Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home
Debattartiklar


BESNIK VELAJ: Ismail Bej Qemal Vlora i Kaninës dhe i shqiptarëve

BESNIK VELAJ

Ismail Bej Qemal Vlora i Kaninës dhe i shqiptarëve

Me rastin e 100 Vjetorit të Pamvarsisë,simbolit të lirisë,krijuesit të shtetit të parë shqiptar dhe të kryeministrit të parë  që shpalli Pamvarësinë e Shqipërisë më 28 Nëndor 1912,nga shoqata Atdhetare-Kulturore”Kanina” po bëhet një punë e madhe për t’u njohur komuniteti kaninjot e më gjërë sot-po sot me figurat e mëdha poliedrike që kanë ndihmuar në Pavarësinë e Shqipërisë,kjo e lidhur edhe me dëshirën e popullit shqiptar se Shqipëria është e plotë me “Kosovë e Çamëri”.Ismail Bej Qemal Vlora si nismëtar,si realizues,si Kryetar i Qeverisë Kombëtare ,zotëronte me mençuri,hollësi situatën politike,kritike në të cilën ndodhej Shqipëria dhe në unitet me përfaqësuesit që kishin ardhur nga të katër anët e vendit,përpara vështirësive,vuri në jetë ëndrrën shumë shekullore të popullit shqiptar për të kurorëzuar përpjekjet e tij të pa ndërprera legjendare me Shpalljen e Pavarësisë dhe ngritjen e Flamurit me Shkabën Dy Krenare.Shqipëria u bë një shtet i ri dhe sot është më i ri akoma se”Dielli i saj lind andej nga perëndon”,sot u pranua në NATO,sepse ka 100 vjet shtet i lirë që hyn në radhët e shteteve të pavarura të botës ,me miq të mëdhenjë SHBA dhe BE-në,në saj të Gjergj Kastriotit-Skënderbeut,Ismail Bej Qemal Vlorës,Nënë Terezës,Flamuri Kuq e Zi  që ngrihet në Selin e NATO-së në Bruksel.Rreth përçimit të madhështisë,dritës,figurës poliedrike të Ismail Qemalit,veprës atdhetare të tij dhe origjinës me komunitetin kaninjot kanë punuar Zotrinjtë: Ymer Yzeiri,Sezai Osmani,Ermir Xhindi,Hamdi Kulaj,Agim Halili,Meleq Kapllani,Ptoleme Bega,Pëllumb Aliraj,Avdulla Fejzaj,Luftar Dulaj,shkrimtarja znj.Vilhelme Vehip Vranari e cila  është gjak,kockë dhe mish nga trungu i Vrana Kondit nga ku ka marrë dhe mbiemrin Vranari-vëllai i Donikës-Andronikës së Skënderbeut(Është dhe kryeredaktorja e gazetës”Kanina”) dhe Dr.Neki Dredha.Në punën e tyre ,ata janë ndihmuar nga të dhënat e monografisë së Darling Vlorës,historianve Muin Çami,Ago Agaj,Neil Shehut dhe nga mbesa e Ismail Bej Qemalit,Nermin Vlora Falaskit.Ajo ishte e bija e Ballkizit dhe kishte gjyshe vajzën e madhe të Ismail Qemalit,Mevdet Vlorën.

Duke trashëguar virtutet e larta patriotike  e shkencore të gjyshit punoi për propogandimin e kulturës dhe historisë së popullit shqiptar direkt me kaninjotët,sa herë vinte për vizitë  në Kaninë për dashurinë e madhe për gjyshin,vendlindjen e saj,që kur ishte gjallë kërkoj të varrosej bashkë me bashkëshortin në Kaninë,ku ka dhe varrin e parë Ismail Bej Qemal Vlora.Kjo dëshirë ju ploësua nga shteti shqiptar dhe Nermin Vlora(Falaski) bashkë me Rexhio Falaskin prehen të dy në varrezën publike të qytezës ballkon të Kaniës.

Kanina,origjina e Vrana Kontit ose Kont Vranari(Urani)

Në vitin 2000 është botuar në Itali,nga shtëpia botuese”Argo”libri “Despoti D’Epiro…”shkruar nga Paolo Petta’.

Ky autor i lindur më 1942 dhe vdekur më 1999 nga një familje me origjinë nga Piana Degli Albanezi,ishte studiues i të Drejtës Konstitucionale dhe i Historisë,i njohur për shumë studime dhe botime historike.Në këtë libër të fundit ai trajton fatin e princërve shqiptarë të mesjetës pas vdekjes së Skënderbeut,dhe jetën e tyre si refugjatë në Itali;në mbretërinë e Napolit,në Venecie.Në këtë libër,përmenden edhe njerëzit e thjeshtë.Një zyrtar aragonez i shkruante mbretit të tij më 1467:”…Është dhimbje e madhe ,Zotri,të shikosh si vijnë njerëz tepar të varfër dhe të ngarkuar me fëmijë,të cilët nuk pranohen në qytet dhe tokat tuaja,por qëndrojnë lakuriq apo të veshur keq në fusha…pas shumë tragjetive në Otranto…”

Përsa u përket princërve  të Ballkanit(dhe atyre të Shqipërisë),shumica e tyre u vendosën në pronat apo në feudet duke zënë fuksione të ndryshme në Mbretërinë e Napolit,Republikën e Venecias etj.Për vdekjene Skënderbeut Donika apo Andronika(e shoqja e Gjergj Kastriotit)informoi Mbretin Ferrante të Napolit,i cili iu përgjegj menjëherë:”…Ai ishte për ne si një baba i dytë pas Mbretit Alfons…”dhe menjëherë dërgoi njerëzit e tij për të sjell familjen e Skënderbeut në Napoli,të cilët u vendosën në feudin e Galatinas si pronë e tyre;aty Gjoni u martua me Irenën,vajza e Lazar Brankoviçit.Në këtë mënyrë u rregulluan pothuajsë të gjithë princat e Shqipërisë dhe Ballkanas që ikën nga sulmet turke,ata që qëndruan shumica u islamizuan.

Midis familjeve shqiptare që emigruan në Itali,ajo që shkëlqeu më shumë,me siguri që ajo e Kastriotve~Granai,mbiemri original i së cilës u shqiptua disa herë si Branai ose Vranai,që në realitet qenë pasardhësit e Kontit Vranai.Emri Vranai,i përkiste një nga familjeve më të famshme të Shqipërisë,në periudhën Bizantine që në shekullin e 13~të,viti 1266.Më 1399 përmendet Aleks Vranai Kastrioti,me kështjellën albaneze.Janë bërë diskutime për origjinën  e kësaj familje dhe të gjitha studimrt serioze vërtetojnë se,që në 1368 është e pranishme kjo familje Kastrioti ose Vranai në Kështjellën e Kaninës,pranë Vlorës.Më vonë një përsonazh influent,i lidhur me Skënderbeun është Vranar Konti(vëllai I Donikës dhe kunati i tij),i cili u mbulua me lavdi duke drejtuar mbrojtjen ushtarake të Krujës, e rrethuar nga Sulltan Murat 2~të,në vitin 1450.Barleti,për Vranar Kontin flet si për kapitenin më me autoritet të Skënderbeut,me prejardhje të fisme,me moshë  të pjekur,me eksperiencë luftarake.Pas rrethimit në vitin 1450,Skënderbeu e shpërbleu me faljen e katër fshatrave.Gjon Muzaka,princ shqiptar,refugjat në Mbretërinë e Napolit shkruan:”Konti Vranai(Branai)u martua,përpara se të shkonte në Itali,me Maria Zardarin,vajzë e një fisi prej Muzakëve,që ishte njëkosisht kushërirë e parë më nënën e Skënderbeut.

Fati i Kastriota~Vranai(Branai) në Mbretërinë e Napolit,është shëmbulli tipik i afirmimit të saj në shoqëri,në saj të besnikërisë,devocionit personal(sidomos ndaj dy mbretëreshave)të vlerave të tyre ushtarake,të një kapaciteti të lartë administartiv,si dhe të vlerave e suksesit politik mondan,ndoshta edhe të intrigave në dashuri.Për të gjitha këto,familja Vranai(Branai)pati suksese të shkëlqyeshme në Itali.Edhe sot e kësaj dite në Kaninë Vlorë,jeton fisi Vranai~Vranari,pasardhësit e të famshmit Vranar Konti;autori Paolo Petti do të kishte qënë i lumtur sikur ta dinte këtë fakt historik,megjithatë konkluzionet e tij se fisi Vranaj~Vranari(Branai~Granai)është nga Kanina,është i sakt.Ky fakt vërteton se nga Vlora nuk kanë dalë vetëm në luftën për Pamvarësinë  e Shqipërisë në 1912,apo 1920 dhe në 1940~1945,por vazhdimisht,në të gjitha kohrat,edhe në mesjetë ,në kohën e Skënderbeut.Vrana Konti është një djalë nga Kanina~Vlora,një figurë që nderon Shqipërinë,Vlora do ta kujtojë gjithmon me nderim(Sipas Today Neëës~Vlora)!!!

Komuniteti kaninjot eshtë njohur dhe me studimet e Eqerem Bej Vlorës,djali i xhaxhait të Ismail bej Qemal Vlorës,lindur në Vlorë më 1884 dhe vdekur në Vjenë,të cilat hedhinë dritë më tepër mbi prejardhjen e familjes Vlora.Sipas studimeve të tij del se i pari I familjes “Vlora”,quhej GJERGJ GOLEMI DHE ISHTE NGA Golemi,që është stërgjyshi i Sinan Pashë Vlorës.Gjergj Golemi jetoi në Kaninë rreth viteve 1390.I përket familjes së Gjergj Arianitit,vjerrit të Skënderbeut.Ismail Bej Qemal Vlora,u rrit,u mënçurua nga trashëgimia e pararendësve dhe ndihma e pasardhësve dhe patriotëve të tjerë shqiptarë.Ata e ndihmuan tërë jetën Ismail Bej Qemal Vlorën të kryejë detyrat si një diplomat i kohës dhe patriot i përkushtuar deri sa u nda nga jeta.Atij i kanë treguar të parët e tij që në vogëli për Kalanë e Kaninës,ndërtuar mbi një qëndër të vjetër banimi në shekullin e III-të p.e.së re.Ajo ka një sipërfaqe prej 3,625 hektarësh.I kanë treguar se e ndërtoi  PerandoriJustinian në shek.V-të të e.r.së re,i kanë treguar se tek Ana Komnena e gjakut të tij,flitet për luftrat e babait të saj Perandorit Aleks të Bizantit,kundër ushtrive normane.

Pa folur gjëerë e gjatë për kalanë e Kaninës ,ku kanë jetuar të parët e familjes Vlora nuk e kupton dot pamjen dhe shpirtin e madh të Ismail Bej Qemal Vlorës,Plakun e Urtë të Shqipërisë,që sa herë ka ditëlindjen apo ditën e vdekjës rilind përsëri e përsëri.

Në tërsine saj Kalaja e Kaninës paraqitet si katërkëndësh i parregullt e ndarë në tre sheshe që qëndrojnë në formë shkalle njeri mbi tjetrin.Muret e rrethinit hapen nga tre dyer;dera e fshatit Kaninë nga Jugu,dera e mbretit nga Veriu dhe dera e beut nga Lindja.Duke ju afruar kësaj dere majtas përpara na del një mur madhështor që përmban këndin Jug~Lindor të kohës dhe mbi baçen e sorkadheve,siç i kanë treguar Ismail Qemalit.

Në hyrjen e derës së lartpërmendur shihen në të dy anët dhomat ku banonin rojet dhe pak më tutje shtrihet një sheshore ku qëndronte gjatë kohës së sundimit “Saraj”i Gjergj Sinan Pashës(Vlorës).Banesa është një shtëpi e madhe me 4 kulla,të tipeve të shtëpive të forta në Labëri.Këto ishin madhështore.

Princeshat e Kaninës së Labërisë

Një tufë me zonja e shërbëtore të tyre zbukuronin jetën e përditëshme që zhvillohej në kështjellë.Të ngrënit dhe të pirit ishin të bollshme,se të ardhurat e pasurisë-tokës-blegtorisë-pronave shpenzoheshin në natyrë.Mënyra e jetësës ishte bujare.Po ti referohemi Fatos Mero Rrapajt,folklorit del se dy princeshat,dy heroinat kanë lindur e rritur në këtë kala.Ismail Bej Qemal Vlorës i kanë treguar për princeshën e parë që quhesh Rugjina Balsha,sundimtare e Kaninës në vitet 1396~1417.U bë e ndigjuar për qëndresën antiosmane kundra Hamza Evrenozit,komandant i ushtrisë turke,i cili me luftë e pushtoi Vlorën,Kaninën.Princesha Rugjina Balsha me forca të pakta çau rrethimin natën me luftë dhe emigroi jashtë atdheut.

Në bregun e djathtë të Lumit të Vlorës(Shushica),atje ku vendi mban emrin e “Përtej Lume”,një copë e vogël fushe,kjo i takon fshatit Gumenicë,gjendet”Rrapi i Rugjinës”(I thonë dhe i zinjës),Zonjës së Kaninës.Perimetri i trungut të këtij rrapi është 12 metra.Nënë hijen e këtij rrapi legjendar,Rugjina Balsha thirri në kuvend krerët e Labërisë,për tu dalë në ballë osmanve agresorë.Në këtë kuvend Gumenica përfaqësohej  nga Pirro Duka(sot fis i shuar).Në afërsi të “Rrapit të Rugjinës”,kemi “Mullirin e Zonjës”,sot topgërmadhë,ndërsa në Lungarë-Shashicë kemi “Kroin e Zonjës”,i cili i rindërtuar në Lungar shërben dhe sot.

Po kështu në fshatin Radhimë ndeshemi në dy mikrotoponimedhe një hydronim që mbjnë edhe sot emrin:”Gryka e Rugjinës”,”Shpella e Rugjinës” dhe:”Prroi i Rugjinës”.Në Qafën e Llogorasë gjendet”Shkëmbi i Rugjinës”.Sipas gojëdhanës në këtë shkëmb të vetmuar qëndroi Rugjina Balsha për të shikuar dhe një herë atdheun e saj e të qajë me mallëngjim për të .Dhimbja e Rugjinës ka mbetur proverbial.

Në fshatin Dukat deri më sot mbajnë shprehjen”rënkoi si Rugjina”,për një që rënkon nga dhimbja e thellë.Thuhet se dhe emri i fshatit Rexhinë të Kurveleshit,afër fshatit Golem nga e kishte origjinën Princi i Kaninës,Gjergj Golemi,ka lidhje me emrin e Princeshës Rugjinë.Ja ç’na thot shkrimtari dukatas Hysni Kapo:”Ka një legjendë për të ku tregohet aq me mjeshtëri për vendin e humbur.Atje tek rrinte Rugjina,e mbante njerin sy pas,nga Oriku dhe Vlora,Kanina e pushtuar,kurse tjetrin e mbante tutje nga brigjet e detit.Dhe dëneste.Lotët i rridhnin çurg,i binin nga maja e mjekrës në grykën e shkëmbit.Ata lot ,të hidhur farmak,e gëryen dhe tretën dalë e ngadalë sipërfaqen e shkëmbit.Atje mbi gurin e tretur,mori formë dhe u ngurtësua syri i saj.Syri i Rygjinës qëndron atje mbi shkemb,duke kujtuar një mall e një merak për tokën e dashur që do vuante për shekuj të tërë nënë thundrën e pushtimit të egër…Pas kësaj Rugjina rrugën e përtej detit dhe varrin e saj e hap atje,në Korfuzin e largët dhe të afërt,nën hijen e ullinjëve jetëgjatë.                                                                                                              A thua që autoritetet që shkuan dhe që janë,t’i jenë drejtuar këtij problemi me vlerë kombëtare?                                                                                                                           Përse të jetë harruar për ta në vetminë e saj një grua kaq popullore dhe kaq e lavdishme?                                                                                                                        Ç’e shtyn historianin dhe puntorin fjalëpak të çështjeve historike,të nderuarin Zotin Nevrus Bajramin ta gjejë atë varr lapidar e ta sjell në Shqipëri një foto të varrit të Rugjinës?                                                                                            Kuptohet:Pasioni i studjuesit dhe krenaria kombëtare.Pa frikë mund të themi se varri i saj,shumë mirë mund të jetë vend pelegrinazhi këtu në ullinjtë e Vlorës,të Kaninës,të Orikut,ku do të frymëzoheshin me qindra breza shqiptarësh.Atje përtej me sytë për nga Arbëria  prehet mbretëresha jonë.Ajo pret që dikush nga stërniprit e saj të kujtohet të zgjat dorën për të kaluar ato pak minuta det-vaj me det e të vinte në tokën e saj të mohuar,ku të prehet e qetë në gjirin e saj.Me sytë nga Shqipëria duhet të shikoj princesha Rugjina dhe jo Sebastianua nga gropa e varrit të tij nga Konica,krimineli Napoleon Zerva dhe Vasil Bollanua.Mendojmë se me pak mundim një gjë e tillë mund të arrihet.I nderuar qoftë në jetë të jetëve ai që do ta bëjë këtë vepër atëdhetare!!!

