Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home Publikationer-Botime të reja
Botime të reja

LUMTURI YMERI-BERSAVA: GJITHNJË, “ME ZEMËR NË VENDLINDJE”…

GJITHNJË, “ME ZEMËR NË VENDLINDJE”…

(Shënime për librin me mbresa nga Suedia, të prof.Murat Gecaj)

Nga: LUMTURI YMERI-BERSAVA

arsimtare e poete-Tiranë


Nga e majta: Lumturia dhe Bersa, e bija, me Muratin (Tiranë, 2013)

1.

“Me zemër në vendlindje” titullohet libri i dytë, pas atij “Dorela”, që autori, miku dhe profesori i nderuar Murat Gecaj, m’i ka dhuruar me dorën e tij.
Kam patur kënaqësinë e takimit dhe e kam parë vërtetë që zemra e “Babushit”, siç i thotë mbesa Dorelë, por tashmë dhe mjaft kolegë e miq të tij,  merr me vete një “copë vendlindje”, kudo që shkon, nëpër Europë ose në Amerikë, të cilën e ka vizituar dy herë. E kam parë këtë gjë në sytë e tij të lotuar prej mallit, në fjalët e tij, sa të thjeshta aq edhe të ngrohta.
Them, gjithashtu, “Me zemër në vendlindje”, sepse jeta e tij aktive, kryesisht në Shqipëri dhe në shumë vende të botës, si në trojet shqiptare të Ballkanit, por edhe kudo në diasporë, të frymëzon.

I ftuar nga miq të shumtë, pra edhe në Suedi, të cilët e duan të pranishëm, që e respektojnë dhe i shprehin dashamirësi të plotmerituar, duket mjaft qartë dhe në këtë libër të tij më të fundit. Por, edhe nga ana e tij, Babushi rrezaton mirësi e dashuri të ngrohtë për gjithëkënd, që e rrethon, e njeh ose e takon edhe për herë të parë. Këto cilësi të tij pasqyrohen, duke filluar nga fëmijët, të cilët i quan “pëllumba”, mbartës të gjakut tonë shqiptar, që do ta çojnë më tej traditën, kulturën shqiptare dhe vijojnë deri te studentët, intelektualët e veprimtarët e shumtë. Ata janë yje të përçimit të fjalës shqipe, si në poezi, në këngë e në prozë, për t’i treguar botës që ne jemi një popull liridashës, përparimtar e artdashës dhe gjuha jonë është e gdhendur në historinë shumëshekullore.


Kopertinat e librit, me skica e shënime, nga Suedia…

Në këto veprimtari, që tregohen më së miri në libër, në mjedisin e emigrantëve shqiptarë në Suedi,  profesori na e sjell shumë pranë edhe dashurinë e ndërsjelltë, shprehur në falënderimet e mirënjohjet pafund, të kushtuara atij. Gjithashtu, pasqyrohet edhe me fotot e panumërta, ku duken qartë sofra e bujaria shqiptare edhe përtej kufijve tanë, ashtu si në Suedi, ku fjala shqipe jehon e bukur në veprimtaritë kulturore e artistike ose në mënifestimet, që bashkatdhetarët tanë organizojnë atje.

2.

 

Është një “valixhe” plot me çertifikata mirënjohjeje, falënderime e letra të dashamirësve të shumtë të autorit, të cilët ai kurrë nuk harron t’i pershëndesë dhe t’i përshkruajë në libër bukur, me nderim e respekt, duke sjellë edhe analizat rreth librave të autorëve bashkëkombës, të cilët e përçojnë në gjuhën e Mëmës, fjalën dhe ndjenjën poetike.
Ndër ta, është edhe përshkrimi i librave të mikes sime të dashur, Zyrafete Kryeziu-Manaj, “vasha e valëve”, e cila noton “mbi uraganin e dhimbjeve”. Për atë, ai shkruan se është “Vasha, që doli me guxim në breg, me forcën titanike të shpirtit të saj”.
Mua më duket vetja se jam vetëm “një pikë ujë”, në këtë “det” të madh falënderimesh e mirënjohjesh, buzëqeshjesh, vlerësimesh maksimalisht dhe urimesh lumturimi, që e mbushin jetën e Babushit tonë, plot gjallëri e optimizëm për jetën. Por është një pikël ujë, që i bashkohem këtij deti-dashurie shqiptare, me urimet më të mira dhe të përzemërta:
Shëndet dhe jetë, sa bjeshkët, Miku im i nderuar, Mik i gjithë shqiptarëve, me zemër të madhe e të pastër!
Urojmë nga shpirti: lumturi pa fund, për ju e familjen tuaj dhe një përqafim të ngrohte përcjellim edhe për mbesën tuaj të bukur e të mençur, Dorelën e dashur!
Faleminderit e mirënjohje për ju, miqësisht, nga zemra!
Tiranë, 22 qershor 2013

 

Kadri Tarelli: “MË SHUMË HEROIZMA SE SA GRURË”

Kadri Tarelli

“MË SHUMË HEROIZMA SE SA GRURË”

Romantizëm, krenari apo dhimbje?


Një gjetje mjaft e goditur në krye të fjalës, për një libër kushtuar Shqipërisë dhe shqiptarëve, shkruar nga suedezi Ulmar Kvik. “Më shumë heroizma se sa grurë”, Letrarët ngazëllehen për këtë titull artistik, romantikët ndezin fantazinë për bëmat e herojve nëpër beteja, ndërsa historianët e kanë të vështirë të ndajnë krenarinë me dhimbjen, sepse shqiptarët në shekuj; me tepri në këto 100 vjet, kanë derdhur lumenj gjaku në luftë, për të mbijetuar si komb e si popull, aq sa nuk kanë patur nge për të punuar për mirqënie. Kjo është ndjesia e parë që krijohet porsa merr në dorë këtë librër, përmbajtja e të cilit zbulohet që në faqen e parë: “Një përshkrim dokumentar i historisë dhe jetës shoqërore të shqiptarëve gjatë shekullit të xx”.

