Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home Publikationer-Botime të reja
Botime të reja

Sokol Demaku: KJO BOTË NUK ËSHTË E PËRJETSHME, PRANDAJ JEPI VLERË E KUPTIM CDO DITË

Sokol Demaku

Këto ditë doli nga shtypi libri i  shkrimtares së re nga Kuçova, Dhurata Lezo,”30 vjet lumturi”.

KJO BOTË NUK ËSHTË E PËRJETSHME, PRANDAJ JEPI VLERË E KUPTIM CDO DITË

-këtë filozofi lexuesi do e gjejë në librin e saj me të ri “30 vjet lumturi”, botoj shtëpia botuese Milosao-Gjirokastër


Jeta e lumtur, dashuria dhe idili në jetë ruajnë kujtimet më të bukura në jetën e njeriut qoftë edhe nga rinia e hershme. Shkrimtarja e re Dhurata Ramadan Lezo me përvojën e saj krijuese ka sjellur për lexuesin tonë copëza jete të ruajtura në arkivin e saj, të cilat komunikojnë edhe sot me dëlirësi rinore me lexuesin kur kemi të bëjmë me jetën idilike, rinore të kohës në të cilën autorja ka jetuar dhe  ka ruajt dhe sot bart ngjarjet dhe prezenton tek lexuesi përmes  tregimeve të prezentuara në librin e saj më të ri me titull „30 vjet lumturi”. Të gjitha tregimet e shpalosura në këtë libër në vete kanë ruajtur momentet më  karakteristike të jetës rinore të shfaqur përmes tregimeve të shkruara thjeshtë dhe me plotë ndjenja rinore të vet autores.


Autorja e re, pra Dhurata Lezo, e cila për ne deri me tani ka qenë  njohur përmes botimeve aty këty të tregimeve të saja në të perditshme  nga më të ndryshmet, e ja tani edhe me tufën e  tregimeve të përmbledhura në vëllimin e saj „30 vjet lumturi” përmes këtyre tregimeve ajo të kthen në tërërsinë e kësaj bote, në retrospektivën idilike, që nuk ka përfundim.

Dashuria mund të ketë  ndryshim në shfaqjen e saj, por si përjetim e ndjenjë gjithmonë të rrëmben, është ajo cka shumë poet por edhe shkrimtar i ngriten lapidar në shkrimet e tyre, e një gjë të till do e gjejmë edhe tek shumë tergime në këtë vëllim. Në  këtë botë vjen ndnjenja e kënaqësive rinore përmes përjetimeve të ruajtura në thellësi të shpirtit dhe të arkivuara në arka të helmetuara të cilat se vështirë do lejojnë që dicka të humbas, do ruhet e lexohet me kujdes kjo kujtesë e shprehur me filozifin e autorës dhe me ndjenjen e saj pesimiste te jetës por që në fund të fundit autorja shef një dritë e që edhe ia ngorhë zemren dhe shpritin. Ndnjena e shfaqur nuk pasqyron vetëm dashurinë e dy të rinjve, ajo ngreh  në lartësi  përjetimin si objektivë të asaj periudhe e cial ruhet thellë në shpirtin rinor me të gjitha dallgët e pengesave që vinin nga koha e përjetuar për të gjithë të rinjtë, ajo kohë e cila ndoshta ishte paksa jo e zakont. Por nese njeriu analizon si edhe autorja nuk ka fuqi që mund ta betonojë në pengesa këtë dashuri të sinqertë.  Dhe këtë lexuesi do e ndjej përmes leximit të tergimeve të së resë Dhurata. Do bindet lexuesi përmes këtyre perjetimeve të autores e shprehur në rrefimet e saj se të rinjtë, kur dashurohen ata magjepsin tërë ambientin.

E autorja në tergim e saj „Atje ku mban trupi” thotë:

A mund të betoheshe për dashuri të përjetshme në një botë kur cdo gjë qe e përkohshme, kur mbaronte së ekzistuari njeriu, qoftë edhe në mendjen e tjetrit, pastaj, ai tjetri, për një gtimë kohe, vazhdonte të shpresonte qoftë edhe me një shåresë të turbullt.


Nga ajo që prezentohet në këtë libër, kuptojmë se e reja Dhurata Lezo shkruan me ndjenjën e dinjitetit personal duke prezentua ate çka ajo ndjen dhe mabanë në shpirtin e saj dhe me një stil të veçantë bënë përshkrim të gjithanshëm të gjërave të thjeshta e të bukura që njeriu përjeton në jetën e tij, por nuk mungon as ana tjetër e medlajes pra edhe vujatja, hidhërimi, sepse autorja është vetë ajo që në shpirt përjetoj këto çaste edhe hareje edhe deshprimi.

Dhe shton se:

Ai mall, që, po të të braktiste, kishte rrezik të mos i duhesh askujt.

Të njohësh, të përjetosh, dashurinë, duhet të jesh me mendje e shpirt me tregimet e saj në librin ”30 vjet lumturi”, por duhet ta them edhe këtë se fillozofija e shprehur në këto tregime është aq e fortë sa që lexuesi duhet koncentrim gjatë leximit dhe se me siguri cdo  tregim do ta  rilexoj disa herë.

Para nesh kemi një autore që i jep rëndësi filozofisë moderne të  të menduarit për jetën dhe dashurinë duke patur si personazh qëndror ne tregimet e saja dashurinë, relacionet mes të rinjëve dhe ndjenjat e shprehura në këtë aspekt e ku ajo thtë.

Dashuria, ajo e plota, e madhërishmja tragjikisht, s`egzistonte, ose, ose s`kuptohej për besë!

