes që jeton në një familje jo të varfër është 7.9.Me gjithë këtë dallim ,duhet pranuar se kjo pabarazi nuk është aq e madhe.Mund të themi se,një dukuri e tillë i ka rrënjët në të kaluarën,kur arsimi ishte i përgjithshëm dhe i detyrueshëm.Pabarazia midis shtresave (të varfëra dhe jo të varfra) bëhet më i dukshëm në frekuentimin e shkollës,në rregjistrimin apo braktisjen e saj.Të varfërit e kanë më të ulët të regjistrimin në sistemin arsimor,krahasuar kjo me pjesën tjetër të popullsisë.Popullsia e varfër gjithashtu gjendet në një gjendje shëndetësore më të keqe,sesa ata që nuk janë të varfër.Kur shqyrtohet dallimi ndërmjet 20% e më të pasurve me 20% e më të varfërve,bie në sy fakti se,20% i popullsisë së të varfërve gëzon një shëndet shumë herë më të keq e problematik në krahasim me 20% e shtresës së popullsisë së pasur.Rreth 20% e familjeve shqiptare përfshihen në nivelin e familjeve me të ardhura të pamjaftueshme për të siguruar një jetesë normale dhe të favorshme për arsimimin e fëmijëve të tyre.Në rrethana të tilla,një pjesë e këtyre fëmijëve janë të detyruar të ndihmojnë prindërit për të siguruar një jetesë normale dhe të favorshme për arsimimin e fëmijëve të tyre.Në rrethana të tilla,një pjesë e këtyre fëmijëve janë të detyruar të ndihmojnë prindërit për të siguruar jetesën gjë e cila shpie në dobësimin e lidhjeve të tyre me mjedisin shkollor,reduktimin e kohës dhe të energjive që ato i kushtojnë mbarëvajtjes në mësime.Në këtë mënyrë krijohet një rreth vicioz:rezultatet e dobëta dekurajojnë nxënësin dhe ulin motivimin e tij për të mësuar,por gjithashtu edhe kushtet për braktisjen e shkollës bëhen më inkurajues.Sic shihet,vështirësitë ekonomike ndikojnë drejpërdrejtë jo vetëm në cilësinë e jetesës,por edhe në klimën e marrdhënieve midis prindërve,prindërve dhe fëmijëve si edhe ,në gjendjen psikologjike të tyre.Natyrshëm,një mjedis jo i sigurtë e negativ,dëmton gatishmërinë dhe motivimin e fëmijëve për të mësuar,cka sjell për pasojë rezulatet e dobëta në mësime konflikte dhe mosmarrëveshje si me prindërit ,ashtu edhe me mësuesit.Kjo dukuri demotivon më tej nxënësit dhe shton prirjen për ta shndërruar braktisjen e shkollës si një rrugë zgjidhjeje.

 

Mentaliteti patriarkal

 

Edhe në kushtet e sotme ende ekziston në një pjesë e madhe të popullsisë në zonat e thella e deri diku të izoluara nga ndikimi i zhvillimeve sociale bashkëshortore,frekuentimi i shkollave nga vajzat për të ndjekur arsimin 9-vjecar dhe aq më pak atë universitar.Shifrat tregojnë se zona të tilla si: Kukësi me 5.9% (772 nxënës),Mallakastra me 5.4% (340 nxënës),Peqini me 5.7% (367 nxënës),Dibra me 4.9% etj,janë ende rrethe problematike në nivelin e braktisjes së shkollës,në të cilët spikat mentaliteti diskriminues që e vuajnë femrat e grupmoshave 12-16 vjec.Fakti që kjo dukuri ekziston në një formë të tillë negative,u mohon shumë vajzave të reja,të predispozuara për t’u shndërruar në nëna të ardhshme të brezit të ri,zhvillimin e kapaciteteve të inteligjencës dhe integrimin e plotë në një shoqëri të zhvilluar me një rol parësor të brezit të ri.

 

Përkatësia etniko-kulturore

 

Tregon një identitet të vecantë dhe të dallueshëm të individëve që i përkasin asaj bashkësie,por ndodh që fenomene negative të lidhen shpesh herë me një grup të caktuar etniko-kulturor dhe braktisja e shkollës për fat të keq është një nga fenomenet të cilat janë të pranishme në familjet me përkatësi rome.Paragjykimi se fëmijët e kësaj shtrese të popullsisë nuk e duan arsimimin janë të gabuara,sepse shtylla që e mban në këmbë këtë dukuri është varfëria e cila stimilon lindjen në gjirin e këtyre familjeve të një numëri problemesh,në të cilën bën majë braktisja e shkollës.Shifrat ,gjithsesi janë të qarta në ekazminimin e këtij rasti dhe,konkretisht në Shqipëri ka rreth 5000 fmëijë rome të moshës (3-16 vjec).Niveli i rregjistrimit të fëmijëve në shkollë në moshën e caktuar sipas ligjit është i ulët.Vetëm 27% e fëmijëve romë në moshën 6 vjec ndjeki aktualisht klasën e parë.1 në rreth 2 fëmijë romë në moshë shkolle (6-16 vjec) nuk kanë braktisur shkollën,54% e fëmijëve romë në moshën e detyrimit shkollor (6-16 vjec) nuk kanë braktisur asnjë klasë shkolle,43% e fëmijëve romë të grupmoshës 15-16 vjec janë analfabetë.Fenomeni është akoma më shqetësues për vajzat rome.Rëniet në frekuentimin e shkollës prej vajzave rome pas moshës 11 vjec,janë dukshëm më të larta sesa ato të meshkujve.Në moshën 12 vjec vajzat frekuentojnë shkollën në një masë 23% më pak se djemtë.Nuk do të ishte i tepërt mendimi i poetit të famshëm spanjoll Frederiko Lorka,i cili e stigmatizon konceptin e lirisë me ciganët,këta vëllezër të një fati të romëve,duke thënë: “....Pa ciganë nuk ka as liri!”