Ka shumë këngë,si dhe ndonjë tjetër të kësaj natyre,kanë tiparet e krijmtarisë popullore.Sa për kohën e krijimit të saj,kuptohet se do të jetë këngë e vonët,shprehja e kujtesës që mban populli nga e kaluara e largët dhe që trashgohet brez pas brezi për princeshën Rugjina Balsha.

-Pllakosi turku në Vlorë

-Ç’bën që rri Rugjinë e gjorë,

-mblidh djemtë e bëja forrë,

-se do të hedhin në dorë,

-Hamzai me tre taborë.

-Del e ik moj Rugjinë,

-se do të bënesh robinë.

-vendi të vithisetë’

-bota të përmbysetë’

-Rugjina nuk zihetë’,

-tek turku nuk ipetë’,

-nga muret do hidhetë’,

-poshtë në greminë,

-gjaku të mbulojë,

-nderin ta shpëtojë,

-Arbrin ta nderojë!

-Rugjinë,Zonja Rugjinë,

-erdhën turqit në Kaninë,

-të përpjetën e ngjinë,

-dhe tani bëjnë rrethimnë.

-Turqit me topa shumë,

-Rugjina hebe me gurë,

-turqit topa dhe trompeta,

-Rugjina gurë e shigjeta,

-Rugjina zemër shkëmbi

-zgjodhi djemtë e këtij vendi,

-me shigjeta e jataganë,

-çau turqit e dolli ndanë,

-kaloi nëpër Lungarë,

-përtej detit kaloi,

-në Korfuz vate qëndroi.

Ismail Bej Qemal Vlorës i kanë treguar dhe par Princeshën e dytë që ishte Donika e Kaninës,Donika(Andronika) e Skënderbeut,që sundimtari i Kaninës Gjergj Aranit Komneni,i vjerri i Skënderbeut(1376-1461)për tu bërë e bija shumë e bukur,trime,hyjnore,i ka shuar etjen me ujin e Kalasë,ku 20 metra nënë derën e Mbretit,është një burim me ujë të pishëm që quhet”Çezma e Harremeve”.Donika ka lindur në Kaninë më 1428,23 vjeçe u martua me Skënderbeun,kur ai ishte 46 vjeç.Donikës i thërrisnin dhe Andronika.

Martesa e Skënderbeut

Dasma e Donikës me Skënderbeun u bë 23 prill 1451 dhe zgjati tre ditë.Për këtë ka shumë fakte.Ka toponime në fshatin Penkovë që thirret dhe sot”Rrapi i Skënderbeut”.Ai ka qënë një rrap madhështor.Për këtë gojdhana thotë:”Një ushtar i Skënderbeut me urdhër të tij nguli një degë rrapi,për të lidhur në të kalin.Kjo degë zuri dhe u bë rrapi i madh.Për kujtim i mbeti emri deri më sot”Rrapi i Skënderbeut”.Akoma thonë në trevën e Labërisë e në Kaninë:”Qënke bërë si Rrapi i Skënderbeut”!

Jo larg këtij vendi,buzë Lumit të Vlorës(Shushicës),kemi dhe hydromin:”Vau i Skënderbeut”,në afërsi të fshatit Xhyherinë.Pak më tutje,në krahun e majtë të rrugës Penkovë-Xhyherinë(nën kala)-Qishbardhë ndodhet”Kroi i Skënderbeut”,ku thonë se ka larë sytë  dhe ka shuar etjen Skënderbeu.Më vonë,mbasi uji buronte aty e ndërroi udhën dhe kaloi nën dhe,kroi shteroi.Për këtë asaj i është vënë emri”Çezma e Thatë”.Vitet e fundit,në kohët tona,ai, krua është rindërtuar përsëri dhe përsëri mban emrin e Skënderbeut,Heroit Kombëtar.

Veç këtyre është dhe një fshat në lindje të Vlorës,i cili ka marr këtë emër nga një kishë e ndërtuar me gurë të bardhë para se të vinte Skënderbeu në Kaninë.Mbas ardhjes së Skënderbeut,rreth kësaj kishe shtëpit u shtuan shumë dhe fshati u qujtë”Qishë e Bardhë”,ku martesës së Skënderbeut me Donikën ju dha bekimi.Cermonia pastaj vazhdoi në Manastirin  e Ardenicës,më pas në Kalan e Beratit.Në këtë cermoni Skënderbeun e shoqëronin 5000 kalorës(Sot është për të vën në dukje se Vranarjtë~një pjesë e fisit të Vrana Kontit jeton në Qishëbardhë).Ja dasma e plotë e Skënderbeut e dhënë po e plotë nga folklori në formen e një poeme me subjekt:

-Skënderbeu mblodhi ushtrinë

-trimat më të mirë zgjodhi,

-për Vlorë udhën mori,

-para e prapa karakolli,

-përkëtej Vjosës dolli

-tre topa si shenjë hodhi,

-si shenjë për në Kaninë,

-trimat e Krujës po vijnë!

-Po na vijnë trimat e Krujës:

-Pesë mijë e ca kalorës,

-Dushkarak Vjosën e hodhë,

-erdhën te rrapi Penkovë,

-çadrat zunë e ndërtojnë.

-Erdh haberi e gojëdhënë,

-për trimin e madh Skënderbenë,

-Ajo ditë na qe e djelë,

-e djelë një ditë e mirë,

-zunë këmbanat e bijnë,

-Skënderbeu e la hordhinë,

-vate te qisha në brinjë,

-te Qisha në Qishë Bardhë,

-vate trimi për të falë.

-Mbi qishë në ca lëndina,

-Xbret Araniti me trima

-Araniti yll i rrallë,

-Kapetan mbi kapetanë,
-seç u poq me Skënderbenë,

-për kala muarën dervenë.

-Dhe krerët gjithë sa qenë,

-në Kaninë zunë venë,

-të piqen me Skënderbenë.

-Kremtë e madhe këtë rradhë

-asnjëherë nuk ishte parë

- nuk ishte parë asnjëherë,

-njiëmijë kokë desh u therë,

-u derdhën vazot me verë,

-që Mbretit t’i bëjnë nderë.

-Ç’dasmë që bë Araniti!

-Atë ditë Kalaja ndriti,

-kënga dhe vallja buçiti

-Çelën llamba e ndezën pisha,

-plot tryezat me të gjitha:

-Mish prej dashi Labërie

-verë PARGE ÇAMËRIE…

-Dhe kur pinë e u kënaqnë

-u vu buka që ta hajnë,

-dhe nishanet i ndanë

-Po SKËNDERBEUT në ballë

-Ç’farë nishani  vallë i dhanë?

-pesë okë bishti i dashit,dhjamë.

-siç është zakoni në labë.

-Erdhë e u vrejtë SKËNDERBEU,

-këtë nishan s’e pëlqeu,

-dhe në fytyrë u zverdhua,

-Aranitit iu drejtua:

-Dëgjo zotëri~i thotë:

-mikun ne e nderojmë me kokë

-jo me bishta ç’fardo qoftë.

-Araniti burrë me kokë,

-që s’le fjalën të bjerë në tokë

-se ja priti dhe i thotë:

-Skënderbe, o trim i mirë

-fole ç’farë të kesh dëshirë!

-Po ne fajtorë nuk jemi,

-se këto zakone kemi.

-Edhe me këto të primë

-sipas zakonit Kaninë.

-Një shënjë jep Araniti,

-dhe akçiu më nuk priti,

-një kokë sorkadhi ka marrë,

-të pjekur ja solli pranë.

-Tundi kokën Skënderbeu,

-këtë nishan e pëlqeu;

-Hëngri piu ç’kish dash ZOTI

-SKËNDERBEU(KASTRIOTI)

-Ylli dritës kur kish dalë,

-për gjumë trimat kishin rarë

-karakollët në bedenë

-shojnë detin dhe sterenë.

18 vjet jetoi Skënderbeu me Donikën,duke u dalluar si bashkëshortë,këshilltarë,e urtë-plotë virtute për të shoqin.Ishte ajo që siguroi unitetin jugë-veri të Shqipërisë ,si Ismail Bej Qemal Vlora me Isa Boletinin më 28 Nëndor 1912.Donika ka lindur më 1456 Gjon Kastriotin,të cilin e edukoi me virtutet e të jatiti dhe derës fisnike nga e kish origjinën Donika(sipas z.Idajet Jahaj).Gjon Kastrioti 25 vjeç,ju përgjegj thirrjes së atdhetarëve të tij dhe mori komandën në krye të kryengritjeve të bregdetit Kaninë-Himarë.I mundi turqit nga Durrësi në Himarë dhe kapi rob komandantin turk Sulejman Pash Eunukun.Turqit në bregdet patën 1000 të vrarë.Donika vdiq më 1506 dhe u varros në Napoli në Kishën e Shën Trinës.

Shoqata Atdhetare-Kulturore”Kanina”,ka bërë një punë të mirë për të përçuar,treguar,edukuar tek komuniteti kaninjot trshëgiminë e prejardhjes fisnike të Ismail bej Qemal Vlorës,që kanë lindur,luftuar,udhëhequr Labërinë dhe kanë fituar mbi ç’do pushtues.Edhe Ismail Bej Qemal Vlora si Gjergj Golemi,Rugjina Balsha,Donika-Skënderbeu lindën e vdiqën në shkëlqimin e epokës kaluar dhe epokës,që bënë vetë”Prapa më vjenë historia”.Në festimin e ditëlindjes-apo mosvdekjes së tij në varrin e parë të tij që ka në Kaninë,ai ngjallë  kujtesën historike si një dragua i futur ne emblemën Kuq e Zit të Flamurit me Shkabën Dy Krenore.

Segmentet me veladon të zi

Ka sot segmente me veladon të zi që netëve gri në të zezë uqërore greke që i kanë shkulur dy gërmat e para të emërit,për ta quajtur “Ilia”,apo i fshehin datën e vdekjes për të mohuar vlerën historike”Prapa më vjenë historia”.Por Shoqata Kulturore-Atdhetare”Kanina” duke pasqyruar historinë qindra vjeçare të kësaj familje princërore,trashgimtar i së cilës është Ismail Bej Qemal Vlora,është përpjekur të mbyt harresën e imponuar,të sqarojë kujtime lapidare të burrit të lavdishëm të Pamvarsisë,të ngrej lart në zemrat kaniniote emrin,veprën,luftën madhështore dhe ato të mbrekullushme që i kish dhënë shpirtit të shekujve arbëror kjo derë e madhe e historisë shqiptare.

Këto janë të paharruara në vatrat e komunitetit kaninjot-lab,zemrat e tyre s’kanë pushuar asnjëherë s’rrahuri për dashurinë që kanë për Ismail Bej Qemal Vlorën,për dashurinë për Atdheun.Më tepër se kurdoherë,tani që është shekulli i shqiptarëve,Pamvarsimi i Kosovës,antarsimi në NATO,s’shpejti në B.E,është ai i Rilindjes Kombëtare se pa Kosovë e Çamëri nuk ka Shqipëri të plotë Etnike~Natyrale.

Mallkuar qofshin,mallkim të zi paçin  kisha greke,Sebastianosi,Napoleon Zerva,Sherri Kozma Etoli,Bollanua dhe antishqiptarët!

Emëri i Heroit të Pamvarsimit të Shqipërisë është këthyer për Labërinë dhe Kaninën si një “Dritë-e-dritë”,siç shkruante Naim Frashëri dhe i tregon komunitetit kaniniot,tërë Labërisë rrugën e bashkimit,vëllazërimit,rrugën e përpjekjeve për dituri e liri.

Shoqata Atëdhetare-Kulturore “Kanina”në bashkëpunim dhe me Shoqatën Atëdhetare-Kulturore”Labëria”,kanë bërë një punë edhe më të madhe,këmbëngulse,kërkimore dhe i ka dhuruar komunitetit kaniniot,tërë Labërisë parardhësit dhe pasardhësit  e Ismail Bej Qemal Vlorës,i ka bindur kombëtarisht përse emri i tij u bë,po bëhet për patrotët Shqiptar-Vlorë-Shqipërinë me Kosovë e Çamëri burim i pashtershëm frymëzimi në përpjekjet e tyre historike,apo ja se Flamuri i tij,Shkaba e Zezë Dy Krenore e Skënderbeut u bë Flamuri Kombëtar i shqiptarve.Qëllimi i Shoqatës Atëdhetare-Kulturore “Kanina” dhe “Labëria”,gazetave”Kanina”dhe “Labëria”,krijimtarisë së shkrimtareës Vihelme Veip Vranararit ,është që nëpërmjet matrialit të dokumentuar të pasqyrojë një nga periudhat më të ndritura mijra vjeçare të Kaninës,burrave të mbëdhenjë të saj,për statistikë përmendim se Kanina ka nxjerr dhe katër perandor të Bizantit dhe 18 kryeministra të Turqisë që kanë bërë historinë 1000 vjeçare të Ballkanit .           Ai është një nder që u bëhet brezit të ri për respektin që duhet të kenë ndaj stërgjyshërve-gjyshërve,të cilët në kushtet e regjimeve të egra shekullore,në një kohë kur Shqipërin Etnike horizonti politik ishte i mbyllur,nuk u lëkundën  por punuan si fitimtar për këtë 100 Vjetor të 28 Nëndorit 1912,vitin e ditëlindjes apo të mosvdekjes të Ismail Bej Qemal Vlorës apo 29 Nëndorit 1944 të  L.Nac.Çlirimtare.

Jeta e Plakut të Urtë të Vlorës

Ismail Bej Qemal Vlora ka lindur më 24.01.1844 dhe ka vdekur më 26.01.1919 në Peruxhia të Italisë,i helmuar me fosfor të lëngshëm nga K|ministri dhe Ministri i Brendshëm  Italian.Prindrit kanë qënë:-Babai,Mahmut Bej Vlora(1814~1866) me kulturë të gjërë perëndimore.Është interesante të theksojmë se fjala”Mahmut”përdorej në Turqi për personalitet që nuk nderonin fenë nga katolik në muslyman.Mahmuti i parë është babai i Sinan Pash Vlorës që këtheu mbiemrin nga Komneni në Vlora,pra nga dera perandorake e Komnenëve që sunduan Perandorinë Bizantine ishte e një fisi me Ismail Bej Qemal Vlorën.

Nëna e tij ishte Hedie Hanëmi,e bija e Tahir Bej Vlorës,Ismail Qemali mori emëin e gjyshit,ishte djali i madh dhe kishte vëlla Sulejmanin dhe motër Ballkizin…që vdiqën i pari 3 vjeç dhe e dyta 12 vjeçe.Studimet i kre në gjimnazin”Zosimea”të Janinëës,në vitin 1866 u vendos në Stamboll e filloi punën në Ministrin e Jashtme,në zyrën e përkëthimeve sepse ishte njohës i shumë gjuhëve aziatike dhe evropiane.Gjatë punës mbaroi edhe degën e jurispudencës që e ndihmoi të vihej Sekretar  i Përgjithshëm i Ministrisë së Jashme.Aftësit e larta diplomatike e bënë këshilltarin e parë të sulltanit deri në vitin 1900 që u arratis.

Në krijimin e familjes me gruan parë nga Konica,e pati fatin të keq,mbasi ajo i vdiq bashkë me vajzën bebe.Me gruan e dytë(1867),me origjinë greke(Kleaniki Sumeli)pati lumturi,rriti dhe edukoi 6 djem e 3 vajza,të cilët ju bënë bashkëpuntorë e shok besnik.Nuk ju ndan të atiti të tyre si në kohë të mira dhe në kushte të vështira të shpëtimit të Adheut dhe të mbrotjes së lirisë së fituar.Asnjeri prej tyre në jetë nuk përfitoi të mira matriale,ata gjithmonë qenë dhe u ndanë nga jeta pa pasuri,por shqiptarë krenarë.Prandaj dhe i ati në  vitin 1914u thotë:                                                                                                                    -”Djemtë e mi”!Nuk bëra pasuri t’ia lija trashëgimi  Shqipërisë.Po ju le një Atdhe~amanet,Lamtumirë”!