Pra kjo është ajo ana  filozofike e të menduarit dhe të shprehurit të ndnjenjes dhe asaj cka njeriu mban në shpirtine  tij. Folozofija e jetës ka kuptimin e  plotë në tregimet  e Dhuratës. Ate lexuesi e ndjenë në komponim dhe me metaforën e përdorurë për mrekulli nga autorja pothuaj në të gjitha tregimet e këtij vëllimi. E hasim këtë pothuaj në shumicën e poezive të këtij vëllimi.

Autorja i qaset jetës shpirt hapur, me entuziazëm të pashoq e këtë e vërejmë tek tregimi “Varrosja e lumturisë”. Qëndrimet janë kufizime, ashtu si autorja i pranon kufizimet në shijimin e jetës, në përvojën, në jetë dhe filozofin e jetës, në vuajtjet, në ato vuatje që dashuria i sjellë cdo të riu. Ku autorja thotë:

Si një zjarr i vockël digjeshin dëshirat e mia të topitura nëpër natën vetmitare aq sa s`qe zor të më treteshin një ditë ndër duar. Pastaj u binda, nbase ashto kotazi, se ëndërrat ishin mashtruese me plot kuptimin e vërtetë të fjalës, se në jetë dashuria s`ishte kurrë aq e përsosur, pa gabime brutale të pafalshme e pendimsjellëse.

Intelektuali i vërtetë jeton në dy botë, atë të ideve dhe atë të realitetit konkret. Jeta është e mbushur me befasi, por ne duhet të jemi të pregaditur që asnjë e papritur mos të na befasojë, kjo është një qasje reale e jetës e asaj cka njeriu ka në mendje dhe ndjen në vetëvete. Mirepo autorja shprehë pesimizmin e saj për jetën përmes tregimit të saj „Kohë që vdiste” kur thotë:

Kishte mendua se lumturia qe gjendje mendore!

Jeta jonë është e mbushur me befasi, është një histori në vete, është një sprovë, por ne duhet të jemi të pregaditur që asnjë e papritur mos të na befasojë në jetë sepse atëhere edhe jeta humbë qellimin. Mendimet filozofike për jetën janë të lidhura aq ngusht me religjionin dhe njeriu i ndjenj aq sa që njeriu do konkludoj në këtë se fillimi i mençurisë është frika ndaj Zotit dhe frika ndaj fjalës. E autorja e tregimit „Kohë që vdiste”thotë se Bibla thekson:

Prisnin një ditë kur frika nuk do ua grryente më shpirtin dhe do merrnin frymë lirshëm. Jezusi thotë se secilës ditë i mjafton pikëllimi i vet. Njeriut i duhej shpresë, gëzim, qeshje. Për shkak të përendisë ishim në jetë, permes rrebeshit të saj, lodhjes së mendimit.

Vazhdojmë me ecjet e leximit, vazhdojmë me bezdisjet  e autores nepër tregimet e saja, pra autorës në shëtitje pa e larguar asnjëherë shikimin nga ngjarjet magjepse, dashuria, famililja,vuajtjet në vend të huaj, nëpërkëmbjet.  Por si duket autorja është pakëz sa e ndrojtur dhe e prekur nga kjo, sepse na shpreh një pesimizëm të saj. Në përshtypje të parë të duket kjo një gjendje humbjeje. Në një moment mundohet ta kapë këtë madhështi, dhe se ia arrinë ta paraqes ashtu si ajo e ndjenë në shpirt gjendjen e saj, ndjenjen e miqesisë dhe humanizmit të shpirtit. Por nuk është e lehtë jeta. Gjithçka e bukur është vështirë të pasqyrohet ashtu siç është në esencë dhe ajo në tregim e saj nga edhe vet libri merrë titullin “30 vjet lumturi” thot:

Kjo botë nuk është e përjetshme, prandaj jepi vlerë e kuptim cdo ditë!


Por autorja e këtyre copëzave dashurie mendon dhe shkon më tutje me filozofin e  saj dhe shton:

Disa lloj dashurie i kishte refuzuar vetem per te provuar magjine e largeses. Ishin te destinuara te te mbanin te gozhduar pas. Jeta, vazhdonte, te tjeret lumturoheshin, kurse ti, ngeleshe me koken kthyer pas. Kishe kaq raste ku mund te perkushtoheshe, te dashuroheshe e te dashuroje...por, nderkohe, e kishe bere zgjedhjen...te ishe perjetesisht e TIJA. Vetem ate te gjente, s'do te qetesohej kurre. "Sa te thjeshta e te nderlikuara qene gjerrat nganjehere!Puna ishte te gjeje njeriun e zemres. Po e kerkonte e do e kerkonte deri ne perjetesi. .....Ti, i thyen te gjitha ligjet e normat...Ti je kulmi i krijimtarise letrare, pse jo, edhe fundi...Nje dashuri e plotesuar. C'tjeter mund te donte njeriu ne jete po te kishte ATE? Vetem me te, mund te provoje dridhje gjunjsh, stomaku e zemre...Djali i mrekullive tek i cili s'kishte asnje te mete, djali i perkryerjeve, i vetmi gezim, i vetmi shtrenjtesi....qe e shtynte ne dliresi. Djali pa emer,i jetes se saj...i humbjes....nga  ”30 VJET LUMTURI”....

Qe e paperseritshme ajo kohe...sepse i kishe te dy, prinderit, plot 30 vjet lumturi, ndersa tani, te duhej t'i perballoje te gjitha vetem. Dhe kish kaq shume skena para syve qe i gervishtnin plaget. Portrete qe shuheshin, shtepi qe s'do shikonte me dy njerez te dashur, deshira te paplotesuara, pengje te lene gjysem...I kishte humbur e s'dinte ku t'i gjente, nuk dinte c'bente ne kete dynja.Si te vinte ajo ne shtepi tani e te mos e priste kush?Si rronte valle kjo zemer, s'i bente pa perqafimin e mamase, pa doren e bukur te te atit, kur shkruante ne bllokun e shenimeve te tre emrat e tyre....NJE LIDHJE E PERJETSHME. Me nje thirrje qe nuk degjohej , por, as shuhej brenda shpirtit...PRINDERIT....tere jeta e saj.