 

Largësia e shkollave nga qendrat e banuara

 

Në raport me distancën në të cilën gjenden shkollat ku mësojnë nxënësit,ajo shndërrohet në të shumtën e rasteve në një burim problemesh e vështirësisht fizike,kjo pasi ajo kushtëzon orarin e zgjimit të nxënësve,sforcimin e tyre fizik dhe lodhjen e tyre,vecanërisht kur bëhet fjalë për grupmoshat e ciklit fillor dhe ku në sezone të caktuara,pothuajse bëhet e pamundur ndjekja e mësimit nga ata.Faktori objektiv i vështirësive fizike evidenton edhe dukurinë e hetizimit të prindërve në zonat rurale,për të lejuar vajzat e moshës 12-16vjec,të ndjekin shkollën dhe konfirmon kështu,tendencat e një mentaliteti të dëmshëm.Rreth 35% e popullsisë në Shqipëri jeton në zonat rurale dhe pikërisht në këto zona vërehet edhe niveli më i madh i braktisjes së shkollave (të dhëna të ndryshme flasin për rreth 10% të nxënësve që braktisin arsimin 9-vjecar pa e përfunduar atë,gjithashtu konsiderohet se 19% e popullsisë në zonat rurale është analfabete në krahasim me 7% që është në zonat urbane).Nëse diskutojmë për braktisje të pjesshme,atëherë mund të themi që numri i mungesave të nxënësve në zonat rurale në raport me mungesat e nxënësve në zonat urbane,është relativisht më i madh.Ky nu është thjesht një perceptim,por një informacion i cili duhet thelluar më tej për të gjetur shkaqet dhe zgjidhjet e mundshme të kësaj gjendjeje shqetësuese.

 

KAPITULLI  II

 

Braktisja e arsimit të detyruar nga fenomeni i gjakmarrjes

 

Një fenomen ky që,jo vetëm nuk po njeh ulje,por vazhdon të përjetojë një rritje të frikshme e ushqyer dhe nga problemet e trashëguara të së kaluarës. Në bazë të një studimi të kryer gjatë periudhës,shtator 2009- tetor 2010, nga shoqata “Internacionale për solidaritet” dhe të mbështetur financiarisht nga Qeveria Spanjolle, në dy qytetet më të mëdha të vendit, në Tiranë dhe në Lezhe ,rezulton se 15% e nxënësve braktisin bankat, sapo përfundojnë ciklin e ulët shkollor. Shifrat pranohen edhe nga vetë mësuesit, që shikojnë si një arsye të fortë ambientin familjar,në të cilin rritet nxënësi.

“Në Lezhe , qendrën e veriut,g jakmarrja është kthyer në një shushunjë, që po ua pi dita-ditës gjakun shkollave. Në mjaft fshatra të malësisë së të këtij rrethi ,ka ku gjakmarrja ka ngujuar në shtëpi mbi 30 fëmijë,që janë të detyruar të qëndrojnë të mbyllur brenda mureve,duke mos arritur të marrin dot as edhe njohuritë më elementare mësimore. Një rast i tillë tipik , ku për shkak të gjakmarrjes, Drejtoria Arsimore e këtij rrethi, është e detyruar të krijojë klasa në kullat e ngujimit”.

Braktisja e shkollës nuk fillon vetëm në klasat e pesta.Raporti në fjalë,thekson se jo vetëm në këto zona,por edhe në disa zona të ulta,statistikat flasin për shifra alarmante edhe në klasat më të ulëta. Kështu, në Tiranë, Lezhe  dhe në Shkodër, braktisja e shkollës nga klasa e parë në të katërtën, është 5% e totalit të nxënësve që marrin dijen në këto dy qendra të mëdha urbane në vend. Ndonëse gjakmarrja është  fenomen që prek gjerëisht zonat veriore, nuk mund të thuhet se kjo plagë e rëndë,nuk konstatohet edhe në zona të tjera, madje edhe brenda në kryeqytet,në atë që konsiderohet “vija e verdhë”. Përgjithësisht,fëmijët që braktisin shkollën në Tiranë, por edhe në rrethe të tjera të vendit,jetojnë në familje me 5 anëtarë apo edhe më shumë.

Gjakmarrja konsiderohet në raport si një nga shkaqet që sjell për rrjedhojë braktisjen e shkollës nga nxënësit.Por këtu nuk mund të anashkalohen shkaqet e forta ekonomike.

 

Studimi reflekton se fëmijët, të cilët janë piketuar si braktisës të shkollave,vijnë nga familje me të ardhura mujore më pak se 30 mijë lekë në muajë, që përpjesëtuar me numrin e lartë të anëtarëve,janë të pamjaftueshme për të kaluar të paktën jetë normale. Vetëm në Tiranë numri i fëmijëve në moshë shkollore që bredhin rrugëve si ambulantë, është mbi 5 mijë. Në këtë braktisje,në të shumtën e rasteve, ata janë përkrahur edhe nga prindërit,të cilët përballër urisë, dashje pa dashje, i kanë hapur udhën analfabetizmit te fëmijët. Edhe në rastet kur nuk është braktisur arsimi i detyruar , shumë pak fëmijë ambulantë në rrugët e kryeqytetit, kanë pasur dëshirën për të ndjekur më tej shkollën, duke reflektuar kësisoj krizën e vërtetë, në të cilën ndodhet arsimi në Shqipëri.

 

 

Përshkallëzimi i hapave për shëndoshjen e gjendjes-imperativ i kohës

 

Asistenca financiare ndaj familjeve me vështirësi ekonomike në mënyrë që fëmijët e këtyre familjeve të kenë mundësinë e përfshirjes në arsimim,pra për sigurimin falas të testeve si dhe sigurimi i një ndihme më të diferencuar.Fushatë informuese dhe ndërgjegjësuese më prindërit që pengojnë fëmijët të ndjekin shkollën,pasi mentaliteti paragjykues iu imponon një gjë të tillë.Njohja e prindërve dhe fëmijëve me vlerën që ka arsimimi për të ardhmen e tyre.

