Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home Publikationer-Botime të reja
Botime të reja

MURAT GECAJ:NJË STUDIM, QË DEL NË DRITË, NGA “PLUHURI I HARRESËS”...

NJË STUDIM, QË DEL NË DRITË, NGA “PLUHURI I HARRESËS”...

(Prof. Kolë Tahiri, “Pranimi i fëmijëve në shkollë, në moshën 6-vjeçare dhe përshpejtimi i zhvillimit fizik e psikik”, Tiranë, 2013)

Nga: Prof. MURAT GECAJ

publicist e studiues-Tiranë


Nga e majta: K.Tahiri e M.Gecaj (Tiranë, maj 2013)

Libri, që doli nga shtypi këto ditë, është tema e disertacionit, Pranimi i fëmijëve në shkollë, në moshën 6-vjeçare dhe përshpejtimi i zhvillimit fizik e psikik”, i hartuar nga studiuesi Kolë Tahiri. Ai ishte miratuar nga Këshilli Shkencor i Institutit te Studimeve Pedagogjike, në Tiranë, në vitin 1984, për gradën “Kandidat i shkencave pedagogjike” (konvertuar, më vonë, në Doktor i shkencave pedagogjike”. Në hyrje të librit, publikuar nga Shtëpia Botuese “Edlora”-Tiranë, nga autori janë edhe pak radhë sqaruese për lexuesit, pasi përmbajtja e tij është e pandryshuar, pra ashtu siç është paraqitur në fillim.

Disertacioni në fjalë, përbëhet nga dy pjesë kryesore, që ndiqen nga përfundimet përkatese shkencore, psikologjike e pedagogjike. Në formë të përmbledhur, ato jepen në fragmentet e autoreferatit, i cili ndodhet në faqet e fundit të këtij libri, si: objekti e hipoteza, përmbajtja, qëllimi, metodat e përfundimet dhe detyrat e studimit.

Nga këndvështrimi i sotëm, në disertacion bien në sy edhe dy çështje kryesore:

E para, në kushtet e shtetit monist, kur në çdo gjë politika qëndronte “në plan të parë”, ai nuk mund t’i shpëtonte ngarkesës me fjalët dhe slloganet politike e ideologjike, të partisë-shtet dhe të udhëheqësit kryesor të saj. Në këtë botim, ato jane ruajtur të paprekura, pra ashtu siç kanë qenë shkruar nga autori i disertacionit, afër 40 vite më parë. Ashtu siç e nënvizon tani prof. Kolë Tahiri, kjo gjë dëshmon edhe për shkallën e nderhyrjes brutale të politikës dhe ideologjisë,punën kërkimore e studimore shkencore të kohës. Por edhe po të hiqen ose çvishen këto sllogane nga disertacioni, në përgjithësi, ai nuk e humbet përmbajtjen shkencore të tij. Bile, përkundrazi, i rritet vlera e mirëfilltë psikologjike e pedagogjike. E themi këtë gjë se, në tërësinë e tyre, çështjet e trajtuara në këtë punim, në rrafshin psikologjik e pedagogjik, i ruajnë edhe tani vlerat e tyre.


Siç është e njohur, problemi madhor në fushën e arsimit, për vitet ’80-të të shekullit të kaluar, pra  i zbritjes së moshës se pranimit të fëmijëve në klasën e parë të arsimit të detyruar, kërkonte argumentime të thella, psikologjike e pedagogjike, të bazuara eksperimentalisht, në praktikën e shkollës sonë. Pa këto, sigurisht, nuk mund të merrej as pergjegjësia e mbështetjes së vendimit të Qeverisë së kohës, për zbritjen e moshës  së pranimit në shkollë dhe autori nuk do të guxonte ta ngrinte studimin e tij, në shkallën e  një disertacioni për gradë shkencore, në fushen e psikologjisë e pedagogjisë.

Në disertacionin e hartuar, i cili paraqitet tani në libër të veçantë, theksohet se, në përshpejtimin e zhvillimit fizik e psikik, ka ndikuar edhe stadi ekonomik i vendit tonë, në kushtet e periudhës, kur u shkrua ai. Dihet se, pas Luftës së Dytë Botërore, si rrjedhojë e pjesëmarrjes së gjerë të njerëzve në punën ndërtimtare, me besimin në të ardhmen më të mirë dhe ndihmave, që u dhanë nga jashtë (kredive sovjetike e kineze), ky nivel zhvillimi, krahasuar me prapambetjen e trashëguar dhe shkatërrimet e luftës, nuk  ishte i padukshëm. Pra, nënvizon autori në hyrjen e librit të tij, argumenti për kohen, kur bëhet fjalë, ka qenë real dhe qëndronte. Këtu, duhet shtuar edhe fakti, se ky përshpejtim, si ligj objektiv,  është shfaqur, sidomos, në shekullin XX edhe në vendë të tjerë të Europës e më gjerë.

Ky disertacion, i kthyer tani në libër, parë edhe me syrin e sotëm, mendojmë se ka disa veçanti. Midis tyre, vihet re se studimi është bazuar tërësisht në eksperimentimin shkencor, i cili ka zgjatur katër vite shkollore. Ai ka shërbyer një ndër argumentet kryesore për marrjen e vendimit, nga ish-Presidiumi i Kuvendit Popullor, për zbritjen e moshës së pranimit të femijëve në shkollë, nga 7, në 6 vjeç. Pra, kishte gjetur miratim të plotë dhe shtrirje në shkallë vendi. Ndoshta, për atë periudhë, ka qenë i vetmi studim psiko-pedagogjik, i kryer në shkollën tonë edhe në bashkëpunim të ngushtë ndërmjet organeve të arsimit dhe atyre të shëndetësisë.

Për herë të parë, sqaron autori i librit, prof. Kolë Tahiri, në studimet tona eksperimentale psiko-pedagogjike, të dhënat e matjeve antropometrike  (peshë, gjatësi, cirkoferencë e toraksit) i janë nënshtruar përpunimit matematik statistikor, nga katedra përkatëse e Fakultetit të Inxhinierisë në Universistetin e Tiranës, e drejtuar nga prof. Kadri Zhulali.