Dhurata Ramadan Lezo na vjen me krijimtartin e saj si një dhuratë lexusit i cili nuk mund të ndahet se lexuari terë vellimin edhe pse në te ka tregime të ndryshme, por kur se lexuari fillon i duket se ngjarjet janë të lidhura ngusht njëra me tjetrën e dhe atëhere ato bëhen edhe më te lexueshme dhe interesante.

Krijimtaria e saj shprehë optimizëm, filozofinë e jetës dhe dashurinë ndaj njeriut e këto ne mund ti quajmë edhe parimet elementare në krijimtarinë e saj.

TAKIM PAS VITESH....Shikoje nje njeri qe dikur e kishe hyjnizuar, e, s'ndjeje gje me. E shumta, vetem mall i perzier me dhimbje per kohet qe kishin ikur. E vetmja qe i rezistonte kohes, ishte lidhja me prinderit. Ajo, s'shuhej, behej me e prekshme deri ne kocke.
E dinte se letersia e kishte fajin, ARTI I SE BUKURES, qe u vishte nje drite magjie.

DASHURI NE XHAM...Koha, ikte e shkonte e njerezit, s'mbeteshin ne vend. Vec kujtimi, i rezistonte asaj. Arrestim kohe, tha ajo e deshperuar. Dinte dhimbjen me keq se plaget qe jepnin kujtimet.

Por është shumë inetersant se në filozofinë e saj na paraqitet edhe besimi dhe  mos besimi në Zot, por kemi edhe ata të cilët janë të misheruar në te, ndërsa në anën tjetër vlerat morale kanë anën pozitive.

Sipas Biblës, frika ndaj Zotit është një koncept pozitiv, një ndjenjë e thellë konsiderate ndaj krijuesit të botës e këtë e thekson në disa prej tregimeve të saja edhe autorja e tufës së tergimeve ”30 vjet lumturi”

 

FJALA E FETAH BAHTIRIT, REDAKTOR I LIBRIT

PROMOVIMI

i librit "Thesar Kombëtar i mërgatës shqiptare në Suedi, numër 2,

Për pavarësinë e Republikës së Kosovës"

Vendi: Biblioteka Kombëtare dhe Universitare e Kosovës, Prishtinë

Data: 16 korrik 2013,(e martë), me fillim në orën 12.00

FJALA E FETAH BAHTIRIT, REDAKTOR I LIBRIT

Ju përshëndes juve të gjithë të pranishmëve në këtë promovim të veprës së Shoqatës së Shkrimtarëve, Artistëve dhe Krijuesve Shqiptarë në Suedi ”Papa Klementi XI Albani”.

Si redaktor i këtij libri, e kam obligim t`i them nja dy-tri fjalë.

Shoqata e Shkrimtarëve, Artistëve dhe Krijuesve Shqiptarë në Suedi ”Papa Klementi XI Albani” e udhëhequr nga z. Hysen Ibrahimi është përcaktuar shpirtërisht që ta përmbushë një obligim moral që e ka ndaj popullit të vet, ndaj mëmëdheut prej nga e kemi prejardhjen dhe ndaj atdheut tonë të dytë – Suedisë dhe qytetarëve të saj të cilët ishin aq miqësorë, aq të afërt me ne, aq shumë na ndihmuan e na inkurajuan në çastet më të vështira e më të duhura e edhe sot veprojnë me të njëjtat ndjenja të mirësisë e njerëzisë duke na ndihmuar e mundësuar që ta promovojmë kulturën tonë në përmasa më të gjëra.

Neve na ka lindur dëshira, vullneti dhe mundësia që t`i shërbejmë popullit tonë, historisë sonë dhe atdheut tonë. Prandaj, ne jemi përcaktuar që shprehjen e moralit dhe të dinjitetit njerëzor të bashkatdhetarëve tanë dhe të populli mik suedez ta evidencojmë e të shkruajmë për sa më shumë vepra, veprime e veprimtari të këtilla. Pra, këtë mision ia kemi dhënë vetvetes me vullnet e dashuri, duke dëshiruar që pas nesh të lëmë gjurmë edhe për gjeneratat e ardhme.

Synimi ynë kryesor është që pasardhësve tanë t`ua lëmë të shkruar si trashëgimi veprën e kësaj gjenerate e cila pati mundësinë dhe nderin që ta vëjë ndonjë gurë në themelet e shtetit të Kosovës.

Ne sot punojmë shumë me mund e me djersë për të sotmen, por, më shumë punojmë për dekadat e ardhshme… Pra, qëllimi ynë është që gjeneratat e ardhshme ta shijojnë aromën e kësaj epoke e të krenarisë.

Konsideroj se ky libër mban titullin mjaft domethënës - "Thesar Kombëtar i mërgatës shqiptare në Suedi, numër 2, Për pavarësinë e Republikës së Kosovës" dhe është një gur i vërtetë, i madh, në muret e shtetit të Kosovës.

Libri është bukur voluminoz. Përfshin 617 faqe me material të llojllojshëm dhe interesant.

Libri përbëhet prej 12 kapitujve me materiale të shumëllojshme.

