Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home Publikationer-Botime të reja
Botime të reja

Murat Gecaj: BAXHUL MERKAJ, MIK I PANDARË I “IKONAVE” SHQIPTARE…

 

BAXHUL MERKAJ, MIK I PANDARË I “IKONAVE” SHQIPTARE…

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë

Shpesh herë, në sallën kryesore të Ministrisë së Turizmit, Kulturës, Rinisë e Sporteve, në kryeqytetin Tiranë, organizohen përurime librash. Rasti e ka sjellë që, paraprakisht i ftuar, aty jam ndodhur disa herë edhe unë. Sigurisht, secili përurim libri është një ngjarje e shënuar, si për autorin e familjarët, miq e dashamirë të tij, por dhe për lexuesit. Ndërsa  dy përurime, që janë bërë aty, kanë patur të veçantën dhe bukurinë e tyre. Mikpritësi ynë, shkrimtari e studiuesi Baxhul Merkaj, na ka sjellë aty, përmes dy librave të tij, jo vetëm 24 “hyjnesha” ose “perëndesha të bukurisë”, por disa prej tyre kanë qenë të pranishme edhe  fizikisht.

Të flasësh ose të shkruash për rolin e pazëvendësueshëm në familje, shoqëri e jetë, të nënave, grave e motrave tona shqiptare, është diçka e njohur dhe, ndoshta, e tepërt. Ndërsa të marrësh penën e të shkruash dhe të publikosh jetën dhe veprimtarinë e disave nga ato, më të zgjdhurat, sidomos në fushësn e artit e kulturës, është një detyrë e bukur, atdhetare e shpirtërore. Këtë mision të rrallë e ka nisur dhe po e vijon, kolegu e miku ynë i mirë, Baxhul Merkaj.

Ja, ndër duar kam tani dy libra të tillë, që ai ka shkruar. (Për të parin, kam publikuar një shkrim modest, në Internet). E veçanta, që i dallon nga librat e tjerë, siç u shpreha dhe më lart, është se, që në kopertinë dhe në faqosje, fofografi e të tjera, është zgjedhur nderimi i merituar, që u bëhët atyre nga ky autor. Sigurisht, një gjë e tillë është shprehur edhe gjatë atyre përurimeve. Është shkruar disa herë, nga autorë të ndryshëm, për këta libra. Janë shprehur edhe shumë lexues, në shtyp e në Internet. Por, e ndiej për dëtyrë që të  shkruaj edhe unë pak fjalë, megjithëse kanë kaluar pak muaj nga publikimi i librit të dytë.


B.Merkaj, i pari-djathtas, bashkë me disa “ikona”, në përurimin e librit të tij

E thashë që në fillim, se e përbashkëta e “ikonave” ose “zanave” a “drenushave”, për të cilat ka shkruar kolegu e miku Baxhul Merkaj, është shpirti i tyre atdhedashës e liridashës, etja për dituri e kulturë, prirja për të bërë më të mirën e mundshme, në profesion e në jetë.

Ja, nisia ta shfletoj këtë libër dhe përpara më del fytyra e buzëqeshur e juristes Mimoza Sadushi. Atë nuk e njoh as e kam takuar ndonjëherë. Por është autori i librit, që na e sjell aq afër.  Përveç historive rreth jetës dhe shpirtit njerëzor të saj, çfarë mund të bënte ai më tepër për të, se sa të shkruante edhe një poezi të tërë e, në mbyllje të saj, të shpërthente me vargjet e bukur e domethënës: “…Se ti ishe  dhe mbetesh vetë dashuria./ portret i çiltër në telajon e piktorit,/ muzë që nuk shterr në poezitë e poetëve./ Mozë, mike e stuhive, motër e hënës nazike,/ bijë e ujëvarave, që rrjedhin lartësive,/ në një tokë premtimesh njerëzore!”

Ndërsa Sadije Kryeziu-Bejtullahu, na paraqitet me ato foto të bukura e shprehëse, por dhe “ikonë” përmes fjalëve të autorit të librit. Ka patur arsye ai, ku ka nisur të rrefejë për lexuesin:” Ti, e mbarte Kosovën me vete, si peng fjale e gjaku, si katakomb dashurie, që nuk e nxë asnjë hartë, asnjë enciklopedi. Ti, ecje  rrugëve të botës së madhe e mbillje dashuri, se e dije që një ditë do ta korrje këtë dashuri…Kosova do ta korrte barin e freskët dhe aromëdehur të lirisë!” Autori është i bindur, kur i përmendë tri bijat e dashura të Sadijes: Rinën, Bleonën e Didejonën, aty në Londër, që e nderojnë me çdo gjë mëmën e tyre. Një ditë, ato “do të rrefejnë  për mëmën e tyre, Sa-Dije-n, që nuk ishte thjeshtë një nënë e mrekullueshme, një grua e përkryer, por një simbol i  botës femërore…”.

Shkrova pak radhë vetëm për dy “ikona” të këtij libri. Por tani e ndiej, se sa e vështirë është, që ta nxitësh përfytyrimin e lexuesit edhe për 12 të tjera! Megjithatë, përligjem para vetes, të paktën, t’i shënoj me “gërma të arta” emrat e tyre. Se janë të përzgjedhura nga autori, për sa e sa cilësi të tyre: njerëzore, shpirtërore, profesionale, familjare, shoqërore e tjerë Megjithatë, po vazhdoj në detyrën e një” recensenti të paanshëm” dhe me synimin e mirë, që të them diçka për këto “ikona”.

O, tani po e shoh, se cila qenka ajo e treta: Irini Qiriako, emër i një këngëtareje shumë të njohur për brezin tonë. Në fillim, ajo na paraqitet në një fotografi rinore, me sy depërtues e rrezatues. Se të tillë e kemi parë atë kurdoherë në skenat tona, që i ka ndezur ato “flakë”, me zërin e saj shpërthyes e melodioz. Jam kureshtar të lexoj, se çfarë ka shkruar autori për të. Dhe ja, ndalem, që në titullin, “Irini, trëndafil i këngës”dhe,  më tej, në këto radhë: “Diva e plifonisë shqiptare, Irini, doli nga salla dhe njerëzia u turrën për ta parë, për ta cekur fustanin e saj”. Ndërsa më tej: “Ajo ka shetitur globin tokësor, sepse zëri i saj brilant është përherë në udhëtim. Zëri i saj, i dehu lëndinat, pllajat, korijet, ahishtet, çajret dhe rrugët e botës shqiptare; mori dhenë, në botën globale, me kryefjalë dashurinë…”. Autori e përfundon shkrimin e tij me vargje: “Ecën dhe në buzë të këndojnë/ erërat e Jugut, valët e detit,/shtrunga e hënës pi në bebëzat e tua/ kaltërsiën e ujërave të fshehta,/ që jonet e këngëve të lashta sjellin…”.

