Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home Publikationer-Botime të reja
Botime të reja

Sokol DEMAKU:VARGU I FLORA DERVISHIT NË PËRMBLEDHJEN POETIKE ”MES ENIGMAVE” I JEP SHPRIT, I JEP JETË CDO QYTETI DHE VENDI TË TROJEVE TONA

Sokol DEMAKU

VARGU I FLORA DERVISHIT NË PËRMBLEDHJEN POETIKE ”MES ENIGMAVE” I JEP SHPRIT, I JEP JETË CDO QYTETI DHE VENDI TË TROJEVE TONA

Bota poetike e poetës Flora Dervishi  është e larmishme dhe me vargjet e saja ajo sunon të përfshijë dhe të jetë prezente në cdo skaj të atdheut, por fokusi i saj kalon edhe relievin shqiptar dhe ate e hasim duke  flutrua me penden e saj edhe në shkretëtirëne Saharasë në Egjiptin e  Piramidave aty pran Detit të kuq, por nuk do mungojnë edhe peozi të cilat na shpjejnë në Francën e kohës së Hygos së madh.


Me një univers lirik që i referohet kuptimit të vlerave dhe meditimeve filozofike, poetja na shpjen ngadal në brendësinë e filozofisë së vargut të saj. Duke lexuar vargun e saj, i cili varg në shikim të parë të duket i thjeshtë, por ky varg ngerthen në vete dhe  përshkruan një univers ndjenjash të panumërta për ambientin, kohën e kaluar dhe shoqërinë.

Kjo përmbledhje poezishë është sistemuar nga autorja dhe është ndarë në nëntë cikle, ku secili cikël ngërthen në vete poezi të cilat në një mënyrë apo tjetren janë të gershetuara me ngjarje dhe kohë nëpër të cilat ka kaluar autorja e vargjeve.


Përmbledhaj poetike e autores Flora Gjondedaj Dervishi ”Mes enigmave” është një përmbledhje poetike në të cilën autorja ka sistemua poezitë e saja të cilat, me plotë kuptimin e e fjalës mund ti quajmë poezi gjeografike të cilat janë përmbledhur në këtë vellim me këtë titull i cili titull, na vjen nga peozia ” Mes enigmash” e cila poezi i kushothet qytetit të lashtë Egjitptian, Aleksandrisë e shkruar atje në gusht të vitit 2006 e ku autorja thot:

Tri herë i kam ardhur rrotull piramidave(misterit)

Si portës së fatit u jam bindur….

Duke vazhduar:

Më ndjeni!

Besoj se kam mësuar gjityhëcka…(dicka)

Enigma nuk zgjidhen.

Dy jetë nuk dalin. Sa duhen? Sa??

Autorja, Flora Dervishi, vendosë në qendër të një universi kohën e kaluar e që ka një vlerë në jetën e poetës. Vjershat e saj janë një varg fragmentesh të shkëputura nga jeta e përditshme e autores dhe nga e kaluara e saj si e tham në fillim në cdo cep të atdheut, duke lënë përshtypjen e një diskursi të pjekur dhe të një pikëshikimi real të botës reale dhe me një kohë të përbërë nga fluturimi prej vend në një vend. Këtë e verejme tek përmbledhja e Florës ”Mes enigmave” përmbledhje me poezi, botuar në Tiranë nga Teuta Print në vitin 2010.

Lexuesi do ketë rastin që të lexoj vargjet të cilat i kushtohen vendeve historike me vlera të mëdha kombëtare për kombin dhe popullin tonë si ”Drenicës” ku autorja thotë:

Qau reja e borës u zgjova.

Shkreptiu Gërmia u mëncurova.

Drenica më thirri nuk mungova.

Vargu më ngriu mbi varre.

Një aspekt tjetër interesant paraqesin titujt e këtij vëllimi që shndrisin si meteor, e që  me mençuri dhe ndjenjë të hollë poetjeje, e me dëshira që ta përvëlojnë zemrën, duke përjetuar kohën e kaluar ajo përshkruan bukurin e perlës së atdheut qyteti të Durësit në poezinë:”Pranverë malli në Durrës” e kut hot:

O Mbrëmje bukur adriatike!