Nuk është i tepërt kujdesi për të mos e bezdisur lexuesin me hollësitë e librit, të cilat i zbulon vetë dhe kënaqet. Ndaj mendoj të ndalem vetëm në dy çështje, që i shikoj me interes si vlera të veçanta:

Së pari: Ulmar Kvik është suedez. Si i tillë është gjakftohtë në gjykimin e historisë sonë të trazuar e të ngarkuar aq shumë me ideologji.

Së dyti: Metoda e shtrimit dhe paraqitjes së materialit është krejt e ndryshme nga librat e tjerë me karakter historik.

Përsa i përket çështjes së pare, lexuesi e ka të lehtë të japë një vlerësim pa mëdyshje mbi librin dhe autorin. Ulmari është mik i Shqipërisë dhe i shqiptarëve, i dashuruar me kombin tonë që në rininë e tij. Është njohës shumë i mirë i gjuhës shqipe, gjë që e lejon të lundrojë në literaturën e botuar në shqip, një mundësi më shumë, që si studiues të grumbullojë goxha material, njëkohësisht të bëjë ballafaqim e krahasim të dokumentacionit të huaj me atë shqiptar. Autori i këtij libri ka edhe një përparësi ndaj shumë të tjerëve, që janë përpjekur të shkruajnë mbi historinë tonë, sepse i është dhënë mundësia të vizitojë disa herë Shqipërinë, gjatë dhe pas periudhës së diktaturës. Ka vizituar Kosovën dhe trevat shqiptare në Maqedoni, si të thuash ka parë, ka shkelur e ka prekur vetë gjendjen e vërtetë të jetës fizike, familjare, ekonomike, zakonore dhe shpirtërore të shqiptarëve, këtej e andej kufirit shtetëror.

Të gjitha së bashku i kanë dhënë autorit këtë njohje, që e ka mundësuar si vëzhgues i hollë, të mbajë qendrim ndaj dukurive të përplasjeve të mëdha, të cilat të huajt nuk i njohin, ndërsa ne shqiptarët në shumicën e rasteve i gjykojmë bardhë e zi, sipas llogoreve ku jemi pozicionuar. E kam fjalën edhe për historianët tanë, që fatkeqësisht me shumë mundim, akoma s’po shkëputen nga subjëktivizmi dhe militanizmi, për të qënë të paanshëm. Studimi i gjatë disa dhjetra–vjeçar, gërshetuar me përvojën vetiake, i jep autorit guximin dhe mundësinë të jetë i pranueshëm për çdo lexues, kudo qofshin ata, kur shkruan mbi tallazet e historisë tonë gjatë një shekulli, për mbijetesë si shtet i pavarur.

Duke qënë suedez, libri i Ulmarit është i besueshëm për publikun e vendit të tij, por edhe bindës për shumë të tjerë, që kanë interes të njihen me çështjen shqiptare, që jo rrallë-herë ka qënë objekt sherri dhe “ndarje torte” nëpër tavolinat e kancelerive të mëdha të botës. Ky pozicion e lejon që me argumenta shkencor të ngrerë zërin dhe mbrojë çshtjen shqiptare, njëkohësisht të kundërshtojë përpjekjet doktrinare dhe luftarake të fqinjëve tanë të babëzitur, që s’kanë sosur as dje as sot, dhe që përpiqen me ç’të munden për coptimin e trojeve shqipatre dhe shuarjen e kombit tonë nga harta e Ballkanit.

Një vlerë e shtuar kjo edhe për ne shqiptarët, kur po mësojmë se paskemi miq edhe në Suedinë e largët, që lodhen, në raste të veçanta edhe më shumë se ne, për publikimin dhe mbrojtjen e çështjes sonë. Nuk është pak, por ka edhe më shumë: Ulmar Kvik, vite më parë është ndodhur në krah të mërgimtarëve shqiptar që u vendsën në Suedi, ndaj me të drejtë shqiptari nga Maqedonia, Sadulla Zendeli-Daja, sot banues në Suedi, të thotë një fjalë të urtë: “Miku i mirë është porta e parajsës”.

Kur në libër thuhen këto, s’duhet të krijohet përshtypja sikur autori na përkëdhel duke qëmtuar të drejtën dhe anët tona të mira. Ç’është e vërteta, ai si mik nuk është kursyer të fshikullojë edhe dobësitë dhe mangësitë që shfaqen në mjedisin shoqëror shqiptar. Mbase s’na pëlqen e s’para i pranojmë kritikat e hidhura, por fjalët e një miku të mirë na shtyjnë të mendojmë gjatë, sidomos kur përmenden copëza të karakterit tonë si individ dhe si komb, që në të shumtën e herëve, na qendrojnë si gjyle në këmbë, s’na lenë të ecim, e jo më të vrapojmë të kapim kohën.

Sa për çështjen e dytë, lidhur me metodën e studimit dhe të paraqitjes së fakteve dhe dokumentave, autori ka merita, sepse ka gjetur një tjetër stil e formë. Shpesh thuhet se: “S’ka nevojë të pish tërë butin me verë për të dalluar cilësinë e saj. Mjafton vetëm një gotë”. Po ç’t’i bësh Ulmarit që e ka pirë tërë verën, për të na lën ne vetëm një gotë për ta provuar, sepse për vete është i kursyer në komente dhe analiza. Për ta formësuar këtë mendim, jam munduar të përzgjedh e të shkëpus vetëm disa copëza historike:

- Si fillim: kush janë shqiptarët? -Për shqiptarët si popull dhe karakerin e tyre, që në nisje na sjell pjesë nga Bajroni, duke i vënë përballë Dagens Nyheter, më pas citon francezin Guillaume me librin “Nëpër tokë e det”. Më tej vazhdon me librin “Orienti” me autor A. fon Shveiger-Lershenfeld. Pasi i ka vënë në tavolinë, i ballafaqon e dhe na e sjell “gotën” në tabaka:

. Shqiptarët rrjedhin nga Ilirët.