Vallë, për kë e ka fjalën autori, kur që në titull shkruan” Dalldisej jeta te buzët e saj”? Kërshërinë tonë e plotëson ai, me gojën e personazhes së tij: “Emri im është Mehrnoush. Kam lindur në Iran, prej një familjeje të klasës së mesme.Unë kam një baba shumë të sjellshëm dhe nëna ime ishte shumë e hapur në mendime dhe inteligjente. Gjatë gjithë jetës së saj ka punuar për njerëzimin, gjithmonë na ka nxitur për të lexuar dhe për të qenë krijuese”. Ndërsa më tej zbulohet edhe profesioni i kësaj artisteje: “Mbi të gjitha, ajo mbjell dashuri në çdo cep të botës, kudo që shkel jo vetëm me kmbë, jo vetëm me mendje e fantazi, por edhe me ëndrra, me pikturat e saj…”.

Margarita Xhepa, “Ofelia” është personazhja tjetër artiste e madhe e skenës shqiptare, për të cilën Baxhul Merkaj ka shkruar me nderim, dashuri e respekt. Fjalët e tij janë shumë, por unë zgjodha këto radhë: “Ajo është nënë, bijë, grua, e dashur. Heroinë e një kohe, që ende nuk ka ardhur. Sikur të ishin dhjetëra e dhjetëra gra e vajza shqiptare e mbërbotërore, që u digjet shpirti për to  dhe ata, që lindin…fëmijët…nëna Margaritë, që fëmijët kurrë s’e kanë ditur se kur ka fjetur gjumë…Sepse për Margaritën: Ofeli, Hekubë, Ajkunë, Tanushë, Artiste Virtuoze, nuk ka kohë, në konceptin e zakonshëm të kohës…”.

Ja, përpara më dalin disa fofografi të një këngëtareje tonë të madhe, me të cilën jam takuar dy vjet më parë, në shtëpinë e saj, aty në Prishtinë. Autori sikur e ka “zbuluar” mendimin tim, kur që në titull ka shkruar: “Mbrëtëresha e këngës shqiptare…është e përjetëshme, sa vetë përjetësia”. Po cila është kjo, vallë? Nexhmije Pagarusha quhet ajo dhe kur e shqiptojmë emrin e saj, përfytyrimin e çojmë larg, në sa e sa skena shqiptare e botërore. Me zërin e saj brilant ajo i ka kënduar me zjarr Kosovës e lirisë së saj, Shqipërisë dhe mbarë trojeve arbërore. Duk e quajtur “hyjneshë”, autori shprehet për të: “U bë i përbotshëm timbre i zërit tënd melodioz; zëri yt, fëshfërimë pylli në univerin  e ndjesive më të ëmbl, simbol krenarie…”. Ndërsa më tej: “Kryevepër e interpretimit, ku Pagarusha shndëritë me një vezullim thuajse hyjnor, sikur vjen nga kopshti i parë i botës, nga koposhti i parajsës, ku ka këputur mollën baritore të maleve tona. Këtu, ku meritor është kompozitori Rexho Mulliqi e poet Rifat Kukaj, ajo njohu një nga majat e artit muzikor”. Në mbyllje, autori shpërthen me vargje zemre: “Po kërkoj një biletë për në qiell,/ se toka nuk mjafton për të shijuar magjinë tënde,/ Pagarushë, nusja e bukur e Kosovës!...”

Do të më duheshin faqe të tëra, vetëm sa për të skicuar portetet e “zanave” a “drenushave” shqiptare, të cilat ai i quan “ikona”, për të cilat autori Baxhul Merkaj ka derdhur të gjithë talentin e frymëzimin e tij. Megjithatë, duke  u kërkuar atyre ndjesë për këtë gjë, po shënoj këtu, se të gjitha e meritojnë nderimin dhe respektin e lexuesve, por dhe mbarë shoqërisë sonë: Drita Aga, “zonjë e bekuar, mike e mirë e detit dhe e poetit”; Jackie Lima, me “një ëndërr të kahershme për ta parë Amerikën”; Miradije Ramiqi, bijë e Kosovës, “mesazhere jo vetëm e estetikës brilante, por dhe e kohës së njeriut të vërtetë”, që na mrekullon me “bulëzat e shpirtit” të saj; aktorja Hajrie Rondo ose “Tana”; këngëtarja Maya Aliçkaj ose edhe “Argjiroja”, siç dëshiron ta quajë autori; piktorja indiane nga Kalkuta, Chandana Khan; Brunilda Mumajesi ose “sirena”, që bën sfilatë në bregdetin e Vlorës.

Sa kënaqësi ndjeva, kur në mbyllje të këtij libri “gjeta” portretin për një tjetër “ikonë”, “zanë”, “nimfë” a çfarë ta quajë tjetër, për “legjendën e gjallë të këngës shqiptare”, Vaçe Zela. Në këto çaste e risjell në kujtesë atë, gjatë një shfqajeje, në Pallatin e Kulturës së Tiranës. Ishin vitet e diktaturës dhe ato kishin ndrydhur mendjet e ndjenjat edhe të këngëtarëve. Ajo doli para shikuesve, me mandolinën saj dhe nisi të këndojë. Por nuk ishte e lejuar të lëvizte nëpër skenë, gjë që ajo e dëshironte shumë. Megjithatë, shikuesit e duartrokitën nxehtësisht dhe kështu ajo sikur u çlirua nga një “ngurosje” e detyruar në skenë. Prndaj dhe autori e fikson, me nderim e respekt,  portretin e saj në vargje, duke i venë epitetet më të bukur dhe duke u shprehur me çiltërsi: “Me kitare flisje me qiellin dhe zogjëve u çoje mesazhe…/ O gjeni, kohën e fiksove në notat muzikore!”