O jone, që spërkatni gjithcka!

O det, që tallazon butësisht!

-Athua ma kuptoni mallin

Që ndiej e ndiej serisht…??

Ose po të shkojmë më tutje me peozitë e Flora Dervishit do gjejmë mallin dhe këngën që kjo ua kushton vendeve tona historike, qyteve tona legjendare, të cilat i përshkruan me ndjenjen qe kjo ndjen në shpirtin e saj. Vargu i saj është ai i cili i jep shpirt, i jep jetë çdo vendi, çdo qyteti të trojeve tona. Ja kështu e përshkruan Prishtinën  me vargun e saj Flora:

Bjeshka u borua.

Pylli hesht si mug.

Djegur tokë e mardhur

Shpresën mos ma humb!...

Në Kosovën e pas luftës autorja bënë një vizitë atje, ku njerzit ende janë duke e përjetuar një atmosferë të rëndë, e ku poetja ngre zërin e vetëdijes kombëtare dhe kushtrimin për gjetjen e të zhdukrëve, ku në poezinë e saj ”Vargu i të humburve” thot:

Bisku i bozhurit gjethuar

Besa me zi ç`ka prit.

Vargu i të humburve

Kqyr ngutshëm,

Pengu i të gjallëve cdo ditë.

Por është interesant se as frymëmarrjen dashurisë, atë ndjenjë shpritërore autorja nuk e len pa prekur në vargun e saj, duke u përballuar me paradokset e kohës dhe me ndjenjat e shpirtit të lodhur, kur thto te peozia ”Pezull”:

Ju, ditët e kullusra të verës!

C`braktisje më sollët në pra…??

Pres shiun brerak të njomem,

Të njomem deri në palcë…

Por kur jemi këtu të vargu i dashurisë si duket poetja frymëzohet nga vargu popullore dhe ajo e gjenë forcën dhe ndjenjen e brendshme të saj e shprehë përmes atij vargu në të cilin na vjen në shprehje dashuria dhe ndjenja që ne kemi për atë më të afëmin e shpirtit e Flora këtë e shprehë më së miri tek poezia e saj ” Ka çelur limoni”me frymëzim nga vargu popullor kur thot:

Trak e truk këpucët sokakut me gurë

Ka çelur limoni se të sheh ty nurë.

Kur të pashë në kalë thashë se vejë krushkë

Sa iu luta zotit syri t`u rrëmbush.

E së fundi do ndalem tek Cikli i nëntë I cili në tërsi nga përmbajtja është i lidhur më kohët dhe ngjarjet më tragjike të historisë sonë, kohës së ndryshimve dhe kohës së zhberjes së shtetit e ikjes masive të qytetarëve shqiptar nga atdheu për në përnedim. Ky moment, kjo kohë e prek mjaft shpirtërsisht autoren dhe kjo gjendje, këto ndodhi dhe të bëra lanë vragë në jetën e  esaj, e Flora këto i paraqet dhe kujton në vargun e saj e këtë konkretisht zbrazjen e vendit më së miri e përshkruan tek peozia me titull”Kronikë mëngjesi në Tiranë” (kushtuar 2 korrikut 1990 eksodit përmes ambasadava) ku thot:

Tirana dergjet në zheg kontinental…

Qielli pa zogj, pa re krahëmjellme…

C`është kjo qetësi?!- si maskë për skandal…

Sepse kjo kohë ishte kohë e pa kohë për Shqipërinë. Ajo që ndodhi ishte një tragjedi, ishte diçka, çka siq poetja thot në poezinë ”Takim me dhimbjen” se ishte:
Kohë ciklonesh

Më pikon në zemër…

Një djal i bukur e humbi syrin në demonstratë.