. Shqiptarët janë kokëfortë dhe u shquhet ndjenja për liri.

. Janë mjaft indiferentë ndaj fesë……etj, etj.

- Diku më tej merret me problemin shqiptaro-serb: A janë të besueshme pretendimet e serbëve mbi Kosovën? Autori me pak rrjeshta na ve në dije se, “Një herë kishte qënë Shkupi kryeqytet i Serbisë, me Car Stefan Dushanin që nga viti 1346 deri më 1389. Vetëm për katërdhjetëvjet”. Në faqet në vazhdim, ve përballë përvojën suedeze ndaj popullit finlandez e danez. Për t’i vënë kapakun, citon Peter Dalhof-Nilsen: “Herët në mëngjes, në kohën e rrëshajave, ambasadori austriak Mensdorf shkon te Grei, (ministi i jashtëm britanik) dhe i përcjell porosinë e “gëzueshme”, se qeveria e tij u ka lëshuar pe rusëve dhe ka vendosur që Kosovën t’ia lerë Sebisë”. Cili lexues me mend në kokë, politikan, diplomat, apo burrë shteti, do të ket guximin t’i kundëvihet këtyre pak argumentave, që i çbën në asgjë, ato qindra volume të propogandës antishqipatre!?

- Diku në brendësi ndalon: Si ka funksionuar parlamenti shqiptar që në fillimet e tij? Me “Teatrin e kukullave”, autori arin në kulmin e përdorimit të simbolikës letrare, politike e më tej filozofike. Pa sforcim na ve përpara ironinë vrastare të Nolit të madh, mbajtur para Këshillit të përgjithshëm të Lidhjes së Kombevenë, kur i drejtohet Sekretatit të përgjithshëm: “A e dini ç’është parlamenti? Pa fjalë që e dini….Është një sallë ku mblidhen politikanë pa shpirt, që bëjnë prova operete”….. Më pastaj, në qasje na sjell në kujtesë ndërtesën e parlamentit shqiptar e kërkuar dhe porositur nga Zogu. Kjo ndërtesë mbas çlirimt u shndrua në teatër kukllash. E gjithë kjo pjesë, është e ndërthurur me finesë dhe art. Mos o zot! Parlament “teatër” dhe deputetë “kukulla”!? Është pyetje e thirrje, që e ngrin buzëqeshjen, sepse për çudinë tonë, ata çirren e grinden, aq sa bëhen gazi i botës dhe në fund, sikur s’ka ndodhur asgjë, ngrenë dorën, apo kartonin për vendimet që janë marrë në zyra partish. Vallë në emër të cilës demokraci, në këtë parlament janë bërë atentate vrastare, si në monarki dhe në demokraci!?

- Mjaft faqe i kushtohen dënimit të njerëzve të letrave? Autori është kujdesur që të japë një tabllo mbi trajtimin e shkrimtarëve dhe krijuesve në fushën e letërsisë dhe artit, gjatë periudhës së diktaturës komuniste. Ai ndalet në disa figura tepër të njohura në mjedisin publik, politik, artistik dhe letrar. Mes tyre përmendet dramaturgu Et’hem Haxhihasani, ministri i Arsimit Gjergj Kokoshi, shkrimtarja Musine Kokalari, dramaturgu Mirush Jero, etj, të cilët u bënë pre e persekutimit në emër të ideologjisë partiake. Lexuesi në qetësi pyet dhe gjykon: Ku qendron faji i tyre për t’u dënuar e ndëshkuar aq rreptë?

Në vazhdim të kësaj qasje, autori drejt për drejt prek sistemin e drejtësisë, “zbulimin” dhe dënimin e “Armikut të popullit”, duke na sjellë shembuj tragjik dhe komik, të shkruar nga autorë të ndryshëm. Mjafton të përmendim fjalë e prokurorit të përgjithshëm Aranit Çela gjatë një vizite në burg: “Shih, armiqtë e partisë dashkan ujë?! A mos doni edhe birra? Më tej, për të ndëruar atmosferë, autori “qëllon” me një ngjarje komike, që kur e lexon, të bën të qeshësh me lot, por edhe të skuqesh e të nxihesh nga turpi: Kështu është katandisur drejtësia shqiptare?. Është historia e xha Karafilit, një plak 75-vjeçar me kaun “spiun”: “E, si është puna me demin, ç’i ke thënë para një jave në stallat e kooperativës”? E pyeste hetuesi… Me këtë “faj”, plaku u dënua dhe vdiq në burgun e Burrelit.

Autori njëkohësisht është bashkëkohës dhe vlerësues i ngjarjeve në Kosovë, si pjesë e teritorit dhe historisë së shqiptarëve, ku ka një vështrim të shkurtër mbi të, të cilën ai e quan “Shqipëria e dytë”. Ai me fjalë të gdhendura, e cilëson Kosovën “Viktimë” e politikës botërore. Ulmari ka qëmtuar disa momente nga më kryesoret në lëvizjen popullore të rinisë dhe UÇK-së, kundër pushtimit serb dhe veprimeve çpopulluese të tyre në këto treva shqiptare, ndaj me kurajo thotë: “Në politikën e superfuqive, më së shpështi ndodh të mos ftohen zjarrfiksit para se shtëpia të jetë djegur thuajse krejtësisht”.

Materiali në libër është aq i bollshëm, sa vështirë të mblidhet në një shkrim. Lexuesi si gjykatës i paanshëm, që nga fillimi dhe deri në faqen e fundit do të ndjejë kënaqsi estetike, letrare dhe njohëse historike. Në mbyllje do të jetë bërë pjesë në gjykimin e ngjarjeve, mbase është në një mendje me autorin, kur thotë: .… “Pa zbukurime, pa fshehur anët negative, jam munduar të jap imazhin e një populli, i cili meriton një fat më të mirë se sa të përfundojë në fatkeqësi”.