Medoemos më duhet të theksoj se për përpilimin e këtij libri një veçori interesante është puna në grupe. Grupet e punës kanë hulumtuar dhe përgatitur materiale dhe kështu shumë individë kanë dhënë kontribut të madh në ndriçimin e veprimtarisë dhe të vërtetës për shqiptarët, për organizimin e bashkatdhetarëve tanë në Suedi në mënyrë perfekte në shërbim të kombit e të atdheut.

Një veçori tjetër është se gjithnjë dhe gjithmonë në këtë libër flitet vetëm me gjuhën e fakteve, me gjuhën e argumenteve, me gjuhën e dokumentacionit origjinal, i cili këtu është i shtruar në përmasa bukur voluminoze. Pra, libri flet vetëm me fakte dhe dokumente.

Dhe në fund, si veçori e tretë që meriton të ceket është përfshirja e autorëve nga e gjithë gjeografia shqiptare dhe nga diaspora.

 

Ju falemnderit për vëmendjen!

 

LUMTURI YMERI-BERSAVA: GJITHNJË, “ME ZEMËR NË VENDLINDJE”…

GJITHNJË, “ME ZEMËR NË VENDLINDJE”…

(Shënime për librin me mbresa nga Suedia, të prof.Murat Gecaj)

Nga: LUMTURI YMERI-BERSAVA

arsimtare e poete-Tiranë


Nga e majta: Lumturia dhe Bersa, e bija, me Muratin (Tiranë, 2013)

1.

“Me zemër në vendlindje” titullohet libri i dytë, pas atij “Dorela”, që autori, miku dhe profesori i nderuar Murat Gecaj, m’i ka dhuruar me dorën e tij.
Kam patur kënaqësinë e takimit dhe e kam parë vërtetë që zemra e “Babushit”, siç i thotë mbesa Dorelë, por tashmë dhe mjaft kolegë e miq të tij,  merr me vete një “copë vendlindje”, kudo që shkon, nëpër Europë ose në Amerikë, të cilën e ka vizituar dy herë. E kam parë këtë gjë në sytë e tij të lotuar prej mallit, në fjalët e tij, sa të thjeshta aq edhe të ngrohta.
Them, gjithashtu, “Me zemër në vendlindje”, sepse jeta e tij aktive, kryesisht në Shqipëri dhe në shumë vende të botës, si në trojet shqiptare të Ballkanit, por edhe kudo në diasporë, të frymëzon.

I ftuar nga miq të shumtë, pra edhe në Suedi, të cilët e duan të pranishëm, që e respektojnë dhe i shprehin dashamirësi të plotmerituar, duket mjaft qartë dhe në këtë libër të tij më të fundit. Por, edhe nga ana e tij, Babushi rrezaton mirësi e dashuri të ngrohtë për gjithëkënd, që e rrethon, e njeh ose e takon edhe për herë të parë. Këto cilësi të tij pasqyrohen, duke filluar nga fëmijët, të cilët i quan “pëllumba”, mbartës të gjakut tonë shqiptar, që do ta çojnë më tej traditën, kulturën shqiptare dhe vijojnë deri te studentët, intelektualët e veprimtarët e shumtë. Ata janë yje të përçimit të fjalës shqipe, si në poezi, në këngë e në prozë, për t’i treguar botës që ne jemi një popull liridashës, përparimtar e artdashës dhe gjuha jonë është e gdhendur në historinë shumëshekullore.


Kopertinat e librit, me skica e shënime, nga Suedia…

Në këto veprimtari, që tregohen më së miri në libër, në mjedisin e emigrantëve shqiptarë në Suedi,  profesori na e sjell shumë pranë edhe dashurinë e ndërsjelltë, shprehur në falënderimet e mirënjohjet pafund, të kushtuara atij. Gjithashtu, pasqyrohet edhe me fotot e panumërta, ku duken qartë sofra e bujaria shqiptare edhe përtej kufijve tanë, ashtu si në Suedi, ku fjala shqipe jehon e bukur në veprimtaritë kulturore e artistike ose në mënifestimet, që bashkatdhetarët tanë organizojnë atje.

2.

 

Është një “valixhe” plot me çertifikata mirënjohjeje, falënderime e letra të dashamirësve të shumtë të autorit, të cilët ai kurrë nuk harron t’i pershëndesë dhe t’i përshkruajë në libër bukur, me nderim e respekt, duke sjellë edhe analizat rreth librave të autorëve bashkëkombës, të cilët e përçojnë në gjuhën e Mëmës, fjalën dhe ndjenjën poetike.
Ndër ta, është edhe përshkrimi i librave të mikes sime të dashur, Zyrafete Kryeziu-Manaj, “vasha e valëve”, e cila noton “mbi uraganin e dhimbjeve”. Për atë, ai shkruan se është “Vasha, që doli me guxim në breg, me forcën titanike të shpirtit të saj”.
Mua më duket vetja se jam vetëm “një pikë ujë”, në këtë “det” të madh falënderimesh e mirënjohjesh, buzëqeshjesh, vlerësimesh maksimalisht dhe urimesh lumturimi, që e mbushin jetën e Babushit tonë, plot gjallëri e optimizëm për jetën. Por është një pikël ujë, që i bashkohem këtij deti-dashurie shqiptare, me urimet më të mira dhe të përzemërta:
Shëndet dhe jetë, sa bjeshkët, Miku im i nderuar, Mik i gjithë shqiptarëve, me zemër të madhe e të pastër!
Urojmë nga shpirti: lumturi pa fund, për ju e familjen tuaj dhe një përqafim të ngrohte përcjellim edhe për mbesën tuaj të bukur e të mençur, Dorelën e dashur!
Faleminderit e mirënjohje për ju, miqësisht, nga zemra!
Tiranë, 22 qershor 2013

 

Kadri Tarelli: “MË SHUMË HEROIZMA SE SA GRURË”

Kadri Tarelli

“MË SHUMË HEROIZMA SE SA GRURË”

Romantizëm, krenari apo dhimbje?