Një tjetër shtinte. Poshtë, ky palo shtet…!!! Shteti s`dëgjonte

Dhe plumbi shoqes time I bëri rikoshet…

Në tërsi në  këtë buqetë poetike autorja shpreh ndjenjën dhe mllefin e saj por edhe pesimizmin në ate që ka perjetua dhe perjeton dhe se nuk gjen apo më mirë të themi nuk shef një dritë ”në tunel” e cila dritë do jepte shpresë dhe vullnet për jetën.

Dhe ashtu nga ai deshprim ajo dëshiron që të jetë në vetmi se bashku me librat dhe vargun e saj e ajo shprehet keshtu në poezinë e saj ”Ku ndjehem e qetë”:

Më lini veç me librat

Aty ndihem e lire.

Aty ku mendjendritur

Virtytin lartëson

Aty ku ves`i i shkret

Në ferr dantesk mbaron.

 

Autorja krijon një poezi interesante që dëshmon forcën e personalitetit të individit në raste dhe momente që jetan i krijon.

 

Rovena VATA:“Ngjarja e treguar apo situatë e përjetuar”

Nga: Dr. Rovena VATA


“Ngjarja e treguar apo situatë e përjetuar”?!!!........................

Përderisa imagjinata e ka krijuar botën, është ajo që e udhëheq atë. Kjo shprehje që shpesh e hasim në faqet e literaturave e shkruar nga personalitete të kulturës dhe artit na jep shkas të interpretojmë edhe mbi librin me tregime të shkrimtarit të talentuar të qytetit të Vlorës z. Pali Shtembari.

Libri me tregime “Idil arbëror”, i shkrimtarit Pali Shtembari i referohet lexuesëve nga shtëpia botuese ADA, me redaktore Ledi Shtembarin, Tiranë 2013.


“Eh…pushtues të shumtë në numër shkrehën armët e tyre të rënda në drejtim të kullave-kala, rënuan tek-tuk pjesë nga muret e tyre të trashë, mirëpo, si gjithnjë ato vazhdojnë të lartohen hijerënda, të papushtueshme. Me mijëra halldupë vërshuan drejt tokës arbërore të shuanin me zjarr valët e kryengritjeve, mirëpo, pas betejave të përgjakshme, ata ktheheshin pas me turp, të egërsuar si bisha, kurrsësi të lodhur për të nisur një dyndje të re mizore. Pushtues, harroni historinë! Popullin shqiptar e ka sakatosur barbaria e pushtuesit, por kurrë, kurrë nuk ia kanë shkulur rrënjët nga trote e veta”, kështu e nis autori librin e tij me tregime.

Në çdo kohë për autorin libri konsiderohet krijesa e tij dhe i tillë mbetet deri në fund dhe këtë ndjesi e jep mjeshtëria e artit të të shprehurit. Arti në përgjithësi dhe letërsia në veçanti janë botë e imagjinimit dhe botë imagjinare në vetvete. Kur letërsia buron në imagjinatë atëherë ajo ngihet mbi imagjinimin e autorit/subjektit krijues i cili pastaj me anë të shkrimit e objektivon atë imagjinatë dhe krijon botën imagjinare apo “botë-besimin”.

Letërsia është ftesë e autorit që na fton në botën e tij të imagjinuar, në njejtën gjë bën edhe autori i këtij libri i cili gjatë leximit të duket sikur të thotë: Ju ftoi të imagjinoni botëm time.

Ky libër ka rreth 33 tregime, koha dhe vendi i ngjarjes shpesh herë është i përcaktuar duke na lënë kështu në kufitë e realës dhe irealës, imagjinatës dhe iluzioni.

“Ndiqja në heshtje time shoqe tek më ankohej së tashmë përjetonte dhimbje koke si dhe rrahje të shpeshta të zemrës të cilat nuk kishin shqetësuar më parë, pas vizitës që i’bë tek neurologu sipas tij, këto shqetësime nuk do të zgjatnin në kohë, pasi ishin pjellë e ndonjë stresi që e ngacmonte së brendshmi. Ndërsa unë tashmë ndihem pre i një psikologjie të shpërbërë të një vrasësi, kur gjendet ballë hasmit të vet, për ta larguar pa dhe dy nga kjo jetë”.