Libri “Më shumë heroizma se sa grurë”, është një prurje e çmuar në thesarin e literaturës historike shqiptare. Është një dritare më shumë, që e hap me mirësi një mik suedez, ku në dritë dielli kemi mundësi të shohim brenda vetes, për çka jemi dhe çka kemi bërë, mirë apo keq.

Faleminderit dhe urime z. Ulmar, miku i shqiptarëve dhe Shqipërisë!

Kadri Tarelli

 

Durrës

 

MURAT GECAJ: Gani S. Pllana del me vëllimin e parë, “Për një pikë ujë!

MOSHA AS PROFESIONI, NUK PENGOJNË QË TË SHKRUASH POEZI…

(Gani S. Pllana del me vëllimin e parë, “Për një pikë ujë!...)

Nga: Prof. MURAT  GECAJ

publicist e studiues-Tiranë


Gani S.Pllana

 

Tashmë, është e ditur për të gjithë se vjersha ose poezi nuk shkruajnë vetëm ata persona, të  cilët i kanë kryer studimet për gjuhë e letërsi ose, në përgjithësi, për degë të ngjashme. Po kështu, nuk është për t’u habitur edhe nëse mësojmë që  autori i një  vëllimi të parë me poezi nuk është në moshë të re. Në të dyja rastet, kur po nisi t’i shkruajë këto pak radhë, mendja më shkon te kolegu e miku im, Gani Pllana, pedagog për lëndë teknike, në Universitetin e Prishtinës…

Bashkë jemi njohur në  2-3 vitet e fundit, për shkak të afrimit dhe pjesëmarrjes në veprimtaritë e Institutit të Integrimit të Kulturës Shqiptare, me qendër në Tiranë dhe që drejtoheshin nga i ndjeri dr.Ibrahim Gashi. Sjell tani në kujtesë, që mr.sc.G.Pllana lexoi një punim të tij, në Konferencën e organizuar nga IIKSH, në kryeqytetin Tiranë. Më pas, ai është botuar në librin me përmbledhje të temave nga ajo Konferencë, me titullin: ”Një Komb, një Arsim, një Kulturë”(Tiranë, 2012).

Gjatë kësaj periudhe njohjeje, pata rastin të lexoj dhe të shkruaj diçka modeste për një vëllim me poezi të bijës së tij, Albulenës. Pra, nuk kisha dijeni ose u befasova, kur e saktësova se Ganiu shkruante poezi. Këtë gjë e mësova vetëm pak muaj më parë, kur ai më dërgoi, përmes Internetit, vëllimin e parë të tij dhe kërkonte që të bëja redaktimin letrar. Sigurisht, këtë punë e kreva me dëshirë dhe atë ia ktheva këtij autori, i cili më informonte se do ta dërgonte menjëherë dorëshkrimin në shtyp.

Dhe ja, lajmi i mirëpritur mbërriti në adrësn time e-mail, në Internet. Ganiu më shkruante shkurtimisht: “I nderuari prof. Murat Gecaj, po ju dërgoj librin tim komplet, që doli sot nga shtypi. Shëndet dhe punë të mbara! Ju, mund ta reklamoni këtë gjë, nëpër redaksi shtypi e në Internet. Me respekt: Gani Pllana, Prishtinë,7 qershor 2013”. Sigurisht, në përgjigje të këtij mesazhi, nga zemra e përgëzova dhe e urova këtë koleg e mik timin, tashmë autor edhe në krijimtarinë poetike.


Kopertinat e librit të ri…

Le ta shfletojmë së bashku këtë vëllim modest me poezi, “Për një pikë ujë”-vjersha për të rinj (Prishtinë, 2013). Recensent është Jonuz Fetahaj dhe ballinën e ka përgatitur Lejla Ibrahimi. Ai u përgatit e u botua nga një pedagog me punë të gjatë dhe të suksesshme në profesionin e tij, por jo në fushën e krijmtarisë letrare. Sigurisht, përvoja jetësore ka bërë që Gani Pllana të na japë për lexim poezi me mendim të pjekur, duke prekur tema të shumta e duke na dhënë mesazhe kuptimplote.

Që në poezinë e parë, ”Mbaje mend”, na tërheqin vëmendjen vargje të tillë shprehës, për plagë të shoqërisë së sotme, si: “...në këtë kohë shumë  të egër,/ ku i fundit del i pari,/ ku e mira mbetet nën tavolinë,/ kur e keqja merret për të mirë...”. Pastaj mendimet rrjedhin lirshëm, përmes një figuracioni të pasur dhe duke na futur thellë në mendime: “Na sulmuan shumë barbarë,/ s’ka mbetur gjë pa u sharë!?”

Por edhe në poezitë vijuese autori nuk e ndalën ritmin e fjalës së tij, duke trajtuar në vargje të lirë, tema mjaft të rëndësishme për periudhën e sotme, sidomos për jetën kosovare. Ato përshkohen nga ndjenja të larta atdhetare, nga shqetësimi i natyrshëm i autorit për fatin e Kosovës, të bashkatdhetarëve tanë, kudo që ata ndodhen. Të kësaj tematike janë edhe poezitë: “Në këtë kohë”, “Jo shumë moti”, “E kishin thënë për ne”, “Sofrës shqiptare”, “Shekujt që ikën”, “Dikur”, “Erdhi Liria”, “Vëllezërit tanë, në diasporë” etj.  Autori shpërthen në vargje mirënjohjeje, me dufin e zemrës së tij: “Erdhi L I R I A,/ falë nënave tona heroike,/ që lindën djem e vajza trimëresha;/ falë gjakut të dëshmorëve,/ që u sakrifikuan ndër shekuj,/falë miqëve tanë në botë”. Duke shprehur  dashurinë dhe ngazëllimin e pakufishëm për tokën e bekuar të Kosovëss,  poeti G.Pllana shkruan: “Vetëm këtu:/ dielli rrezon fort;/ vetëm këtu,/ shiu bie pa erë;/ vetëm këtu,/ del ylberi/ me shtatë ngjyra...”. Temën e ditës, bashkimin shpirtëror e fizik të shqiptarëve e trajton te poezia “Rrugët”, arteriet  që bashkojnë zemrat tona: “Sot: /Kosova e Shqipëria,/ me rrugë moderne.../ Nisemi nga Prishtina,/ mëngjesi në Tiranë;/ marrim arsim në Shkodër,/ deri pasdite vonë,/ të qetë pa tronditje./ Të harlisur e të ditur,/ kthehemi e bëjmë/ gjumë në Prishtinë”.