Ndihma psiko-sociale ndaj familjeve rome,të cilat kanë probleme të theksuara me braktisjen e shkollës nga ana e fëmijëve të tyre:përfshirja e këtyre familjeve në skemat e ndihmës ekonomike si dhe,informimi i vazhdueshëm i tyre rreth vlerës së shkollimit.

Përmirësimi i infrastrukturë arsimore,përfshirë këtu shkollat,mobiljet e tyre,paisjen me laboratore dhe kabinete,palestra,mjedise clodhëse etj,në mënyrë që shkolla të paraqitet sa më afër preferencave të nxënësve.

Trajnimi i mësuesve me synim,ngritjen e tyre profesionale dhe aplikimin e metodave të reja e bashkëkohore të mësimdhënies,duke pasur objektiv përmirësimin e rezultateve të nxënësve të suksesshëm apo të dobët.

Njohja e mësuesve me teoritë e motivimit ,teknikat e vecanta të motivimit të nxënësve me rezultate të ulëta.Trajnimi i tyre në teknikat e menaxhimit të ankthit tek nxënëit,trajnimi për përmirësimin e efektivitetit të mësimdhënies etj.

Trajnimi i mësuesve mbi teoritë,teknikat dhe proceset e komunikimit.Ndërgjegjësimi i tyre rreth rëndësisë kritike të komunikimit në produktivitetin e mësimdhënies.Theksimi i pozitivitetit dhe aftësisë mbështetëse ndaj nxënësve,sidomos atyre me rezultate problematike.

Prania e psikologut shkollor në cdo shkollë,që të evidentojë problemet dhe mangësitë për secilën palë dhe të sigjerojë teknikat e vecanta që mund të përdoren në zgjidhjen e konflikteve mes nxënësve.Ofrimi i këshillimit psikologjik në raste të caktuara.Në të njëjtën kohë ai mund të ndihmojë mësuesit të përshtasin mësimdhënien në përputhje me nivelin e zhvillimit mendor dhe emocional të nxënësve.Shkolla duhet të krijojë kushte për kultivim të kulturës së debatit ndërmjet mësimdhënies dhe nxënësve për të bërë të mundur zgjidhjen e shpejtë të problemeve të shkollës.

 

Përfundime

 

Dukuritë e mësipërme janë hallka të një zinxhiri që lidhen ngushtë dhe ndikojnë reciprokisht me njëra-tjetrën,Por “Thembra e Akilit” mbetet përmirësimi dhe përshpejtimi i reformave të Arsimit në Shqipëri që mpleksen e gërshetohen me probleme teknike,organizative dhe të përmbajtjes së tij.Ne u fokusuam në njërin prej këtyre problemeve,atë të braktisjes së shkollave ,e cila në realitetin e sotëm qëndron në pararojë të problemeve që cënojnë arsimin dhe shkollën e kohës sonë.

 

KAPITULLI  III

 

Cfarë është braktisja e fshehtë?

 

Ne duhet të kemi disiplinë me qëllim që të kemi liri, liria zhvillohet nëpërmjet disiplinës

 

Adoleshentët kanë nevojë për kujde, vëmendje,mirëkuptim dhe dashuri. Ato përfaqësojnë një brez të rinjsh, të ardhmen e shoqërisë,që do të thotë që nëse një shoqëri mendon për progres duhet të interesohet për këtë pjesë të saj.

Kjo është një ndër arsyet pse kam zgjedhur këtë temë. Braktisja e procesit mësimore po bëhet vërtetë serioze në shoqërinë tonë dhe na duhet të dimë faktorët qe i shtyjnë të rinjt drejt kësaj zgjidhje, familja duhet të jetë siguruesi i parë, herë me mungesa në krijimin e raporteve efektive dhe siguruesit e dytë janë mësuesit ,  me të cilët janë në kontakt jasht procesit të familjes duke parë rëndësinë dhe domodoshmërinë e këtyre dy isntitucioneve sic janë familja dhe shkolla dhe konkretisht përgjegjësitë e dy palëve në braktisjen e mësimit.

Mos veprimi ose mosfunksionimi i këtyre dy raporteve në problemet e braktisjes në shkolla.

 

Braktisja e procesit mësimore dhe rëndësia e motivimit

 

Braktisja e procesit mësimore konsiston në largimin nga oraret e mësimit nga ana e nxënësve që zgjedhin të merren me gjithcka tjetër përvecse të ndjekin procesin mësimor. Nxënës që braktisin mësimin janë të pa motivuar për ta ndjekur atë.

Motivimi është shkaku që nxit,vë në lëvizje për të vepruar,arsyeja që të shtynë për kryerjen e një veprimi,marrjen e një vendimi apo mbajtjen e një qendrimi apo një sjelljeje të caktuar.

Motivimi është energjia që rrit efektivitetin në cdo veprim, sepse tek njeriu veprojnë gjithnjë faktorët psikologjike.

Ndodh shpesh dhe cdokujt në disa momente të mos kemi dëshirë për të studiuar apo punuar.

Kështu ndodh dhe me nxënësit, ka orë mësimi që i ndjekin me kënaqësi, të tjera i ndjekin thjesht se janë të detyruar të jenë fizikisht prezente, po ka nga ato nxënës që e mbajnë veten për “më të guximshmit” të cilët orët e mësimit i bëjnë në oborret e shkollës në kafene apo lojëra fati.