Tregimet shpalosin anën më të errëta të natyrës njerëzore, të pushtetit, të prapaskenave të vrasjeve, vjedhje dhe trafikimeve për të mitur apo femra në moshë të tëpër të re. “Shpejt kuptova se isha bërë pre e një kurthi trafikantësh të paskrupullt, në të cilin, femra ndihet tejet e pafuqishme t’i bëj ballë… shëndërohet kështu në një “leckë plehërash”, kur!............................

Me ato të përmendin disa nga titujt e tregimeve të këtij libri si: “Më fal, babi”, “Diktatori dhe pastruesja”, “Çika”, “Kasollja varrezë”, “Armiku përballë”, “Vrasës me një gotë”, “Fëmija që qante pranë portit”, “Gjurma e gishtit”, “Vrasësi i poetit”.

Tregimi “Vrasja e poetit” është një kujtim për poetin Trifon Xhagjika ku autori shprehet se ky ishte një tregim i jetuar, “Më kanë mallkuar ndaj edhe unë kërkoj nga dita në ditë një lajmërim për vdekjen time” shprehet autori për poetin në fjalë.

Vlorë dhe bregdeti i saj shpresh na del pothuajse në çdo shfletim të tregimeve të këtij autori. Në tregimin “Diktatori dhe pastruesja” përshkruhet hapësira e rivierës shqiptare me gjithë thesaret që u servis secilit prej nesh kur shpreh se “Për ardhjen me pushime në Vlorë, në këtë vilë lartuar mbi shkëmbinj që binin thikë mbi det, nën një gjelbërim pishash të mocme, thuajse ishte njoftuar krejt kolektivi, ndaj dhe ishin bërë sëmiri krejt përgatitjet që Ai dhe shoqja N të kalonin pushimet pa ndjerë ndonjë shqetësim prej nesh”. Ose në rastet kur jepet e përcaktuar hapësira e zhvillimit të ngjarjeve…. “Duke ndjekur në heshtje dhe gjithë kënaqësi pamjen që merrte ballë nesh bregdeti, sidomos gadishulli i Karaburunit dhe në vecanti ai i ishullit të Sazanit”.

Më anë të këtij libri autori në fjalë na rikujton edhe njëherë, rëndësinë e kohës së jetuar dhe ndjesitë që po njeriu jeton brenda ngjarjës së treguar. Duke jetuar dhe përjetuar situata në mes dy sistemeve arrin deri në brendësi të subkoishencës njerëzore si në rastin kur autori shkruan: “Unë erdha tek ty përpos një njoftimi që ke bërë në media se kërkon të punësosh, veç stafit të ndërtimit edhe një arkitekte. Ndaj unë mora udhën gjer tek ti, për të punësuar vajzën si arkitekte…… bëra të çohesha sërishmi për të ikur, gjinjë i ndjerë pishman me vetveten që kisha marrë udhën gjer këtu për të punësuar time bijë…kur në shtet, persona të korruptuar më kërkonin dy apo tri milionë”.

Esperimenti komunist për tjetërsimin e shpirti të kombit në emrin e diktaturës së proletariatit natyrisht arriti në përmasa të frikshme pasi tentoi shpërlarjen e trurit njerëzor, ku autori në librin e tij shprehet: “Thonë për dose, për hapjen e tyre… një vrimë në ujë dhe aq. Pse, do të thuash ti? Sepse ai sistem bëri atë: i ngjyrosi të gjithë, përjashto të burgosurit dhe një pjesë që…..”.

Ky libër nuk është thjesht sa për të rrëfyër një copë jete krejt të pafajshmë. Ky libër me tregime është një zë që kërkon mbrojtje dhe respekt ndaj individit që ishte gjithë kohën i përgjuar deri në festat ngushtësisht familjare të ditëlindjeve. Është një pasqyrë e një shoqërie ku hapur dhe ditën për diell përgjohej jeta private e çdokujt si një gjë morale dhe brenda normave të realizmit socialist të kohës.