Gjatë kohës që jetonte në vendet evropiane Ismail Bej Qemal Vlora financohej nga patriotët shqiptarë dhe sidomos nga miku i ngushtë e bashkëfshatari i tij Elmaz Xhafer Mustafaraj,-gjyshi i Ing.Frederik Mustafaraj ,që ka projektuar e bashkëndërtuar me shumë inxhinier të tjerë për 40 vjetë hidroçentralet madhështore të Shqipërisë.

Paraardhsit dhe pasardhsit e mëvonshëm

Shoqata Atdhetare-Kulturore”Kanina”,ashtu siç e ka njohur komunitetin kaniniot e më gjërë me paraardhsit e Ismail Bej Qemal Vlorës,e ka njohur dhe me pasardhsit.E kanë bërë këtë vepër atdhetare se ashtu siç pregatitën paraardhësit Ismail Qemal Vlorën,ashtu pregatiti dhe ai gjashtë djemtë,vajzat e tij,duke bërë kujdes të veçantë që të bëheshin të ditur dhe të ishin patriot të palodhur.Ja ç’na thot Sezai Osmani:                                                                                   -”Paraardhësit i dhanë Ismail Bej Qemal Vlorës edukatën,kulturën dhe atdhedashurinë që do ta karakterizonte të gjithë jetën”!

Po tu referohemi studjuesve dhe vet Ismail Bej Qemal Vlorës,i pari i tij ishte Sinan Pash Vlora,një nga tre vezirët  më të mëdhenjë,më të spikatur në Perandorinë Osmane(bashkë me Feratin dhe Kuprilin)që e ngritën Turqinë në majën e famës ushtarake,ishte dhëndërr i Sulltanit.Ai ishte një admiral i flotës turke,u vra gjatë përleshjes me anijet napolitane,raguziane në Gjirin e Vlorës.U varros në Kaninë më 25.05.1503 në tyrben e posaçme në avllinë e Teqes Kaninës,një nga më të mëdhat e Ballkanit,ku u varrosën dhe pasardhësit e tjerë të familjes Vlora,që u shquan si qeveritarë të zot,përparimtarë,ushtarakë,dijetarë etj…duke lënë gjurmë të mira në historinë e Kaninës dhe mbarë Labërisë për Shqipërinë.

Ali Bej Vlora.Komandant i zoti,u vra në betejën detare më 1571.Ismail Pash Vlora dhe Ibrahim Vlora,i pari trim,shquhej si përparimtar dhe u vra me ferman të Sulltanit.I dyti,ishte drejtues i rrethit të Vlorës,personalitet shumë i çiltër,i ndershëm,i moralshëm,i urtë e shumë i mënçur,i ditur fare por pa shpirt luftarak.E mbyti Ali Pash Tepelena më 1819,pashai dinak dhe i egër që nënështroi familjen fisnike.

Ismail Vlora(1778~1829),Kryetar i Lidhjes Shqiptare të Beratit,beu i fuqishëm vlonjat e vrau Mehmet Pasha në Kalanë e Janinës,në befasi.Për këtë ngjarje popullore në Maj 1829 u thurrën vargjet e këngës:

“Qaj moj Vlorë e moj Kaninë

Ismaili shkoi në Janinë

Ismaili u ngjitë në shkallë

Dy kobure pas ja dhanë”.

Mahmut bej Vlora(1814~1866),pas vrasjes së të atit,Ismail Vlorës,u interrnua në Kalanë e Gjirokastrës dhe më 1831 u lirua.Bashkë me udhëheqsin popullor Zenel Hito Gjoleka,Rrapo Hekali ishte dhe Mahmut Bej Vlora,kundër reformave të Tanzimatit.U kap dhe internua në Konjë të Azisë.Më vonë u lirua dhe tregoi vehten strateg të fuqishëm në marrjen e Kalasë së Mecovës.Për trimërin e tregur ju dha shpata e nderit,vdiq në Stamboll më 1866.

Mustafa Pash Vlora dhe Ferit Pash Vlora,i pari(1824~1885),organizator dhe një nga udhëheqësit kryesor të lidhjes Shqiptare të Prizrenit.U internua nga Porta e Lartë.Ishte xhaxhai i Ismail Bej Qemal Vlorës.I dyti(1859~1914),nga 1902 deri më 1908 ishte kryministër i Turqisë.Ishte shumë filoturk,nuk kishte gjak shqiptari.

Siç dihet Ismail Qemali ka pasur dhe 6 djem dhe 3 vajza dhe bashkëpuntorët e tij shqiptarë.Nga këta Ahmeti vdiq 22 vjeç,nuk ka fotografi,ndërsa Mahmut Bej Vlora(06.09.1871)vdiq në Vlorë më 20.02.1920,ishte jurist përparimtar,burgoset për 7 vjetë në burg të nënëdheshëm ku sëmuret rëndë.La 3 fëmijë,Aleksandrin dhe 2 vajza.Aleksandri la Nedim Vlorën që është rektor i Universitetit të Barit dhe ka ardhur disa herë në Vlorë.

Tahir Bej Vlora dhe Ibrahim Bej Vlora,i pari mori emërin e gjyshit nga nëna,officer i lartë i marinës,e dërgoi sulltani në Londër për ti mbushur mendjen Ismail Qemalit të këhtehej në Turqi.I tha të atit të qëndroj me të dhe ai i tha:”Jo se shqiptarët nuk të hanë në besë,prandaj u këhtye në Turqi dhe vuajti dënimin si vëllai i madh,Mahmuti.E vranë në Francë më 10.06.1903.Nuk kishte fëmijë,ndërsa Ibrahim Etem Vlora(1885~1937) ishte kapiten,e shoqëroi Ismail Qemalin kudo që shkonte bashkë me Luigj Gurakuqin.Punoi në veri për njohjen e qeverisë së Ismail Qemalit.Nuk i është ndarë të atit deri në çastin e vdekjes.Vdiq në Tiranë më 7.maj.1937.Ishte një figurë patriote,i urtë,i matur,i ndershëm.Nuk la fëmijë.

Qazim Bej Vlora dhe Qamil Bej Vlora,i pari lindi në Stamboll më 1893 dhe vdiq në Strug më 1953.I qëndroi pranë Ismail Qemalit kudo që ai shkonte.Nuk la fëmijë,kurse Qamil Bej Vlora lindi 1895 ne Stamboll dhe vdiq në Tiranë më 1950.Djali më i vogël ishte eruditë,njohës i dhjetë gjuhëve të huaja dhe me kulturë të gjërë perëndimore.Ish sekretar i parë i Ministrisë së Punëve të Jashtme.Kundërshatr i Mbretit Zog dhe antikomunist.Vdiq nga turbekolozi            që mori nga 2 vjetët e burgut që bëri par armëmbajtëje pa leje.Vdiq më 15.12.1950 në Tiranë.La dy djem,Ismailin dhe Xhevdetin.                                          Më tutje Sezai Osmani dhe historiani  Nevrus Bajrami na shpegojn se Ismail Bej Qemali kishte dhe 3 vajza:                                                                                          -Mevdet,Alije dhe Ylvie Vlora.

E para Mevdet lindi në Stamboll më 1873 dhe vdiq më 1954 në Tiranë.U martua me kapitetin turk me origjinë nga Bagdati,në Shqipëri jetoi me pensionin e lidhur nga Shqipëria si vajza e Ismail Qemalit.Kishte 3 fëmijë:Mustafa,Ballkiz dhe Hatixhe Mustafai.Mustafai ka vdekur para viteve 1940,Ballkizi më 1879 në Kolumbi dhe Hatixheja në vitin 1990 në Ankara.

E dyta Alije Vlora(Tiranë 1955)u martua me konsullin osman Mehmet Koxhameni,kishte 3 vajza(Rana,Sania dhe Mihria).Rana ka vdekur ne moshë të re para viteve 1930.Sania ka vdekur në Gjermani më 1984,Mihria ka vdekur në Tiranë më 1984.Vajza e tretë Ylvie Vlora u martua me gjeneralin turk Ahmet Hamdi Zarshati që kishte mbaruar akademin në Posdam të Gjrmanisë.Kishte 3 fëmijë:Sinan Zarshati ka vdekur në Tiranë më 1965,Adnan Zarshati ka vdekur në Tiranë në vitin 1996 dhe Suzana Zarshati ka vdekur në Tiranë më 1991.

Kufijtë pamatë të dhimbjesë njerëzore

Në vazhdën e aktivitetit patriotik në shërbim të çëshjes shqiptare,Ismail Qemali u detyrua të shkonte në Itali,të ndërmerrte një udhëtim për në Romë.Ja ç’shkruan Mihal Grameno në gazetën “Koha” më 12 dhjetor 1918:”Udhëtimi i Ismail Qemalit në Romë na gëzon shumë,pasi atje,ai, dotë ketë mundësi t’i parashtrojë qeverisë italiane dëshirat e kombit shqiptar dhe ta largoj synimin e Romës për një protektorat Italian mbi Shqipërinë dhe ta bind që Italia të përkrahë te drejtat e shqiptarëve duke  e siguruar atë se kombi shqiptar do t’i jetë asaj mirënjohës për jetë”.

Në Romë,Ismail Qemali nuk arriti kurr.Kur hyri në Itali,Roma e njoftoi të qëndronte në qytetin Peruxhia e të pristë përgjigjen e kërkesës së tij.Ai fjeti në hotelin”Brufani”.Me këtë rast Mihal Grameno njoftonte,më 15 Janar 1919,se Ismail Qemali në një letër drejtuar krerëve të”Partisë politike”,u thoshte ndër të tjera:”Lërini të tjerët me ëndrrat e tyre që të punojnë ashtu siç u pëlqen,për mbrotjen e Shqipërisë dhe patriotët e vërtetë duhet sot të mos humbasin asnjë sekondë për shpëtimin e të dashurës Shqipëri se koha është shumë kritike”.

Qartësia diplomatike e Ismail Qemalit detyroi krerët e fedaratës”Vatra”të hiqnin dorë nga kritikat e ashpra që kishin zhvilluar deri atëhere kundër  Plaku të Vlorës dhe të pranonin se vetëm ai po ua rrokulliste”planet e bukura”miqve të Italisë.Nga Peruxhia ai i nisi një letër më 15.Janar. 1919 Kryeministrit Italian Orlando,të cilin e njoftonte se priste me padurim takimin me të,e lajmëronte se kishte parapregatitur një punim,për ta paraqitur në Konfrerencën e Paqes në Paris,në emër të shqiptarëve të Amerikës.Punimin ja dorëzoi prefektit të Peruxhias për t’ia përcjellë Romës.Sipas Renzo Falaskit(bashkëshorti i Nermin Fallaskit),letra arriti në Romë pas tri ditësh,mbrëmjën e 18 Janarit dhe në kançelarinë e Kryeministrit mbrritja u rregjistrua më 19 Janar.Po atë ditë Kryeministri Orlando s’bashku me ministrin e Jashtëm Sonino u nisën për të marr pjesë në Konferencën e Paqesë në Parisë.

Njëri nga djemtë e Ismail Qemalit ka deklaruar në ato ditë se qëndrimi i Romës e dëshpëroi shumë babanë e tyre.Për të mos e lënë në harresë misionin e tij,Ismail Qemali ftoi në 23.Janar.1919 në hotelin”Brufani”,ku kishte ndenjur bashkë me të dy djemtë dhe Luigj Gurakuqin,korespodentët e disa gazetave italiane që ndodheshin në Peruxhia.Sipas të birit ,Et’hemit,kur Ismail Qemali,pasi kishte ngrënë drekë doli para  100gazetarëve  dhe reporterve që po e prisnin,sapo filloi të fliste u zverdh dhe filloj të dridhej e të bëlbëzonte.Sipas Ali Asllanit(kryetar i Bashkisë së Vlorës:”i biri i tij Et’hemi i kishte thënë se Ismail Qemali”kërkoi ta shoqëronin në tualet”.Atje e mbyti shkuma dhe të vjellat…Pas tri ditësh sëmundje ai vdiq më 26.Janar.1919”.

Pabesitë e kundërshtarve të vjetër

Ismail Bej Qemal Vlora përfaqsonte denjësishtë një familje të madhe dhe të lashtë nga Vlora.Ishte patriot i flakt,mik i Italisë,i frymëzuar nga parimet e lirisë dhe drejtësisë,shihej me sy të keq nga qeveria turke,e cila e kishte dënuar dhe e kishte detyruar të kërkonte shpëtim në mërgim.Para se të ndërronte jetë ishte 75 vjeç,ruante mendimin e këthjelltë dhe fuqinë trupore,i palodhur në punë,sikur ishte i ri dhe i përzemërt me të gjithë.

Sipas të dhënave historike Shqipërisë nuk i kanë munguar as burrat e shquar dhe ,as tradhtarët, brenda shtëpisë.Që nga kohët e vjetra princrit luftonin njeri tjetrin ,deri tek betejat e gjakut të derdhur për të fituar” kurorën”.Për këtë do të duhej një studim i gjatë, ja lëm një rasti tjetër për të shkruarIsmail Qemali i takon kohës që po flasim.Ai e kishte kushëri Esat Pash Toptanin, kishte xhaxha Ferit Pash Vlorën  dhe Syrja Bej Vlorën  dhe të 3 i kishte kundërshtarë politik etj.,etj.Borën e  bardhë të majës më të lartë të politikës e duan të gjithë për pastrtinë e saj,e duan por se arrijnë dotë,Ismail  Bej Qemal Vlora i kishte arritur ato maja të politikës,i kidh ngjitur jo për interesin e tij por për interesatë e atdheut të tij Shqipërisë.

Sipas gazetës”L’Unione Liberale” në këtë variant ,Plakun e Vlorës e kishin helmuar.Këtë e shpalli publikisht Skënder Luarasi në biografin që ai botoi për Ismail Qemalin më 1962.Ja çshkruan Skënder Luarasi:”Kur Ismail Qemali mori vesh se Kryeministri Italian u largua për në Paris pa ju përgjegjur fare kërkesës së tij,u revoltua jashtë mase.”Më prenë në besë,paskësh thënë plaku i prekur thellë në sedrën e vet”.Megjithatë,vazhdon Skënder Luarasi,shkaku i vërtet i vdekjes duhet të ketë qënë një dozë helmi e dhënë nga një dorë e fshehtë para konferencës së shtypit.

Mirpo Renzo Falaski,i shoqi i Nermin Vlora Falaskit mendon ndryshe:”Në jetëshkrimin që ai ka hartuar për Ismail Qemalin,si shtojcë për vëllimin e kujtimeve që kemi në dorë,e ka diktuar vet Plaku i Vlorës,ai pranon se shaku i vdekjes së Ismail Qemalit ishte një hemoragji cerbrale e shkaktuar nga një vrull i furishëm qëmërimi,i krijuar nga njohja e papritur e një lajmi,që kishte qënë viktimë e mashtrimit të rëndë.Mbetet të zbulohet-vazhdon ai -se cili ishte shkaku i emocionit që e shprtheu zëmërimin e tij e që kishte lidhje me thirrjen përbuzëse për “njerzit e pabesë”.Por-vazhdon Renzo Falaski-rrethanat e përjashtojnë që Ismail Qemali t’i drejtohej për pabesi Orlandos.Sipas tij,mungesa e përgjigjes nga Orlando nuk mund të ishte arsyea e zëmërimit të Plakut të Vlorës,mbasi dihej se ai do të shkonte në Konferencën e Paqesë në parisë.Më tutje Renzo Falaski shton,se dhe ministri Jashtëm Italian,Sorinino,nuk kishte mundësi t’i përgjigjej,pasi dhe ai nis për në Paris.Me këtë rast,ai,supozon se revoltimi mund të jetë shkatuar,nga që Ismail Qemali mund ta ketë zbuluar këtë pabesi të re po nga ata kundërshtar të vjetër,gjë që zëmra e tij fisnike  të mos e ketë përballuar dot(Sun Citu)

Prehja e shënjëtorit të kombit në tokën amë

Udhëtimi e arkivolit me eshtrat Ismail Bej Qemal Vlorës për ti bërë nderimet madhështore në Shqipëri u bë më 10.Shkurt.1919 me luftanijen italiane”Alpino”,e cila e solli në Skelë trupin e pa jetë të njeriut të madh(Frederik Stamati,Ariola Prifti).