Por brengat e poetit atdhetar janë të shumta e njëra nga ato është toka martire e Çamërisë, për të cilën shkruan: “Çamëria,/ tokë shqiptare,/ me bukuri përrallore,/ është në zemër,/ në zemra:/ e bukur,/ e dëlirë dhe sa e mirë!...”.

Ndjenjat e poetit janë të prekshme edhe në kujtim të prindërve, të nënës e babait: “Nëna ime fle e qetë” e “Baba, të kam borxh!”. Ndërsa për gjyshin e tij të dashur dhe të paharruar tregon që, megjithëse ishte pa shkollë, i la pasuri të paçmuar një libër të rrallë, për të cilin derdhë vargjet: “Abetaren e gjyshit/ e ruaj në bibliotekë,/ e shfletoj me kujdes,/ e lexoj me dashuri,/ se më jep dituri”. Për etjen e bashkatdhetarëve, për arsim e përparim, flet edhe poezia “Biblioteka e mësuesit”.

Përveç disa poezive me tematikë shoqërore, është edhe ajo, nga e cila e ka marrë titullin tërë vëllimi, pra “Për një pikë ujë!...”. Se uji është aq i domosdoshëm e jetëdhënës për njeriun, për sigurimin e tij shqetësohen e trazohen të gjithë në këtë botë: “Mendohen,/shtiren,/ngacmohen,/ luftohet-mendja, te uji!/Uji për ne,/ uji për ata...”.

Parë në tërësi, me vargjet e lirë dhe fjalët e thjeshta, me gjuhën e pasur dhe përmbajtjen e figurshme, 37 poezitë e këtij vëllimi të parë të Gani S.Pllanës na tërheqin, na emocionojnë dhe na venë në në mendime. Prandaj, e përgëzojmë atë për këtë nisje të mirë në udhën e poezisë, arritje në detyrën e tij pedagogjike dhe gëzime e lumturi familjare!

Tiranë, 8 qershor 2013

 

 

MURAT GECAJ:NJË STUDIM, QË DEL NË DRITË, NGA “PLUHURI I HARRESËS”...

NJË STUDIM, QË DEL NË DRITË, NGA “PLUHURI I HARRESËS”...

(Prof. Kolë Tahiri, “Pranimi i fëmijëve në shkollë, në moshën 6-vjeçare dhe përshpejtimi i zhvillimit fizik e psikik”, Tiranë, 2013)

Nga: Prof. MURAT GECAJ

publicist e studiues-Tiranë


Nga e majta: K.Tahiri e M.Gecaj (Tiranë, maj 2013)

Libri, që doli nga shtypi këto ditë, është tema e disertacionit, Pranimi i fëmijëve në shkollë, në moshën 6-vjeçare dhe përshpejtimi i zhvillimit fizik e psikik”, i hartuar nga studiuesi Kolë Tahiri. Ai ishte miratuar nga Këshilli Shkencor i Institutit te Studimeve Pedagogjike, në Tiranë, në vitin 1984, për gradën “Kandidat i shkencave pedagogjike” (konvertuar, më vonë, në Doktor i shkencave pedagogjike”. Në hyrje të librit, publikuar nga Shtëpia Botuese “Edlora”-Tiranë, nga autori janë edhe pak radhë sqaruese për lexuesit, pasi përmbajtja e tij është e pandryshuar, pra ashtu siç është paraqitur në fillim.

Disertacioni në fjalë, përbëhet nga dy pjesë kryesore, që ndiqen nga përfundimet përkatese shkencore, psikologjike e pedagogjike. Në formë të përmbledhur, ato jepen në fragmentet e autoreferatit, i cili ndodhet në faqet e fundit të këtij libri, si: objekti e hipoteza, përmbajtja, qëllimi, metodat e përfundimet dhe detyrat e studimit.

Nga këndvështrimi i sotëm, në disertacion bien në sy edhe dy çështje kryesore:

E para, në kushtet e shtetit monist, kur në çdo gjë politika qëndronte “në plan të parë”, ai nuk mund t’i shpëtonte ngarkesës me fjalët dhe slloganet politike e ideologjike, të partisë-shtet dhe të udhëheqësit kryesor të saj. Në këtë botim, ato jane ruajtur të paprekura, pra ashtu siç kanë qenë shkruar nga autori i disertacionit, afër 40 vite më parë. Ashtu siç e nënvizon tani prof. Kolë Tahiri, kjo gjë dëshmon edhe për shkallën e nderhyrjes brutale të politikës dhe ideologjisë,punën kërkimore e studimore shkencore të kohës. Por edhe po të hiqen ose çvishen këto sllogane nga disertacioni, në përgjithësi, ai nuk e humbet përmbajtjen shkencore të tij. Bile, përkundrazi, i rritet vlera e mirëfilltë psikologjike e pedagogjike. E themi këtë gjë se, në tërësinë e tyre, çështjet e trajtuara në këtë punim, në rrafshin psikologjik e pedagogjik, i ruajnë edhe tani vlerat e tyre.


Siç është e njohur, problemi madhor në fushën e arsimit, për vitet ’80-të të shekullit të kaluar, pra  i zbritjes së moshës se pranimit të fëmijëve në klasën e parë të arsimit të detyruar, kërkonte argumentime të thella, psikologjike e pedagogjike, të bazuara eksperimentalisht, në praktikën e shkollës sonë. Pa këto, sigurisht, nuk mund të merrej as pergjegjësia e mbështetjes së vendimit të Qeverisë së kohës, për zbritjen e moshës  së pranimit në shkollë dhe autori nuk do të guxonte ta ngrinte studimin e tij, në shkallën e  një disertacioni për gradë shkencore, në fushen e psikologjisë e pedagogjisë.