Në përfundim, lexuesin e këtyre radhëve po shënoj diçka për autorin e librit, për të cilin shkrova më lart. Baxhul Merkaj është studiues e kritik arti. Ka lindur në Lapardha të Vlorës, në vitin 1944. Me dëshira dhe prirje për artin, mbaroi Liceun Artistik “Jordan Misja”, në Tiranë, më 1964 dhe Akademinë e Arteve, më 1971.  Ka shkruar e publikuar  afër 400 artikuj, esse dhe intervista, brenda e jashtë Atdheut, sidomos kushtuar figurave të shquara të artit shqiptar. Ka merituar dy çmime kombëtare, në publicistikë dhe është autor i disa botimeve të tjera. Përmendim këtu edhe librin e tij të bukur e domethënës, me titullin “Personalitete elitare të artit shqiptar”, si një enciklopedi e veçantë, për disa nga artistët tanë më të njohur, nga të gjitha trevat shqiptare. Në faqet e tij, ai ka bërë një përmbledhje të jetëshkrimit dhe të veprimtarisë së disave nga këto figura, që nga Aleksandër Moisiu, Sandër Prosi, Odhise Paskali e Ibrahim Kodra dhe deri te artistët e ditëve tona.

…E di, se jam  ca “i vonuar” me këto shënime modeste edhe për një fakt të besueshëm. Se kam shpresën që ai vazhdon të qendrojë në “pararojë”, me shkrimet e ti. Pra, do të ketë përgatitur për botim edhe vëllimin e tretë, kushtuar të tjerave “ikona” shqiptare. Ndërsa, “borxhin” moral, ndaj kolegut e mikut Baxhul Merkaj, po e “shlyej” në një datë të shënuar për të gjithë ne: në Festën e Ditës së Verës, kur nisë ripërtëritja e çdo gjëje në natyrë, së pari, e shpirtit krijues të shkrimtarëve e artistëve, gjithë të njerëzve të penës e skenës. Prandaj, për tërë këtë punë kaq të vlefshme, e përgazojmë dhe e urojmë atë, nga zemra!

Tiranë, 14 mars 1013

 

 

Murat Gecaj: PUBLICISTIKA E PROF. SHEFIK OSMANIT, SIDOMOS ARSIMORE DHE PEDAGOGJIKE

 

Në prag të 7 Marsit, “Dita e Mësuesit”:

PUBLICISTIKA E PROF. SHEFIK OSMANIT, SIDOMOS ARSIMORE DHE  PEDAGOGJIKE

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë


Prof.Sh.Osmani, duke folur në një takim me studentët, në Tiranë, me rastin e fillimit të vitit të ri akademik 2007-2008

Të shkruash e të flasësh për udhën e botimeve arsimore e pedagogjike dhe të autorëve të tyre, duhen faqe të tëra. Por, më shumë mund të lexonim për to, në veprën “Historia e Arsimit dhe e Mendimit Pedagogjik Shqiptar”(Tiranë, 2003). Ajo kishte redaktor përgjegjës, të ndjerin Prof. Bedri Dedja dhe prof. Shefik Osmanin, bashkautor.

Siç dihet, më 1 shtator 1961 nisi udhën e saj gazeta me emrin kuptimplotë  “Mësuesi” (tani, revistë, po me këtë emër). Në këto afër 52 vite  vite të jetës së saj, ajo u bë  mjaft e dashur dhe e vyer për mësues e pedagogë, nxënës e studentë, për prindër e mbarë lexuesit shqiptarë. Me rastin e 40-vjetorit të botimit të kësaj gazete, në mesazhin e tij përshëndetës, ndër të tjera, kryeredaktori i parë i saj, prof. Bedri Dedja shkruante: “Gazeta “Mësuesi” zgjoi aftësitë krijuese të dhjetëra mësuesve, gjer në fshatrat më të largët, të cilët nisën të bashkëpunojnë me endje me të…”. Ndërsa, për arsye të ndryshme, ende nuk ka një historik të plotë të kësaj gazete. Por, një ndër ish-redaktorët e kryeredaktorët e saj, Prof.as.Dr. Ilir Kanini ka botuar librin e tij, me titullin “20 vjet, nga jeta e një gazete”(Tiranë, 2004).

Megjithatë, në faqet e gazetës “Mësuesi”, janë të fiksuara puna e djersa e derdhur, nga breza redaktorësh e drejtuesish të saj. Ata janë gjithësej 23 redaktorë, 5 sekretarë kolegjiumi e 9 kryeredaktorë dhe, ndër të parët, ishin emrat e njohur: Prof. Bedri Dedja-Akademik, Mustafa Gerxalliu, Jakup Mato e Sofokli Afezolli e me radhë. Nga  redaktorët e parë, që shërbyen në gazetën “Mësuesi”, ishin: Myzafer Bejleri, Sami Xhango, Bekim Çomo, Dhurata Xoxa, Sadie Agolli, Nako Bezhani, Ramadan Pasmaçiu dhe i ndjeri Muhamet Ndrita.

 

 

Në një veprimtari të Shoqatës së Arsimtarëve të Shqipërisë, me rastin e “Ditës së Mësuesit”. (Nga e majta: V.Kona, Sh.Osmani, M.Gecaj, Y.Beçi…)

 

Në vazhdimësi, në  gazetën “Mësuesi” u caktua të punojë redaktor Shefik Osmani (Shkodër,1923-Tiranë, 21 korrik 2012). Ai shkonte aty pas një periudhe relativisht të gjatë pune, në fushën e arsimit dhe të pedagogjisë. Kishte shërbyer drejtues i shkollave pedagogjike, që përgatisnin mësues për arsimin fillor, në Shkodër, Peshkopi e Tiranë . Pra, e njihte nga afër jetën e shkollës sonë, të mësuesve e nxënësve dhe të prindërve. Prandaj në shkrimet, që redaktoi, por edhe në ata që publikoi me emrin e tij, gjatë asaj periudhe, u vërejt pjekuria dhe aftësitë profesionale të një drejteusi, mesimdhënësi, pedagogu e didakti. Nuk është vendi të përmendim të gjithë arsitikujt që ai shkroi në atë gazetë. Por dhe as të flasim për aftësinë e tij të veçantë redaktuese, ku dëshmëroi qartë aftësitë e tij dhe, në një fomë ose në tjetrën, në shkrimet e bashkëspunëtorëve futi e pasqyroi me mjeshtëri edhe shpirtin, mendimin dhe përvojën e tij në fushën e arsimit, pedagogjisë e mësimdhënies. Në ato vite të punës redaktor në gazetën “Mësuesi” ai u dallua edhe për taktin e dshamirësinë e shprehur  jo vetëm ndaj kolegëve dhe bashkëpunëtorëve, por edhe në marrëdhëniet me mësuesit, nxënësit e prindërit, kur shkonte me shërbim nëpër rrethe.