Një gjetje mjaft e goditur në krye të fjalës, për një libër kushtuar Shqipërisë dhe shqiptarëve, shkruar nga suedezi Ulmar Kvik. “Më shumë heroizma se sa grurë”, Letrarët ngazëllehen për këtë titull artistik, romantikët ndezin fantazinë për bëmat e herojve nëpër beteja, ndërsa historianët e kanë të vështirë të ndajnë krenarinë me dhimbjen, sepse shqiptarët në shekuj; me tepri në këto 100 vjet, kanë derdhur lumenj gjaku në luftë, për të mbijetuar si komb e si popull, aq sa nuk kanë patur nge për të punuar për mirqënie. Kjo është ndjesia e parë që krijohet porsa merr në dorë këtë librër, përmbajtja e të cilit zbulohet që në faqen e parë: “Një përshkrim dokumentar i historisë dhe jetës shoqërore të shqiptarëve gjatë shekullit të xx”.

Nuk është i tepërt kujdesi për të mos e bezdisur lexuesin me hollësitë e librit, të cilat i zbulon vetë dhe kënaqet. Ndaj mendoj të ndalem vetëm në dy çështje, që i shikoj me interes si vlera të veçanta:

Së pari: Ulmar Kvik është suedez. Si i tillë është gjakftohtë në gjykimin e historisë sonë të trazuar e të ngarkuar aq shumë me ideologji.

Së dyti: Metoda e shtrimit dhe paraqitjes së materialit është krejt e ndryshme nga librat e tjerë me karakter historik.

Përsa i përket çështjes së pare, lexuesi e ka të lehtë të japë një vlerësim pa mëdyshje mbi librin dhe autorin. Ulmari është mik i Shqipërisë dhe i shqiptarëve, i dashuruar me kombin tonë që në rininë e tij. Është njohës shumë i mirë i gjuhës shqipe, gjë që e lejon të lundrojë në literaturën e botuar në shqip, një mundësi më shumë, që si studiues të grumbullojë goxha material, njëkohësisht të bëjë ballafaqim e krahasim të dokumentacionit të huaj me atë shqiptar. Autori i këtij libri ka edhe një përparësi ndaj shumë të tjerëve, që janë përpjekur të shkruajnë mbi historinë tonë, sepse i është dhënë mundësia të vizitojë disa herë Shqipërinë, gjatë dhe pas periudhës së diktaturës. Ka vizituar Kosovën dhe trevat shqiptare në Maqedoni, si të thuash ka parë, ka shkelur e ka prekur vetë gjendjen e vërtetë të jetës fizike, familjare, ekonomike, zakonore dhe shpirtërore të shqiptarëve, këtej e andej kufirit shtetëror.

Të gjitha së bashku i kanë dhënë autorit këtë njohje, që e ka mundësuar si vëzhgues i hollë, të mbajë qendrim ndaj dukurive të përplasjeve të mëdha, të cilat të huajt nuk i njohin, ndërsa ne shqiptarët në shumicën e rasteve i gjykojmë bardhë e zi, sipas llogoreve ku jemi pozicionuar. E kam fjalën edhe për historianët tanë, që fatkeqësisht me shumë mundim, akoma s’po shkëputen nga subjëktivizmi dhe militanizmi, për të qënë të paanshëm. Studimi i gjatë disa dhjetra–vjeçar, gërshetuar me përvojën vetiake, i jep autorit guximin dhe mundësinë të jetë i pranueshëm për çdo lexues, kudo qofshin ata, kur shkruan mbi tallazet e historisë tonë gjatë një shekulli, për mbijetesë si shtet i pavarur.

Duke qënë suedez, libri i Ulmarit është i besueshëm për publikun e vendit të tij, por edhe bindës për shumë të tjerë, që kanë interes të njihen me çështjen shqiptare, që jo rrallë-herë ka qënë objekt sherri dhe “ndarje torte” nëpër tavolinat e kancelerive të mëdha të botës. Ky pozicion e lejon që me argumenta shkencor të ngrerë zërin dhe mbrojë çshtjen shqiptare, njëkohësisht të kundërshtojë përpjekjet doktrinare dhe luftarake të fqinjëve tanë të babëzitur, që s’kanë sosur as dje as sot, dhe që përpiqen me ç’të munden për coptimin e trojeve shqipatre dhe shuarjen e kombit tonë nga harta e Ballkanit.

Një vlerë e shtuar kjo edhe për ne shqiptarët, kur po mësojmë se paskemi miq edhe në Suedinë e largët, që lodhen, në raste të veçanta edhe më shumë se ne, për publikimin dhe mbrojtjen e çështjes sonë. Nuk është pak, por ka edhe më shumë: Ulmar Kvik, vite më parë është ndodhur në krah të mërgimtarëve shqiptar që u vendsën në Suedi, ndaj me të drejtë shqiptari nga Maqedonia, Sadulla Zendeli-Daja, sot banues në Suedi, të thotë një fjalë të urtë: “Miku i mirë është porta e parajsës”.

Kur në libër thuhen këto, s’duhet të krijohet përshtypja sikur autori na përkëdhel duke qëmtuar të drejtën dhe anët tona të mira. Ç’është e vërteta, ai si mik nuk është kursyer të fshikullojë edhe dobësitë dhe mangësitë që shfaqen në mjedisin shoqëror shqiptar. Mbase s’na pëlqen e s’para i pranojmë kritikat e hidhura, por fjalët e një miku të mirë na shtyjnë të mendojmë gjatë, sidomos kur përmenden copëza të karakterit tonë si individ dhe si komb, që në të shumtën e herëve, na qendrojnë si gjyle në këmbë, s’na lenë të ecim, e jo më të vrapojmë të kapim kohën.