Kjo ndodh për shumë arsye si:fiziologjike, klimaterike, biologjike, sociale dhe psikologjike. Që vecmas apo të ndërthurura ulin interesin për mësim. Ngaqë nuk motivohen nga fmailja, nuk shtyhen së brendshmi për t’u marrë intensivisht me aktivitete, me punë që psurojnë botën shpirtërore, emocinale dhe evulutive. Ndëshim dhe grupe nxënësish që shkojnë me kënaqësi në shkollë, që studiojnë gjuhë të huaja, kompjuter,frekuentojnë bibliotekat dhe angazhohen në aktivitete të shumta. Ky diferencim interesash midis dy grupimeve të mësipërme ndaj frekuentimit të mësimit dhe angazhimit në aktivitete të përditshme lidhet me atë që

quhet motivim dhe mënyrën se si ajo vjen nga familja,shkolla,shoqëria dhe kudo.Të motivosh në planin psikologjik

do të thotë të krijosh te individi emocione të fuqishme pozitive, të ndihmosh e ti vlerësosh në mënyrë pozitive atë që bën. Një detyrë kjo që duhet ta bëjnë jo vetëm prindërit por dhe mësuesit.

Të motivosh nga pikëpamja sociale, do të thotë që personi ta ndjejë veten mirë mes shokësh e shoqesh,të përjetojë në shoqëri caste gëzimi që e bëjnë atë të jetë këmbëngulës për zgjidhjen e problemeve individuale.

KAPITULLI  IV

 

Mosnjohja e shkaqeve pengon suksesin

 

Mungesa e motivimit dhe seriozitetit

Mopërgatitja dhe frika e vlerrësimit të ulët

Programi i ngarkuar mësimor

Mungesa e komunikimit dhe marrdhënies pozitive

Mungesa e durimit nga nxënësit

Mungesa e rregullave të qarta dhe të ndjeshme ndaj nevojave të nxënësve

Mungesa e llogarisë dhe interesimit nga mësuesit kujdestarë

 

Një kategori nxënësish u mungojnë motivet për të mësuar dhe nuk kanë asnjë synim për të ardhmen (ata udhëhiqen nga parimi:thjesht ta marrim si të mundemi,ta kemi një dëftesë se ndoshta mund të na duhet më vonë). Kjo kategori nxënësish është pa bazë materiale si libra,fletore,mjete për të shkruar. Edhe në orët e mësimit kur janë të pranishëm,pjesmarrja e tyre është formale ,jo rezultative.

 

Një kategori largohen nga mësimi pasi janë të papërgatitur dhe kanë frikën e një note negative këtu duhet të kemi parasysh dy kategori të nxënësve:nxënësit e mirë dhe nxënësit e dobët.

Për nxënësit e dobët është më mirë të marrin një mungesë se sa një katër,e cila mund tju rrezikojë klasën,vecanërisht kur mund të kenë detyrë kontrolli ose orë letrare

Për nxënësit e mirë,një notë e pakënaqshme ndikon rezultatet përfundimtare

 

Ka nxënës që nuk mund të qëndrojnë gjashtë orë në bankë për të dëgjuar moralizimet e mësuesve (sipas tyre). Duan duhan dhe me raste konsumojnë dhe lëndë narkotike,kjo kategori frekuentojnë kafe pab-e dhe lojra fati. (janë kryesisht nxënës të vitit të tretë dhe të katërt). Kontrollet e drejtorisë në shkollë dhe në ambjentet jasht saj,për këtë qëllim,duhet të jenë të vazhdueshme.

 

Mbingarkesa e klasave,bën që nxënësit të pyeten rrallë.

Kështu ato vetë ndërtojnë një grafik se kur mund t’ju vijë radha të ngrihen në mësim. Ka raste kur ata mendojnë se mund të pyeten sipas këtij planifikimi dhe nuk e ndjejnë veten mirë me përgatitjen dhe e gjejnë “zgjidhjen” duke u larguar nga ora e mësimit. Kjo është arsyeja pse mësuesit duhet ti pyesin në mësim vazhdimisht, duke krijuar dhe mendimin se egziston një radhë në vlerësimin e tyre.

 

Prgrami i mbingarkuar mësimor

 

Në një ditë,nxënësve u duhet të mësojnë gjashtë lëndë,ku secili mësues jep detyra për hesap të vet dhe kërkon për lëndën e tij. Mbingarkesa vjen e bëhet e papërballueshme kur në një ditë mund të kenë 2-3 detyra kontrolli. Rregullorja e ndalon kategorikisht këtë por mësues të vecantë,duke u nisur nga numri i madh i nxënësve në klasë, dhe për të mbuluar dobësitë e tyre, pasi nuk i pyesin nxënësit sistematikisht dhe nuk bëjnë vlerësime ,kanë gjetur provimin si “varkë shpëtimi”

Duke gjetur gjuhën e mirëkuptimit midis mësuesve për të mos bërë më shumë se një detyrë kontrolli në një ditë.Roli i mësuesit kujdestar,si kordinator në këto raste ,është tepër i rëndësishëm.

 

Nxënësit arsyetojnë “kemi të drejtë të bëjmë 30 mungesa pa arsye.Pse shqetësohen mësuesit dhe prindërit?”

Kemi arritur në një moment ku nga shumë të rinj 30 mungesat e përcaktuara në rregulloren e shkollës të shikohen nga adoleshentët si orë të lira,të cilat me rregullore kanë të drejtë ti bëjnë. Kjo na bën të mendojmë se ka ardhur koha të rishikohet rregullorja e shkollës dhe të ulet numri i mungesave për dhënien e masës parandaluese për përjashtimin nga shkolla.

 

Largimet kolektive nga mësimi

 

Problem i mprehtë janë ikjet në mënyrë kolektive nga orët e mësimit.Iniciativën për këtë e marrin si nxënësit e mirë dhe të dobët,madje më shumë nxënësit e mirë pasi janë më të besueshëm tek mësuesit dhe prindërit.Kjo do të thotë se dicka nuk shkon atë ditë. Shkaqet janë subjektive dhe objektive, të karakterit social, psikologjik, pedagogjik dhe organizativ,si:

 

Mësuesi vonohet në orën e mësimit dhe këtë cast e shfrytëzojnë me shpejtësi dhe zgjuarsi nxënësit.