-Varri i parë,paria vendosi që Ismail Qemali të varrosej në Kaninë,në varrezën familjare të familjes Vlora,”m.q.s nuk kishte mudësi urbanistike”…gjithçka e pengonin autoritetet italiane që e kishin Vlorën të pushtuar.Ata ja kishin frikën rebelimit të popullit dhe urdhruan të mos përdorej asnjë flamur shqiptar.Populli u poshtrua në ndjenjat e tij.Këshilli bashkiak këmbënguli në përdorimin  simbolit kombtar shqiptar që ishte Flamuri Kuq e Zi.Pushtuesit u detyruan nga ultimatumi atëdhetar  i kuptuar në heshtje dhe lejoi që arkivoli të mbulohej me flamurin Kuq e Zi.Në se flamuri është një symbol kombëtar,atëhere i gjithë kombi nderohet për njeriun që e ngriti kombin në përjetësi.Këtë flamur ia kishte dhuruar Ismail Qemalit duka i Monpasiesë në mars të vitit 1913,kur ai bëri një vizitë në Vlorë.Në ditët e zisë kombtare flamurin e mbante me vehte djali i madh i Ismail Qemalit,Et’hem Bej Vlora.Gjatë cermonisë më 12.Shkurt.1919 u mbajtën 2 fjalime nga Jani Minga dhe Qazim Kokoshi,mbas heshtjesë u ekzekutua dhe hymni mbretëror Italian.Në ora 10 kortezhi u nis për në Kaninë.Anash karrocës me 6 kuaj që tërhiqte arkovolin e Ismail Qemalit ecnin ngadalë  në2 rreshta ushtarët,banda egzekutonte melodinë e përmortshme”Jone” të kompozitorit Italian Petrella.Para kortezhit prinin 12 kurora me lule që mbaheshin nga “Djelmoshat e Vlorës” dhe gazeta “Kuvendi”,pas tyre vinte “Shoqëria Djaloshare”.Mbas bandës ushtarake ishin në shoqërim ushtarët e regjimentit 86 dhe reparti i mitralierëve italianë.Tërë kortezhin e dominonte arkivoli me Flamurin Kuqë e Zi,grupi i hoxhallarëve dhe djemtë e Ismail Qemalit,gjenarali Settimo Piacentini,kundëradmirali Lrubetti,autoritetet ushtarake dhe civile të krahinës,paria e qytetit dhe e qarkut,nxënësit e shkollave dhe në fund fare ushtarët e kavalerisë.Përpara varrimit flamurin e muarën djemtë e Ismail Qemalit,ky flamur u përdor përsëri në rivarrimin e tij në “Sheshin e Flamurit”më 28.Nëndor.1932.

-Varri i dytë,çështja e varrit të Ismail Qemalit mbeti për më tepër se një 10 vjeçar në heshtje.Zyrtarisht nismën e mori mbreti Zog i cili urdhëroi qeverin e Tiranës ta rivarroste atë më 28.Nëndor.1932 me rastin e 20 vjetorit të Shpalljes së Pavarsisë.Varri i ri u caktua aty ku Ismail Qemali kish ngritur për herë të parë Flamurin Kuq e Zi me Shkabën 2 Krenore më 28.Nëndor.1912,tek Sheshi Flamurit.Cermonin do ta organizonte prefekti i Vlorës Abedin Nepravishta.Sipas gazetës”Besa”,të nesrmen e cermonisë u pa më mirë ndriçimi i madhështisë së shpërnguljes së eshtrave të Ismail Qemalit nga Kanina Në Vlorë.Atë vit Vlora ishte zbukuruar ngado e kudo me flamujtë kombëtar,motivi i parë, ishte të nderonte Ismail Qemalin,motivi i dytë,  se emëri tij është i lidhur sa askush tjetër me Shpalljen e Pavarsisë Kombëtare.                                                             Sipas gazetës”Besa”autoritetet qeveritare zunë vend në tribunën e ngritur në Sheshin e Flamurit,pati brohoritje të shumta nga populli.Pas fjalës së rastit nga prefekti,egzekutimit të himnit kombëtar nga banda muzikore,autoritetet shtetërore,bashkë me nxënësit e shkollave dhe me qindra qytetarë u nisën drejtë Kaninës.Kur kortezhi arriti në Kaninë,u hap varri dhe trupi pjesërsht i tretur,u rivendos në arkivol të posaçëm.Biri i Ismail Qemalit,Et’hem Vlora i dorëzoi prefektit të qytetit flamurin që kishte shpalosur Ismail Qemali më 28.Nëndor.1912,për t’ia dhuruar Ministrisë Arsimit,e cila do ta vendoste në Muzeun Kombëtar.Arkivoli i shoqëruar nga shumë njerërz,40 kurora të dërguara nga mbreti Zog,qeveria,Parlamenti,prefektura,nga bshkitë,trupat konsullore,mori rrugën për në Vlorë.Gjatë rrugës për në Vlorë,kortezhin e paraprinte banda muzikore që egzekutonte marshe funebër.Ja si na infrmon më tutje gazeta”Besa” :”Kur kortezhi arriti para ndërtesës së Teatrit të Qytetit,trupat paraushtarake të Vlorës e pritën me nderime dhe pastaj duke u bashkuar edhe këta me popullsinë e shumtë që ishte mbledhur aty,morën drejtimin për në lulishten e qytetit ku ishte pregatitur varri dhe përmendorja e veteranit,e cila e përfytyronte ushtarin e panjohur të kombit tonë si mbrojtës të flamurit”.                 I dërguari i posaçëm i mbretit,gjenerali Leon de Ghilardi,zbuloi monomentin e luftëtarit mbuluar me një napë.Monomentin e kishte realizuar skulptori  Odise Paskali.Është ai që duket dhe sot,luftëtari,përfaqsuesi i çetave patriotike të Rilindjes Kombëtare,në një dorë flamurin dhe në tjetrën pushkën.Mesazhi i skulptorit ishte se luftëtari në atë qëndrim krenar përfaqësonte brezat shqiptarë,të cilët e sigurojnë Plakun e Vlorës të prehet I qetë,ata janë të vendosur ta mbrojnë me arëm veprën e tij madhore-Flamurin Kuq e Zi me Shkabën Dy Krenore të Shqipërisë”.                                                               Gjeneral Ghilardi tha:”Sot,kur populli shqptar i përfaqësuar nga të gjitha anët e Atdheut tonë ,është mbledhur në këtë qytet historikë përpara varrit të Ismail Qemalit,patriotit të shquar të historisë sonë bashkëkohore,në emër të Lartmadhërisë së Tij Mbretit vij për të shfaqur ndjenjat e mirnjohjes për veprën patriotike e madhështore që tash 20 vjet më parë Ismail Qemali,i rrethuar prej shumë partotëve shqiptarë,kreu duke ngritur në këtë qytet shenjën e lirisë dhe të pavarsisë së Atëdheut tonë,flamurin e bekuar me të cilin këputi hekurat e robërisë etj.,etj”.

Më pas u krye cermonia e varrimit,mbi varr u vendosën të gjitha kurorat e luleve të ardhura nga e gjithë Shqipëria.                                                                                    Ja ç’tha ministri i Arsimit Hil Mosi,i cili në rinin e tij i kish qëndruar afër Ismail Qemalit:”Vëllezër shqiptarë.Sot mbushen plot 20 vjet që kurse Ismail Qemali,një nga bijtë më të çmuar të kësaj Vlorë trime,mu këtu në këtë shesh shpalli vetësundimin e Shqipërisë dhe valëviti në ajrin e lirë Flamurin tonë të shenjtë kombëtar.Me këtë vepër,Shqipëria,e cila për më se 4 shekuj kishte lënguar nën zgjedhën e huaj ,në mes të zjarrit të luftës ballkanine,nën udhëheqjen e një plaku,i cili për s’afërmi i kishte ndjekur lëvizjet kombëtare të rilindjes,qysh më 28.Nëndor.1912 e shpall si shtet të lirë e të pamvarur…këtë shtatore,që hijeshon varrin e Ismail Qemali e që simbolizon flamurin kombëtar,si dhe ata luftëtarë që ranë theror për nder të tij,e deklarojmë MONOMENT KOMBËTAR,edhe mirmbajtjen e ruajtjen e saj ia ngarkojmë prefektit të Vlorës si kryetar i këshillit arsimor”.Pas Hil Mosit,foli kryetari i Parlamentit Eshref Frashëri dhe Prefekti i Vlorës Abedin Nepravishta,i cili lexoi mesazhin e mbretit Zog:”Me kënaqësinë më të madhe marr pjesë në gëzimin e popullit të Vlorës,në këtë ditë të shenjtë për kombin tonë.Sakrificat që ka bërë populli i Vlorës,për pamvarësinë dhe për mbrojtjen e Atdheut,janë fakte patriotizmi të paharrueshme.Siguroni popullin kreshnik të Vlorës se bashkë me patriotin e madh të Kombit tonë ,Ismail Qemalin,të gjithë dëshmorët janë gjallë në shpirtin tim”.                                                  Ditën e rivarrimit të Ismail Qemalit,djaloshi i ri nga Dhërmiu i Himarës labe,Petro Marko,recitoi një sonetë prej 14 vargjesh kushtuar patriotit të madh:

“FATOS,burimi që çele,po shtohet,

Dhe nuk do shteroj jo,bota t’humbasë!

Sa zëri i qiellit~fundi!~të bërtasë

-Drita e diellit mbi dhe të pushohet!-

Vepra e jote,përdita ndriçohet!

Po ti o Burrë,na ike pa gas,

Na le përjetë,po ti le pas

Lirinë,Lirinë që Kombi lëvdohet.

Heshtur ti prehesh në varr,

Dhe shqipja e lirë fluturon si e marrë,

Vërtitet nga brigjet në fush’e në mal,

Zemrat shqiptare përvlohen si zjarr!

Po digjet dhe Vlora,djepi ku u shpall

Idea jot’e shenjt’o Ismail Qemal!

Kanina e Lashtësisë

Me këtë epilog duam  që  Kaninën  ta respektojnë të gjithë,e para,si vendëlindja e Ismail Qemalit,e dyta,të respektohet nga të gjitha institucionet vertikale dhe horizintale varri i parë i Plakut të Urtë të Vlorës dhe për ç’do 28.Nëndor.1912 kortezhi i kryesuar nga autoritetet shtetërore,përfaqëësit e ndryshme të qytetit të bëjnë një pelegrinazh drejtë Kaninës,e treta,varri I-rë Ismail Bej Qemalit të Kaninës dhe i shqiptarëve është në unitet me lapidarin e Skënderbeut,simbol i Besëlidhjes së Lezhës për alencën midis Gjergj Arianitit(jugu i Shqipërisë) dhe Skënderbeut(veriu i Shqipërisë).

Varri i Ismail Qemalit tek “Milet Baçeja”në Vlorë,nderohet ç’do vit me tufa lulesh nga qeveritarë,qytetarë,të rinjë e të reja,bashkëatdhetarët e tij 2 herë në vit-jo vetëm në ditëlindjen e tij por dhe në ditën e veprës së tij historike,duke u përulur para varrit të tij.

Pamvarsishtë nga sistemet e qeverisjeve ,më 1972 u ngrit në Sheshin e Flamurit në Vlorë,një tjetër monument kombëtar,Monomenti i Pavarësisë,vepër e vyer e një arti bashkëkohor,vepër e përbashkët e skulptorve Kristaq Rama,Muntaz Dhrami,Shaban Hadëri,në qëndër të së cilës qëndron Ismail Qemali në unitet dhe harmoni me burrat e mbëdhenjë të Rilindjesë Kombëtare.

Realitetet këto 20 vjetë demokraci janë të kundrta.Ditëlindjen  dhe ditën vdekjes  së Ismail Qemalit e ka festuar vetëm Kanina e Lashtësisë,Kanina e të gjithë kaniniotëve.Nuk kemi ndigjuar të vinë për këtë ditëlindje,ditë vdekje të mbëdha të këtij burri me vlera shumëdimensionale politico-atëdhetare as nga Presidenca,Kryeministria,Prefektura dhe Bashkia e Vlorës. Nuk kemi ndigjuar të marr pjesë as Kryetari i Komunës Qëndër Fredo Berberi,në fillim antar i PDNJës,PD-ës etj.,i cili me sa na kanë informuar,se ç’ka shkelur 3 a 4 herë,që nga”kapja e karrikes”për 2 mandate,me ndihmën e segmenteve progreke të pushtetarve vertkalë dhe horizontal,në Komunën e Qëndrës nuk ka ortodoks…votat e tij janë sa për një kryeplak në Nartë,në gjuhën shqipe do të thotë e “Artë”.

Ditëlindja dhe vdekja e Ismail Qemalit është e rëndësishme sa dhe 28 Nëndori i 1912,dita e ngritjes së Flamurit kuq e Zi,tani po tash kur Kosova fitoi Pamvarsinë,tani po tash  që u antarësuam në N.A.T.O dhe do të hyjmë në B.E.          A nuk mund të organizohej deri tani në Tiranë,Vlorë nga Akademija e Shkencave sesione shkencore,në të gjitha bashkitë e Republikës së Shqipërisë simpoziume,apo mediat dhe R.T.Shja,për të kujtuar ditëlindjen dhe vdekjen e Ismail Qemalit???                                                                                                       Deri tani 2 partit më të mbëdha(PD+PS),Presidenti,Kryeministri bëlbëzojnë”Flatra të fluturta fjalësh pa theksin e Ismail Qemalit!?

Shoqata Atëdhetare~Kulturore”Kanina” e ka mbushur këtë boshllëk të dhimbshëm,i kanë bërë nderin që i takon për Ismail Qemalin, 100 partit politike të Ramiz Alisë e kanë lyer shpirtin dhe cipën kombëtare me katran të zi,deri sa vështrojnë me indiferentizëm varrin e parë në Kaninë të mbillej me qepë,portretin e tij të çahej me thika nga bandat e tregishtorve më 1997,dhe tek varri Monomental në Vlorë ti shkuleshin gërmat e emërit të lavdishëm të tij.

Festave kombëtare tani u ka rënë dinjiteti i ndereve zyrtare që duhet tu bëjmë,në Sheshin e Flamurit festimet zgjasin vetëm 15 minuta,sipas vullnetit progrek të qeveritarëve vertikal dhe vendor.Kanë munguar deri lulet e freskta,konceptet e vërteta për të festuar me gëzim-hare-kënaqësi,me argëtim festën e madhe Kombëtare të të gjithë shiptarëve apo të Ismail Qemalit,plus shqiptarët e trojeve etnike në Kosovë, Maqedoni,Mal të Zi,shqipraëve kudo në botë,me Skënderben,bekuar nga Nënë Tereza dhe me ëndërr të këthjelltë,Çamërinë.                                                                                                     Pas 15 minutash,VIP-të e Rripat kanë nxituar të shqyejnë mishra  si uqër,ngrënë e pirë raki-xhin nëpër dreka e darka.                                                                                       A mund të jetë kjo Festa Kombëtare kur qeveritarët vertikal-horizontal të ngrenë Flamurin kuq e Zi një herë në 5 Vjet…larg qoftë sikur të vdes më 28.Nëndor,29 Nëndor,ai që e sajoi këtë farsë???

Ç’do vlonjat,shqiptar i Shqipërisë Etnike dhe Natyrale,më tutje duhet të bindet që festat Kombëtare,ngritja e Flamurit Kombëtar,të mos jenë monopol i partive,kjo është një angari nga e cila duhet të lirohemi.Më shumë për këtë janë mërzitur vlonjatët,kosovarët e Kosovës Shtet i Pamvarur,të ftuarit e shumtë,të rriturit në Sheshin e Flamurit.                                                                                                          Është një e vërtet e pjesshme se për 15 minuta vlonjatët patën pak më shumë drita në shtëpit e tyre për të parë më mirë njeri tjetrin në pasqyrë,por do të shikohen më shumë e do të ç’mallen më mirë kur të kenë drita 24 orë,ujë 24 orë,çmime të ulta të ushqimeve të shportës .Në ç’do vit për 15 minuta vlonjati është gënjyer se do t’i kish me bollëk dritat,ujët,ushqime me rastin e Festave Kombëtare.Dhe shpërblimi nuk mungon.Qeveritarët-qeverisjet për 20 vjet,kanë si dhuratë zhurmën e kërcitjeve të thata të duarve që duartrokasin,ftotësinë e njerzve dhe gjuhën nga prapa.Vlonjatët,dhe gjithë shqiptarët kanë harruar,mbase kujtohen sot në 100 Vjetorin e Pamvarsisë për traditën,se si festohen Festat Kombëtare në dobi të shpirtit,Shqipërisë Etnike,por sot-po sot të paktën s’duan të hedhin parrulla për ata me mjekërr,2 metroshët,burrin blu-ble-e-eee të,por duan të protestojnë e hedhur parulla për drita,punë e bukë jashtë protokollit zyrtar të(Par)(ti)ve e partiçkave.Urojmë për më tutje që të hidhen më shumë fishekzjarrë më 28-29 Nëndor ,në këtë 100 Vjetor,kujdesë mos digjen, s’kemi as ujë të kripur politik nga “shitja e 24 kilometra katëror  detë fqinjëve të shpartalluar helenë”.                 Urojmë të ketë më shumë dasma,që festat e Pamvarësisë të mos zgjasin 15 minuta:”Vetëm 15 minuta”,që kosovarët të mos ikin pa e parë Flamurin të ngrihet.