Duke folur për lidhjet e vazhdueshme, që mbajti prof. Shefik Osmani me gazetën e dashur të tij, “Mësuesi” edhe pasi u largua në punë të tjera ose doli në pension,, një nga redaktorët e saj dhe shkrimtari Viron Kona, tani kujton: “Në dhjetëra takime me të, në zyrën e redaksisë së gazetës “mësuesi” ose në kafe, duke shëtitur në këmbë ose në vizita në shtëpinë e tij, gjithnjë e pashë atë Njeri, koleg e mik të mirë, që të lumturohej dhe të ngazëllehej, kur vinte biseda te arsimi dhe librat, te kultura kombetare dhe vlkerat e gjuhësisxë e të shkrimtarisë shqiptare. Arsimi ishte motive I tij udhëheqës e kryesor, deviza e jetës dhe e veprës së tij madhore”.

Në vitet e mëvonshme, prof. Shefik Osmani shërbeu në Shtëpinë Botuese të Librit Shkollor dhe në Institutin e Studimeve Pedagogjike. Siç dihet, në atë periudhë dilnin disa organe tjera shtypi, si “Arsimi Popullor” (më pas u emrua “Revista Pedagogjike”) dhe buletine të ndryshme, me të cilat ai bashkëpunoi rregullisht, pra aty botoi mjaft shkrime e studime. Po të hedhim një vështrim në gazetat e kohës, si  “Drita”, “Bashkimi” e “Zëri i Rinisë” , “Rilindja Demokratike”, por dhe në gazeta të Kosovës  e  Maqedonisë etj. dhe në revistat  tona: “Nëntori”, “Ylli”, “Shkenca dhe Jeta”, “Shqiptarja e Re”, “Studime historike” dhe “Kultura Popullore” , do të gjejmë shkrime e studime  të tij për ngjarje të shënuara arsimore dhe për figura të ndritura të arsimit, kulturës dhe shkencës sonë kombëtare. Të tillë ishin punimet për:  Mësonjëtoren Shqipe të Negovanit dhe Kongresin e Elbasanit,  për shkollën Normale “Drita”  të Bukureshtit, për Kongresin e Arsimor të Lushnjës, për shkollat e para shqipe në Shkodër, për disa konferenca kombatare arsimore e pedagogjike të viteve të fundit të shek. të kaluar, Por ai shkroi edhe  për Universitetin e Tetovës e Fakultetin Filologjik të Shkupit, me mësim në gjuhën shqipe, si dhe për shkollat shqipe me mësim plotësues: në Zvicër, Gjermani, Suedi e tjerë. Gjithashtu, ka shkruar  me dashuri edhe për figura të shquara, që iu përkushtuan  me të gjitha dijet e forcat e tyre, mësimit në gjuhën amtare dhe shkollës sonë kombëtare. Nga ata po përmendim shkrimet e tij për: Ibrahim Frakullën e Beratit, Muhamet Çamin-Kyçykun, Naum Veqilharxhin, Naim Frashërin, Petro Nini Luarasin e Ibrahim Dalliun; për Nikolla Lakon, Daut Boriçin, Luigj Gurakuqin, Hasan Prishtinën e Aleksandër Xhuvanin: për Gaspër Beltojën, Vehbi Dibrën, Hafiz Ali Korçën,  Kolë Kocin etj.

Vëmëndje të veçantë  i ka kushtuar prof. Shefik Osmani, “Mësues i merituar”,  edhe  historikut të hartimit dhe botimit të abetarave për shkollat shqipe. Pra, ai shkroi e publikoi disa punime të tij në këtë fushë, siç janë: “Abetarja shqipe e Anastas Kulluriotit”, “Abetarja shqip e Jani Tërrovës, e vitit 1887”, “Një abetare shqipe e vitit 1911” ose edhe: “Pellazgjika shqip, një abetare pak e njohur deri më sot”, “Vështrim historiko-pedagogjik rreth abetareve, me autor Sami Frashërin”, “Tri abetaret e Parashqevi Qiriazit” dhe më tej: “Abetaret e gjuhës shqipe në Kosovë, Maqedoni e Mal i Zi”, si dhe ato për disaporën shqiptare.

Interes të veçantë studimor e pedagogjik paraqesin punimet dhe studimet e publikuara nga prof. Shefik Osmani, në buletine të ndryshme shkencore të Institutit të Studimeve Pedagogjike ose jo. Të tillë mund të përmendim këtu buletinet: “Probleme të shkollës tetëvjeçare”, “Gjuha shqipe dhe letërsia në shkollë”, “Kultura fizike dhe sporti” etj. Një pasuri interesante dhe më vete përbëjnë mbi 62 “zërat”, që hartoi e u botuan, lidhur me çështje të arsimit tonë kombëtar, për ngjarje dhe figura të shquara  tij, në “Fjalorin Enciklopedik Shqiptar”, botuar më 1985 dhe ribotuar në vitet e fundit.

Për disa vite radhazi, prof. Shefik Osmani ishte edhe në redaksinë e revistës shkencore e kulturore “Univers”, botim i Institutit të Mendimit dhe Qytetërimit Islam, ku publikoi shkrime të vlefshme, nga fusha e arsimit dhe pedagogjisë.

Po t’i shfletosh koleksionet e gjithë atyre botimeve, që përmendëm më lart, aty gjen mjaft artikuj e studime të thelluara të tij, për çështje të mësimdhënies, historisë së arsimit e të mendimit pedagogjik shqiptar, për figura të njohura të arsimit e pedagogjisë etj. Kështu, me mjaft interes janë edhe shkrimet për Pjetër Bogdanin, Pestalocin, Luigj Marlekën e Motrat Qiriazi, të cilëve u kushtoi edhe libra të veçantë. Siç thekson prof. Pajtim Bejtja, në një shkrim kushtuar prof. Shefik Osmanit, një pjesë e artikujve të tij janë botuar si parathënie, hyrje dhe esè, në veprat e autorëve të ndryshëm.