Në disertacionin e hartuar, i cili paraqitet tani në libër të veçantë, theksohet se, në përshpejtimin e zhvillimit fizik e psikik, ka ndikuar edhe stadi ekonomik i vendit tonë, në kushtet e periudhës, kur u shkrua ai. Dihet se, pas Luftës së Dytë Botërore, si rrjedhojë e pjesëmarrjes së gjerë të njerëzve në punën ndërtimtare, me besimin në të ardhmen më të mirë dhe ndihmave, që u dhanë nga jashtë (kredive sovjetike e kineze), ky nivel zhvillimi, krahasuar me prapambetjen e trashëguar dhe shkatërrimet e luftës, nuk  ishte i padukshëm. Pra, nënvizon autori në hyrjen e librit të tij, argumenti për kohen, kur bëhet fjalë, ka qenë real dhe qëndronte. Këtu, duhet shtuar edhe fakti, se ky përshpejtim, si ligj objektiv,  është shfaqur, sidomos, në shekullin XX edhe në vendë të tjerë të Europës e më gjerë.

Ky disertacion, i kthyer tani në libër, parë edhe me syrin e sotëm, mendojmë se ka disa veçanti. Midis tyre, vihet re se studimi është bazuar tërësisht në eksperimentimin shkencor, i cili ka zgjatur katër vite shkollore. Ai ka shërbyer një ndër argumentet kryesore për marrjen e vendimit, nga ish-Presidiumi i Kuvendit Popullor, për zbritjen e moshës së pranimit të femijëve në shkollë, nga 7, në 6 vjeç. Pra, kishte gjetur miratim të plotë dhe shtrirje në shkallë vendi. Ndoshta, për atë periudhë, ka qenë i vetmi studim psiko-pedagogjik, i kryer në shkollën tonë edhe në bashkëpunim të ngushtë ndërmjet organeve të arsimit dhe atyre të shëndetësisë.

Për herë të parë, sqaron autori i librit, prof. Kolë Tahiri, në studimet tona eksperimentale psiko-pedagogjike, të dhënat e matjeve antropometrike  (peshë, gjatësi, cirkoferencë e toraksit) i janë nënshtruar përpunimit matematik statistikor, nga katedra përkatëse e Fakultetit të Inxhinierisë në Universistetin e Tiranës, e drejtuar nga prof. Kadri Zhulali.

Pa u ndalur me imtësi të përmbajtjes së këtij disertacioni, të publikuar tashmë në një libër, vërehet se ky punim  ruan vlera shkencore, psikologjike e pedagogjike, jo vetem si pikë referimi në historinë e arsimit dhe shkollës sonë, në vitet e fundit të shek.XX,  por përmban edhe vlera aktuale, si për specialistët dhe mësuesit e shkollës fillore, pse jo, edhe për prindërit. Sigurisht, çështjet e trajtuara duhen vështruar e vlerësuar edhe në përshtatje me kushtet e sotme, kur studimet në fushën e arsimit, të psikologjisë e pedagogjisë, kanë ecur më përpara. Kjo gjë është e lidhur ngusht me hapjen e vendit tonë ndaj botës perëndimore, pas vitit 1990.

Në libër merret informacion se, për kryerjen e këtij eksperimentimi, u përfshinë, me ndërgjegjegje e profesionalizëm, mësuesit e nxënësit e 13 shkollave, në 5 rrethe të vendit tonë, në qytete e fshatra. Autori, që nga Brukseli i Belgjikës, ku është emigrant tash 15 vjet, kujton me vlerësim dhe respekt disa prej tyre,  si: Luçie Gera, Vjollca Raboshta e Pjetër Nika (në rrethin e Shkodrës); Violeta Saliu (Lezhë), Ruzhdie Kola e Bajram Muça (Mat), K.Prifti (Korçë), Minerva Rusi e Nimete Demiraj (Tiranë) etj. Ata janë shquar për punë të kualifikuar, në klasat e tyre, si dhe në veprimtaritë për shkëmbimin e përvojës, me pjesëmarrje në seminare e konferenca shkencore, me  propagandimin e arritjeve në shtypin e kohës etj. Po kështu, autori përmendë metodistët e përkushtuar të kabineteve pedagogjike të asaj kohe, si: Col Dizdari e Faik Luli (Shkodër), Gjon Simoni e Col Dizdari (Lezhë), Adem Kuka (Burrel), si dhe drejtoritë e shkollave, ku janë zhvilluar eksperimentet. Duke i kujtuar e falënderuar ata, shprehet ai, se do te ishte në nderin e Ministrisë së Arsimit dhe Shkencës, që t’i propozonte për dekorime të veçanta, që janë plotësisht të merituara.

Në fund të hyrjes së këtij libri, autori nënvizon se, për nxjerrjen nga “pluhuri i harresës” dhe botimin e këtij disertacioni, u bë shkas edhe një e dhënë e pasaktë, e publikuar pak kohë më parë, në shtypin tonë. Autori i shkrimit, me sa duket i bazuar vetëm në disa terma të nxjerra nga ndonjë manual dhe kështu i painformuar mirë, pa u thelluar në të vërtetën shkencore për këto studime, autorësinë e tërë kësaj pune ia ka dhënë një studiuesi tjetër të nderuar, por që ai nuk është marrë ndonjëherë me studime ose eksperimentime për zbritjen e moshës së pranimit të fëmijëve në shkollë dhe përshpejtimin e zhvillimit fizik e psikik të tyre.

Me këtë rast, e urojmë autorin e këtij disertacioni dhe që tani u jepet lexuesve tanë në një libër, prof. Kolë Tahirin, për punën e bërë dhe përkushtimin e treguar, duke dhënë një ndihmesë të çmuar në fushën e arsimit tonë kombëtar, të historisë së arsimit dhe te mendimit psikologjik e pedagogjik shqiptar.