Pa u ndalur me imtësi të përmbajtjes së këtij disertacioni, të publikuar tashmë në një libër, vërehet se ky punim  ruan vlera shkencore, psikologjike e pedagogjike, jo vetem si pikë referimi në historinë e arsimit dhe shkollës sonë, në vitet e fundit të shek.XX,  por përmban edhe vlera aktuale, si për specialistët dhe mësuesit e shkollës fillore, pse jo, edhe për prindërit. Sigurisht, çështjet e trajtuara duhen vështruar e vlerësuar edhe në përshtatje me kushtet e sotme, kur studimet në fushën e arsimit, të psikologjisë e pedagogjisë, kanë ecur më përpara. Kjo gjë është e lidhur ngusht me hapjen e vendit tonë ndaj botës perëndimore, pas vitit 1990.

Në libër merret informacion se, për kryerjen e këtij eksperimentimi, u përfshinë, me ndërgjegjegje e profesionalizëm, mësuesit e nxënësit e 13 shkollave, në 5 rrethe të vendit tonë, në qytete e fshatra. Autori, që nga Brukseli i Belgjikës, ku është emigrant tash 15 vjet, kujton me vlerësim dhe respekt disa prej tyre,  si: Luçie Gera, Vjollca Raboshta e Pjetër Nika (në rrethin e Shkodrës); Violeta Saliu (Lezhë), Ruzhdie Kola e Bajram Muça (Mat), K.Prifti (Korçë), Minerva Rusi e Nimete Demiraj (Tiranë) etj. Ata janë shquar për punë të kualifikuar, në klasat e tyre, si dhe në veprimtaritë për shkëmbimin e përvojës, me pjesëmarrje në seminare e konferenca shkencore, me  propagandimin e arritjeve në shtypin e kohës etj. Po kështu, autori përmendë metodistët e përkushtuar të kabineteve pedagogjike të asaj kohe, si: Col Dizdari e Faik Luli (Shkodër), Gjon Simoni e Col Dizdari (Lezhë), Adem Kuka (Burrel), si dhe drejtoritë e shkollave, ku janë zhvilluar eksperimentet. Duke i kujtuar e falënderuar ata, shprehet ai, se do te ishte në nderin e Ministrisë së Arsimit dhe Shkencës, që t’i propozonte për dekorime të veçanta, që janë plotësisht të merituara.

Në fund të hyrjes së këtij libri, autori nënvizon se, për nxjerrjen nga “pluhuri i harresës” dhe botimin e këtij disertacioni, u bë shkas edhe një e dhënë e pasaktë, e publikuar pak kohë më parë, në shtypin tonë. Autori i shkrimit, me sa duket i bazuar vetëm në disa terma të nxjerra nga ndonjë manual dhe kështu i painformuar mirë, pa u thelluar në të vërtetën shkencore për këto studime, autorësinë e tërë kësaj pune ia ka dhënë një studiuesi tjetër të nderuar, por që ai nuk është marrë ndonjëherë me studime ose eksperimentime për zbritjen e moshës së pranimit të fëmijëve në shkollë dhe përshpejtimin e zhvillimit fizik e psikik të tyre.

Me këtë rast, e urojmë autorin e këtij disertacioni dhe që tani u jepet lexuesve tanë në një libër, prof. Kolë Tahirin, për punën e bërë dhe përkushtimin e treguar, duke dhënë një ndihmesë të çmuar në fushën e arsimit tonë kombëtar, të historisë së arsimit dhe te mendimit psikologjik e pedagogjik shqiptar.

 

Tiranë, 7 qershor 2013

 

Murat Gecaj: “GURGULLIMA” E SHPIRTIT POETIK TË NAMIK SELMANIT…

“GURGULLIMA” E SHPIRTIT POETIK TË NAMIK SELMANIT…

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë

Ka shumë kohë, që njihem me kolegun dhe mikun e letrave, Namik Selmani. Ai ka profesion të parë mësimdhënien e gjuhës dhe letërsisë shqipe, lëndë të cilën e jep me pasion e profesionalizëm. Por, po aq e dashur për të, është edhe krijimtaria letrare. Numri  26 (nga të cilët 9 vëllime poetike), i veprave të tij, sigurisht, nuk është i vogël. Por, kryesorja, duhet nënvizuar se, në to, ai ka derdhur fjalën e ëmbël shqipe, aty rrahë pulsi i një atdhetari të flaktë e krijuesi të talentuar. Jo vetëm në vëllimet me poezi, por edhe në ato me prozë, shquhet për ndjenja të fuqishme dhe për shpirtin shpërthyes.

Në këto çaste, ndërsa shfletoj librin më të ri të Namikut, sjell në kujtesë udhëtimin e përbashkët, në përbërje të një grupi të vogël të Institutit të Integrimit të Kulturës Shqiptare, me qendër në Tiranë. Atë e kryem, në  pranverën e vitit 2011, me nismën e të ndjerit Dr.Ibrahim Gashi. Ndërmjet nesh, Namiku u shqua për shkathtësinë e veprimeve, por dhe se krijoi e recitoi poezi të reja, gjatë vizitave në Shkup, Preshëvë, Prishtinë e Ulqin. Ato i përshkonin ndjenjat e forta atdhetare, dashuria për trojet amtare shqiptare stërgjyshore dhe dëshira e pashuar për t’i parë ato të bashkuara, sa më shpejt. Se atë e thërriste dhe e thërret përherë zëri i Çamërisë martire, bir i denjë i të cilës është.

Përmbledhje e  shkrimeve, me përshtypje nga ato vizita tonat, ishte libri im publicistik, “Rrahin zemrat arbërore”(Tiranë, 2011). Në faqet e fundit, me kërkesën time dhe pëlqimin e atij, botova poezitë e Namikut: “Zëri i Atdheut”, “Anës lumit të Vardarit” , “Kalaja e gjuhës shqipe” dhe “O,sa mirë, të jeshë në Preshevë!”


Kopertinat e librit të ri…

Për ato, që shkrova më sipër, bëhesh dëshmitar, që në poezinë e faqes së parë të vëllimit të ri poetik, me titullin shprehës, “Bëj të zë, po të merr era!” Cikli, me të cilin hapet ky libër, është: “Atdheu, brenda vetes”. Pra, në një farë mënyre, e vërteton më së miri edhe mendimin e thënë më lart. Duke shprehur një realitet të hidhur të së shkuarës, ai nisë të ligjërojë: “E donim Atdheun/ edhe kur tratë e doganës na ndalën ëndrrën…”. Dhe më tej: “E donim Atdheun/ edhe kur shkronjat shqipërore  na i gjakosën e na i vranë!”(“Zëri i Atdheut”). Me frymëzim e pasion dhe po në këtë linjë, ai shkruan  edhe te poezitë: “Aromë Çamërie” e “Këngë e ngrohtë, që vjen nga Joni”,  te “Magjia e Beratit”, “Festa e plisit”, “Mani i mëhallës”, “Lulet e Gostivarit”, “Në Shkodër”, “Për ty, Malishevë” (recituar atje, me rastin e “Ditës së Kulturës Çame”) ose “Fjongoja e një libri për Atdheun” etj.