Me inters janë edhe recensionet e shkruara prej prof. Shefik Osmanit, lidhur me temat e disertacioneve, të cilat u shkruan dhe u mbrojtën nga kolegë të Institutit të Studimeve Pedagogjike ose bashkëpunëtorë të jashtëm të tij.

Por, prof. Shefik Osmani nuk kufizohej me shkrimet dhe studimet e tij, vetëm në gazetën e revistat, që përmendëm më lart. Emri i tij u bë i njohur, pothuajse, në të gjitha gazetat e revistat e kohës, si dhe në emisone të radios e televizionit shqiptar. Një pasqyrë të plotë,  të tërë atyre botimeve e shkrimeve të thelluara, gjuhëisht e profesionalisht të larta dhe të bukura, e gjejmë në librin e prof. Njazi Kazazit, ”Në gjurmët e një didakti” (Tiranë,2005). Ato e kanë zanafillën që në vitin 1940  e 1941 dhe vijojnë, qindra pandërprerje, deri në vitin 2010, kur sëmundja e ndau atë përgjithnjë, nga puna dhe pasioni i veçantë për t’i shërbyer, me atdhetarizëm e përkushtim të dalluar profesional, shkollës sonë amtare, Arsimit Kombëtar Shqiptar.

Edhe me këtë skicim të punës dhe veprimtarisë së gjerë të prof.Shefik Osmanit, si redaktor  dhe bashkëpunëtor i shypi arsimor e pedagogjik, por dhe më gjerë, krijojmë bindjen e një personaliteti të shquar të vendit tone. Prandaj kujtimi dhe vepra e tij do të ruhen gjatë dhe do të çmohen e njihen, jo vetëm sot, por edhe nga brezat pasardhës.

Tiranë, 1 mars 2013

 

 

Patricia Lidia: ATDHETARIZMI I ZJARRTË I RASHIT GASHIT

 

Të tjerët për ne

ATDHETARIZMI I ZJARRTË I RASHIT GASHIT

(Patriotismul înflăcărat al poetului Rashit Gashi)

Kosova vjen në gjuhën rumune me kristale të çmuara që sjellin më shumë dritë në shpirtin dhe jetën e njerëzve.


Patricia Lidia

Poezia e Rashit Gashit konstituon një shembull atdhetarizmi të zjarrtë e të pakufishëm. Kjo ndjenjë sublime shpërthen sidomos në momente pengesash, kur atdheu dhe populli i një vendi përjetojnë padrejtësitë dhe skllavërinë e huaj. Sentimenti don të thotë dashuri ndaj atdheut, ndaj vendlindjes, ndaj prindërve, heronjve, gjuhës, kulturës, historisë dhe traditave të një kombi. Vargjet e poetit janë një kushtrim vetëdijësimi dhe klithje revolte kundër pushtuesit. Ato përbëjnë polemika të ashpra kundër okupatorit, por edhe shprehje të ëmbla lirike ku shpërthen entuziazmi dhe solidariteti shqiptar e ndërkombëtar ndaj intervenimit të NATO-s kundër terrorizmit serb në kohën e ish Jugosllavisë.

Poezi tjera u dedikohen fëmijërisë, brigjeve të vendlindjes, dashurive të shkuara, prindërve. Stili i poetit është direkt dhe i thjeshtë, nga zemra në zemër, herë-herë i ashpër. Sintagmat e krijuara duken të skulptuara në bazalt. Figurat stilistike janë të rralla dhe u paraprijnë mesazhit të poezive patriotike dhe humaniste. Diskursi rrëfimtar sjell dëshmi për kalvarin nëpër të cilin ka kaluar vendi i tij. Poezia e Rashit Gashit konstituon një shembull dashurie të pakufsihme për Kosovën natale. Jo për natalitet e kemi fjalën, por për vendlindjen si burim frymëzimi.


Poetika patriotike është art i kompromisit dhe mirëkuptimit. Rashit Gashi nuk është poet i parë shqiptar për të cilin kam shkruar me admirim. Pa marrë parasysh prezencën apo mungesën e metaforave, e çmoj tejmase lirikën e tij sepse shkruan me zërin e zemrës për subjekte përvëlimtare, siç janë lufta, dëshmorët e kombit, mashtrimi, tradhëtia, vëllau i vrarë etj. Në shumicën e poezive dhe vargjeve defilon bota shqiptare. Poeti shfaq shpirtin e ndjenjës së bukur dhe të brishtë të jetës njerëzore. Kështu shprehet Halil Haxhosaj nga Kosova për Ali Berishën, dhe një konsideratë  e këtillë kritike, vlen edhe për autorin e dashurisë së pakufishme ndaj vendlindjes, familjes dhe atdheut. Përmes vargjeve të tij, poeti demaskon krimet e luftës dhe shpreh respekt ndaj patriotizmit të popullit shqiptar. Është një poezi okazionale (e rastit), dedikuar disa momenteve kruciale dhe konkrete të kësaj lufte.

Një shembull përfytyrimesh të qarta na e jep edhe në poezinë Kanë mugulluar rezet e Lirisë, dedikuar Deklaratës Konstitucionale të 2 korrikut për çlirimin e Kosovës dhe Kushtetutës së Kaçanikut të 7 shtatorit 1990. Në vargjet e saj defilon Kosova me shpirtin e saj, durimi e mençuria, aspiratat për paqë e demokraci, guri themeltar i historisë, rezet e diellit që dëbojnë retë, besën e lidhur të burrave, grave dhe fëmijëve të cilët përfaqësojnë stërnipat e Skënderbeut që militojnë për çlirimin e Atdheut. Rashit Gashin ndoshta nuk e njohin sa duhet sivëllezërit e tij, sepse nuk ka patur kohë për të botuar dhjetra vëllime vlerash reale, por neve na duket si një zë i veçantë i lirikës patriotike në Kosovë. Kosova e tij vjen në gjuhën rumune me kristale të çmuara që sjellin më shumë dritë në shpirtin dhe jetën e njerëzve.