Nxënësit përfitojnë nga një informacion i rremë, burim i të cilit janë vetë ato ose ndonjë mësues i informuar keq.

Janë të pa përgatitur për atë orë,psi kanë marrë pjesë bashkërisht një ditë më parë në një veprimtari dhe e dinë që po tju thonë mësuesve, kjo nuk do të merret parasysh

Duan të organizojnë një veprimtari si klase (mund të jetë e paramenduar por edhe e lindur spontanisht).

Nuk kanë kushte të përshtatshme në klasë (xhama,ngrohje,pastërti) nuk kërkojnë ndihmë në drejtori por e zgjidhin me vetëgjygjësi

Kërkojnë të tërheqin vëmendjen e mësuesve dhe prindërve,të shprehin revoltën kundër tyre

Ka veprimtari apo festime në shkallë qyteti,por shkolla e tyre nuk është përfshirë për shkaqe të ndryshme dhe këtë ata e quajnë të padrejtë

Janë në fund të mbylljes së shkollës dhe parapëlqejnë më mirë një shëtitje së bashku sesa një orë mësimi, ku e gjykojnë se edhe përfitimi nuk është aq i madh

Një grup nxënësish që e mbajnë veten për “të fortë” u imponojnë edhe të tjerëve largimin nga ora e mësimit,duke kërcënuar nëse do tregonin se kush ishin organizatorët. Kjo kategori nxënësish nuk e pëlqejnë rregullin, dispilinën në shkollë dhe synojnë të bëjnë për vete dhe nxënës të tjerë pasi, kështu ka më pak pasoja.

Rastet e braktisjeve kolektive të orëve të mësimit, tregojnë se në punën edukative ka mangësi të mëdha dhe skarcitet.

 

Është bërë zakon që në raste të tilla të thirren prindërit dhe të bëhen mbledhje me nxënësit por ka dhe raste kur ju vendosen mungesat të gjithë nxënësve. Gjithsesi kjo mbetet një orë e dështuar mësimi.E rëndësishme është të bisedohet me nxënësit, me prindërit e tyre,se cfarë gjuhe duhet të zgjidhet për të komunikuar me ta,cilët probleme zgjidhen, sa mbresa lë ky veprim të nxënësit dhe a do ndërgjegjësoheshin ato për të kuptuar gabimin. Nxënësve u duhet folur hapur,por edhe me ton të prerë. Edukimi i nxënësve kërkon një ton shumë serioz serioz të thjeshtë dhe shumë të sinqertë. Atyre u duhet bërë të kuptohet drejt raporti i disiplinës me lirinë. 

 

Përgjegjësit e mësuesve dhe prindërve në braktisjen e mësimit

Mungesa e marrdhënieve efektive mësues-nxënës

 

Shumë nxënës braktisin mësimin pasi lënda është e vështirë dhe mësuesi,duke mos pasur aftësi komunikuese,ua bën atë edhe me të vështirë.Mësuesi nuk organizon mirë orën e mësimit,nuk krijon atmosferë optimiste duke mos nxitur dëshirën dhe kureshtjen për lëndën.Për këtë Hubord thekson: “mësues është ai që bën të zhvillohen dy ide,ku më parë zhvillohej vetëm një”.

Nxënësve më të rritur në moshë u bëhen lëshime dhe midis tyre dhe mësuesve ka më shumë kompromise.Gjithashtu ato i dinë më mirë “marifetet” për të justifikuar mungesat,sepse kanë më shumë përvojë dhe shoqëri në ambjentet e shkollës.Këto nxënës përfitojnë edhe nga lëshimet e prindërve dhe qëndrimet sentimentale të tyre.

Nuk ka ndjekje ritmike të mungesave nga mësuesi kujdestar. Mësuesi kujdestare,ditën që nuk ka mësim me klasën e tij,ka raste kur nuk interesohen sa nxënës janë larguar dhe as për shkaqet. Mungesat nuk hidhen në regjistër cdo ditë. Ka raste kur nxënësit kanë bërë 40 ose më shumë mungesa pa arsye dhe atëherë kujtohet mësuesi për të bërë propozim për masë. Mungesa e kërkesës së llogarisë për cdo orë të larguar rrisin oreksin e nxënësve për të vazhduar në atë ritëm.

Ka nxënës që nxirren jashtë për qëndrim jo korrekt në orët e mësimit. Ato edhe mund ta meritojnë një mase të tillë, madje të bëhen problem dhe në drejtorinë e shkollës por mungesa në këto raste nuk duhet të vendosen. Mësuesi e ka më të thjeshtë ta nxjerr jashtë, ti vejë mungesë se s të merret me të. Prania e tij në klase, me sjelljen e tij problematike, e bezdis , prandaj e sheh me të arsyeshme ta përzërë nga ora e mësimit.

 

Ky kompromis është pranuar në heshtje nga të dyja palët-mësues e nxënës. Një qëndrim i tillë i mësuesit i shkon për shtat nxënësit, por ndikon negativisht tek frekuentimi i tij. Këtij të fundit i bëhet shprehi ikja nga ora e mësimit dhe nuk i bën me përshtypje. Vjen një cast që edhe kur ai nuk hyn në mësim,mësuesi nuk i vendos mungesë. Gradualisht, ai një gjë të tillë e kërkon edhe nga mësues të tjerë dhe kur nuk arrin, përdor cdo lloj marifetesh për të justifikuar largimet nga mësimi.

 

Dashje pa dashje mësuesi bëhet shkaktar dhe nxitës kryesor i largimeve të nxënësve nga orët e mësimit. Pas një studimi të mungesave në 6 klasa të përzgjedhura në mënyrë rastësore arrita në disa përfundimet si më poshtë:

 

Studim për mungesat

 

Ky studim u realizua në 6 klasa kampion,të përzgjedhura në mënyrë rastësore në gjimnazin “X”. Në këtë studim përmes një tabelë në të cilën janë mbajtur shënim mungesat e gjashtë klasave gjatë një javë,në  cdo orë mësimi,ku do ishin shënuar mungesat reale që bëhen dhe jo ato që shënojnë mësuesit në regjistrat e tyre.