Ndjenja e dashurisë për vendlindjen, për tokën stërgjyshore, është më fisnikja dhe më e madhja për çdo shiptar. Për atë “u shkrinë si qiriri” dhjetëra e qindra atdhetarë, duke mos kursyer mendjen, zemrën as shëndetin e tyre. Njëri nga ata ishte edhe Hasan Tahsini, të cilit poeti ynë i drejtohet me fjalë nderimi e krenarie: “Me fjalën e ëmbël, ligjëruar dikur te djepi,/ti flisje me shekuj si ushtarë të venë në radhë,/ju flisnje djemëve frashërllinj me fjalë të forta lisnajash,/ të stisura në Kalanë e pathyeshme të shpirtit arbëror” (“Trëndafil i diturisë”). Ndërsa për përhapësin e palodhur të shkronjave shqipe, Josif  Bagerin, mirënjohja e brezave nuk shterron: “Një hambar me shkronja shqipe paske hedhur/ e Reka, Nistrova, të kanë dhënë një shall flladi,/e Gostivari nxjerr nga sepetet kujtesën dritëndezur…”.

Po, ky poet, i shprehë fjalë nderimi e falënderimi të veçanta edhe kapedanit popullor, Isë Boletinit, i cili u bë gardë mbështetëse e fuqishme, në Aktin e Shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë, mbi 100 vjet më parë, pra më 28 Nëntor 1912. Kryetrimi përbetohej, se ndër breza do ta ruajmë këtë akt të shenjtë dhe këtë fitore historike, të arritur me dituri, djersë e gjak shqiptarësh: “Kur t’i humbë diellit rrezja dhe kur hana të mos ndrisë,/ do na gjeni në bedena, në shërbim të Pavarësisë!” (“Balada e Princit të Pavarësisë”). Ndërsa Flamurin tonë Kombëtar do ta mbajmë kurdoherë lart e më lart, sepse: “Pikën e syrit të patëm, pikën e dritës së shpirtit…”. E bukur është edhe balada për Çelo Mezanin (“Moj martinë, që vrave trimin!”), si dhe ajo kushtuar poetit Din Mehmeti (“Ugari i fjalës”) dhe tjetra për Ali Podrimjen, për të cilin shprehet me fjalë zemre: “Të donim kapiten të patutur, në Anijen arbërore të Fjalës…”.

Si çdo autor tjetër, vargjet më të bukur të shpirtit të tij poetik, N.Selmani i derdhë në kujtim të Nënës, me të cilën: “Në ditënetët kalëruam bashkë, mes borës e prushit/ e kurrë nuk na munguan sytë e saj, ndër mote” (“Kur thehet kroi i jetës”). Po me kaq dhimbje e mall të pashuar i thurë vargje edhe babait, mbetur larg tij, të cilit i drejtohet: “Ti, engjëll krahëhapur, atje ku humbë dhe kufiri…”. Por autori i këtij libri i përjeton edhe mendimet e ndjenjat e trishta të njerëzve me aftësi të kufizuara shëndetësore. Për këtë, ai shprehet në poezinë “Karroca e poetes”. Me gjithë fatkeqësinë, qa ajo ka, dashurinë për jetën e shfaqë, duke shkruar vargje optimiste dhe prandaj shprehet për të: “Oo, gjeni xixëllonja për Zanën, që jetën e sfidoka!”

3.

Në ciklin e dytë të këtij vëllimi, “Gurgullima e shpirtit”, janë 50 poezi, nga gjithësej 86, që ka ai. Gjithashtu, autori e vazhdon aty ritmin e zhdërvjelltë të krijimeve të tij poetike, duke prekur tema të ndryshme jetësore. Ato janë si një ujëvarë mali, që hyjnë thellë në shpirtin e lexuesit dhe ngjallin ndjenja të bukura, të freskëta. Duke e kuptuar mirë shpirtin e ndjeshëm të kolegut poet, me “një trastë ëndrrash”, i drejtohet atij, se ka ditur t’ia lexojë mirë “kodin sekret” (“Ah, poeti im!”). Ndërsa në poezinë “Motiv popullor” shprehet: “Prita, prita shtiza syri,/ sa njëmijë gjyle të nxehta…”. Prej saj e ka marrë emrin tërë vëllimi poetik, ku janë edhe këto radhë të frymëzuara: “Bëj të zë, por të merr era,/ të bën lule dhe polen,/ përmbi buzë çelë luleshqerra,/ përmbi ball një diell zbret”. Por dhe e vijon më tej këtë mendim, te poezia tjetër, “Bëj të zë,  me vrap prej ere”. Një vajzë, me sinqeritetin e moshës, i drejtohet mikut të saj: “Sot jam bërë  e tëra një pulëbardhë, me krahë të brishtë ëndrre…” (“Besomë, miku im!”).

Pastaj, poezi pas poezie, autori na “zbërthehet” me ndjenjat e natyrshme të dashurisë njerëzore, e cila ia rrëmben mendjen dhe zemrën cilitdo. Të tilla mund të përmendim këtu: “Ç’po ndodhë kështu?”, “Duke të pritur ty”, “Eja”, “Erashka e shpirtit”ose “Këngë pas kënge, zgjova natën”(motiv çam), ku autori i përmbyllë vargjet e tij: “I derdhë rrezet varg te shtrati,/për ty digjem e ringjallem,/ në qerpikun dritë behari”. E pastaj vijojnë poezi tjera “të grunjta”, duke na u paraqitur Namiku një poet lirik, me ndjenjat shpirtërore të një djaloshi (ha,ha). Prandaj nuk ndalet e thurë vrullshëm vargje të kësaj natyre, si  te poezia “Mjalti”, ku lexojmë: “Të dy, qenkemi kthyer në hoje mjalti pranvere…”. Duke vazhduar me poezitë: “Moj e bukura, luleshqerrë”(motiv popullor), “Molla, që na bëri të gjithëve, Adamë e Eva”, “Muzeu i përkëdheljeve”…Te poezia “Në flatrat e flaturuara”, shprehë një dëshirë, e cila i pëlqen gjithësecilit: “Dua të  shlodhem në lëndinën e gjoksit të zjarrmuar,/ të më këndosh disa ninulla, që vetëm ti ua di burimin e etur…”. Ndërsa te poezia tjetër, “Serenata e pakënduar”, na flet për një ëndërr të plotësuar: “Ooo, sonte jam mbret, me thesare mbushur,/ teksa buzët e përvëluara i zbres gushes…”.