 

Tiranë, 7 qershor 2013

 

Murat Gecaj: “GURGULLIMA” E SHPIRTIT POETIK TË NAMIK SELMANIT…

“GURGULLIMA” E SHPIRTIT POETIK TË NAMIK SELMANIT…

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë

Ka shumë kohë, që njihem me kolegun dhe mikun e letrave, Namik Selmani. Ai ka profesion të parë mësimdhënien e gjuhës dhe letërsisë shqipe, lëndë të cilën e jep me pasion e profesionalizëm. Por, po aq e dashur për të, është edhe krijimtaria letrare. Numri  26 (nga të cilët 9 vëllime poetike), i veprave të tij, sigurisht, nuk është i vogël. Por, kryesorja, duhet nënvizuar se, në to, ai ka derdhur fjalën e ëmbël shqipe, aty rrahë pulsi i një atdhetari të flaktë e krijuesi të talentuar. Jo vetëm në vëllimet me poezi, por edhe në ato me prozë, shquhet për ndjenja të fuqishme dhe për shpirtin shpërthyes.

Në këto çaste, ndërsa shfletoj librin më të ri të Namikut, sjell në kujtesë udhëtimin e përbashkët, në përbërje të një grupi të vogël të Institutit të Integrimit të Kulturës Shqiptare, me qendër në Tiranë. Atë e kryem, në  pranverën e vitit 2011, me nismën e të ndjerit Dr.Ibrahim Gashi. Ndërmjet nesh, Namiku u shqua për shkathtësinë e veprimeve, por dhe se krijoi e recitoi poezi të reja, gjatë vizitave në Shkup, Preshëvë, Prishtinë e Ulqin. Ato i përshkonin ndjenjat e forta atdhetare, dashuria për trojet amtare shqiptare stërgjyshore dhe dëshira e pashuar për t’i parë ato të bashkuara, sa më shpejt. Se atë e thërriste dhe e thërret përherë zëri i Çamërisë martire, bir i denjë i të cilës është.

Përmbledhje e  shkrimeve, me përshtypje nga ato vizita tonat, ishte libri im publicistik, “Rrahin zemrat arbërore”(Tiranë, 2011). Në faqet e fundit, me kërkesën time dhe pëlqimin e atij, botova poezitë e Namikut: “Zëri i Atdheut”, “Anës lumit të Vardarit” , “Kalaja e gjuhës shqipe” dhe “O,sa mirë, të jeshë në Preshevë!”


Kopertinat e librit të ri…

Për ato, që shkrova më sipër, bëhesh dëshmitar, që në poezinë e faqes së parë të vëllimit të ri poetik, me titullin shprehës, “Bëj të zë, po të merr era!” Cikli, me të cilin hapet ky libër, është: “Atdheu, brenda vetes”. Pra, në një farë mënyre, e vërteton më së miri edhe mendimin e thënë më lart. Duke shprehur një realitet të hidhur të së shkuarës, ai nisë të ligjërojë: “E donim Atdheun/ edhe kur tratë e doganës na ndalën ëndrrën…”. Dhe më tej: “E donim Atdheun/ edhe kur shkronjat shqipërore  na i gjakosën e na i vranë!”(“Zëri i Atdheut”). Me frymëzim e pasion dhe po në këtë linjë, ai shkruan  edhe te poezitë: “Aromë Çamërie” e “Këngë e ngrohtë, që vjen nga Joni”,  te “Magjia e Beratit”, “Festa e plisit”, “Mani i mëhallës”, “Lulet e Gostivarit”, “Në Shkodër”, “Për ty, Malishevë” (recituar atje, me rastin e “Ditës së Kulturës Çame”) ose “Fjongoja e një libri për Atdheun” etj.

Ndjenja e dashurisë për vendlindjen, për tokën stërgjyshore, është më fisnikja dhe më e madhja për çdo shiptar. Për atë “u shkrinë si qiriri” dhjetëra e qindra atdhetarë, duke mos kursyer mendjen, zemrën as shëndetin e tyre. Njëri nga ata ishte edhe Hasan Tahsini, të cilit poeti ynë i drejtohet me fjalë nderimi e krenarie: “Me fjalën e ëmbël, ligjëruar dikur te djepi,/ti flisje me shekuj si ushtarë të venë në radhë,/ju flisnje djemëve frashërllinj me fjalë të forta lisnajash,/ të stisura në Kalanë e pathyeshme të shpirtit arbëror” (“Trëndafil i diturisë”). Ndërsa për përhapësin e palodhur të shkronjave shqipe, Josif  Bagerin, mirënjohja e brezave nuk shterron: “Një hambar me shkronja shqipe paske hedhur/ e Reka, Nistrova, të kanë dhënë një shall flladi,/e Gostivari nxjerr nga sepetet kujtesën dritëndezur…”.

Po, ky poet, i shprehë fjalë nderimi e falënderimi të veçanta edhe kapedanit popullor, Isë Boletinit, i cili u bë gardë mbështetëse e fuqishme, në Aktin e Shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë, mbi 100 vjet më parë, pra më 28 Nëntor 1912. Kryetrimi përbetohej, se ndër breza do ta ruajmë këtë akt të shenjtë dhe këtë fitore historike, të arritur me dituri, djersë e gjak shqiptarësh: “Kur t’i humbë diellit rrezja dhe kur hana të mos ndrisë,/ do na gjeni në bedena, në shërbim të Pavarësisë!” (“Balada e Princit të Pavarësisë”). Ndërsa Flamurin tonë Kombëtar do ta mbajmë kurdoherë lart e më lart, sepse: “Pikën e syrit të patëm, pikën e dritës së shpirtit…”. E bukur është edhe balada për Çelo Mezanin (“Moj martinë, që vrave trimin!”), si dhe ajo kushtuar poetit Din Mehmeti (“Ugari i fjalës”) dhe tjetra për Ali Podrimjen, për të cilin shprehet me fjalë zemre: “Të donim kapiten të patutur, në Anijen arbërore të Fjalës…”.