Mendësia e konfliktit të përjetshëm: i së mirës dhe të keqes, ku njerëzit mbahen në armiqësi, ishte një mënyrë motivimi i njerëzve për t’i bërë ata politik e shërbëtorë të diktaturës.

Autori mjeshtërisht i rindërton një skenë që lexuesit të kualifikuar i kujton amfiteatrot e lashtë, futja e sallës së aktiviteteve argëtuese, vendi ku përplasen me intensitetin më të lartë mimica e pjesëmarrësve me britmat nën zë.

Gjatë leximit të librit të terheq vëmëndjen përzgjedhja që autori i bën fjalorit me të cilin shprehet letrarisht si në rastet: sinjalet, alarmi ushtarak, izolimi ushtarak, ushtarët efektiv, kolektivizmi, brigada, pushteti, vija e masave, urdhërat, partia, reparti, derë e hekurt, uniformë, kuvend, krah politik, seancat etj.

Konfliktin autori e gjeneron me stilema të ngjarjes. Në disa tregime si, autori ndërton një tekst në kontekst metaforik, që nga termat që përdor të përgatisin për një situatë policeske hetimi të mende dhe ndenjave të personazheve.

Sulmi psikologjik ndaj indivisi jepet haptas të tregimi “Diktatori dhe pastruesja”, sidomos neve femrave, kryesisht pastruese në këtë vilë të veçantë me emër, kur quhej VILA NUMËR NJË, ndiheshim brenda vetes tejet të zena në ankth, në se do t’i shërbenim si duhej çiftit apo jo, sepse ndryshe… përjetonim ngasjen e keqe të një fëmije kur i futet diçkaje pa e njohur atë, kur… edhe pse vizita e tyre bëhej shpesh, në gjithësesi ndiheshim të zëna në ankth!....

Personzhe anonime, vetem me shkronjën e parë nistore të emrit si tregimin “Diktatori dhe pastruesja” me personazhet si: shoqja N, Ai, shoku L. “Pasi hodhi qetas vështrimin përreth Ai u përqendrua për një kohë në drejtim të detit, ndoshta duke harruar se përbri vetes kishte shoqen N…..”..........

“Shoku L…. drejtori i kësaj vile, u gjënd në çast pranë nesh. Tashmë, ai nuk bënte vërejtje si më parë, kurrë më thoshte ashpër se harxhoja shumë ilaç për të larë enët, sepse ndoshta kishte frikë se mos shoqja N ankohej se ndjente ngacmime gastrike. Shoku L mblodhi urgjent krejt kolektivin. Mendoja se do na falënderonte për sa kishim bërë që çifti të ndihesh sëmiri gjatë pushimeve”.

Personazhet e tregimeve të këtij libri japin pasqyrimin e idealizuar të aktualitetit shoqëror, janë heronj me pamjen e tyre, me gjestin dhe mendimin që ata përcjellin në gjithë veprën.

Personazhet e këtyre tregimeve japin pamjen e realiteit të realizmit socialist, bëjnë veprimin, shprehin ndjenjën dhe tregojnë mendimin e tyre rreth punëve, çështjeve, situatave dhe ideve në të cilat mund të shfaqet i plotë heroizmi i tyre.

Ata realizohen, në punë për ndërtimin dhe për shndërrimin material dhe kulturor të vendit, në luftë për mbrojtjen e atdheut dhe në propagandën për ruajtjen e vlerave ideologjike. Këto janë personazhe që kanë, tri dashuri të mëdha: dashurinë ndaj punës, dashurinë ndaj partisë dhe dashurinë ndaj ideologjisë shprehet Rexhep Qosja në veprën e tij Tri mënyra të shkrimit shqip.