Lexuesi ndjen kënaqësi, duke e vazhduar leximin e poezive me temë dashurie, disa nga të cilat janë përsëri me motive nga Çamëria (“Trëndafil, me gjemba mbushur”), por dhe nga Shkodra (“Eja, eja, luleborë!”). E, si me një himn të bukur për ndjenjën mbarënjerëzore, autori e ka renditur në fund poezinë, “Sot, preka dashurinë”. Aty janë edhe këto radhë  të frymëzuara: “Isha bërë pjergull, rreth trupit tënd të lisnajtë,/kishte humbur vetë koha, kur emrin ta pëshpërita!…”.

…Në mbyllje të këtyre radhëve, e përgëzojmë kolegun e mikun Namik Selmani, për  vëllimit e ri poetik, “Bëj të zë, po të merr era…” dhe i urojmë shëndet të plotë, krijimtari të frytshme, arritje në detyrën e edukatorit e mësimdhënësit dhe lumturi, vetjake e familjare!

 

Tiranë, 3 qershor 2013

 

Halil Haxhosaj: Sanije Myrtaj: “Loti i zemrës”, poezi, botoi Klubi letrar “Gjon Nikollë Kazazi”, Gjakovë, 2008

Halil Haxhosaj

MËRGIMI PËRJETIM JETËSOR DHE POETIK

Sanije Myrtaj: “Loti i zemrës”, poezi, botoi Klubi letrar “Gjon Nikollë Kazazi”, Gjakovë, 2008

Plaga e mërgimit është thelluar në trupin, mendjen dhe ndjenjën e shumë mërgimtarëve tanë, sidomos para dhe gjatë luftës së Kosovës. Kjo plagë ende kullon dhe lëngu i saj shpesh e hidhëron bukur shumë shijen e jetës së tyre. Madje mbi këtë lëngim struken edhe disa ndjenja, hapësira të mëdha deri te vendlindja dhe natyrshmëria e një jete në mese dhe formë tjetër. Mbi të gjitha këto ndjenja e përjetime të tjera frymojnë edhe dromcat e kësaj jete, edhe rrathët e saj, por edhe frymëzimet për të shkruar vargje, duke e ngjyer penën në lëngun e gurrës së saj. Kjo i ndodh edhe krijueses Sanije Myrtaj, e cila që një kohë jeton, punon dhe krijon në mërgim, gjegjësisht në qytetin Rodby të Danimarkës.

Talenti i saj si duket doli sheshit, siç i thonë fjalës, u bë ndjenjë, figurë dhe përjetim dhe u përjetësua në vargje poetike, në njërën anë, dhe në brushë pikture, në anën tjetër. Kështu të gjitha përjetimet e veta në mërgim, kjo autore e mërgimtare i përjetëson në peizazhe të vendlindjes dhe të mallit me vargje poetike, por edhe më brushë piktoreje. Kurorëzimin e vet, Sanije Myrtaj, si piktore, por edhe poete e shfaqi në disa ekspozita në Danimarkë dhe në veprën e vet të parë me poezi me titull “Loti i zemrës”, botuar nga Klubi letrar “Gjon Nikollë Kazazi” i Gjakovës, në vitin 2008.

Vepra e autores, Sanije Myrtaj, shpërfaqet duke u ndarë në qerthuj poetikë që janë zinxhiri i rrjedhës së frymëzimit, ndjenjës dhe mallit për atdhe dhe vendlindje. Zinxhirin përmbajtjesor i qerthujve është i strukturuar në: 1. Ëndrra e ime e gjatë, 2. Loti i zemrës, 3. Peizazh ankthi dhe 4. Lotari e dashurisë, ku janë përfshirë më se 78 poezi. Në secilin qerthull janë sistemuar poezi me tematikë, mesazh, ide dhe domethënie të përafërt edhe pse ato mund të konsiderohen vetëm si degë të një trungu të tërësisë poetike të veprës në tërësinë e saj.

Megjithatë, në zërin e kësaj krijueseje, vjen në këto vargje si një pëshpërimë e ngrohtë për mërgimin, lirinë, dashurinë, jetën, njeriun dhe të gjitha nuancat e jetës së saj. Me përqafimin e mallit, të jetës së mërgimtares dhe largësisë si pengesë e madhe hapësinore, ajo me figurat e përdorura poetike mundohet t’i prekë edhe ndjenjat e lexuesit të kësaj vepre të parë poetike të saj. Në këto vargje patjetër se del sheshit qëndresa e një gruaja, nëne, motre dhe qenie njerëzore, me të cilat prekë edhe ndjenjat, momentet dhe qëndrimet e lexuesit, sepse:

Askush s’e di çka mbaj në zemër

Një peshë e rëndë më mundon

As aparatet më të përsosura

Nuk e zbulojnë dot fshehtësinë

thotë ajo në këto vargje të poezisë “Loti i zemrës”, që është edhe titulli i përmbledhjes poetike. Dhe mbi këtë synim, autorja mëton ta shpërfaq tërë vargëzimin e vet, duke depërtuar nëpër të gjitha poret e jetës së saj prej mërgimtareje, por edhe prej krijueseje. Dhe disi këtij synimi ia del, sepse ajo mundohet që këta lot t’i heqë nga zemra, por atë s’mund ta “ndaluaka më asgjë”. Ky mall djeg, përvëlon dhe nxit që disi të zbutet, të nënshtrohet dhe të bëhet sa më i vogël, duke u shtrirë mbi vargje e figura, të cilat disi ia lehtësojnë shpirtin autores, Sanije Myrtaj.