 

Gjatë një javë rezulton që në gjashtë klasa kamion që janë regjistruar të jenë bërë realisht 812 mungesa brenda një javë shkolle.

 

Nga ku në një mature janë bërë 251 mungesa brenda një javë shkolle

Ndërsa në një vit të dytë janë bërë 115 mungesa brenda një javë mësimi

Brenda një javë një maturë është larguar në mënyrë kolektive një orë mësimi

Për të parë se kush bën më shumë mungesa djemt apo vajzat,shohim që djemt kanë një numër më të lartë të mungesave.

Për të parë cilat lëndë frekuentohen më shumë lëndët shoqërore apo shkencore,shohim që kemi një përqindje relativisht më të lartë tek lëndët shkencore.

Shpërndarje e mungesave sipas moshës së mësuesve ka një shpërndarje relativisht të barabartë,në disa raste tek mësuesit me eksperiencë ka më shumë ikje (kjo mendoj se lidhet me kërkesën më të lartë që ato kanë).

Jo nje situate reale e shkolles “

 

Braktisja e fshehtë,e “ulur këmbëkryq” midis nesh

 

Arsimi shqiptar është një bashkëudhëtarë i denjë që po ecën krah për krah me atë europian.Ndryshimet sociale në vendin tonë kanë mbartur me vete edhe disa probleme shqetësuese me arsimin.Shumë flitet këta vitet e fundit për këtë dukuri shkollore të kudo ndodhura dhe që sot “nuk është më kaq e fshehur”.

Po ç’shohim në shkollat tona?

Nxënës që sdinë të lexojnë mirë,ose që rrezikojnë

Ka nga ato që kalojnë cikël në ciëkl dhe ende nuk dinë veprimet e thjeshta matematikore.

Klasa që në semestrin e parë kanë kalueshmëri reale 50-60% dhe cuditërisht në fund të vitit kalojnë 100%,kur niveli i tyre është po i njëjtë.

Prindër që nuk interesohen ose interesohen pak për ecurinë e fëmijëve në shkollimin etj.

Të gjitha këto mos janë produkte të “braktisjes së fshehtë”

 

Ja një “skaner i klasës sime”

 

30 vitet si mësuese më kanë dhënë përvojën e mjaftueshme për të parë në sy realitetin për të diagnostikuar gjendjen por edhe për të marrë masat për të përmirësuar realitetin.

Sot kam klasën e IV A me 32 nxënës nga të cilët:

18 duan dhe dinë

14 që kanë mundësitë,pra dinë,por nuk duan

4 të tjerë që përpiqen,punojnë sistematikisht,duan e nuk dinë.

2 të tjerë duan,por asnjëherë nuk kanë arratisur as në nivelet minimale të të nxënit.

Në një këndvështrim tjetër,kanë evidentuar:

18 nxënës që duan dhe dinë kanë asistencë familjare që nga klasa e parë (80% e prindërve janë me arsim të lartë).

4 nxënësit që dinë,por nuk duan njërin prind (babain) e kanë në emigracion.

2 nxënësit që nuk dinë kanë ardhur në klasën time nga shkollat e zonave veri-lindore,që sipas fjalëve të prindërve,nuk kanë patur mësues të profilizuar,herë e kanë frekuentuar dhe herë jo shkollë e  atjeshme (por kanë një diskriminim krahinor).

Ata 4 që punojnë ,por nuk arrijnë,ose që arrijnë fare pak janë të diskriminuar për shkak të inteligjencës.

Pra ,në një klasë dhe sa probleme!Po në një shkollë të madhe,sic është shkolla ime nr 3 në Laç!

 

“Skanë çbëjnë,s’punojnë prindërit” – thonë mësuesit

 

Në një ankteim të zhvilluar nga drejtoria e shkollës,mësuesit kujdestarë të të gjitha klasave pohojnë:

60% e prindërve nuk e ndihmojnë shkollën në problemet që ka

30% e ndihmojnë

- 10% e ndihmojnë në nivelet “mjaftueshëm”

Vihet re që kur fëmija është në klasën I,II,III,IV të ciklit të ulët,interesimi i prindërve është më i madh dhe pastaj vjen duke u zbehur.Kjo është një dukuri që nuk mohohet.Por shkolla nuk është një “ishull i vecuar”.Aty duhet të luajnë rolet e veta të gjithë faktorët influencues shkollorë e jashtëshkollor,e për ndryshe shkolla nuk mund ta kryejë mirë emisionin e vet,e pra moskordinimi i mirë i punës midis shkollës e familjes,mësuesit kujdestar dhe prindit është një nga shkaqet e “fazave” që duket në procesin e të nxënit dhe të edukimit.Kjo është shkak dhe bazë e asaj që quajmë “braktisje e fshehtë”.

 

Po me mësuesit ç’bëjnë për të përmirësuar këta raporte.

 

Me të drejtë thuhet se...familja shqiptare është iluministe.Ajo është e lënduar që kur se shkallëzimi i fëmijëve është mjeti më i sigurtë për t’i shpëtuar ata nga mjerimi material dhe shpirtëror.(2)

Nisur nga kjo,nxitimthi dhe natyrshëm shtrojmë pyetjen:

-A ka prindër që nuk e dëshiron përparimin shkollorë të fmëijës së tij?