Sa për çështjen e dytë, lidhur me metodën e studimit dhe të paraqitjes së fakteve dhe dokumentave, autori ka merita, sepse ka gjetur një tjetër stil e formë. Shpesh thuhet se: “S’ka nevojë të pish tërë butin me verë për të dalluar cilësinë e saj. Mjafton vetëm një gotë”. Po ç’t’i bësh Ulmarit që e ka pirë tërë verën, për të na lën ne vetëm një gotë për ta provuar, sepse për vete është i kursyer në komente dhe analiza. Për ta formësuar këtë mendim, jam munduar të përzgjedh e të shkëpus vetëm disa copëza historike:

- Si fillim: kush janë shqiptarët? -Për shqiptarët si popull dhe karakerin e tyre, që në nisje na sjell pjesë nga Bajroni, duke i vënë përballë Dagens Nyheter, më pas citon francezin Guillaume me librin “Nëpër tokë e det”. Më tej vazhdon me librin “Orienti” me autor A. fon Shveiger-Lershenfeld. Pasi i ka vënë në tavolinë, i ballafaqon e dhe na e sjell “gotën” në tabaka:

. Shqiptarët rrjedhin nga Ilirët.

. Shqiptarët janë kokëfortë dhe u shquhet ndjenja për liri.

. Janë mjaft indiferentë ndaj fesë……etj, etj.

- Diku më tej merret me problemin shqiptaro-serb: A janë të besueshme pretendimet e serbëve mbi Kosovën? Autori me pak rrjeshta na ve në dije se, “Një herë kishte qënë Shkupi kryeqytet i Serbisë, me Car Stefan Dushanin që nga viti 1346 deri më 1389. Vetëm për katërdhjetëvjet”. Në faqet në vazhdim, ve përballë përvojën suedeze ndaj popullit finlandez e danez. Për t’i vënë kapakun, citon Peter Dalhof-Nilsen: “Herët në mëngjes, në kohën e rrëshajave, ambasadori austriak Mensdorf shkon te Grei, (ministi i jashtëm britanik) dhe i përcjell porosinë e “gëzueshme”, se qeveria e tij u ka lëshuar pe rusëve dhe ka vendosur që Kosovën t’ia lerë Sebisë”. Cili lexues me mend në kokë, politikan, diplomat, apo burrë shteti, do të ket guximin t’i kundëvihet këtyre pak argumentave, që i çbën në asgjë, ato qindra volume të propogandës antishqipatre!?

- Diku në brendësi ndalon: Si ka funksionuar parlamenti shqiptar që në fillimet e tij? Me “Teatrin e kukullave”, autori arin në kulmin e përdorimit të simbolikës letrare, politike e më tej filozofike. Pa sforcim na ve përpara ironinë vrastare të Nolit të madh, mbajtur para Këshillit të përgjithshëm të Lidhjes së Kombevenë, kur i drejtohet Sekretatit të përgjithshëm: “A e dini ç’është parlamenti? Pa fjalë që e dini….Është një sallë ku mblidhen politikanë pa shpirt, që bëjnë prova operete”….. Më pastaj, në qasje na sjell në kujtesë ndërtesën e parlamentit shqiptar e kërkuar dhe porositur nga Zogu. Kjo ndërtesë mbas çlirimt u shndrua në teatër kukllash. E gjithë kjo pjesë, është e ndërthurur me finesë dhe art. Mos o zot! Parlament “teatër” dhe deputetë “kukulla”!? Është pyetje e thirrje, që e ngrin buzëqeshjen, sepse për çudinë tonë, ata çirren e grinden, aq sa bëhen gazi i botës dhe në fund, sikur s’ka ndodhur asgjë, ngrenë dorën, apo kartonin për vendimet që janë marrë në zyra partish. Vallë në emër të cilës demokraci, në këtë parlament janë bërë atentate vrastare, si në monarki dhe në demokraci!?

- Mjaft faqe i kushtohen dënimit të njerëzve të letrave? Autori është kujdesur që të japë një tabllo mbi trajtimin e shkrimtarëve dhe krijuesve në fushën e letërsisë dhe artit, gjatë periudhës së diktaturës komuniste. Ai ndalet në disa figura tepër të njohura në mjedisin publik, politik, artistik dhe letrar. Mes tyre përmendet dramaturgu Et’hem Haxhihasani, ministri i Arsimit Gjergj Kokoshi, shkrimtarja Musine Kokalari, dramaturgu Mirush Jero, etj, të cilët u bënë pre e persekutimit në emër të ideologjisë partiake. Lexuesi në qetësi pyet dhe gjykon: Ku qendron faji i tyre për t’u dënuar e ndëshkuar aq rreptë?

Në vazhdim të kësaj qasje, autori drejt për drejt prek sistemin e drejtësisë, “zbulimin” dhe dënimin e “Armikut të popullit”, duke na sjellë shembuj tragjik dhe komik, të shkruar nga autorë të ndryshëm. Mjafton të përmendim fjalë e prokurorit të përgjithshëm Aranit Çela gjatë një vizite në burg: “Shih, armiqtë e partisë dashkan ujë?! A mos doni edhe birra? Më tej, për të ndëruar atmosferë, autori “qëllon” me një ngjarje komike, që kur e lexon, të bën të qeshësh me lot, por edhe të skuqesh e të nxihesh nga turpi: Kështu është katandisur drejtësia shqiptare?. Është historia e xha Karafilit, një plak 75-vjeçar me kaun “spiun”: “E, si është puna me demin, ç’i ke thënë para një jave në stallat e kooperativës”? E pyeste hetuesi… Me këtë “faj”, plaku u dënua dhe vdiq në burgun e Burrelit.