I duam Festat Kombëtare të ngjajnë si gjithë festat e tjera të botës,si një detyrim jo partiak,ndjesi për burrat më të mëdhenj të Kombit Shqiptar,Ismail Qemali në ballë,që e kuptuan atëherë-mos ta harrojmë sot,si Ibrahim Rugova sot,se të festosh për Shqipërinë Etnike nuk është angari,por detyrim kushtetues!!!

Ismail Qemali duhet lexuar e vlerësuar si histori e madhe me gërma të arta mijëvjeçare e një peme gjeanologjike familjare që është në të vërtetë:                -Historia e Shqipërisë,Perandorisë Bizantine,Ballakanit dhe Turqisë të mijëvjeçarit të fundit!!!

Po të prishet Kanina e Gjergj Golemit,Komnenëve,Rugjina Balshës,Donikës së Skënderbeut,Vrana Kontit,Ismail Qemal Vlorës,Vlora se ndërton dot madhështin shpirtërore kombatëre,ndërkombëtare të saj,kurse Kanina me gjakë blu mbretërish( si gjithë Labëria) e ndërton Vlorën.

 

Prof. dr. Bahtijar Kryeziu: LISI I MADH – AKADEMIK IDRIZ AJETI

 

Prof. dr. Bahtijar Kryeziu

LISI I MADH – AKADEMIK IDRIZ AJETI

(Në 95-vjetorin e lindjes)*

I nderuar akademik Ajeti dhe zonja Hajrije,

Të nderuar profesorë Emil Lafe, akademik Gjovalin Shkurtaj dhe prof. Ali Jashari,

I nderuar kryetar i komunës së Gjilanit, zoti Qemajl Mustafa,

Përfaqësues të mediave,

Zonja e zotërinj,


Akademik I. Ajeti

Klasiku i gjuhës sonë, akademik Idriz Ajeti, të cilin sot, për fat të mirë e kemi mes nesh, në fillimin e verës së sivjetme i mbushi plot 95 vjet e me shëndetin që gëzon, besojmë, thellë besojmë se do t’ia kalojë edhe shekullit. Kështu e deshi fati. Kështu e deshëm edhe ne, nxënësit e tij të dikurshëm e të këtillë e deshën dhe e duan, jemi shumë të sigurt, të gjithë ata që e njohin ose kanë lexuar a dëgjuar për profesorin tonë.

Ky Lis i Madh, siç po e quajnë me të drejtë disa “mbiu” më 26 qershor 1917, në një cep të Kosovës Lindore, në Topallën e Medvegjës, në ato tërthore që me shekuj nuk gëzuan të drejtën e tyre të jenë pjesë e Shqipërisë etnike. Mbiu atje për të lëshuar rrënjë të thella në të gjitha trojet e përtej trojeve shqiptare.

Pas atyre shkrimeve e studimeve që kemi bërë disa prej nesh për akademik Ajetin, nuk e dija se do të ndjejmë edhe këtë kënaqësi të radhës, në një takim si ky sot, për të sublimuar e evokuar  edhe një herë për jetën, punën dhe veprën madhore të profesorit tonë. Dokumentari i emituar në tetorin e vitit 2007 nga TVSH: rrjeti satelitor dhe ai tokësor, e i paraqitur sot edhe para jush, nuk kishte për qëllim ndonjë analizë më të thellë të veprës, por të shpërfaq vetëm përshtypjet e ish-studentëve të tij për profesor Ajetin. Andaj, për mua, e besoj se edhe për ju, takimi i sotëm me akademikun tonë, nuk ka se si të mos ketë domethënien e vet, kur dihet se fjala është për një njeri e intelektual të rrallë, i cili, me gjithë krajatat e vështirësitë që e përcollën: edhe si fëmijë, edhe si nxënës, edhe si student, e edhe gjatë punës së tij, diti dhe mundi t’i përballojë ato. Diti dhe mundi t’i mposhtë sfidat e jetës, për t’u ngjitur drejt majave të dijes e të shkencës, atyre majave të cilave ua mësyjnë shumë e ia dalin pak vetë.

Pjesëmarrës të nderuar,

Për hollësi të tjera nga jeta e profesorit, nga ato që u paraqiten në Dokumentarin e posandjekur dhe ato që kemi në Wikipedia për profesor Ajetin, duke Ju respektuar juve dhe kohën Tuaj të çmuar, nuk do të ndalemi edhe aq. Me këtë rast do të veçojmë vetëm edhe këto pak të dhëna, se emri i profesor Fjalë Ajetit qëndron në kopertinat e 22 veprave, drejtues i shumë ekspeditave shkencore në trojet shqiptare; kërkimtar bibliografish e arkivash në dhe jashtë vendit tonë; pjesëmarrës në shumë kongrese, simpoziume, konferenca e sesione shkencore të mbajtura në vend e në qendrat më të njohura ballkanike e evropiane; autor i qindra (mbi 150) studimeve të botuara në organet shkencore gjithandej vendit dhe jashtë vendit; udhëheqës i shumë kandidatëve për titujt më të lartë akademikë etj.

Në pyetjen e një gazetari, përkitazi me jetën dhe veprën e profesorit, këtu e 15 vjet më parë, me rastin e 80-vjetorit të lindjes, akademiku ynë ishte përgjigjur: “Përvjetorët e ditëlindjeve, në mënyrë të veçantë ata që shënohen kur jubilari ka arritur një moshë pleqërie të madhe e të bardhë, paraqesin raste (siç është edhe ky i sotmi - B. K.), për të hedhur vështrime nga e kaluara, nga ditët e shkuara me qëllim vlerësimi të veprës së vet përplot fryte, të marra nga fara e hedhur gjatë shumë vjetëve veprimtarie, në fushën e shkencës e në përpjekje të shtihet në popull më shumë dritë të dijes e të idesë kombëtare”.[2]

Në këtë rrafsh, qëndrimi i pa luhatur i akademik Ajetit  për gjuhën e përbashkët letrare se “Gjuha letrare s’është vetëm thesar i kulturës sonë, por edhe mjet i fortë për mbrojtjen e etnisë sonë”, si dhe kundërshtimet e ashpra në shkrimet e tij ndaj Selishqevit, Veigandit, Skokut, Ivan Popoviqit, Atanasije Urosheviqit e të tjerëve studiues të këtij kalibri, të cilët shqiptarëve ua caktonin prejardhjen e një gjuhe tjetër dhe “një shtëpi tjetër” banimi, ose dhe reagimi i tij i guximshëm e dinjitoz në organet më të larta partiake e shtetërore, siç ishte rasti në Kongresin IX të LK-së të Serbisë (1982), apo edhe polemikat e zhvilluara me Petar Zhivadinoviqin, dr. Jovan Deretiqin, akademik Sima Qirkoviqin (me të cilët nuk ishin pajtuar edhe as prof. Radoslav Katiçiqi e ilirologu i njohur dr. Aleksandër Stipçeviqi) në mbledhjen e 46 të Redaksisë Qendrore të Enciklopedisë për ish-Jugosllavinë (1982), veç sa dëshmojnë dhe një herë për dijen, guximin dhe epërsinë intelektuale të akademik Ajetit në mbrojtjen e gjuhës, të popullit dhe të tokave shqiptare me të vërtetat shkencore.

Shih për këtë edhe ky përvjetor, i 95-ti i lindjes së Nestrotit të shkencave filologjike, që fatmirësisht sivjet koincidon edhe me dy jubile të mëdhenj të kombit tonë: me 100-vjetorin e Pavarësisë së shtetit shqiptar dhe 40-vjetorin e Kongresit të Drejtshkrimit të Shqipes Standarde, që pas 1 muaji edhe këto ngjarje historike kremtojnë ditëlindjet e tyre, është një jubile i mbarë për ne.

Jubiletë e mëdhenj, sikur janë marrë vesh. Shkojnë tok njëri me tjetrin, pa një xhelozi. Këtyre datave të rëndësishme këtë vit u bashkohet edhe një datë e shënuar, edhe një jubile: 130-vjetori i lindjes së poetit, publicistit, poliglotit, politikanit e demokratit të madh, Fan S. Noli, emrin e të cilit me krenari e mban edhe Biblioteka e Gjilanit, e cila këto ditë po kujton edhe punën e madhe e të mbarë, por jo edhe pa telashe gjatë ecejakeve 40-vjeçare të saj, e që mori përsipër të organizojë edhe këtë manifestim, në të cilin, edhe një herë po gjendemi ballë për ballë me akademik Ajetin, me këtë personalitet të gjuhësisë shqiptare që kurrë nuk kurseu qenien e vet për të dhënë kontribut sa më të madh, të gjerë e cilësor në fushën e albanologjisë e më gjerë.

Organizimin e këtij përvjetori të profesorit tonë e morëm ne, anamoravasit, pos tjerash, si një nder dhe obligim ndaj tij, sepse profesor Ajeti nuk është ndonjë studiues kalimtar ose shkencëtar koniunkture, përkundrazi, personaliteti i tij shkencor, të cilin e ka krijuar vetë, me punë, djersë e mund, është i plotë dhe i qëndrueshëm, e i cili për mjaft fusha kërkimesh është Primus inter pares edhe ndër studiuesit e tjerë në zë.

Veprimtaria shkencore e akademik Idriz Ajetit është e begatë dhe e nduardushme. Ajo ngërthen më vete një korpus të gjerë studimesh: sa nga dialektologjia aktuale e historike, po aq edhe nga historia e gjuhës së shkruar, sa nga morfologjia historike e shqipes dhe problemet e diskutueshme të saj, po aq edhe nga historia e leksikut, sa nga interferencat e dyanshme gjuhësore shqiptaro-sllavojugore, po aq edhe nga onomastika mesjetare, sa nga normimi i shqipes, po aq edhe nga çështjet e kulturës së gjuhës etj., preokupime këto që kaherë ishin ngulitur në zemrën dhe mendjen e akademikut Idriz Ajeti, për të cilat çështje, fjalën e tyre do ta thonë profesorët e mi e miqtë tanë të nderuar e të akademik Ajetit, prof. dr. Emil Lafe dhe akademik Gjovalin Shkurtaj.

Marrë në tërësi, akademik Ajeti ishte dhe mbetet një ndër themelvënësit e arsimit të lartë dhe të shkencës albanologjike në Kosovë, por edhe fanar i shkencës shqiptare në përgjithësi. Emri i tij do të zë një vend nderi në historinë e arsimit e të kulturës sonë, krahas figurave më të shquara, si: Aleksandër Xhuvani, Kostaq Cipoja, Eqrem Çabej, Aleks Buda, Selman Riza, Shaban Demiraj, Mahir Domi, Androkli Kostallari etj.

Ndonjë prej “dijetarëve” tanë, që kujton se i ka ardhur dita të gjuajë ndonjë gurë në këtë Lis të Madh, të papërkulur kurrë, as gjatë furtunave shumë më të ashpra e më të egra, ka bërë hesap pa hanxhi. Nuk mund t’i shkul rrënjët këtij Rrapi, nuk mund t’i thyejë trungun e madje as t’i lakojë një degë të vetme. Mund t’i shkund vetëm ndonjë fletë, sa për të maskuar padijen dhe smirën e tij. Dhe, hiq më shumë.

Edhe njeriu më i shquar i letrave shqipe, Ismail Kadare, duke shkruar për të madhin Eqrem Çabej, në një vend thotë: “kur dikush rreket t’i sulmojë themelitë: gjuhën, kulturën, artin dhe mendësinë e tij”, (e ne do të thoshim edhe figurat e shquara të shkencës sonë, si ajo e profesor Ajetit), ato figura “ndriçohen edhe më fort, njëlloj siç ndriçohen prej vetëtimave në kohë furtune malet e larta. Në sfond të tyre sulmuesit xhuxhë, ngjajnë atëherë edhe më të vegjël e më të mjerë!”[3] – përfundon Kadare.

Të çmuar pjesëmarrës,

Për veprimtarinë dhe punën e tij shkencore kolosale që ka bërë e po bën profesor Idriz Ajeti, institucionet shtetërore, ato arsimore e shkencore, e kanë shpërblyer dhe nderuar shumë herë me çmimet më të larta të kohës, por ne kujtojmë se edhe shënimi i 60, 70, 80, 90 e sivjet edhe i 95-vjetorit të lindjes së tij, fjalët e ngrohta e miradije të ish-nxënësve të tij e të studiuesve të tjerë, jo vetëm këtu, janë shpërblimet, dekorimet, pranimet, urimet e pse jo edhe falënderimet më të mëdha dhe më të sinqerta për akademik Ajetin, shkencëtarin i cili nuk u bë shkencëtar, por lindi i tillë – siç do të thoshte profesor Mahir Domi.

Me pritjen tonë që po i bëjmë sot akademik Ajetit, organizuar nga Biblioteka “Fan S. Noli” e Gjilanit, me në krye drejtorin e saj të palodhshëm, z. Shefki Osmani, i përkrahur me gjithë zemër nga kryetari i komunës, z. Mustafa, me të cilin si ide këtë organizim e kishim biseduar para sa muajsh, nuk pandehim se i lajmë borxhin këtij njeriu të dijshëm e të urtë – fjalëpak e punëshumë, për gjithë atë që ka bërë e po bën për të mirën e etnosit dhe etosit shqiptar.

Edhe çdo fjalë e madhe e thënë për punën e tij, madje edhe kur ai portretizohet me epitetet më të larta të mundshme: mësues i mësuesve, dijetar, prijatar, shkencëtar, bard, doajen e klasiku i albanistikës, arushan, babaxhanë, kurrizdrejt, patriark i albanistikës, Nestor, Lis i Madh, e të tjera epitete që mund t’i shkojnë vetëm një personaliteti si ky, sikur nuk e kanë fuqinë e duhur për të shprehur gjithë respektin e madh që kemi ndaj tij, por ne këtu, këtë mundësi kemi – këtë po e bëjmë, kurse Qeverisë dhe shtetit të Kosovës i mbetet të mendojnë më esëll e me përgjegjësi më të madhe për t’ju siguruar një jetë më dinjitoze të gjithë njerëzve të kalibrit të këtillë. Ky është, jo vetëm nder, por edhe obligim e detyrë jona - mendojmë ne.

Në fund, të nderuar pjesëmarrës, urojmë: Rroftë edhe për shumë mote, Akademiku ynë, Nderi ynë, i cili me punën dhe veprën e vet, padyshim se ka siguruar vendin në Panteonin e burrave të pavdekshëm të kombit shqiptar.

Ju faleminderit!

Gjilan, 16 tetor 2012                                                        Fjalë rasti për Akademik Idriz Ajetin, ditën e

Hapjes  së Panairit të 40-të të Librit, organizuar

nga Biblioteka Publike Rajonale “Fan S. Noli”

e  Gjilanit



* Fjalë rasti në Gjilan ditën e hapjes së Panairit të 40-të të Librit, ku u fol edhe për Akdemik Idriz Ajetin me rastin e 95-

vjetorit të lindjes, mbajtën edhe Akdemik Gjovalin Shkurtaj e Prof.dr.Emil LAfe

[2] Idriz Ajeti, Vepra 4, ASHAK, Prishtinë, 2001, faqe 149.

[3] Shaban Demiraj, Eqrem Çabej – Një jetë kushtuar shkencës, Tiranë, 1990, faqe 5.

 

 

Sejdo Harka: Shkrimtari Viron Kona dhe miqtë e tij në Suedi

 

Shkrimtari Viron Kona dhe miqtë e tij në Suedi

Nga Sejdo  HARKA

Publicist


Në foto: Sejdo Harka

Shkrimtari dhe publicisti Viron Kona, ka vite që shquhet për një krijimtari të bollshme dhe cilësore. Deri tani ka botuar mbi 30 libra me tregime, novela, romane e shënime publicistike udhëtimi, për fëmijë e të rritur, që rrokin një problematikë sa të gjerë aq dhe të larmishme. Edhe pse ka botuar shumë vepra, përsëri, vazhdon të shkruajë e të shkruajë pa mbarim, sepse, siç thotë dhe vet, “kokën e ka plot me libra”.