Dhe të gjithë përgjigjen “jo”.Atëherë duhet ndalur dhe të arsyetojmë.Pse vihen re herë herë këto hendeqe.Së pari ka disa pridnër me probleme të shumta ekonomike që ikin larg për të gjetur një vend pune,qoftë edhe disa ditore për të siguruar nevojat minimale familjare (4 të tillë kam në klasën time).Së dyti,disa të tjerë,kryesisht ata të fmëijëve me arritje të ulëta në procesin mësimor,vijnë në shkollë në fillim dhe ne i “bombardojmë” me kritika.Ata ulin kokën,largohen dhe është e vështirë të na vijnë përsëri.Së treti,disa prindër,kryesisht etërit,janë në emigracon (2 në klasën time) dhe ca të tjerë nuk kanë shkallën e mjaftueshme të arsimimit dhe e ndjejnë veten ngushtë në bashkëbisedimet në një bashkësi.

Përvec kësaj,si e ndërtojmë ne punën me prindërit?

Vazhdojmë me ato praktikat e vjetra,rutinore,pa fantazi dhe shumë herë formale

Mbledhjet mujore me prindërit ecin në një linjë :vijnë një pakicë prindërish kryesisht ata të nxënësve të mirë,u japim disa nota mujore apo semestrale dhe kaq.Pra puna me ta duhet ridimensionuar,duhen debatuar problemet,shqetësimet,të përcaktojmë rrugët për përmirësime.

Mungojnë ende libraritë për prindërit,burimet e informacionit e për rrjedhojë,ata duhen ndihmuar me bisedime për cështje pedagogjike,psikologjike,metodike etj,etj.Pra mësuesi duhet të jetë burim informacioni për prindin.Po bëhet kjo?Po ose pak.Pra prindi nuk i ka hapësirat e duhura.Edhe organizmat e prindërve në shkollë,këshilli i prindërve të klasës,ai në bazë shkolle këshillat e klasave edhe pse ecin në rrugë të reja nuk po i kryejnë aq mirë detyrat dhe funksionet e veta.

 

Pak fjalë për nivelet e nxënësve:

 

Në lëndët Gjuhë Shqipe dhe Matematikë në klasën time kanë këto nivele të identifikuara:

Gjuhë Shqipe:

Nxënës

4

5

6

7

8

9

10

32

2

6

6

2

9

5

2

 

Matematikë:

Nxënës

4

5

6

7

8

9

10

32

2

7

7

2

7

5

2

 

Të shprehurit në përqindje (semestri i parë)

4.5= 28%  6.7=28%   8.9.10=44%

Në fundviti:

4.5=20%   5.7=36%   8.9.10=44%

Nxënësit e vlerësuar me 5.6 mund të them se janë ata që “diskriminohen për shkak të inteligjencës”.Po ç’ndodh me ata të dy të vlerësuar pakalues? (të dy të ardhura nga zonat veri-lindore).Njërin prej tyre e shoh të ulur në fuindin e bankave e herë luan me lapsin,me librin,lëviz,ngihet në këmbë e aty nga mesi i ndonjë ore mësimi më kërkon leje që të dalë jashtë.E shikoj dhe i buzëqesh.Po ç’ka ai? ( nuk ka ndonjë diskrimin inteligjence).Të tjerëve u jap detyra klase dhe punojnë në mënyrë të pavarur kurse ai rri e shikon.Në orën tjetër bashkësia e klasës lexon,reciton e përsëri ai hesht.Kush është fajtor :ai apo mësuesi?

Jo ai nuk është fajtor,është i zgjuar,të thotë ato gjëra që t’i ja thua (në histori,eduaktë ...) por për të shkruar,lexuar mbledhur,zbritur...nuk di.Nuk di se nuk ia mësuam.Ç’të bëjë ai tani?Pra ,ja një shembull tipik i asaj “braktisjes së fshehtë”.Edhe ai tjetri në këtë kategori hyn.Po sa të tillë mund të ketë një shkollë e madhe?

Me këtë kategori mund të punohet dhe të nxirren nga prapambetja,por ende nuk kemi parë ndonjë inciativë instuticionale për t’i grumbulluar në një klasë që të mund të punojmë më mirë me ta.Në një analizë në shkallë rrethi drejtoresha e ZA,duka lexuar materialin e përgatitur artikuloi:“Në rrethin tonë kemi 60 nxënës që nuk frekuentojnë fare mësimin dhe 35 nxënës të tjerë që frekuentojnë me hope”.Dikush pyeti me ngulm:“Në ç’nivele kanë qenë këta nxënës,kur kanë frekuentuar mësimin?

Drejtoresha u përgjigj shumë shpejt:

“Të gjithë të nivelit të dobët”.Pra këta nxënës bëhen kontigjente të braktisjes së njerëzve që bredhin rrugëve,që vjedhin....Pra ,ja ku na con ajo “braktisja e fshehtë”.Analizën mund ta fillojmë edhe më tej.Përsëri pyesim:Kush e ka fajin?Familja-nxitojnë mësuesit.Po ne?Le të flasin mësuesit e apasionuiar,ata që janë ndeshur me nxënës të tillë dhe kanë triumfuar.Ata janë në mazhorancë.Po ata të tjerët që krijojnë ,pa dashje, “Skarcot” që përcillen nga një tjetër klasë në tjetër,nga një cikël në tjetrin? Këta duhen kontrolluar e ndihmuar.Tani forca e kontrollit ka rënë dukshëm:

Drejtoritë e shkollave kontrollojnë fare pak

ZA s’ka më funskione kontrolluese.

DAR s’ka më funskione kontrolluese

Një herë në 5 vjet mund të vijnë ata të strukturës përkatëse pranë MASH.Një herë në 5 vjet.Sa pak!

 

Gjendjet duhen analizuar.

 

Në të vërtetë këto kryhen.Analiza të tilla planifikohen në planin vjetor të shkollës,por edhe në të tjerët afatshkurtër dhe afatmesëm.

Gjendja bazë e shkollës

“Pikat e forta dhe pikat e dobëta”

Synimi dhe objektivat për vitin shkollor

Veprimtaritë bazë për cdo objektiv

Kualifikimi i stafit

Veprimtaritë edukative

Aspektet administrative të jetës së shkollës

Masa për fillimin dhe mbylljen e vitit shkollor etj.