Autori njëkohësisht është bashkëkohës dhe vlerësues i ngjarjeve në Kosovë, si pjesë e teritorit dhe historisë së shqiptarëve, ku ka një vështrim të shkurtër mbi të, të cilën ai e quan “Shqipëria e dytë”. Ai me fjalë të gdhendura, e cilëson Kosovën “Viktimë” e politikës botërore. Ulmari ka qëmtuar disa momente nga më kryesoret në lëvizjen popullore të rinisë dhe UÇK-së, kundër pushtimit serb dhe veprimeve çpopulluese të tyre në këto treva shqiptare, ndaj me kurajo thotë: “Në politikën e superfuqive, më së shpështi ndodh të mos ftohen zjarrfiksit para se shtëpia të jetë djegur thuajse krejtësisht”.

Materiali në libër është aq i bollshëm, sa vështirë të mblidhet në një shkrim. Lexuesi si gjykatës i paanshëm, që nga fillimi dhe deri në faqen e fundit do të ndjejë kënaqsi estetike, letrare dhe njohëse historike. Në mbyllje do të jetë bërë pjesë në gjykimin e ngjarjeve, mbase është në një mendje me autorin, kur thotë: .… “Pa zbukurime, pa fshehur anët negative, jam munduar të jap imazhin e një populli, i cili meriton një fat më të mirë se sa të përfundojë në fatkeqësi”.

Libri “Më shumë heroizma se sa grurë”, është një prurje e çmuar në thesarin e literaturës historike shqiptare. Është një dritare më shumë, që e hap me mirësi një mik suedez, ku në dritë dielli kemi mundësi të shohim brenda vetes, për çka jemi dhe çka kemi bërë, mirë apo keq.

Faleminderit dhe urime z. Ulmar, miku i shqiptarëve dhe Shqipërisë!

Kadri Tarelli

 

Durrës

 

MURAT GECAJ: Gani S. Pllana del me vëllimin e parë, “Për një pikë ujë!

MOSHA AS PROFESIONI, NUK PENGOJNË QË TË SHKRUASH POEZI…

(Gani S. Pllana del me vëllimin e parë, “Për një pikë ujë!...)

Nga: Prof. MURAT  GECAJ

publicist e studiues-Tiranë


Gani S.Pllana

 

Tashmë, është e ditur për të gjithë se vjersha ose poezi nuk shkruajnë vetëm ata persona, të  cilët i kanë kryer studimet për gjuhë e letërsi ose, në përgjithësi, për degë të ngjashme. Po kështu, nuk është për t’u habitur edhe nëse mësojmë që  autori i një  vëllimi të parë me poezi nuk është në moshë të re. Në të dyja rastet, kur po nisi t’i shkruajë këto pak radhë, mendja më shkon te kolegu e miku im, Gani Pllana, pedagog për lëndë teknike, në Universitetin e Prishtinës…

Bashkë jemi njohur në  2-3 vitet e fundit, për shkak të afrimit dhe pjesëmarrjes në veprimtaritë e Institutit të Integrimit të Kulturës Shqiptare, me qendër në Tiranë dhe që drejtoheshin nga i ndjeri dr.Ibrahim Gashi. Sjell tani në kujtesë, që mr.sc.G.Pllana lexoi një punim të tij, në Konferencën e organizuar nga IIKSH, në kryeqytetin Tiranë. Më pas, ai është botuar në librin me përmbledhje të temave nga ajo Konferencë, me titullin: ”Një Komb, një Arsim, një Kulturë”(Tiranë, 2012).

Gjatë kësaj periudhe njohjeje, pata rastin të lexoj dhe të shkruaj diçka modeste për një vëllim me poezi të bijës së tij, Albulenës. Pra, nuk kisha dijeni ose u befasova, kur e saktësova se Ganiu shkruante poezi. Këtë gjë e mësova vetëm pak muaj më parë, kur ai më dërgoi, përmes Internetit, vëllimin e parë të tij dhe kërkonte që të bëja redaktimin letrar. Sigurisht, këtë punë e kreva me dëshirë dhe atë ia ktheva këtij autori, i cili më informonte se do ta dërgonte menjëherë dorëshkrimin në shtyp.

Dhe ja, lajmi i mirëpritur mbërriti në adrësn time e-mail, në Internet. Ganiu më shkruante shkurtimisht: “I nderuari prof. Murat Gecaj, po ju dërgoj librin tim komplet, që doli sot nga shtypi. Shëndet dhe punë të mbara! Ju, mund ta reklamoni këtë gjë, nëpër redaksi shtypi e në Internet. Me respekt: Gani Pllana, Prishtinë,7 qershor 2013”. Sigurisht, në përgjigje të këtij mesazhi, nga zemra e përgëzova dhe e urova këtë koleg e mik timin, tashmë autor edhe në krijimtarinë poetike.


Kopertinat e librit të ri…

Le ta shfletojmë së bashku këtë vëllim modest me poezi, “Për një pikë ujë”-vjersha për të rinj (Prishtinë, 2013). Recensent është Jonuz Fetahaj dhe ballinën e ka përgatitur Lejla Ibrahimi. Ai u përgatit e u botua nga një pedagog me punë të gjatë dhe të suksesshme në profesionin e tij, por jo në fushën e krijmtarisë letrare. Sigurisht, përvoja jetësore ka bërë që Gani Pllana të na japë për lexim poezi me mendim të pjekur, duke prekur tema të shumta e duke na dhënë mesazhe kuptimplote.