Rashit Gashi u lind më 11 korrik 1933 Arllat të Drenicës (Republika e Kosovës). Pas liceut kreu Fakultetin e Shkencave Natyrore (Katedra e Gjeografisë). Veproi si professor në disa lokalitete, ndërkohë duke ushtruar edhe funksionin e zëvendës/drejtorit, kurse më vonë edhe të drejtorit në Han të Elezit dhe Drenas. Vëllimet e vargjeve Rrugët e shtegtimit dhe Mall i pashuar e kanë parë dritën e botimit me rastin e 100 vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë (2012), ndërsa vëllimi i tij Shtigjet e mërgimit, e pa dritën e botimit edhe në gjuhën rumune (Drumurile exilului, Amanda Edit, Bukuresht, 2013). I vetëdijshëm për faktin se shqiptarët dhe rumunët kanë stërgjyshër të përbashkët, poeti e zgjodhi për rikëndim Baki Ymerin, që tashmë, në sajë të kontributeve të panumërta në këtë fushë, e kosniderojmë si ambassador i kulturës kosovare në veri të Danubit.

 

 

Kadri Tarelli: NJË TJETËR I DASHURUAR ME “BUKURINË E SHPIRTIT SUEDEZ”

 

Kadri Tarelli

NJË TJETËR I DASHURUAR ME “BUKURINË E SHPIRTIT SUEDEZ”

Murat Gecaj

E çuditëshme kjo bota suedeze. Kushdo nga ne, që shkel këtë tokë të bekuar, dashurohet me të dhe me njerëzit e saj, pavarësisht se është mjaft larg Shqipërisë dhe me klimë tepër të ashpër. Mund të ketë edhe të tjerë shkrimtarë shqiptarë, që e kanë prekur e ndjerë magjinë e këtij vendi. Me sa di unë, ishte Konica i pari e më pas Vedat Kokona, që këtu e 80 ose 90 vjet të shkuar, që mbetën peng të adhurimit për këtë vend e këtë popull, dhe shkruan. Nuk habitem që historia përsëritet edhe në ditët tona, pasi para dy vjetësh ishte atje shkrimtari Viron Kona, i cili vetëm tri dit qëndroi në Suedi dhe shkroi librin “Bukuri Suedeze”, duke na e sjellë të gjallë mjedisin suedez. Dhe ja, tani edhe profesor Murat Gecaj, një tjetër publicist e studiues shqiptar, që bie në prehërin e “dashurisë suedeze”. Pak, shumë pak qendroi edhe ai, gjithashtu vetëm katër ditë dhe tani po boton librin “Me zemër në vendlindje…” (Shënime e mbresa, nga Suedia), me dëshirën për  të përcjellë te ne ndjesitë e rralla, të përjetuara në këtë vend të bukur, duke mos harruar për asnjë çast vendin e tij, Tiranën e Shqipërinë, por dhe Prishtinën e Kosovën.

Sa herë që ndodhem në Tiranë dhe më jepët rasti të takohem me profesorin, vete nga vete fjala, e biseda vërtitet te ndodhitë në Suedi, duke na sjellë në kujtesë edhe grimca të bukura, që na e lezetojnë kafen dhe muhabetin. Në fakt, pothuajse të gjitha janë thënë, pasi autori ka qënë i pakursyer në shkrime, të cilat kanë nisur qëkurse morri ftesën dhe preu biletën e udhëtimit, bashkë me kolegët e tjerë. Por nuk i shqiten nga mendja mikpritja dhe takimet e shumta me suedezët, si nikoqirët e shtëpisë, njëkohësisht edhe me shqiptarët mërgimtarë, që jetojnë e punojnë prej vitesh në Suedi. Është një meritë e çmuar e këtij kolegu e miku, që mban shënime të hollësishme gjatë udhëtimeve, ose i ruan ato në “arkivin e kujtesës”, një sekret dhe zakon i gazetarit në terren, që s’duhet t’i shpëtojë asgjë. Është një model pune për t’u pëlqyer e ndjekur, për të pasqyruar pastaj me vërtetësi gjithëçka. Pothuajse të gjitha shkrimet janë publikuar, si në shtypin tonë e atë suedez, shumica në gazetën “Republika”, në revistën “Dituria”, që botohet në Suedi, por edhe në internet, si te “Fjala e lirë”, “Prishtina Press”, “Trubuna Shqiptare” e tjerë.

Ajo, që bie në sy, janë fjalët e ngrohta në shkrimet kushtuar takimeve me miqtë e shquar suedezë, me albanologun suedez UImar Kvik dhe mikun e shqiptarëve, Anders Vesaman, pa harruar shkrimtarët e publicistët shqiptarë, duke venë në dukje punët e mira, që ata po kryejnë në dobi të mbajtjes gjallë të shqiptarizmës. Një vend të veçantë zenë shkrimet kushtuar takimit në shkollën e Fjardingskolan të qytetit Boras, duke përmendur me respekt të veçantë emrin e drejtorit të saj, Per Kittsen, por dhe Sokol Demakun, mësuesin, gazetarin, shkrimtarin, poetin dhe drejtuesin e revistës “Dituria” dhe të radios lokale në gjuhën shqipe në qytetin Boras.

Në çdo shkrim të këtij libri, secili nga ne, gjen gjëra vërtet të dobishme, që na venë në mendime dhe në “siklet”, pasi në mjedisin tonë ndjejmë boshllëk në mentalitet e ca më shumë në veprim. Mesazhet përcillen thjesht, pa sforcim, pa fjalë të mëdha, në mënyrë të qetë e të urtë, sepse edhe stili i të shkruarit është në formën e një tregimi të një vëzhguesi të mençur, që qëmton me kujdes. Në vend të përsëritjes, që kurdoherë bëhet e bezdisëshme, po bëj pyetje, që vetiu mund e duhet të bëjë secili nga ne: Ç’ ndjejmë ne shqiptarët, po të shikojmë në bibliotekën e qytetit prindër me gjithë fëmijën e vogël në karrocë, siç ndodh në Suedi ? Kështu mund të vazhdojmë më tej: “A mundet, vallë, të përfitojmë nga një shembull kaq i bukur !? Deshira jonë: pse jo, ç’na mungon!?

Mësimi nuk është për të tjerët, siç jemi mësuar t’u japim mend të tjerëve, po për ne, përfshirë të gjitha moshat, duke u ndalur sidomos te të rinjtë, pa përjashtuar gjyshen apo gjyshin. Këtu edhe ne mund të mburremi se kemi shembuj të bukur, siç bën gjysh Murati me mbesën e tij Dorelën, pasqyruar aq me vërtetësi tek libri “Dorela”. Sa mirë do të ishte të vepronin të gjithë gjyshrit kështu!!