Pasioni për të shkruar, përgjegjësia e lartë qytetare ndaj shoqërisë, për t’i përçuar asaj çdo gjë që di dhe mendon,  nevoja për të mundur stresin e hallet, bëjnë që shkrimtari Viron Kona t’i gdhijë netët para ekranit të kompjuterit, nën tingujt melodiozë të tastjerës, që zbardh  e zbardh faqe pambarim librash.  Është fitues i disa çmimeve në gjininë e tregimit dhe të novelës. Krijimtaria e tij ka filluar të flasë edhe në gjuhë të huaja.


Libri ”Eh, more Bubulino !”, në vitin 2011, u botua i përkthyer në Suedi. Për këtë arsye, V. Kona, është ftuar të vizitojë  këtë vend dy herë.

Gjatë mbrëmjes së promovimit të librit “Eh, more Bubulino !”


Në foto: Per Kettisen, duke i dhuruar shkrimtarit Viron Kona “Enciklopedinë e Borasit”,19 Maj 2011


Në bibliotekën e parashkollorëve Hasslehus Bibliotekë, Boras, Suedi, 18 maj 2011

Këto vizita dhe takimet e ngrohta me miqtë dhe kolegët e tij në në këtë vend, janë bërë frymëzim  pë të të shkruar librat publicistikë  me shënime udhëtimi dhe refleksione letrare ”Bukuri suedeze” dhe”Për ju miqtë e mi”. Në këto dy libra, shpalosen bukuritë e rralla të Suedisë  dhe veçanërisht ato të qyteteve  të saj të papërsëritshëm, Borasit, Goteborgut dhe Vimmberby. Këto shënime, sa letrare aq dhe  publicistike, janë sintezë e kulturës dhe historisë, e shpirtit dhe filozofisë, e ëndrrave dhe miqësisë së lashtë midis suedezëve dhe shqiptarëve. Megjithse shumë larg njeri-tjetrit, ata  i lidh, jo vetëm ora  dhe meridjani, por  edhe kultura e historia, edhe shpresa e liria, edhe heroizmi e trimëria ,edhe  besa e krenaria…

Protagonistët e këtyre shënimeve udhëtimi  janë suedezët dhe shqiptarët, njerëzit e punës dhe shkrimtarët, heronjtë dhe luftëtarët, poetët dhe gjuhëtarët, mësuesit dhe gazetarët, që me punën, dijet dhe shpirtin e tyre të madh , krijojnë ura lidhëse midis kombeve dhe kombësive të ndryshme. Në këto  vepra  gjen dhe elementë autobiografike. Vetëm nga fjalët që  miqtë e shokët e tij shprehin për personalitetin dhe krijimtarinë e Viron Konës, kupton se tek  kjo figurë  janë harmonizuar bukur dimensionet morale e shpirtërore me ato intelektuale e krijuese. Në qenien e tij janë mpleksur sinqeriteti dhe ndershmëria, talenti dhe përgjegjegjësia për të kryer çdo detyrë, sado e vështirë të jetë ajo. Dallgët e jetës e kanë përplasur herë në maja malesh e herë në pllaja të thepisura, herë në administratën e lartë të shtetit, e herë  si emigrant për të siguruar bukën e gojës. Por, nuk është ligështuar e gjunjëzuar kurrë. Kur bisedon me të nga afër, për një çast,  shqetësimet dhe hallet , t’i heq si me dorë.


Në foto:Viron Kona

Në buzëqeshjen dhe vështrimin e tij, lexon sinqeritetin dhe kthjelltësinë e mendimit; në fjalën e ngrohtë, dashurinë dhe respektin prej shoku e miku. Me një gotë raki përpara, ai të fut në fantazinë e tij krijuese. Të flet për naracionin  dhe, pa e kuptuar, të bën protagonist të tyre, të tregon për personazhet dhe të duket sikur të flet për njerëzit e tij më të dashur. Me fantazinë e tij krijuese, zbulon e krijon realitete të reja dhe karaktere të papërsëritshme. Shkul si me dorë hijet e botës së vjetër. Vret pasionet e këqia dhe ëndërrat e frikshme që mpijnë mendjen dhe shpirtin e njeriut të lirë, mbyll në bodrume veset dhe ligësitë e njeriut, konservon atdhedashurinë dhe besën, mbyt frikën dhe skllavërinë dhe ringjall ëndrrat e bukura e dashurinë. Me personazhë  të tillë si Bubulinoja, që rendin si Maratonomaku, me ëndrrën e lajmëtarit të një bote të re, herë në tokë e herë në planetët e tjera të Galaktikës, autori përçon mesazhe të ngrohta progresi dhe zvillimi, jo vetëm për vendin tonë, por edhe për gjithë botën. Nëpërmjet heronjve të tillë,  ai përçon guxim e vendosmëri, vrull  e mençuri, forcë e dashuri, ëndrra të guximshme dhe  krenari, që burojnë nga shpirti i pastër dhe liridashës i popullit shqiptar. Me ëndrrat e Bubulinos në mendje dhe shpirt, V. Kona  nisi fluturimin e tij drejt Suedisë, sa të largët, aq edhe të afërt për shqiptarët. Ky fluturim, e bëri me krahë e miq shumë.

Arti dhe letërsia, ëndrra dhe fantazia, kultura dhe miqësia,  i ka lidhur ngushtë  këta shpirtra krijues, të cilët, si me daltën e skulptorit, gdhëndin shpirtin dhe këngën, gjuhën dhe ëndrrën e njerëzve të lirë. Miqtë e Vironit  në Suedi, janë sa të shumtë, aq edhe të rrallë. Ata janë suedezë dhe shqiptarë, gazetarë dhe shkrimtarë, mësues e dietarë, ndërtues dhe veprimtarë. Me ta ndan  gëzimet e shqetësimet dhe  bashkon  zemrat  e  ëndrrat, për një jetë më  të lirë e  të lumtur.

Një nga miqtë e tij më të mirë në Suedi është Ulmar Kvik, i cili është dashuruar shumë herët me Shqipërinë dhe shqiptarët. Tek kjo figurë,  lexuesi sheh portretin e albanologut dhe të dietarit shumplanësh, që e ndjen veten më shqiptar se shqiptarët, sepse, edhe gjuhën e historinë, edhe kulturën  e shoqërinë  shqiptare, e njeh dhe e kupton më mirë  se vet shqiptarët.


Duke u takuar me albanologun e njohur suedez Ulmar Kvik, prill 2012


Foto të kopertinave të librave “Bukuri suedeze”(2011)  dhe “Për Ju miqtë e mi”(2012).


Rektori Per Sjostrand duke marrë autograf nga Viron Kona.

krah të djathtë, redaktori i librit Sokol Demaku

Botim I gazetës “Boras Tidning”,19 maj 2o11

Në librat e tij për Shqipërinë ndjen forcën e rezistencës e të krenarisë shqiptare. Në ëndrrat e tij  sheh si zgjaten urat dhe duart e bardha të miqësisë  e të sinqeritetit, të zhvillimit e të progresit. Ndërsa në mendjen dhe shpirtin e tij sheh si lartësohen kultura dhe mençuria, mirënjohja dhe dashuria, besa dhe thjeshtësia…

Kvik shkruan për shqiptarët dhe e ndjen veten si ata, flet për dhimbjet e tyre dhe trishtohet, përshkruan heroizmin e këtij populli dhe entusiazmohet, zbulon lashtësinë  e bukurinë e rrallë të gjuhës dhe të kulturës shqiptare dhe elektrizohet sikur të ishte bir i këtij vendi. Për Ulmar Kvik, Shqipëria ka prodhuar më shumë heroizma se sa grurë. Zinxhiri i heronjve shqiptarë  është i pafund. Ata janë  Skënderbeu dhe Pirroja, Ismail Qemali dhe Isa Buletini, Sami Frashëri dhe Mitrush Kuteli, Ismail Kadare dhe Petro Marko, Nobelistët, Nënë Tereza dhe Ferid Murati…

Miq të papërsëritshëm shpirtëror  për Viron Konën, janë  edhe shumë figura të tjera   të artit dhe letërsisë suedeze dhe shqipe, si August Stridberg, që  ndryshe  është thirrur “Ylli i poezisë suedeze”; Astrid Lindgren, për mesazhet e paqes që përçon nëpërmjet  Pipi Çorapegjatës, të cilat  burojnë  nga sentenca  filozofike e Viktor Hygosë: ”Plumbat do t’i zëvendësojmë me vota”; Selma Lagerlëf,  e njohur në Shqipëri me “Udhëtimin e Nils Holgersonit”, e para grua, anëtare e Akademisë Suedeze dhe fituese e çmimit Nobel.


Në Vimmerby, në parkun e madh kushtuar shkrimtares suedeze Astrid Lindgren.

Dalë në foto me aktoren që luan rolin e Pipi Corapegjatës,19 maj 2011

Poetin e mirënjohur Sadullah Zendeli - Daja, vargjet  e të cilit lotojnë nga dhimbja kosovare; poeti, publicisti  e prozatori Sokol Demaku, i cili me fjalën dhe penën e tij, i afron njerëzit si me magnet. Miq të rrallë për Konën , mbeten edhe shkrimtarë e  publicistë të tillë si Hamit F Gurguri e Bahtir Latifi, të cilët i thurin himn flamurit dhe atdhedashurisë, shpresës dhe lirisë, për të përçuar mesazhin e ngrohtë me vlera universale: ”Kush është pa atdhe, është si zogu pa fole.” Është kjo arsyeja që V.Kona , për shokët e tij në Suedi shkruan :”Paska edhe njerëz të tillë që  modelojnë dhe konfigurojnë bukur jetën dhe e bëjnë atë më të mirë e më të ëmbël për vete dhe për të tjerët”. Shumë nga këta miq kanë ardhur  edhe këtu në Tiranë, të cilët në biseda e takime, në kafe , darka e pronovime librash, na kanë sjellë nga Suedia e largët mesazhe të ngrohta miqësie dhe atdhedashurie, barazie dhe vëllazërie, shprese dhe lirie. Mrekullohesh, kur mëson se në Suedi, ligji mbron edhe pemët edhe kafshët nga keqtrajtimi e dora vrastare. Por, ligështohesh tepër, kur sheh se, në Shqipëri, jo vetëm kafshët, por edhe njerëzit  përçmohen e dhunohen, përndiqen dhe suverjohen. U privohen ëndrrat dhe liria, gëlltiten nga gjakmarrja dhe hasmëria, nga krimi i rrugës dhe makutëria. Për autorin, çdo gjë suedeze është bërë pjesë e shpirtit dhe mendjes së tij. Atë e mbrekullon, jo vetëm bukuria suedeze, por edhe  puna  e mirëqenia, edhe  guximi  e ëndrra e tyre për ta bërë atë gjithnjë e më të mirë. Mbresa të veçanta i ka lënë V. Konës  qyteti  Boras, mbi të cilin lartësohen   dhe shumë simbole e monumente, me një brendi të thellë e tepër sinjifikative, si “Pinoku”, që simbolizon luftën  kundër hipokrizisë dhe gënjeshtrës, si  dhe, “Gërshërët,” që simbolizojnë  punën, si burim jo vetëm i mrekullisë suedeze, por dhe i   zhvillimit të gjithanshëm  të  gjithë shoqërisë njerëzore. Për  autorin, mik i përjetshëm do të mbetet edhe “Promeksi” suedez, i cili, siç tregon vet, i shpëtoi  jetën nga “pushkatimi politik”. Ajo makinë suedeze, që, dje, çante tunele për të bashkuar  malet shqiptare, sot krijon  ura   shpirtërore, mbi të cilat  rendin shpresat dhe  ëndrrat, dëshirat dhe zemrat e dy popujve  me miqësi  të përjetëshme.

 

 

Ullmar Qvick: BUDALLALLEKU SHQIPTAR - BUDALLALLEKU SUEDEZ

Ullmar Qvick


BUDALLALLEKU SHQIPTAR - BUDALLALLEKU SUEDEZ

Po merrem shumë në dhomën time me krahasime midis njerëzve me kombësi të ndryshme. Dihet se individët kanë tiparet e veta, dihet se përgjithësimi mund të jetë i rrezikshëm. Mirëpo, historia, tradita, shoqëria kanë pasur një ndikim tek individët, dhe kjo ka krijuar një mentalitet me përmasa të gjera.
Kështu në viset shqiptarë, kështu në Suedi.

Para se të hyj në çështjen e budallallekut, do të shkruaj pak për mprehtësi mendore:

ADMIROJ analfabetët shqiptarë, të cilët treguan mprehtësi mendore në fund të viteve 1960-të, kur filloi shkollimi i lartë në Kosovë. Burra konservatorë në qytet dhe në fshat pranuan pjesëmarrjen e vajzave në studimet e larta. Jo të gjithë, kuptohet, ndonjë Babaqemos sigurisht nguli këmbë se detyra e vazjes ishte të mbetej në kuzhinë për të gatuar ushqim dhe për të lindur fëmijë. Por shumica treguan mprehtësi mendore, gjykim të shëndoshë. Besoj se kuptuam se ne, më në fund, do të kemi shkollim shqiptar, do të jetë një shans për shqiptarët të të dy gjinive të jetojnë më mirë se prindërit dhe baballarët. Do të përparojë në këtë mënyrë kombi shqiptar!

ADMIROJ punëtorët suedezë që në mes të shekullit 19-të kuptuan se vetëm shkollimi, përparimi moral, shoqëror dhe ekonomik do të na largonte nga mjerimi, nga gjendja e tmerrshme si një nga shtetet më të prapambetura në Europë në atë kohë. (A më besoni, shqiptarë të mirë, Suedia ishte në fund të listës nga ana ekonomike-shoqërore atëherë para 150 vitesh!) Dhe filluan njerëzit në Suedi të zhvillonin të tri levizjet popullore: Kundër keqpërdorimit të alkoolit, kundër monopolit fetar të kishës suedeze dhe më me rëndësi: Levizjen punëtore. Kuzhinat e punëtorëve u shndërruan në shkolla popullore ku disa shokë të punës studionin së bashku në kohën e lirë. Dituria na jep fuqi, na jep rëndësi shoqërore dhe politike. Këto levizje popullore, bashkë me lëndët tona të para, drurin dhe hekurin, ndikuan shumë në formimin e Suedisë demokratike me drejtësi shoqërore dhe mirëqënie ekonomike.

MË VJEN KEQ për shqiptarët, të cilët ende nuk kanë kuptuar këtë të vërtetë që kuptoi klasa punëtore, njerëz të thjeshtë, në Suedi para 150 vitesh. Mosbesimi ndaj shoqërisë, mosbesimi ndaj veprimit të përbashkët shoqëror pa dallim moshe, gjinie, prejardhje familjare, është plagë e rëndë mbi trupin e shoqërisë shqiptare. Rilindasit tuaj bënin thirrje për bashkim, bashkëveprim! Sot më shumë se kurrë keni nevojë për këtë bashkërenditje të forcave tuaja. Shembulli suedez ju meson se duhet punuar në bazë të shoqërisë, në organizata me karakter lokal, të lidhura pastaj në njësi kombëtare. Tani nuk keni zaptuesin e huaj, i cili ju pengon, nuk keni diktaturë partiake... ju pengon vetëm mentaliteti juaj i mbrapsht!

MË VJEN KEQ për suedezët e ditave tona, të cilët nuk marrin masa për të ndaluar demontimin e shtetit të mirëqenies që u krijua me mund dhe djersë nga baballarët tanë. Suedezët deri në kohën moderne kanë pasur një besim (sigurisht pak naiv) se shteti është lidhur me popullin, se jemi te garantuar siguri dhe kafshatën e gojës nga shteti, në rast nevoje. - Mirëpo, filloi dalëngadalë, me një llojë sikur prej shahistit dhelparak, privatizimi i ekonomisë suedeze.... Ku e kemi sot postën, ndërmarrjet, barnatorët, shkollat..... janë në duar private! Po privatizohen një nga një sektoret më të ndieshme të shoqërisë sone, ato që kanë të bëjnë me të drejtat tona elementare për jetesë, për demokraci.... Në fron të shoqërisë sonë u ngritën Lakmia dhe Egoizmi, sunduesit brutalë në një pjesë të madhe të botës sot.

Nuk jam politikan, nuk jam skencëtar, vetëm kam mendimet e mia si njeri. Shpresoj se shqiptarët do të diskutojnë për këto çështje që përmenda këtu, dhe pastaj të veprojnë. Ka ende kohë.


Ullmar Qvick më 11 tetor 2012.

 

Helena Grillo:Probleme të formimit të mësuesve të gjuhës shqipe në universitete.

 

Helena Grillo

Gjuha shqipe në universitet

Probleme të formimit të mësuesve të gjuhës shqipe  në universitete.