Tema historike është një prej temave që e hasim në tregimet e shkrimtarit si në rastin e tregimit. Në rastin e tregimit “Ismail Kadare dhe konia e mbretit Jorgos”, figura historike e Ismail Qemalit na jepet jo vetëm si vendita në çështjet vendore dhe ato historike, por edhe mënyrën e sjelljes së tij në lidhje me shtetet europiane duke e nisur rrugëtimin e historisë shqiptare si një ëndërr dhe me punë dhe diplomaci ta kthejë në një datë historike duke qëndruar në krye të firmëtarave shekullorë, apo te tregimi: “Dita e fundit e mbretërimit”, ku flet me figura letrare dhe sfidon çdo kohë kur autori shpreh këtë ide në këtë figurë: “Mbreti zbriti shkallët i kaplluar në vetvete si rrallëherë nga një gjendje shpirtërore tejet e rënduar. Pas pak ai u gjend në hollin poshtë, ku zakonisht bëhej pritja e njerëzve të vecatë, sidomos e të huajave”.

“Udhëtimi im nëpër Europë ka vetëm një qëllim: një sahat e më parë të krijojmë një shtet të pavarur shqipëtar!.. megjithatë, edhe pse pranë kam tim bir, në çdo kohë, pas vetes ndjej thikën, thikën që mund të më ngulet edhe nga bashkëkombas të mij, siç është Toptani, i cili paska lënë për një kohë xhandarmërinë në Janinë dhe është gjendur në Vlorë, duke shpifur atje se unë jam bërë vegël e grekut. Gjë e pështirë për të. Harron, harron Toptani se tashmë ka ardhur koha që ne arbori të bëhemi zot të vetes, pavarësisht se të cilës feje ndihemi për të hedhur poshtë sa më parë dushmanin turk! Apo dhe “grabitësit” grek, që!”.

 

Pafajësia shpesh bëhet peng i zhgënjimit, kur ai serviret “I pudrosur”.

 

Murat Gecaj: PSE LEDI KONDI E THURI POEZINË E MALLIT, “PO KTHEHEM!”…

PSE  LEDI KONDI  E THURI POEZINË E MALLIT, “PO KTHEHEM!”…

Nga: Murat Gecaj


L.Kondi e M.Gecaj (Tiranë, 2012)

1.

Para pak ditëve, ashtu siç e kemi praktikë të zakonshme, në këto vitet e fundit, shkëmbeva dy mesazhe me mësuesen e poeten dhe miken time, Enkelejda Kondi-Masseboeuf, banuese familjarisht në Perpignano të Francës. Disa ditë më parë, kisha patur rastin edhe t’i dërgoj e-mail urimi për ditëlindjen e djalit të dashur të saj, Redi. Po, fjalë dashamirësie i kam dërguar asaj edhe për vajzën, Sarën.

Ndërsa në dy mesazhet, që përmenda më lart, kishte edhe një “sekret”, të cilin ajo ma zbuloi, vetëm pasi ngulmova unë. Fjala ishte të më tregonte, saktësisht, se kur do të rikthehej në vendlindje, pra në Shqipëri dhe në Korçën e bukur, ku jetojnë prindërit e saj. Më në fund, ajo më njoftoi,  se do të udhëtonte për në Rinas të Tiranës, me avion, në ditët e para të muajit gusht 2013.

Për sa shkrova më sipër, ndoshta, nuk paraqet ndonjë interes ë veçantë për lexuesit. Po, më shumë, e kam fjalën, që t’u tërheq vëmendjen  të afërmve, miqëve e kolegëve të saj, që e presin me padurim Ledin, se ajo na ka “paralajmëruar” me kohë dhe na e ka zbuluar “sekretin”, që ruante, me poezitë e saj. Pra, hapeni Faqen e Internetit “Facebook” dhe aty do të lexoni vargjet më të reja, në dy poezi të frymëzuara. Poezia e parë e ka titullin,”Aeroportet”. Sigurisht, nuk është e nevojshme ta vendos atë të plotë këtu. Pra, po shkëpus vetëm pak vargje të kësaj poeteje emigrante, që m’u dukën më të goditur:

Udhëtim imagjinatash, 
Ndjesi rrugëve të botës.
Gjysmëdashuri të lodhura,
Gjysmëdashuri të trishtuara,
Braktisur, pra, nga përzgjedhja e fateve.
Aeroportet, vende të dezerta, ku lëmë shpirtin peng…

Ndërsa vjersha tjetër, e cila na e zbulon plotësisht “sekretin” e riardhjes, këto ditë, të Ledit në Atdheun tonë, e ka titullin domethënës, “Po kthehem…“. Edhe nga kësaj po shkëpus pak radhë, që më pëlqyen me shumë:


Po kthehem në Atdhe,
Po vij të ngroh shpirtin e të qetësoj mallin.

Po vij...
Të mbështes kokën në gjoksin e nënës,
T’ia krehi flokët erës, që më njeh, tashmë;
Të eci rrugëve, që më njohin me zemër,
Ma njohin hapin, si trokitjet e zemrës…

2.

Me Ledi Kondin nuk ka shumë vite që njihem. E kam shpjeguar këtë gjë edhe në një recension të njërit nga librat e saj me poezi. Pra, kjo ka ndodhur pikërisht, kur ajo më dërgoi me postë, dy libra të saj poetikë, që nga vendbanimi i saj, në Francë. Në vazhdimësi, ajo erdhi e u takuam dhe u njohëm nga afër, në kryeqytetin tonë, Tiranë. Sigurisht, temë kryesore e bisedave tona ishte letërsia, ishin botimet tona. Kemi shkëmbyer dhe libra tanë, me shënime dashamirëse.

Kopertina e librit më të ri të poetes L.Kondi

Tanimë, emri i kësaj poeteje të talentuar, ku në qendër të poezive të saj ka dashurinë dhe mallin për vendlindjen, është i pranishëm në disa faqe Interneti. Por, kreyesorja, lexuesit shqiptarë kanë në duar disa libra me poezi, varg njëri pas tjetërit. Ja, titujt e tyre: “Shtegtim ndjenjash”, “Ëndrra e një gruaje”, “Loti është grua” e “Një vjeshtë pa ty”. Pasi publikova një recension modest për librin e saj më të ri, Ledi më shkruante:

“Të falenderoj nga zemra, Babush, për fjalët e ngrohta e dashamirëse që ke shkruar për  librin “Një vjeshtë pa ty”, "fëmijën tim të katërt poetik"! Për këtë krijesë të brishtë, që kishte frikë e druhej të dilte në dritën e Diellit, por që, falë shpirtit tënd të madh, ia zgjate dorën dhe me fjalë të ëmbla e të mençura, e bëre të mos i druhej dritës së fortë…”.

Po, gjithashtu, Ledi Kondi ka botuar edhe një libër me poezi të zgjedhura, në gjuhën angleze, pra për lexuesit e huaj, të cilëve u tërheq vëmendjen poezia e një emigranteje shqiptare.

Në mbyllje të këtyre pak radhëve, i urojmë nga zemra  mirëseardhjen në  vendlindje, mësueses dhe poetes, tashmë të njohur e të pëlqyer nga lexuesit, Enkelejda Kondi. Pra, ajo do të vijë sërish në vendin më të bukur dhe më të dashur për të, të cilin e ka përherë në zemër, nuk e harron kurrë dhe që, vazhdimisht, ka qenë e do të mbetet burim i pashterrshëm frymëzimi në krijimtarinë e saj, të pasur e cilësore.

 

Tiranë, 1 gusht 2013

 

Murat Gecaj: “VJERSHAT E MIA BËHEN NJËSH ME NATYRËN, ME SYTË DREJT KALTËRSISË SË DETIT…”

“VJERSHAT E MIA BËHEN NJËSH ME NATYRËN, ME SYTË DREJT KALTËRSISË SË DETIT…”

(Bisedë me poeten durrsake, Alma Begaj)

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë


Ku po vështron Alma Begaj?