Mbase, shkakton të qeshura ndodhia me çelësin e hotelit në Boras, siç qeshëm edhe ne, kur e dëgjuam për herë të parë në bisedë duke pirë kafe. Në fillim, mund të qeshim, por duke e shtyrë më tej mendimin, dallojmë atë hop të zhvillimit të shpejtë të Suedisë, që është për t’u patur zili. Do donim ta kishim edhe ne, që të bëhemi si ata. Mund ta kemi, po gjërat e mira s’vijnë vetiu. Meqë m’u kujtua kafeja, cilido nga ne s’do të habitej, e më shumë do t’i prishej qejfi, se nuk e piu atë të uruar kafe, pasi kishte kaluar ora tetë e mbrëmjes dhe lokali u mbyll. Si mendoni, se ne do ta kalojmë në heshtje dhe nuk do të protestojmë me zë të lartë, duke sharë me rrënjë e degë!!?

Kur dëgjojmë e lexojmë të tilla ndodhi e grimca jete nga modeli suedez, mrekullohemi nga “fanatizmi” i atij populli, i cili zbaton rregullin dhe ligjin. Kështu, duke lexuar librin, të shtyrë nga dëshira për të ndrequr diçka, përsëri mund t’i bëjmë pyetje vetes: Po ne, a mund t’i zbatojmë? A kemi dhe ndjejmë përgjegjësi qytetarie? Përgjigjen mos e kërkojmë tek të tjerët, atë e gjejmë përsëri brenda vetes: “Mund ta ëndërojmë, po vështirë ta besojmë, kur ndeshemi për dit me realitetin tonë”!.

Në këtë libër dhe nëpërmjet pjesëve të tij, megjithëse me kohën e paktë të qendrimit atje, prof.Gecaj përpiqet të na sjellë në mënyrë kronologjike një pjesë fare të vogël të jetës suedeze, përfshirë këtu edhe të atyre mijëra shqiptarëve, emigrantë në Suedi. Pikërisht për këto, mund ta vlerësojmë edhe si një libër historik, një vlerë më shumë, pasi ka data, vende dhe shumë emra, ku autori është i pakursyer. Po ç’mund të bëjë ndryshe? Si mund të mos përmenden suedezët miqtë e Shqipërisë, poetët, shkrimtarët, gazetarët, artistë, mësuesit, e më pastaj edhe organizatorët dhe veprimtarët e shumtë. Si mund të lerë ata shqiptarë që, krahas punës për të mbijetuar, duke gjetur edhe dashamirësinë dhe  mbështetjen e mikptitësve, mundohen të bëhen pjesë e jetës dhe kulturës së vendit, duke luftuar për të ruajtur e zhvilluar gjuhën, kulturën dhe traditat e vendlindjes. Modeli i veprimit i inteligjencës shqipatre në Suedi është për t’u përgëzuar e përkrahur. Këto gjëra në vetvete përbëjnë vlerë e që duhen thënë, sepse nuk është e lehtë për “gurin e shkulur nga vendi i vet”, që sytë dhe zemrën e ka në vendlindje.

Pas leximit të këtij libri, vetiu lind mendimi se, nuk është pak të fiksosh kohën dhe ndjesitë e mallit, në shkrim e foto dhe t’ua përcjellësh brezave të shqiptarëve kudo që jetojnë e sidomos mërgimtarëve. Ky është synimi dhe përkushtimi i autorit si qytetar e atdhetar, të cilin e gjejmë në të gjitha fletët. Për këtë gjë, z. Gecaj meriton fjalët më të mira, falënderim, përshëndetje dhe një mirënjohje të madhe, aq më shumë për mesazhet njerëzore, të cilat i qendis aq natyrshëm.

Më vjen mirë, që një libri i ri i shtohet “bukurisë së shpirtit suedez”, krahas dy librave të kolegut e mikut tonë të përbashkët, Viron Kona, duke na e sjellë atë aq afër, sa mund ta ëndërojmë dhe ta prekim.

Kadri Tarelli

Durrës, dhjetor 2012

 

 

Vangjush Saro: Shënime për poetin lirik Qazim Shehu

Vangjush Saro

Shënime për poetin lirik Qazim Shehu

Duke ndjekur me interes disa nga ciklet e botuara së fundi, duke vështruar rrugën poetike nëpër të cilën poeti Qazim Shehu ka ardhur deri këtu, mund të them se ai është ende duke ngjitur të përpjetën e mundimshme të artit, për të përcjellë prej andej gjithë përvojën jetësore dhe përjetimet poetike që aq shumë e trazojnë. Qazim Shehu është një poet lirik. Në vjershat  e tij, jo rrallëherë gjen motive e fabula të vështira, rrëfime brengosëse e meditime të serta; por gjithsesi, të gjitha këto të para në një drite tejet realiste. Dashuria dhe kujtimet e saj, jo gjithmonë të këndshme, bëjnë kaq shumë vend në botën e tij poetike. “Këtu ndoqa një shamibardhë,/ Që hapej e mbyllej,/ Xixëllonjë.” (Përroit në shelgjishte) Gjithaq zënë vend në shpirtin e trazuar të poetit edhe ndijesitë e lodhshme të jetës së përditshme. “Dhe gjithë këto ngarkesa të ditës,/ Këto nerva pafund,/ Për çfarë të etiketuan tinëz,/ Vagabondët e paturp.” (Zënka)

Si gjithë poetët lirikë, Qazim Shehu e sjell vazhdimisht në vjershat e tij natyrën. Ajo ka shumë vend në krejt botën e tij plot meditime e vuajtje gjithfarë, sepse në natyrë gjejmë më pak deformime. Peizazhet e vjershave të tij, janë vizatuar me shije. “Pranë lumit në shelgjishte/ Barin vështroj,/ Guacka fjalësh të buta,/ Hedh mbi ujë.” (Përroit në shelgjishte) Një model tjetër perfekt të peisazhit poetik, e gjejmë te poezia Ylberi”: “Me një hark të stërmadh u shfaq ai,/ Duke fshehur nisjen në ardhje,/ Mbështeti mbi lumë buzët e tij,/ Sikur donte t`i pinte plagët.”