Në të gjitha vargjet e librit të saj, ku mbisundon tematika e mërgimit, e dashurisë, e mallit dhe e jetës larg vendlindjes, ndjenjat shtrihen në logun e shpirtit e të zemrës dhe këndohen me tingujt e mallëngjimit. Andaj, kjo autore në vargjet e veta herë qan me lotët e akullt e herë qesh me buzëqeshjen e ngrohtë të jetës dhe të mirës. Ajo hyn e depërton në bebëzën e syve, për të lëshuar dritën prekëse në zemrën e çdo lexuesi. Kështu këto vargje herë të përkëdhelin me flladin e ëmbël e herë të ndezin me zjarr flakërues, duke krijuar çaste të ndjeshme artistike.

Këto elemente shihen dhe kurorëzohen shtruar në poezinë përkushtuese, e cila është bukur shumë e shtrirë në këtë përmbledhje. Autorja mundohet që përmes vargjeve t’i përjetësojë ndjenjat e veta ndaj fëmijëve të saj dhe ato do të mbesin xhevahire të pashlyera në jetën dhe rritën e tyre atje ku gjenden në mërgim. Kështu, duke e fisnikëruar rolin e nënës, autorja Sanije Myrtaj, do tua përkujtojë fëmijëve të saj në veçanti, për edhe fëmijëve të mërgimtarëve në përgjithësi, që kurrë mos të harrojnë kush janë, prej nga janë dhe çfarë gjuhe amtare kanë. Kjo shihet më se miri në këto vargje të poezisë “Fëmijët e mi”:

Fëmijët e mi

Ju jeni pasuria ime

Jeni gëzimi e shpresa

Jeta ime jeni ju!

Këto vargje janë përkushtim për fëmijët e saj Mentorin, Sarandën, Mërgimin dhe Egzonën, të cilët i atribuon me epitete të qëlluara dhe artistikisht efektive.

Pas emigrimit, autorja mbush në vargjet e saj edhe vuajtjet e dhimbshme të mërgimtarëve, punën e vështirë, lotët e hidhur të mallit për atdheun, ku pluskon fëshfërima e erës së kthimit. Një nga ndjenjat më esenciale të saj, është dashuria për nënën, që buron nga brendia e veçantë e thellësisë së ndjenjave të saj. Kjo shihet në këto vargje të poezisë “Nënat tona”:

Nënat tona u plakën me rrudha plot

Me thinja në flokë në shpirt në fjalë

Ato u plakën me Atdhe në gji

Duke dëgjuar krisma motesh

Për të përfunduar me vargjet:

Nënat tona janë të vjetra sa Globi

Janë krenare dhe të paepura sa qielli

Poezi përkushtuese ka edhe në shtrirjen tjetër të kësaj përmbledhjeje poetike. Autorja nuk e lë pa u kushtuar vargje edhe dëshmorëve, trimave që luftuan për lirinë dhe pavarësinë e Kosovës, gjegjësisht të atdheut, trimave dhe luftëtarëve të UÇK-së e të tjerëve. Në këto vargje tingëllon zëri i saj si një ledhatim dashurie plot mall e dhimbje dhe bëhet thirrje drejt qiellit për përjetësimin e amanetit të tyre për këtë tokë e atdhe të lirë e të pavarur. Shpirti e ndjeshëm i poetes, Sanije Myrtaj, shpalos në vargjet për dëshmorin ndjenjën dhe qëndrimin më suptil të krenarisë për njeriun plot ideal dhe atdhedashuri. Ndërsa në fjalët e dëshmorit në poezinë me titull “Fjala e dëshmorit”, tingëllon bindshëm mesazhi poetik e nëse lirisë së atdheut i kanoset rreziku, ai thotë:

Atëherë prapë ngrihem

Bashkë me shokët e mi

Diellin e keni dëshmitarë

Ndërsa për UÇK-në, në poezinë “Vargje për UÇK-në”, do të vargëzojë kështu:

Të ngrohta janë vargjet për UÇK-në

Të ëmbla krenare plot mburrje janë

Ato kullojnë gjak lirie

Siç shihet esenca e këtyre vargjeve përkon me synimet dhe qëllimet e ushtarëve të UÇK-së që nuk kursyen asgjë, madje as jetën, për ta fituar lirinë e Kosovës, e cila lëngonte shekuj me radhë nën robëri. Dhe Kosova e çliruar tashme është e madhërishme, sepse nderi i saj jehon meridianëve si bijë e Evropës së Re. Kosova, stërmbesa e Ilirisë tash ka marrë pagëzimin e republikës dhe është krenaria edhe e Dardanisë, andaj edhe krijuesja e vargjeve, gjegjësisht, Sanije Myrtaj, është e Kosovës, aq sa Kosova është e saj, ngase po të mos ishte kështu shqipes krenare do t’i zbehej njëri krah e skifterit të Dardanisë do t’i shterej zëri, dëshmon plot emocione kjo poete, duke aluduar në bashkimin kombëtar.

Ka edhe disa elemente të tjera që janë skalitur në vargjet dhe figurat e kësaj vepre të Sanije Myrtajt, por më se miri do t’i përjetojë lexuesi kur t’i lexojë ato. Kjo përmbledhje është një dëshmi se kjo krijuese mund të shkruaj vargje dhe të botojë edhe vepra të tjera poetike.

 

 

Nga Irena Toçi: "Nuse në derën e hasmit" përcjell mesazhet humane, duke e ngritur në piedestal dashurinë njerëzore

"Nuse në derën e hasmit" përcjell mesazhet humane, duke e ngritur në piedestal dashurinë njerëzore


Nga Irena Toçi

Botuese e Shtëpisë Botuese TOENA

Gjatë gjithë veprimtarisë disa vjeçare të institutit tonë të promocionit në mbështetje të vlerave të veçanta të letërsisë shqipe bashkëkohore dhe të prurjeve nga fusha të tjera të krijimtarive dhe studimit shkencor kemi pasur sjellë një pik kryesor që këto vepra jo vetëm të shihnin dritën e botimit, por të veçoheshin për vlerat e tyre sipas gjykimit tonë të veçanta dhe të evidentoheshin nga moria e botimeve të shumta të përditshme për të reflektuar më gjatë rreth tyre.