Zhvillimi i vrullshëm i shoqërisë njerëzore domosdoshmërisht shoqërohet me zhvillime e ndryshime në fusha të ndryshme të dijes njerëzore. Këto ndryshime pasqyrohen në gjuhë, kulturë, letërsi, edukim, ekonomi e kudo. Aftësia e secilës nga fushat përkatëse është përshtatshmëria me të njëjtin ritëm , megjithëse jo gjithmonë kemi përputhje në kohë dhe hapësirë në realizimin e kësaj përshtatshmërie. Vitet e fundit janë trajtuar cështje të ndryshme që i përkasin integrimit të këtyre disiplinave në globalizëm, janë trajtuar dukuritë nën ndikimin global të gjuhës, letërsisë e kulturës shqiptare, zhvillimet e pritshme të këtyre disiplinave, tematika e arsimit ndërkulturor, e arsimit të pakicave dhe politikat e ndryshme arsimore në Shqipëri, Ballkan e më gjerë, e nxitur nga zhvillimet e viteve ’90 e në vazhdim .     Në kuadër të këtyre diskutimeve , sot gjithnjë e më shpesh po hapen debate të ndryshme për rolin dhe funksionin e gjuhës shqipe në arsimin bazë dhe në universitet.

Për të qenë sa më funksionalë në objektin e studimit tonë theksojmë se përbërësit e këtij objekti janë në evoluim të vazhdueshëm, shfaqin vecanti të ndryshme , e  tregues jo të njëjtë në varësi të shfaqjes në grupe të caktuara. Në harkun kohor 15-20 vjecar kanë ndryshuar programet universitare që përgatisin mësuesit e gjuhës e letersisë shqipe. Pas disa vitesh këta mësues  do të përgatisin breza të tjerë, duke shfrytëzuar krahas njohurive të veta shkencore, edhe përvojën e viteve në mësimdhënie dhe njohjen e thelluar të programeve , sidomos të shkollave të mesme , ku japin mësim një pjesë e mirë e tyre.

Jean Dubois thekson: “ Gjuhëtarët janë të përfshirë në formimin e mësuesve në mënyrë tejet të drejtëpërdrejtë dhe themelore. Ata lidhen me të në një pikëpamje të trefishtë;

1. Sepse objekti i gjuhësisë është, pikësëpari, ligjërimi dhe komunikimi , dhe që pedagogjia është domosdoshmërisht e përcaktuar nga një tërësi hipotezash mbi funksionimin e ligjërimit, mbi zhvillimin e saj dhe mbi tipet e komunikimit që janë përvijuar mes mësuesve dhe nxënësve ;

2. Sepse objekti i gjuhësisë është gjuha , përshkrimi i rregullave që lejojnë të mundësohet realizimi i frazave vazhdimisht të reja, dhe sepse gjuha është , njëherazi, mjeti i nevojshëm i mësimdhënies dhe objekt njëherazi i procesit të të mësuarit të gjuhëve të gjalla apo gjuhës amtare;

3. Sepse objekti i gjuhësisë janë diskurset dhe institucioni shkollor nxit vazhdimisht një diskurs didaktik që realizon mësuesi dhe për të cilin është e nevojshme të njihen rregullat për të pasur zotërimin kritik të tij.

Gjatë përvojës vetiake kemi hulumtuar mbi programet e lëndës së gjuhës e letërsisë shqipe në shkollat e mesme dhe në universitete, të cilat do të bëhën objekt i punimit tonë . Konkretisht do të trajtojmë se si thellohen njohuritë gjuhësore në universitet dhe si i shërbejnë këto mësuesve të ardhshëm. Natyrisht ,  jo pak i rëndësishëm është formimi gjuhësor i nxënësve në arsimin parauniversitar, sidomos për ata nxënës që ndjekin studimet e larta për gjuhë e letërsi shqipe. Në këtë linjë do të përpiqemi të analizojmë rolin e programeve në vijimësinë e tyre nga shkolla e mesme drejt universitetit. Nuk do të thellohemi në të gjitha dukuritë dhe linjat, sepse punimi do t’i kapërcente kufijtë e një kumtese.

Synimi i gjuhës shqipe në arsimin parauniversitar është zhvillimi i përgjithshëm intelektual dhe komunikues i cdo individi, për realizimin e të gjitha marrëdhënieve shoqërore komunikuese, që realizohen përmes saj[1].

Në shkollë synohet të vazhdohet mësimi i gjuhës , i filluar në familje dhe plotësohet një nevojë e dyfishtë, që zhvillon një aftësi dyfishe:

1. Nevoja dhe aftësia për t’u shprehur me gojë dhe me shkrim.

2. Nevoja dhe aftësia për të kuptuar atë që thuhet dhe shkruhet.

Kjo synohet për të gjithë masën e nxënësve dhe më pas sipas preferencave të veta , gjithsecili përzgjedh të thellojë njohuritë në studimet universitare.



[1] Program i gjuhës shqipe, MASH, 2009

Shpjegojmë sipas asaj që kemi ditur të kuptojmë. Kuptojmë sipas asaj që kemi ditur të vëzhgojmë . Të kuptuarit dhe të shpjeguarit janë, në cdo shkencë ku shfaqen , të domosdoshëm, harac i një vëzhgimi , i cili, për të nxjerrë plotësisht njërin apo tjetrin, duhet të jetë sa më i gjetur, sa më i hollë dhe gjithëpërfshirës”   [1]

Do të hulumtojmë se si universiteti siguron arsimim të bazuar në kërkim dhe njohuri shkencore e teknologjike bashkëkohore; siguron arsimim të vazhduar, kualifikime, specializime; përgatit specialistë dhe shkencëtarë të rinj, duke plotësuar kështu misionin e tij kryesor.

Mes analizave të sjelljeve gjuhësore të mësuesve të sapodiplomuar, do të analizojmë nivelin e përdorimit të standardit realizuar nëpërmjet një pyetësori të hartuar për këtë qëllim. Kemi qenë të kujdesshmëm duke përzgjedhur tema të përgjithshme sociale , për të krijuar lirshmëri në komunikim. Kemi hetuar gjithashtu mes bisedave të drejtëpërdrejta edhe përdorimin e regjistrave të ndryshëm gjuhësorë.

Rezultatet e pyetësorit do t’i përdorim për të analizuar faktorët që cojnë në  përdorimin jo korrekt të normës. Duke pasur parasysh variantet gjuhë e folur – gjuhë e shkruar do të hulumtojmë  përdorimet nga mësuesit të të dy varianteve. Kemi hulumtuar dhe më pas analizuar punët me shkrim të kontrolluara nga dy grupe mësuesish, të cilët kanë përvoja të ndryshme pune të limituara në një ndarje prej afro 10- 15 vjetësh.

Nga analizat e sjelljeve gjuhësore të mësuesvë të sapodiplomuar konstatojmë se ka defekte serioze në kulturën gjuhësore të tyre. Shpesh disa nga këta student kandidatë kërkojnë ndihmë për të hartuar kërkesë, jetëpërshkrim, plane mësimore, proces-verbale të ndryshme. Duke analizuar programet mësimore të gjuhës shqipe në shkollat e mesme dhe vijimisht në universitet, konstatojmë se shumica e tyre janë të mirëorganizuara në fushën e kulturës gjuhësore duke përfshirë orë praktike të hartimit të tyre. Atëherë mendojmë se duhet analizuar niveli i mësimdhënies në shkollat e mesme dhe niveli i zbatimit praktik të tyre. Shpesh , si pasojë e fluksit të informimit dhe modeleve të shumta mësimdhënësit duke menduar se do t’i parashtrojnë të gjitha variantet krijojnë corientim dhe nuk saktësojnë modelet bazë. Duke u dhënë liri zgjedhjeje shumicës së mësimdhënësve , pa hetuar e kontrolluar shkallën e nivelet të tyre të njohurive , shpesh gabohet. Eshtë detyrë e programeve universitare të mbajnë peshën kryesore në thellimin dhe alternativat në procesin e të shkruarit, sidomos atij universitar.

Roli i mësuesit për formimin gjuhësor të nxënësve do të shihej si një tregues shumë i rëndësishëm , krahas treguesve të tjerë që lidhen me tekstet , gramatikat e programet.

Ja si shprehet Vretoja: “ ….. Andaj themi e parë fare dhe ball’ e dukeme ndë kombinë është të shkruajmë gjuhënë, ani të përkujdesemi të bëjmë msonjëtore e të marrëmë mësonjëtor e mësonjëtore të mir’ e të diturë, që të na mësojnë djemtë mbë kohë…..[2]

Me një vështrim të kujdesshëm të programeve universitare vërehet se gjithnjë e më tepër këto  15 vitet e fundit rol të rëndësishëm po marrin disiplina si sociolinguistika, psikolinguistika, stilistika, të cilat janë më afër marrëdhënieve të gjuhës me shoqërinë e psikologjinë.

Mësuesi është transmetuesi i njohurive. Ai luan rol vendimtar për të lehtësuar studimin e gjuhës dhe për të zhvilluar tek nxënësit  aftësitë për nxënie të pavarur. Në diskutimet e shumta rreth rolit të mësuesit në mësimnxënie janë arritur rezultate konkrete në përcaktimin si duhet të rolit të tij në këtë proces.

Roli i mësuesit [3] të gjuhës shqipe është:

Të bashkëbisedojë me nxënësit synimet e nxënies dhe përmbajtjen;

Të ruajë një atmosferë pozitive dhe harmonike për nxënien;

Të mbështesë pjesëmarrjen aktive të nxënësve;

Të veprojë si një model i një nxënësi të letërsisë;

Të përshtatë mësimdhënien me reagimet e nxënësit;

Të nxisë cilësinë e bashkëveprimit në klasë ;

Të japë orientimet e duhura dhe feedback cilësor;



[1] T.S.Casacu” Linguisticue appliquée :une  introduction”, editrice La scuola, f.305-306

[2]Jani Vreto, Vepra të zgjedhura, Sh. B. “ Nëntori” , Tiranë, 1973, f.130

[3] IKT, Programi I lëndës letërsi për klasën e 11-të

 

 

Të nxisë nxënien  e pavarur.

Objektivat e mësimit të gjuhës shqipe në arsimin parauniversitar kërkojnë formimin e përgjithshëm të nxënësve që në këtë cikël. Në universitete thellohen dhe specializohen këto objektiva për të thelluar njohjen e specializuar dhe shkencore.

Nëse do të hulumtonim mbi formimin e mësuesve të ardhshëm , padyshim që ecuria e njëtrajtshme e marrjes së njohurive të përgjithshme përfundon me mbarimin e shkollës së mesme. Do të shohim se si thellohen këto objektiva nga njohuri të përgjithshme në njohuri të specializuara, nga shkolla e mesme drejt universitetit:

Deri në arsimin parauniversitar nxënësi duhet:

1. Të komunikojë për qëllime të ndryshme me të tjerët , duke e përdorur gjuhën me saktësi dhe duke i transmetuar mendimet nëpërmjet të folurit, të lexuarit e të shkruarit.

Këto objektiva thellohen në programet universitare të gjuhës e letërsisë, nëpërmjet diskutimeve të shumta në orët e seminareve të lëndëve të ndryshme, detyrve të kursit të paqitura para një audience të përcaktuar( Detyrat që prezantohen me gojë) , si dhe nëpërmjet procesit të të shkruarit kryesisht në Shkrimin akademik, me tipe dhe lloje të caktuara të punëve me shkrim.

2.  Të përdorë dhe analizojë sistemin gjuhësor të shqipes në nivelet e veta përfaqësuese : Drejtshqiptim, drejtshkrim, fjalëformim, morfosintaksë etj

Në programet universitare thellohet analiza e sistemit gjuhësor mes lëndëve të tilla si: Hyrje në gjuhësi, morfologji, sintaksë, fonetikë, hyrje ne historinë e gjuhës shqipe, dialektologji, leksikologji.

3.  Ta rrisë në mënyrë të përshkallëzuar dhe në përshtatje me moshën , zhvillimin vetjak emocional, shoqëror, estetik dhe moral të nxënësve [1]

Në universitet ky objektiv thellohet mes lëndëve që lidhen drejtëpërdrejtë me vecoritë psiko- emocionale të nxënësve si: Psikologjia , pedagogjia, e shoqëruar më shkencat e dijeve të zbatuara si psikolonguistika, sociolinguistika, etj.

Përgatitja e mësuesit lidhet:

1. Me përgatitjen e përgjithshme si mësues i lëndës së gjuhës shqipe, e cila lidhet me përditësimin e arritjeve të shkencës së gjuhës. Mësuesit duhet të jenë në kontakt me të gjitha arritjet e kësaj shkence dhe debatet në fushën përkatëse.

Nga vëzhgimet e bëra konstatohet se mësuesit me një përvojë pune 10-15 vjecare nuk e humbasin kontaktin me arritjet e shkencës së gjuhës, kurse mësuesit e sapodiplomuar shpesh u besojnë njohurive të marra në universitete dhe nuk i thellojnë sa duhet njohuritë e fituara në shkollë. Kjo bën që ndoshta ky brez mësuesish duke mos pasur edhe përvojën e tyre në mësimdhënie dhe në studimet e thelluara të programeve të krijojnë dobësi të theksuara në procesin e mësimdhënies.Vetëm 10% e studentëve të diplomuar janë në kërkim të arritjeve të reja të gjuhës , ku shumica e tyre i thellojnë njohuritë mes cilkeve të thelluara të studimeve Master. Me reformën që përfshin Arsimin e Lartë në specifikimin e masterave në ; Shkencor dhe Profesional, mendojmë se do të thellohet interesi dhe niveli i studentëve që do të ndjekin këto studime. Universiteti e realizon suksesshëm përditësimin e arritjeve të shkencës së gjuhës.

2. Mësuesi i gjuhës shqipe duhet të jetë mbrojtës dhe kërkues i vazhdueshëm i standardit të shqipes. Detyrë themelore e tij është përdorimi domosdoshmërisht i standardit dhe evidentimi i formave jostandarde.  Në rast se nxënësit dëgjojnë mësues që flasin në dialekt, pavarësisht se në mendje idetë mund t‘i kenë shumë të qarta, do të kishin vështirësi të flisnin rrjedhshëm. Kjo do të sillte që ata të flisnin me fjali të shkurtra e nuk do të arrinin të shpreheshin si duhet.

3.    Duhet të jetë i përgatitur metodologjikisht me teknologjitë e reja të mësimdhënies dhe standardet e hartimit të plan ditarit.

Përgatitja metodike fillon në universitet përkatësisht me lëndë të tilla si; Metodika e gjuhës shqipe, Metodika e letërsisë, Pedagogjia,Didaktika dhe thellohet më pas mes kualifikimeve të vazhdueshme nga institucionet përkatëse dhe natyrisht edhe mes vetkualifikimit të mësuesit, proces , i cili vazhdon gjatë gjithë jetës. Përvoja e mësimdhënies e lejon mësuesin ta shohë veten si prodhues i materialeve didaktike .



[1] M. Gjokutaj, Didaktika e gjuhës shqipe, SHBLU, Tiranë , 2009, f.46

 

 

Në formimin e kandidatëve mësues rol të rëndësishëm luajnë objektivat ndërveprues gjuhësorë.

Me objektiva gjuhësorë kuptojmë njohjen që duhet të arrijnë nxënësit për të gjitha nivelet gjuhësore , duke u nisur që nga drejtshkrimi i saj , sistemi i saj gjuhësor e deri në praktikën e drejtpërdrejtë , te shqiptimi , fjalori, gramatika, modelimime shkrim dhe i saktë i gjuhës.[1]

Kemi hetuar mënyrën e dhënies së informacionit në mësuesit e sapodiplomuar , si dhe në mësues me një përvojë pune 10 vjecare, pavarësisht programeve dhe teksteve , të cilat vijnë për herë të parë në këtë vit shkollor.

Kjo mënyrë do të na ndihmojë për të evidentuar efikasitetin e programeve universitare, krahas përvojës së mësimdhënies, të cilat ecin natyrshëm përkrah njëri-tjetrit.

Konvencionalisht po i shënojmë me :

M 1 - mësuesi i sapodiplomuar

M 2 - mësuesi me përvojë të paktën 10 vjecare

Po sjellim një model vëzhgimi.

Gjuha shqipe dhe letërsia 11

Zinxhirët ushqimorë

Seleksionimi natyror

Bari hahet nga lepuri,i cili hahet nga ujku.Gjethet hahen nga kërmilli dhe ky hahet nga iriqi. Këto marrëdhënie formojnë një zinxhir,sepse gjallesat janë të lidhura midis tyre si hallkat e një zinxhiri.