Përgjithësisht, në poezinë Qazim Shehut nuk ka sforcim. Ai është nga ata poetë që  nuk shtiren, nuk bëjnë poza. Kur pamjet e jetës dreqosen dhe flugeri parashikon kohë të keqe, ai e gjen veten sakaq brenda sarkazmës. Në çaste lodhjeje, vargjet e tij bëhen edhe më të përkorë; ai i përzgjedh me kujdes elementet stilistikë që mund të përcjellin më mirë mesazhin e tij. (“Lartësitë” “Ngjizje”) Shpesh poeti nuk e përmban dot vërtikun e ndjenjave. Në këso raste, ai parapëlqen poezinë-polemikë. (Njeriu pyll) Poeti, si gjithë krijuesit profesionistë të artit, shpesh bie në dëshpërim. Mërzitet. “Duke përcjellë kohën si një njeri,/ Që ikën e s`vjen më,/ Në duar mbart një trishtim të ri,/ Që as s`e zhbëj, as e lë.” (Duke përcjellë kohën)

Gjendja shqirtërore e krijuesve është një rebus. Dhe nuk ka asgjë të re nëse pohojmë (me njëlloj dhimbjeje) që mjedisi nuk është fort inkurajues për shkrimtarë dhe poetë të cilët s’dinë ta “shesin” artin e tyre përmes shtirjes dhe kërkimeve gjoja “të kohës”. Qazim Shehu nuk flet me fjalë të zgjedhura. Ai është një nga ata që nuk vishen trendi dhe në mënyrë të tillë që të duket modern. Ai nuk kërkon miqësi me zor atje ku kanë në dorë të të japin një çmim apo të të lëvdojnë, të të dekorojnë, të të fusin në lista snobësh e provincialësh, ku di ç’tjetër. Ai thjesht është një poet. Kjo i mjafton. Më vjen ndërmend një copëz nga filmi “Postieri” (Il postino) i Majkëll Redford, që hedh dritë mbi një fragment të jetës së poetit të njohur Pablo Neruda. Poeti i shpjegon personazhit kryesor të filmit se ç’është metafora. Dhe ky njeri i thjeshtë por gjithë virtyte, e dëgjon duke ia përpirë fjalët një e nga një...

Unë e di që jo çdokush mund ta kuptojë poezinë. Unë e pranoj që përgjithësisht letërsia shkon te pjesa më e kënduar dhe më e përkëdhelur e shoqërisë. Por kaq sa jemi larguar ne sot nga lexuesit, kur shumë e shumë shkrues nuk i njeh askush dhe kur shitjet tregojnë për një zgrip të letërsisë, veçmas të poezisë, këtu e vlen të qëndrojmë. E pra, poezia e Qazim Shehut është ndër ato që shkojnë kundër rymës. Ai beson te lexuesi, i dhimbsen raportet me të. Ai e grish lexuesin, cilido qoftë ai dhe kultura e tij. Kjo është një nga meritat, por tek e fundit edhe destinacioni i tij artistik. Ashtu si me të drejtë ka vënë në dukje edhe Sejdi Berisha, “ai, sikur ka dëshirë që çdo udhëtari të vonë, që ka humbur rrugën, të ia joshë dëshirën dhe vullnetin për mikpritje, për dashamirësi, që askush të mos digjet në “perandorinë” e errësirës, por bile, së paku me shikim ta shijojë lumturinë.” E ndërkaq, poeti e di shumë mirë se në këto rafshe ka humbella dhe pragje gjithfarë; ai është gjithnjë i ndërgjegjshëm për vështirësitë: “Një fjalë rend për t`u bërë poezi,/ Ngaqë s`bëhet, zhduket./ Kërkoj hijen e saj në ndjesi,/ Si vesën te lulet.” (Hije)

Në tërësinë e tyre, poezitë e Qazim Shehut, janë fluide e të derdhura, (sikundër kam thënë para do kohësh në sallat dhe botimet e Akademisë “Fjala e lirë”); por në të njëjtën kohë, janë edhe të përmbyllura nga pikëpamja gjuhësore dhe estetike. Ai nuk fal asnjë pasiguri dhe lëkundje drejtshkrimore, ai e nderon galaktikën e rregullave dhe parimeve artistike gjer në detajin më të parëndësishëm. Në këtë vështrim, ai është njëlloj stoiku, poet i shkollës “së vjetër”, që do të thotë se nuk iu qaset manierave eksperimentuese, jo pse i paragjykon, por ngase ka gjetur veten në këtë stil e në këto aroma, që të kujtojnë nganjëherë Zef Seremben, Lasgush Poradecin, pse jo edhe Jorgo Bllacin, Vangjush Zikon, Dhori Qirjazin, etj.

Përherë në dallgët e tij, në ngastrat e tij, në qetësinë dhe trazimin e tij, Qazim Shehu është një nga poetët tanë interesantë, përherë në lulëzim lirik.

 


Faqe 22 nga 61

Tidningen-Gazeta

Vem är Online?

Kemi 12 vizitorë n'linjë

Besökare

Shikimet e përmbajtjes : 1136886
SocialTwist Tell-a-Friend

Newsflash

Sokol DEMAKU

KOSOVARËT SHKELQEJNË NË GOTHIA CUP NË GÖTEBERG TË SUEDISË

Në Göteborg të Suedisë nga 18 deri me 24 korrik po mbahet Turniri ndëkombëtar i futbollit për të rinjë ”Gothia Cup” në të cilin po marrinn pjesë mbi 1500 ekipe nga më se 70 vende të ndryshme të botës moshash të ndryshme nga ajo 15 deri në 19 vjeq. Këtë vit Republika e Kosovës është përfaqësuar me katër ekipe të mëshkujve moshash dhe kategori të ndryshme .

Ekipi i djelmoshave ILIRIA nga Kjeva

Kujtojm se ky manifestim është i rëndësishëm për të rinjët pjesëmarrës dhe se do jetë gjatë ne kujtesës e tyre. Për një moment këtu të gjithë janë të përfshirë në këtë evenamng dhe të gjithë ndjehen si të jenë një komunitet. Dhe kjo është pika kulminante e atmosferës që mbretëron në hapjen e Gothia Cup ku në fytyrat e të gjithëve sheh gëzimin, zemra të rritet nga kënaqësia dhe të gjithë do mbajn në kujtesën e tyre për një kohë të jetës këtë ngjarje madheshtore dhe kulminante.

Në hapjen solemne të Gothia Cup kishte mbi 50 000 njerëz të pranishëm si lojtar, drejtues ekipesh, shikues dhe banor të Göteborg adhurues të këtij sporti për të krijuar një atmosferë magjike në Ullevi.

Lexo ma...