Ishin disa arsye pse vendosëm që përveç botimit të romanit "Nuse në derën e hasmit" të shkrimtarit Pierre-Pandeli Simsia ta veçonim atë për ta sjellë në vemendjen tuaj:

Së pari për temën që ky raman trajton; gjakmarrja. Fenomen që do duhej t'i takonte së kaluarës së largët historike, por që për fat të keq vazhdon të stigmatizojë jetën e dhjetrave bashkatdhetarëve tanë duke i dënuar ata me ngujim brenda mureve të shtëpisë, apo nga arratisje nga realiteti i këtushëm në kërkim të lirisë dhe të drejtës për të jetuar.

Së dyti, për mënyrën se si nga pikpamja shoqërore i është dhënë zgjidhje në këtë roman artistik një konflikti të gjatë që kishte marrë jetë njerëzish në kohë të ndryshme. Zgjidhje që vjen në njëfarë mënyre edhe nga ndikimi i kulturës demokratike të një shteti të madh si Shtetet e Bashkuara të Amerikës ku zhvillohen kryesisht ngjarjet.

Së treti, për mesazhet humane që ky roman përcjell duke e ngritur në piedestal dashurinë njerëzore.

Dhe së fundmi, por jo nga rëndësia, sepse autori i këtij romani Pierre-Pandeli Simsia është një nga kontribuesit e ruajtjes, lëvrimit dhe promovimit të shqipes dhe të letërsisë shqipe në diasporën tonë në Shtetet e Bashkuara të Amerikës prej shumë vitesh; një mision ky, që duhet vlerësuar, mbështetur dhe përgëzuar me sinqeritet dhe me përgjegjshmëri nga të gjithë ne.

I urojmë suksese shkrimtarit Pierre-Pandeli Simsia

Rreth romanit "Nuse në derën e hasmit" të shkrimtarit Pierre-Pandeli Simsia


Ndjej kënaqësi të shkruaj, si redakror i romanit përzgjedhur nga Shtëpia Botuese TOENA, për romanin"Nuse në derën e hasmit" të shkrimtarit, tashmë të mirënjohur, Pierre-Pandeli Simsia.

Do të përqendrohem te zhvillimi i ngjarjeve të romanit, duke bërë një pasqyrë përmbledhëse, pa u futur në vlerat e tij artistike, të cilat do bënin një çështje më vete.

Romani "Nuse në derën e hasmit" e merr temën nga aktualiteti i ditëve të sotme dhe ngjarjet zhvillohen si në Amerikë dhe në Shqipëri.

Personazhet kryesore, mendoj unë, janë dy të rinj, Lea dhe Liridoni që jetojnë në Nju Jork dhe vazhdojnë të shkollohen. Njihen rastësisht, nisin shoqërimin dhe miqësinë, e cila, pas shumë vështirësish dhe pengesash që u dalin, kthehet në dashuri të vërtetë e në lidhje martesore.

Jeta e emigrantëve shqiptarë në Amerikë përshkruhet me një vërtetësi të admirueshme, falë njohjes së kësaj jete nga vetë emigranti Simsia për më shumë se 20 vjetë larguar nga mëmëdheu.

Janë dy familje kryesore që na paraqiten në roman me gjithë hallet e tyre, të kaluara në Shqipëri apo edhe në Amerikë: familja e Liridonit, babai - Fuati, nëna - Lavdia dhe motra - Xhilda. Në krahun tjetër janë të afërmit e Leas, e motra - Vjola me bashkëshortin - Igli, që, edhe pse në mëmëdhe kishin mbaruar shkollat e larta, detyrohen të bëjnë punë të rëndomta për mbijetesë, të përshtaten me jetën e vendit dhe të përballen me të papriturat që u ka servirur jeta.

Edhe pse jetojnë në Amerikë, mund të duket disi e çuditshme fillimisht, mendjen e këtyre familjeve e turbullon zakoni i vjetër i gjakmarrjes.

Ngjarjet zanafillëse janë të vjetra, por autori Pierre-Pandeli Simsia i ka shfrytëzuar ato me mjeshtërinë e artistit për të na dhënë dramën shekullore, që ekziston ende, atë të gjakmarrjes dhe të pasojave të saj në breza.

Kur marëdhëniet dashurore midis Leas dhe Liridonit janë në kulmin e tyre, zbulohet hataja: Familjet e tyre janë në gjak me njëra tjetrën. Pra, pak a shumë, Lea do të shkojë nuse në derën e hasmit (nga merr edhe titullin romani)

Fuati, në rininë e tij, ka vrarë pa dashje një bashkëmoshatar, të afërmin e nënës së Leas dhe, megjithatë, u dënua me 25 vite burg. Kur del nga burgu e martohet, e ndjekin për ta vrarë hasmit. Detyrohet të largohet nga Shqipëria dhe vjen në Amerikë, më vonë merr edhe familjen. Ndërron dhe emrin, nga Aleks në Fuat, sepse gjakmarrësit e ndjekin kudo që shkon.

Ngjarjet e romanit më pas janë edhe më dramatike. Nëna e Leas, Evelina, nuk vjen dot në dasëm, se nuk i japin vizë. Lea lind djalë. Shqetësimi shtohet. Aleksi - Fuat ka frikë nga hakmarrja, ka frikë për djalin e tij Liridonin, por edhe për nipin e sapolindur. E dinte se zakoni e kërkonte që nga meshkujt e familjes duhej të vritej. Dhe atëhere merr një vendim, gati të padëgjuar. Për të shpëtuar të rinjtë, niset fshehtas për në Shqipëri dhe vendos t'i shkojë hasmit t'e gryka e pushkës që të flijohet ai dhe të shpëtojnë pasardhësit. Kjo situatë përshkruhet me mjeshtëri dhe gjithë dramacitetin e saj nga Simsia.

Këtë krushqi e marrin vesh edhe në Shqipëri, nëna e Leas, por edhe Xhorxhi, kushëriri i saj, që Aleksi-Fuat i ka vrarë vëllanë dhe është betuar e betohet se do t'ia marrë gjakun, sepse, siç thotë, "Gjaku lahet me gjak".

Xhorxhi tërbohet dhe nuk e mban vendi.

Ngjarjet zhvillohen përsëri dramatike, kur mirret vesh se Fuati ka arritur në Shqipëri, madje edhe në fshat. I luten dhe kërkojn ta bindin Xhorxhin të heqë dorë nga gjakmarrja; futet në valle Kisha, futet në valle Evelina e më në fund Komisioni i Pajtimit të Gjaqeve.