Ju e dini që bima një pjesë të ushqimit të saj e merr nga toka. Më pas, në prani të dritës së diellit, ajo e “e gatuan” këtë ushqim dhe e përdor për të jetuar. Por kafshët nuk mund të “gatuajnë” ushqim. Ato e marrin atë të gatshëm nga bimët. Madje dhe një kafshë si shqiponja, tërthorazi e siguron mbijetesën duke u furnizuar me lëndë të domosdoshme nga toka. P.sh.: shqiponja ushqehet me kafshë të tjera, si: ujq, minj të arave, zogj, bretkosa.

Darvini në teorinë e tij për evolucionin flet për seleksionimin natyror,si dhe luftën për ekzistencë. Kjo ide do të thotë se natyra realizon procesin e evolucionit, pasi mundëson ekzistencën e vetëm atyre individëve ( dhe llojeve të tyre), të cilët aftësohen më së miri ndaj kushteve të mjedisit jetësor. Mirëpo në tokë ka mjedise jetësore të ndryshme dhe kjo ka ndikuar që numri i llojeve të jetë shumë i madh.Seleksionimi natyror vepron në natyrë të njëjtë tek të gjithë individët e një bashkësie. Disa prej llojeve do të kenë ndryshime të caktuara ( të fituara me mutacione) dhe, në qoftë se janë të përshtatshme, do të kenë sukses më të madh gjatë shumimit. Si rezultat, do të zmadhohet numri i individëve me vecori të atij lloji dhe në këtë mënyrë do të evolojë. Ndryshimi i kushteve për jetesë ( p. sh., akullnajat) do të sjellë që të përshtaten ata të cilët kanë vecori të përshtatshme për situatën e re. Dhe ai lloj do të bëhet mbizotërues.

Në fragmentin “Zinxhirët ushqimorë” mësuesi( M 1) organizon këto pyetje:

1.Si janë ndërtuar fjalitë ? ( të thjeshta, të përbëra)

2. Gjeni foljen që nuk përdoret në kuptim të drejtpërdrejtë.

3. Në cilën kohë janë foljet në tekst?

4. Si realizohet përmbajtja në fragment.

Mësuesi M2 organizon këto pyetje;

1.Gjeni fjalë të leksikut të përgjithshëm.

2.Në cilën kohë janë foljet në tekst?

3.Si janë ndërtuar fjalitë ? ( të thjeshta, të përbëra)

4.Si realizohet ideja e zinxhirit ushqimor?

5. Gjeni foljen që nuk përdoret në kuptim të drejtpërdrejtë.

5.1. Përse përdoret ajo?

 

 

Në fragmentin “Seleksionimi natyror” mësuesi organizon këto pyetje:

1.Ndërtoni një fjalor me fjalë të përdorimit të përditshëm.                           M2

2Ndërtoni një fjalor të specializuar me emërtime nga biologjia.                   M2

1. Si ndërtohet ideja dhe si plotësohet ajo me argumente?                          M2

2. Në cilën kohë janë foljet në tekst?                                                    M1, M2

3. C’lloj fjalish janë përdorur ? ( Te thjeshta , të përbëra, )                  M1, M2

Modeli 2

1- Cilat janë karakteristikat gjuhësore të tekstit?                                           M1, M2

2- Cila është natyra e leksikut të përdorur në këto tekste?                                    M2

3- Cili është lloji i shkrimit?                                                                                  M2

4- Cila është struktura e fjalisë? Po foljet në ç’kohë janë përdorur?              M1, M2

5.Ndaj në një tabelë ato që di dhe ato që nuk di.                                                   M2

Mësuesit e sapodiplomuar studiojnë leksikun dhe vetëm 20% e tyre fillojnë të analizojnë karakteristikat gjuhësore të tekstit. Pothuajse askush nga subjektet e vëzhguara nuk paraqet pamjen vizuale të zinxhirit ushqimor:

Hahet           hahet

Bari---------lepuri--------------ujku

Hahen                hahet

Gjethet----------kërmilli-----------iriqi

ushqehet

Shqiponja ----------- ujq, minj të arave, zogj, bretkosa.

Ushqehen

Kafshët-------------bimët

ushqehen

Kafshë--------------kafshë

Në fund të zinxhirit që nxënësit të kuptojnë më mirë idenë, mund të përdoret edhe frazeologjia  ( Peshku i madh , ha të voglin) Më pas M2 mund të kalojë në përdorimin e një fjalori tjetër , që i përket një  grupmoshe tjetër.

C’do të thotë : Peshku I madh , ha të voglin?

Në realizimin vizual të skemës së zinxhirit ushqimor , mësuesi M2 mund të aktivizojë me kujdes njohuritë e mëparshme të nxënësve, por kjo kur në formimin e tij ka dije   të qëndrueshme nga leksikologjia dhe semansiologjia, të cilat thellohen në programet universitare.Mësuesi rikujton konceptin e fjalës dhe fushës leksikore. Konceptet e përgjithshme dhe të vecuara ndodhen në marrëdhënien e njohur midis reales dhe gjinisë a klasës më të afërt ku bën pjesë ajo reale. Një nga përbërësit më kryesorë është pikërisht ai që lidhet me klasën më të afërt ku bën pjesë realja.[1]


Koncepte të vecanta

Koncepte të përgjithshme

Bari, gjethet

bimë

Lepuri , ujku, iriqi,

Kafshë

Nëse mësuesit e paraqesin vizualisht këtë pritet që nxënësit të formulojnë të pavarur idenë e zinxhirit ushqimor, duke u mbështetur në marrëdhëniet që krijohen midis objekteve , pjesë të këtij zinxhiri.

Në analizat gjuhësore të dy grupet e mësuesve nuk thellohen në klasat e fjalëve: Abstrake dhe konkrete . Duke u mbështetur në këto klasa do ta kenë më të lehtë të analizojnë gjuhën e përdorur nga grupmosha të caktuara, pasi tekstet janë të dallueshme nga pikëpamja gjuhësore dhe psikologjike. Duke njohur psikologjinë moshore mësuesit krijojnë modelet përkatëse për standardet e moshave të caktuara dhe këtë ua transmetojnë edhe nxënësve të vet.Kjo njohje thellohet më pas në punë të pavarur ku mund t’u kërkohet nxënësve të hartojnë 2 modele tekstesh për dy grupmosha të caktuara.( 6-8 vjec, dhe 14-16 vjec)

Nga vëzhgimet e kryera konstatojmë se në përqindje të caktuara të dy grupet e mësuesve shfaqin shmangje nga standardi.

Mësuesi                            drejtshkrim        morfoligji                 sintaksë              drejtshqiptim

M1                                   shumë              pak                        shumë               pak

M2                                   fare pak            aspak                     pak                   fare pak

 

Faktorët që cojnë në  përdorimin jo korrekt të normës.

 

1 .Radioja dhe televizioni krijojnë “ modë gjuhësore”, regjistra të ndryshëm gjuhësorë, që krejt natyrshëm përvetësohet nga ndërgjegjja gjuhësore e folësve  dhe  këtij ndikimi nuk i kanë shpëtuar edhe mësuesit e gjuhës e letërsisë, sidomos brezi më i ri i tyre.  Njohja e standardit dhe njohja e gjuhës së medias realizohet e plotë si në programin parauniversitar, ashtu edhe në programet e ofruara nga universiteti me lendë si sociolinguistika, shkrimi akademik, psikolinguistika.

1. Ndikimi i idiolektit e sociolektit.

2. Ndjekja e një modeli jo standard( Në formimin e mësuesit ndikojnë paralelizma. Shpesh të gjithë mësuesit ndikohen nga ish- mësuesit e tyre.)

Kjo besoj se mund të kapërcehet me  Zhvillimin i suksesshëm të dijes e gjuhësisië së zbatuar, e cila do të ndihmojë në zbatimin e suksesshëm të reformave në arsimin e lartë. Gjithnjë e më tepër aty ku përgatiten mësues , ndjehet nevoja e domosdoshmëria e orientimit të reformës në drejtimet ku rrjedhin ujërat e prurjeve të gjuhësisië së zbatuar, psikolinguistikës, sociolinguistikës, analizës së diskursit, etj[1]

Kalimi nga shkolla e mesme ne universitet në procesin e të shkruarit:

Po marrim në shqyrtim thellimin në procesin e të shkruarit nga shkolla e mesme në universitet duke u mbështetur kryesisht në programin e shkollave të mesme dhe thellimin në lëndën e Shkrimit Akademik. Do të hulumtojmë se si thellohen njohuritë në universitet dhe si i shërben kjo lëndë procesit të shkrimit.

Konkretisht, kursi i Shkrimit Akademik[1] është strukturuar mbi bashkëveprimin për sendërtimin në proces të shkrimit universitar, prej njohjes së tërësisë së karakteristikave metodike e stilistike thelbësore për shkrimin universitar, të normës drejtshkrimore në shqip, të njohjes së llojeve shkrimore pranë shkrimit univeristar dhe të disa standardeve kryesore grafike në formatimin modern të shkrimit universitar.

Synimi i kursit është aftësimi i studentëve për të lëndëzuar në mënyrë korrekte e të përshtatshme universitare detyrimet fillestare në punët me shkrim, përgatitja e tyre për sendërtimin e strukturave shkrimore më të plota në të ardhmen.

Struktura e shkrimit.

Eseja e kërkuar në shkollë të mesme konsiston në tri pika kryesore. Ajo ka një strukturë pesëparagrafëshe: një hyrje, tri pikat kryesore sipas jush dhe një përfundim. Në shkrimin universitar nuk parashikohet ndonjë numër i pikave që shkrimi juaj duhet të përfshijë. Ato mund të përmbajnë aq paragrafë sa të nevojiten. Studenti zgjedh lirshëm një strukturë në funksion të ideve e argumentit që zhvillon.

Paragrafi.

Paragrafët në shkollën e mesme  janë të gjatë apo të shkurtër aq sa të nevojiten për të plotësuar kërkesën e pesë paragrafëve të kërkuar dhe kufizimin e faqeve. Çdo paragraf duhet të nisë me një fjali temë që mbështet tezën themelore të shkrimit. Çdo paragraf duhet të përfundojë duke e rimarrë  idenë e nënvizuar në fjalinë temë. Paragrafët në shkrimin universitar janë zakonisht mes një të tretës dhe dy të tretave të faqes dhe të ndryshojë në masë, mbështetur në nevojat e paragrafit. Paragrafët do të jenë më të qartë dhe me koherentë nëse ata nisin me një temë që përmbledh pikat kryesore të paragrafit.

Qëndrim mbi tezën themelore.

Cdo shkrim në shkollën e mesme duhet të përmbajë një tezë themelore. Paragrafi hyrës duhet të përfundojë gjithashtu me një tezë të tillë. Teza mbështetet nga tri pikat kryesore. Një tezë kryhet brenda përmasës së një fjalie. Në universitet jo çdo shkrim ka nevojë për një tezë të shpallur. Paragrafi hyrës shpesh mbyllet me një tezë themelore, ndonëse vendi i saj edhe mund të ndryshojë. Tezat themelore nuk ka përse të mbështeten nga një numër i renditur argumentash. Një tezë mund të përfshijë gjerësinë e dy apo tri fjalive, mbase edhe më shumë nëse argumenti është i ndërlikuar.

Hyrja dhe Përfundimet.

Shkrimi në shkollën e mesme  duhet të nisë me një artikulim të gjerë e përfshirës të tezës themelore që duhet të vijë duke u ngushtuar. Përfundimi duhet të shfaqet  si përmbledhje e pikave  kryesore të shkrimit. Në universitet  hyrja duhet ta artikulojë temën e shkrimit apo çështjen sa më shpejt të jetë e mundur, në terma konkretë e të veçantë. Përfundimi duhet të paraqesë më shumë se thjesht një shumë të asaj që ju tashmë e keni shkruar.

Artificie stilistike. Në shkollën e mesme mund të shtohen elementë të rrëfimit dhe të përshkrimit duke e tërhequr estetikisht lexuesin. Argumentet e shkrimit mbështeten në opinionin apo përvojën vetjake . Në universitet ju duhet të trupëzoni rrëfimin apo ndonjë artific tjetër estetik në argumentin tuaj, për aq sa e ndihmon gjerësinë e nevojshme të analizës. Argumentet në ese duhet të mbështeten me shembuj nga burimet e kërkimit bibliografik. Në disa disiplina, pedagogu mund t’ju nxisë të shtoni në argumentimin tuaj elementë të përvojës suaj vetjake.

Filozofi e shkrimit. Midis shkrimit universitar dhe shkrimit në shkollën e mesme shfaqen disa ndryshime në filozofinë orientuese të shkrimit: shkrimi në shkollën e mesme orientohet nga formulat. Ju ofrohet një strukturë e gatshme leximi mbi të cilën mund të mbështeteni. Ju mësohet vetëm një model shkrimi që mund ta përshtasni në të gjitha kurset tuaja. Nxitet përsëritja. Përkufizohen rregulla. Shpërbleheni për njohjen e materialit. Në shkrimin universitar nuk nxiten formulat. Ofrohet liri për mënyrën vetjake të strukturimit të argumentit. Ofrohen orientime të posaçme disiplinare për të ndërtuar punën e shkruar. Shkurajohet përsëritja. Nxitet i menduari kritik. Vleresohet shpirti analitik i studentit.



[1] E. Xhindi;  H. Grillo, “ Arti i të shkruarit”, Europrint, Vlorë,  2009.

 


[1] Tomor Plangarica, Aspekte të gjuhësisë së zbatuar, Shtëpia Botuese “ Sejko”, Elbasan, 2002, f.21

 

 


[1] J. Thomai, “Prejardhja semantike në gjuhën shqipe” Tiranë, 1989

 

 


[1] Po aty, f.47

 

 


Faqe 45 nga 89

Newsflash

QENDRA KULTURORE SHQIPTARE ”MIGJENI”- BORÅS SUEDI DHE

SHSHASH ”PAPA KLEMENTI I XI ALBANI” NË SUEDI

Ftojnë krijuesit, artadashësit dhe gjithë pasionantët e fjalës së shkruar artistike në

MANIFESTIMIN POETIK TRADICIONAL”SOFRA POETIKE BORÅS” NË BORÅS-SUEDI

Qendra kulturore shqiptare “Migjeni” në Borås, Suedi, në bashkëpunim me Shoqatën e Shrkimtarëve dhe Artistëve Shqiptar në Suedi ”Papa Klementi i XI Albani” për herë të dytë organizon manifestimin letrar me titull ”Sofra poetike”, një manifestim tradicional për klultivimin dhe ruajtjen e poezisë shqipe në mërgatë. Në këtë manifestim që do të mbahet në javën e fundit të muajit mars 2015, ftohen poetë shqiptarë nga Skandinavia dhe vende të tjera nga Evropa, nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia, Mali i Zi anëtarë të Shoqatës së Shkrimtarëve, Artistëve Shqiptarë në Suedi, poetë suedezë, anëtarë të Lidhjes së Shkrimtarëve Suedez (Svenska Författare Förbundet), simpatizantë të fjalës së shkruar si dhe mysafirë nga vende tjera.

Lusim të gjithë poetët, krijues letrarë, të cilët kanë dëshirë të marrinë pjesë në ”Sofrën poetike Borås” në Borås që më së largut deri me 20 dhjtor 2014 të na dërgojnë nga tri poezi (punime origjinale të tyre) në adresën dituria@live.seKy email po mbrohet prej spambots-ave, të duhet JavaScript me e pa , në mënyrë që juria e formuar për këtë manifestim t`i shikojë punimet dhe t`i bëjë përgatitjet e duhura për manifestimin, ku me këtë rast do ndahen edhe shpërblime për poezinë më të mirë (tri shpërblime) tri nga ShShASh dhe tri nga QKSH Migjeni, për poetin më të suskesshëm, për poezinë më të mirë, për poezinë e mërgimit, librin më të mirë dhe prezentuesin më të mirë të punimit te tij si dhe shumë shpërbilme tjera.

Qëllimi i këtij manifestimi është që t`i afrojë njërin më tjetrin krjiuesit shiqptarë si dhe me krijuesit e vendit ku ne jetojmë dhe veprojmë, pra me poetë suedez dhe poetë kombesh e kombesish tjera që jetojnë dhe veprojnë këtu.

Mbesim me shpresë se ky manifestim do gjejë mbështjetjen tuaj për të filluar dhe të bëhet manifestim tradicional i poetëve tanë në mërgatë.

dituria@live.se Ky email po mbrohet prej spambots-ave, të duhet JavaScript me e pa

Mirë se vini me punimet e Juaja në këtë manifestim letrar të mërgatës sonë.

QKSH ”Migjeni” Borås, Suedi