Si çdo autor tjetër, vargjet më të bukur të shpirtit të tij poetik, N.Selmani i derdhë në kujtim të Nënës, me të cilën: “Në ditënetët kalëruam bashkë, mes borës e prushit/ e kurrë nuk na munguan sytë e saj, ndër mote” (“Kur thehet kroi i jetës”). Po me kaq dhimbje e mall të pashuar i thurë vargje edhe babait, mbetur larg tij, të cilit i drejtohet: “Ti, engjëll krahëhapur, atje ku humbë dhe kufiri…”. Por autori i këtij libri i përjeton edhe mendimet e ndjenjat e trishta të njerëzve me aftësi të kufizuara shëndetësore. Për këtë, ai shprehet në poezinë “Karroca e poetes”. Me gjithë fatkeqësinë, qa ajo ka, dashurinë për jetën e shfaqë, duke shkruar vargje optimiste dhe prandaj shprehet për të: “Oo, gjeni xixëllonja për Zanën, që jetën e sfidoka!”

3.

Në ciklin e dytë të këtij vëllimi, “Gurgullima e shpirtit”, janë 50 poezi, nga gjithësej 86, që ka ai. Gjithashtu, autori e vazhdon aty ritmin e zhdërvjelltë të krijimeve të tij poetike, duke prekur tema të ndryshme jetësore. Ato janë si një ujëvarë mali, që hyjnë thellë në shpirtin e lexuesit dhe ngjallin ndjenja të bukura, të freskëta. Duke e kuptuar mirë shpirtin e ndjeshëm të kolegut poet, me “një trastë ëndrrash”, i drejtohet atij, se ka ditur t’ia lexojë mirë “kodin sekret” (“Ah, poeti im!”). Ndërsa në poezinë “Motiv popullor” shprehet: “Prita, prita shtiza syri,/ sa njëmijë gjyle të nxehta…”. Prej saj e ka marrë emrin tërë vëllimi poetik, ku janë edhe këto radhë të frymëzuara: “Bëj të zë, por të merr era,/ të bën lule dhe polen,/ përmbi buzë çelë luleshqerra,/ përmbi ball një diell zbret”. Por dhe e vijon më tej këtë mendim, te poezia tjetër, “Bëj të zë,  me vrap prej ere”. Një vajzë, me sinqeritetin e moshës, i drejtohet mikut të saj: “Sot jam bërë  e tëra një pulëbardhë, me krahë të brishtë ëndrre…” (“Besomë, miku im!”).

Pastaj, poezi pas poezie, autori na “zbërthehet” me ndjenjat e natyrshme të dashurisë njerëzore, e cila ia rrëmben mendjen dhe zemrën cilitdo. Të tilla mund të përmendim këtu: “Ç’po ndodhë kështu?”, “Duke të pritur ty”, “Eja”, “Erashka e shpirtit”ose “Këngë pas kënge, zgjova natën”(motiv çam), ku autori i përmbyllë vargjet e tij: “I derdhë rrezet varg te shtrati,/për ty digjem e ringjallem,/ në qerpikun dritë behari”. E pastaj vijojnë poezi tjera “të grunjta”, duke na u paraqitur Namiku një poet lirik, me ndjenjat shpirtërore të një djaloshi (ha,ha). Prandaj nuk ndalet e thurë vrullshëm vargje të kësaj natyre, si  te poezia “Mjalti”, ku lexojmë: “Të dy, qenkemi kthyer në hoje mjalti pranvere…”. Duke vazhduar me poezitë: “Moj e bukura, luleshqerrë”(motiv popullor), “Molla, që na bëri të gjithëve, Adamë e Eva”, “Muzeu i përkëdheljeve”…Te poezia “Në flatrat e flaturuara”, shprehë një dëshirë, e cila i pëlqen gjithësecilit: “Dua të  shlodhem në lëndinën e gjoksit të zjarrmuar,/ të më këndosh disa ninulla, që vetëm ti ua di burimin e etur…”. Ndërsa te poezia tjetër, “Serenata e pakënduar”, na flet për një ëndërr të plotësuar: “Ooo, sonte jam mbret, me thesare mbushur,/ teksa buzët e përvëluara i zbres gushes…”.

Lexuesi ndjen kënaqësi, duke e vazhduar leximin e poezive me temë dashurie, disa nga të cilat janë përsëri me motive nga Çamëria (“Trëndafil, me gjemba mbushur”), por dhe nga Shkodra (“Eja, eja, luleborë!”). E, si me një himn të bukur për ndjenjën mbarënjerëzore, autori e ka renditur në fund poezinë, “Sot, preka dashurinë”. Aty janë edhe këto radhë  të frymëzuara: “Isha bërë pjergull, rreth trupit tënd të lisnajtë,/kishte humbur vetë koha, kur emrin ta pëshpërita!…”.

…Në mbyllje të këtyre radhëve, e përgëzojmë kolegun e mikun Namik Selmani, për  vëllimit e ri poetik, “Bëj të zë, po të merr era…” dhe i urojmë shëndet të plotë, krijimtari të frytshme, arritje në detyrën e edukatorit e mësimdhënësit dhe lumturi, vetjake e familjare!

 

Tiranë, 3 qershor 2013

 


Faqe 22 nga 67

Newsflash

NJOFTIM

Për anëtarësi, miqë dhe media


Të dashur anëtarë të Shoqatës së Shkrimtarëve, Artistëve Shqiptarë ”Papa Klementi XI Albani”, në Suedi (ShShAShS-së),

Të nderuar miqë të Shoqatës dhe fjalës së bukur shkruar të gjuhës shqipe dhe ju media, televizive, të shkruara dhe web-faqe,

Ju njoftoj se mbrëmë në orët e vona të natës, dual nga shtypi ”Thesari Kombëtar 3” të cilën e shtypi Shtypshkronja Printing Press, në Prishtinë.

Është një gëzim i të gjithë atyreve që i kontribuan këtij libri.


URIME TË GJITHËVE!


Kryesia e SHShASh në Suedi