Që të mos zgjatem, romani ka një fund të gëzueshëm, të pranueshëm dhe realist. Xhorxhi, brenda në Kishë, në prani të bashkfshatarëve e të Komisionit të Pajtimit të Gjaqeve, e fal hasmin Aleks-Fuat.

Shkruajta më parë se personazhet kryesorë janë Lea dhe Liridoni, kjo sepse rreth tyre shtjellohen ngjarjet. Por në fakt, më duhet të pohoj se personazhet më interesantë që mbeten në mendjen e lexuesit dhe që janë skalitur mirë dhe mjeshtërisht nga autori, me gjithë dramacitetin e tyre, janë Fuati i pafajshëm dhe Xhorxhi hakmarrës deri në fund.

Në roman ka edhe plot ngjarje të tjera, sidomos me bashkatdhetarë emigrantë. Përmendim historinë e vajzës shqiptare që del nxënësja më e mirë e të gjitha shkollave të mesme të Nju Jorkut dhe si sportiste e taalentuar në një sport të tillë që në Shqipëri është i paushtruar, siç është sporti i Kajakut, përfaqësohet në kampionat e vetme me kostum dhe me flamurin tonë kombëtar, si edhe historinë e studentit shqiptar, i cili ka rezultate të shkëlqyera në mësime dhe, si i tillë, nga një orë mësimi del si student dhe hyn në klasën tjetër në orën tjetër të mësimit si pedagog.

Interesante është historia e Kostës, shok i Fuatit, i dënuar në Shqipëri për agjitacion e propagandë, por që në Amerikë djali i tij 20 vjeçar i ka dalë nga dora, gjoja në emër të jetës së lirë.

Atdhedashuria është një tjetër motiv që gjen vend të gjërë në roman. Fuati përsërit disa herë "Sa mirë është të jetosh në vendin tënd"

Përshkruhen dilemat e personazheve nëse duhen të kthehen në Shqipëri apo jo.

Megjithatë, tranzicioni shqiptar i këtyre njëzet e ca vjetëve fshikullohet fuqishëm nga autori, sa herë që i vjen rasti në shteg, sidomos gjyqësori kur është fjala për dënimin e hakmarrjes.

Romani "Nuse në derën e hasmit" i shkrimtarit Pierre-Pandeli Simsia, që vë dorën e pajtimit në një nga plagët më të rënda të shoqërisë sonë është një prurje e re në letërsi dhe kam bindjen se do të pritet mirë nga lexuesi dhe kritika letrare, sepse në këtë libër do të gjejnë jo vetëm mesazhe edukuese, po redhe një stil dhe gjuhë të admirueshme.

Dua të përgëzoj Shtëpinë Botuese "TOENA" për botimin cilësor dhe kopertinën tërheqëse që i ka bërë këtij romani, por edhe për përkrahjen e përparësinë që u jep në botimet e saj shkrimtarëve emigrantë.

 

Si redaktor i romanit, dua të falenderoj zotin Simsia për këtë vepër letrare cilësore që na ka sjellë. E falenderoj dhe i uroj krijimtari cilësore edhe në të ardhmen.

 

Anila Kananaj:“SI TË SHKRUAJMË SHQIP”, NJË LIBËR I DOMOSDOSHËM PËR SHKOLLAT SHQIPTARE

 

“SI TË SHKRUAJMË SHQIP”, NJË LIBËR I DOMOSDOSHËM  PËR  SHKOLLAT SHQIPTARE

(Me autor,  prof. dr. Gjovalin Shkurtaj-akad. as.)

Nga: Dr. Anila Kananaj,

në Qendrën e Studimeve Albanologjike-Tiranë


Gjuhëtarët shqiptarë nuk kanë rreshtur kurrë së shkruari e së foluri për mbrojtjen dhe ruajtjen e gjuhës shqipe dhe të kulturës shkrimore të saj, si një element përbashkues identifikues, i domosdoshëm për të gjithë shqiptarët, veçanërisht në këtë kohë të tranzicionit të kulturës shqiptare. Me këtë qëllim parësor bashkohet edhe libri “Si të shkruajmë shqip” (Baza të shkrimit akademik), i prof. dr. Gjovalin Shkurtaj –akad. as. Ai u përurua më 15 mars 2013, në një takim me studentët e Fakultetit të Drejtësisë, në Universitetin e Tiranës, organizuar nga Zyra e Karrierës së këtij Fakulteti, në kuadër të përgatitjes sa më të mirë të studentëve për një punë të suksesshme.

Ky libër, në fakt, vjen në këtë botim të përmirësuar, si rrjedhojë e kërkesave për të, pas tërheqjes së shpejtë të dy botimeve të mëparshme, më 2008 dhe 2012. Autori e ka “latuar e lëmuar” librin, duke u mbështetur edhe në këshillat e mendimet e shprehura për të, nga lexuesit dhe kryesisht pedagogët, që zgjodhën të përdornin dy botimet e mëparshme të tij, si bazë për ligjëratat dhe seminaret me studentët, në universitetet shqiptare, publike ose jo.


“Si të shkruajmë shqip” (Baza të shkrimit akademik) është hartuar me një penë tërheqëse dhe profesionale, nga profesor Gjovalin Shkurtaj, gjuhëtar i pasionuar e i palodhur për gjuhën shqipe. Libri ka në qendër të vëmendjes domosdoshmërinë e përvetësimit të bazave të shqipes, si nga studentët, dhe profesionistët e rinj shqiptarë të specialiteteve të ndryshme. Nevoja bëhet edhe më e ngutshme po të merret parasysh se këta të rinj ndjehen të papërgatitur për t’i qëndruar ndikimit dhe presionit të vazhdueshëm të gjuhëve të huaja, sidomos të anglishtes, italishtes e greqishtes. Në 310 faqe të tij, teksti  në fjalë jep njohuri themelore: për hartimin,  redaktimin, gatitjen e punimit shkencor, shkrimin e recensioneve, raporteve shkencore, rekomandimeve, cv-ve dhe shkrimeve të tjera profesionale. Por ai jep edhe njohuri bazë për drejtshkrimin e shqipes. Vlen të theksohet aspekti zbatues i këtij libri, që do të thotë se studentët mësohen si të shkruajnë sa më mirë shqip, nga përvoja e gjatë e një prej studiuesve dhe njohësve më të mirë të gjuhës shqipe.