Që në poezinë e parë, ”Mbaje mend”, na tërheqin vëmendjen vargje të tillë shprehës, për plagë të shoqërisë së sotme, si: “...në këtë kohë shumë  të egër,/ ku i fundit del i pari,/ ku e mira mbetet nën tavolinë,/ kur e keqja merret për të mirë...”. Pastaj mendimet rrjedhin lirshëm, përmes një figuracioni të pasur dhe duke na futur thellë në mendime: “Na sulmuan shumë barbarë,/ s’ka mbetur gjë pa u sharë!?”

Por edhe në poezitë vijuese autori nuk e ndalën ritmin e fjalës së tij, duke trajtuar në vargje të lirë, tema mjaft të rëndësishme për periudhën e sotme, sidomos për jetën kosovare. Ato përshkohen nga ndjenja të larta atdhetare, nga shqetësimi i natyrshëm i autorit për fatin e Kosovës, të bashkatdhetarëve tanë, kudo që ata ndodhen. Të kësaj tematike janë edhe poezitë: “Në këtë kohë”, “Jo shumë moti”, “E kishin thënë për ne”, “Sofrës shqiptare”, “Shekujt që ikën”, “Dikur”, “Erdhi Liria”, “Vëllezërit tanë, në diasporë” etj.  Autori shpërthen në vargje mirënjohjeje, me dufin e zemrës së tij: “Erdhi L I R I A,/ falë nënave tona heroike,/ që lindën djem e vajza trimëresha;/ falë gjakut të dëshmorëve,/ që u sakrifikuan ndër shekuj,/falë miqëve tanë në botë”. Duke shprehur  dashurinë dhe ngazëllimin e pakufishëm për tokën e bekuar të Kosovëss,  poeti G.Pllana shkruan: “Vetëm këtu:/ dielli rrezon fort;/ vetëm këtu,/ shiu bie pa erë;/ vetëm këtu,/ del ylberi/ me shtatë ngjyra...”. Temën e ditës, bashkimin shpirtëror e fizik të shqiptarëve e trajton te poezia “Rrugët”, arteriet  që bashkojnë zemrat tona: “Sot: /Kosova e Shqipëria,/ me rrugë moderne.../ Nisemi nga Prishtina,/ mëngjesi në Tiranë;/ marrim arsim në Shkodër,/ deri pasdite vonë,/ të qetë pa tronditje./ Të harlisur e të ditur,/ kthehemi e bëjmë/ gjumë në Prishtinë”.

Por brengat e poetit atdhetar janë të shumta e njëra nga ato është toka martire e Çamërisë, për të cilën shkruan: “Çamëria,/ tokë shqiptare,/ me bukuri përrallore,/ është në zemër,/ në zemra:/ e bukur,/ e dëlirë dhe sa e mirë!...”.

Ndjenjat e poetit janë të prekshme edhe në kujtim të prindërve, të nënës e babait: “Nëna ime fle e qetë” e “Baba, të kam borxh!”. Ndërsa për gjyshin e tij të dashur dhe të paharruar tregon që, megjithëse ishte pa shkollë, i la pasuri të paçmuar një libër të rrallë, për të cilin derdhë vargjet: “Abetaren e gjyshit/ e ruaj në bibliotekë,/ e shfletoj me kujdes,/ e lexoj me dashuri,/ se më jep dituri”. Për etjen e bashkatdhetarëve, për arsim e përparim, flet edhe poezia “Biblioteka e mësuesit”.

Përveç disa poezive me tematikë shoqërore, është edhe ajo, nga e cila e ka marrë titullin tërë vëllimi, pra “Për një pikë ujë!...”. Se uji është aq i domosdoshëm e jetëdhënës për njeriun, për sigurimin e tij shqetësohen e trazohen të gjithë në këtë botë: “Mendohen,/shtiren,/ngacmohen,/ luftohet-mendja, te uji!/Uji për ne,/ uji për ata...”.

Parë në tërësi, me vargjet e lirë dhe fjalët e thjeshta, me gjuhën e pasur dhe përmbajtjen e figurshme, 37 poezitë e këtij vëllimi të parë të Gani S.Pllanës na tërheqin, na emocionojnë dhe na venë në në mendime. Prandaj, e përgëzojmë atë për këtë nisje të mirë në udhën e poezisë, arritje në detyrën e tij pedagogjike dhe gëzime e lumturi familjare!

Tiranë, 8 qershor 2013

 

 


Faqe 22 nga 67

Newsflash

LARTË JEHONË KËNGA SHQIPE NË TRANEMO TË SUEDISË

Në qytetin e vogël dhe piktoresk suedez Tranemo u mbajt mbrëmje kulturore për nderë të 9 Majit Ditës së Evropës. Në këtë manifestim që këtu është bërë tradite kah moti morën pjesë nxënës dhe mësues të gjuhëve amtare në shkollat fillore dhe të mesme të kësaj komune e ky manifestim ishte titulluar “Një dritare kah bota” .

Ishte kënaqësi për publikun shqiptar prezantimi i të rejave dhe të rinjve shqiptar me kostume kombëtare. Krejt kjo ishte përgatitur nga mësuesja e gjuhës shqipe në këtë qytet Hylë Hajdini, në bashkëpunim me shkollën e kulturës së qytetit.

Mësuesja Hylë thotë se kjo është bërë traditë në këtë komune, pra bashkëpunimi mes të rejave dhe të rinjve shqiptar me ata suedez në prezantimin e kulturës dhe traditës shqiptare është punë primarë për te dhe nxënësit e saj si me ata në shkollë fillore njashtu edhe e ata në gjimnaz. Krejt kjo me qellim të afrimit të fëmijëve sa më shume me vendlindjen dhe gjuhën.

Lexo ma...