Por si hartohet këto plane?

Me gjithë mendësitë e reja për hartimin e këtij plani,përsëri vihen re formalizë,s’vihen në funksionim stafet e kualifikuar për të dhënë mendime e për të bërë propozime.Në disa raste të tjera ky plan hartohet vetëm nga drejtori,ai e miraton në një mbledhje 10-15 min dhe kaq.E çfarë efektesh mund të ketë ky plan?Në këtë vit mësimor drejtoresh e shkollës sime përfshiu për hatimin e tij të gjithë stafin pedagogjik,disa nxënës,anëtarë të bordit të shkollës etj.Unë punova (me 4 mësues të shkollës) për rubrikën “veprimtaritë edukative”.Gjendja bazë e shkollës qëndron si një rubrikë hyrëse në planin vjetor dhe vendosen në të problemet kryesore të identifikuar nga drejtoria dhe mësuesit.Por vihet re që ndalemi më shumë në anët formale të shkollë dhe jo në ato përmbajtësore.Konkretisht përshkruhet:

Origjina sociale dhe ekonomike e nxënësve

Arritjet e shkollës (kryesisht problemet sasiore,përqindja,kalueshmëria e nota mesatare)

Gjendja fizike e shkollës ,cilësia e mjedisit

Paisjet e përgjithshme që ka shkolla

Nivelet arsimore të stafit drejtues e atij mësimdhënies

Mbështetja e bordit drejtues,këshillat e prindërve

Bashkëpunimi me pushtetin vendor

Nxënësit frekuentues me hope dhe ata që nuk frekuentojnë fare.

Kam mendimin se kjo rubrikë “analiza e gjendjes” sic e thashë pak më lart nuk ndalet tek përmbajtja që realizohet ,nuk shërben si bazë e plotë mbi të cilën do të përcaktohen synimi,objektivat dhe veprimtaritë mbështetëse mësimore në funksion të tyre.Një dëshmi e formalizmit është edhe fakti se kjo me sa kam parë eshtë uniformë në të gjitha shkollat,kur kushtet dhe rrethanat kurrsesi nuk janë të njëjta.Në planin e veprimtarive të klasës sime,në këtë rubrikë jam ndalur edhe tek:

Cilësia e shkollimit të nxënësve dhe problemet që dalin në lëndët kryesore të kurrikulës

Sa dukuri tipike të zhvillimit të zonës ku funksionon shkolla dhe jetojnë nxënës

Ritmi i aktivitetit mësimor të klasës

Kalueshmëria sipas niveleve e prapambetieve të nxënësve të vecantë në lëndë të vecanta

Orë mësimi të humbura etj etj.

Edhe në diskutimet dhe bashkëbisedimet e mia me kolegët kam mbajtur mendimin se kjo rubrik mund të jetë e standartizuar në disa elemente (linja ose nënlinja),por pjesa tjetër duhet të jetë e vecantë,në përputhje me vecoritë specifikat e vështirësitë,gjendjet e kuadrit mësimdhënies,vecoritë e zonës etj.

Pra secila shkollë të ketë mundësinë të japë portretin e vet.E kam shprehur përsëri se kjo analizë duhet ndaluar edhe tek elementet sasior social,problemet të bazës materiale por përparësi do të jetë nxënësi me arritjet e tij dhe nënlinjat që rrjedhin.

Por mund të jepen të dhëna edhe nga:

Arritjet e nxënësve të mi në klasa më të larta ç’thonë mësuesit bazuar mbi pyetësor të mirëformatuar

Mendimet e prindërve për shkollën ose klasën

Krijimi i klimës në klasë,shkalla e aktivizimit në njësitë e ndryshme mësimore

Nxënësit e talentuar dhe puna suplementare me ta etj.

 

Mirë nxënësit e prindërit po ne mësuesit?

 

Në një analizë të vëmendshme të gjendjes shohim:

Nxënësit që nuk frekuentojnë ose frekuentojnë me hope,disa të tjerë që nuk dinë të lexojnë e të shkruajnë e çuditërisht arrijnë deri në Universitete (sidomos ato private) kalueshmëri të ulët në semestrin e parë dhe 100% në fund të vitit.Edhe në arsimin klaueshmëria po tenton drejt 100%.kemi në shkolla mungesa të shumta mësuesish dhe nxënësit që qëndrojnë jasht.Sa shumë janë këto në një shkollë brenda një viti dhe për cudi të gjithë në fund të vitit 10-15 ditë përpara i thonë drejtorit se skam çfarë të bëj më se programin e realizova.A nuk janë edhe këto dimensione që krijojnë braktisje.

Një ditë ish nxënësit e mi që tani përfudojnë gjimnazin më thanë:

Mësuesei i matematikës gabon në interpretimet shkencore gjatë shpjegimit dhe shton:Do të mbeteni të gjithë në provimin e maturës.Rrëfimet e tyre vazhdojnë e vazhdojnë nga më të ndryshme

E shihni edhe ne jemi shkaktarë të braktisjes së fshehtë,të krijimit të atyre skarcove,që kalojnë nga klasa në klasë,në Universitete e më pas bëhen mësues.Shkollat tona po përballen me mjaft probleme e vështirësi të cilat natyrish kërkojnë  zgjidhe për të siguruar rezultate me cilësinë e dëshiruar.Qëndrimi i shkollës ndaj këtyre problematikave,nismat e përpjekjet që bën për zgjidhjen e tyre janë tregues të qartë të reformimit të vazhdueshëm të saj.

Referencat:

Nga përvoja personale

Marrë në MASH.

 

 

 


Faqe 23 nga 40

Tidningen-Gazeta

Vem är Online?

Kemi 49 vizitorë n'linjë

Besökare

Shikimet e përmbajtjes : 1178012
SocialTwist Tell-a-Friend