Njohuritë teoriko-formuese, të dhëna në tetë kapituj të këtij libri, shoqërohen gjithandej me shembuj të shumtë të karakterit shkrimor, por edhe teknik. Shumë ndihmues në këtë drejtim është edhe treguesi i fjalëve të huaja, që mund të zëvendësohen plotësisht ose pjesërisht, si dhe shqipërimi i një sërë prapashtesash të huaja, të dhëna në fund të lëndës së trajtuar. Rëndësi i është kushtuar edhe zgjedhjes së fjalëve dhe termave të ligjërimeve specifike për profesione të ndryshme. Me këtë libër, autori synon të ndreqë dhe shumë pasaktësi e ngatërresa të panevojshme në përdorimin e termave të ndryshëm. Përmendim këtu vetëm një prej ilustrimeve të dhëna nga profesor Shkurtaj. Është fjala për përdorimin e termit shqipfolës, në vend të termit shqiptar. Me të drejtë, autori sqaron se, në rastin e bashkësive shqiptare në trojet kompakte ballkanike, ka “shqiptarë, universitete shqiptare dhe flitet shqip; pra, ka bashkësi shqiptare dhe jo shqipfolëse”.

Serioziteti i këtij botimi dëshmohet dhe nga gjuhëtarët e njohur, që kanë bërë recensimin e tij: prof. dr. Tefë Topalli e prof. prof. dr. Valter Memisha. Një recension të gjerë për këtë libër ka shkruar edhe prof. dr. Ali Jashari, dekan i Fakultetit të Mësuesisë, në Universitetin e Korçës “Fan S. Noli”. Ndër të tjera, ai shprehet se “ky libër u vjen në ndihmë të gjithë atyre, që duan të rregullojnë penën për të shkruar “shqip, thjesht, bukur, qartë dhe lehtë, sepse vetëm kështu i bëjmë nder vetes dhe kombit tonë”. Më tej, prof. dr. Jashari vazhdon: “Madje, veç të mira do të kishte futja e një lënde mësimi, me titull “Si të shkruajmë shqip”. Ky libër është dhe një gjedhe për t’u ndjekur nga gjithë hartuesit e teksteve shkollore...”. Vlerësim të lartë, për librin e profesor Gjovalin Shkurtajt, jep edhe prof. dr. Avni Presheva, titullar i logjikës në Universitetin e Prishtinës. Gjithashtu, ky autor këshillon që “ai libër duhet të përfshihet në programin mësimor të të gjitha shkollave të larta të hapësirave shqiptare, brenda e jashtë Shqipërisë”.

Bashkohemi me këto e të tjera vlerësime, të shprehura për këtë libër, i cili ndryshon shumë nga përkthimet shabllon të bëra nga gjuhët e tjera, për nevojat e mësimdhënies së lëndës “Shkrim akademik”, në universitet. Vërtet lënda e shkrimit akademik mësohet në të gjitha universitetet botërore sot, por secili mëson të shkruajë në gjuhën e vet. Siç dihet, çdo gjuhë ka rregullat dhe specifikat e veta, të cilat nuk mund t’u montohen gjuhëve të tjera. Pikërisht këto lloj përkthimesh përbëjnë dhe një prej faktorëve dëmtues të gjuhës shqipe në kohën e tanishme. Këtu nuk është fjala thjesht për përdorimin e pikave ose të presjeve, a të ë-ve, siç tentohet të mendohet shpeshherë, në këto raste. Ajo që përbën vërtet shqetësim, është ruajtja e strukturës morfologjike e sintaksore të shqipes, gjë të cilës profesor Shkurtaj i kushton vëmendje të veçantë, në librin e tij.

Me pak fjalë, në radhë të parë, duhet të mendojmë shqip, të shkruajmë shqip dhe qartë. Vetëm atëherë do të jemi në gjendje të bëhemi profesionistë të vërtetë, pavarësisht se cilës fushë i përkasim. Nuk mund të kemi kurrë juristë, psikologë, mësues etj. të suksesshëm, nëse flitet një një gjuhë, e cila është gjysma shqip e gjysma në ndonjë gjuhë tjetër.

Veçanërisht në këtë kohë, kur shumë familje emigrantësh po kthehen në atdhe dhe po i regjistrojnë fëmijët e tyre në shkollat dhe universitetet shqiptare, ndihet domosdoshmëria e një lënde me karakter të përgjithshëm formues, për shkrimin profesional shqip, në përputhje me strukturat morfologjike-sintaksore dhe rregullat drejtshkrimore të gjuhës së sotme shqipe. Dhe ato, botimi “Si të shkruajmë shqip” (Baza të shkrimit akademik), i prof. dr. Gjovalin Shkurtaj-akad. as. i plotëson më së miri. Ai përbën një libër pune të përshtatshëm për mësimdhënien e lëndës së Shkrimit akademik dhe të Kulturës së gjuhës, por edhe për të gjithë korrektorët dhe redaktorët e rinj të gjuhës shqipe, për studentët universitarë e pasuniversitarë dhe për mësuesit e gjuhës shqipe, në të gjitha hapësirat, ku shqipja flitet dhe mësohet, gjuhë amtare

 

 


Faqe 22 nga 66

Newsflash

 

MË 2 KORRIK KEMI PËRVJETORIN E 11-të

Radio Zëri i Arbërit në Norvegji sot kremton 11 vjetorin e punës së suksesshme. U themelua më 2 korrik tė vitit 2001 në qytetin e
vogël, por të bukur Universitar Ås i cili gjendet afro 30 kilometra nga pjesa verilindore e kryeqendrës Oslo. Që nga fillimi u ballafaqua
me kushte financiare, por mbijetoi falë sakrificës së punës vetëmohuese tė stafit. E vecanta e këtij mediumi është kultivimi dhe ruajtja me plot
gjelozi e vlerave kombëtare ku që nga fillimi i punës iu është thënë STOP pseudovlerave. Radio Zëri i Arbërit sot ka pushtuar botën dhe
dëgjohet edhe në Zelandën e Re e gjetiu kudo që ka shqiptar.


Me rastin e 100 vjetorit të PAVARĖSISĖ SĖ SHQIPĖRISĖ dhe të 11 vjetorit tė punës, së shpejti do të del në dritë libri me emrin:
"Me Zërat e Zërit tė Arbërit" - një monografi për punën e këtij mediumi, nga autori Imri Trena.