1.-Përshëndetje, Alma! Është kënaqësi, që po bisedojmë bashkë…Në këto çaste, sjell ndërmend se si, fillimisht, jemi “njohur” përmes Internetit, kësaj shpikjeje ndër më të bukurat e njerëzimit. Nuk di për ty, por unë ruaj diçka prej tyre, në “arkivin” tim…

-Përshëndetje, Babush i nderuar! E gjithë kënaqësia për këtë bisedë është imja dhe a e dini se pse? Sepse, së pari, kur mendoj “nofkën” Babush, (me të cilën ju drejtohen jo vetëm nipat e mbesat, por mjaft miq e kolegë tuaj, madje edhe të moshuar), më kapë menjëherë një ndjesi bije, sikur jam ulur pranë babushit tim, me dëshirën për t’i folur e treguar gjithë ditën, kur jam larg tij.

Së dyti, përveç faktit se jemi “njohur” (lexuar e këmbyer e-maile, komente dhe opinione) përmes botës virtuale (Internetit), mezi kam pritur që t’u takoja nga afër, në ndonjë nga veprimtaritë artistike-letrare dhe asnjëherë nuk e kam patur një rast të tillë. Përgatitja e botimi i kësaj bisede, më duket si një mundësi për të shprehur më shumë, se sa në “ritualet” e virtualitetit.

2.-Tani, le të hyjmë drejt e në temën e bisedës sonë…Pra, kur e ke nisur, për herë të parë, krijimtarinë letrare dhe cilat janë arritjet e tua, deri më sot?

-Oh! Gjithnjë ka një “herë të parë”, e cila mbahet mend, si të ndodhë në këtë çast, tani. Nuk e di, nëse erdhi vargu tek unë apo shkova unë tek ai. Mendoj se kjo gjë ka ndodhur që herët. Ndoshta dhe jo shumë, por unë gjykoj se me vargun jam marrë që nga lindja, ardhja ime në jetë. Them që nga lindja, sepse kujtoj mjaft nga shprehjet e nënokes sime të ndjerë (nënës së babit tim) në formë vargjesh, që rimonin aq bukur dhe kishin tinguj këngësh, që edhe sot i kam në vesh e të cilat m’i thurte ajo, aty-këtu, për të më ledhatuar, si: “Alma si serma, kolopuçe të ka nëna, / topsheqere e nënës, sot i ngjake hënës. / Alpinushe sylarushe, të ka nëna si ketrushe…” etj etj.

Kam lindur në qytetin e Beratit, ku ishin prindërit e mi, në vitet ’60-të të shekullit të kaluar. Filloren dhe 8-vjeçaren i kam mbaruar në shkollën e muzikës, në qytetin e Lushnjës. Kam studiuar për violinë, më pas kitarën dhe, natyrisht, veglat muzikore më kanë ushqyer me magjinë e vërtetë të artit. Edhe të mesmen e kam mbaruar në Liceun Artistik “Jakov Xoxa”, në Fier, për fagot. Këtë instrument e studionin rrallë, në ato vite, por ende më të rralla ishin femrat (ndoshta, klasifikohesha e vetmja femër në Ballkan atëherë). Ndaj shpesh, në provimet semestrale, vinin të më dëgjonin edhe prej matanë dheut mëmë. Kjo nuk ishte e çuditshme për mua, që as kisha dijeni, se kush më dëgjonte dhe çfarë diskutonte për mua në sallën e saxhos.  Dymbëdhjetë vjet radhazi, muzika ka qenë ajri dhe fryma ime. Pra, nuk janë pak, për t’u gatuar me ndjenjën e melodisë në vesh dhe shpirt, për t’u edukuar me elitën muzikore dhe artin, në përgjithësi. Aty nga fundi i vitit të dytë, në shkollën e mesme, kur po organizoheshin mbrëmjet e matures ’85, shumica e shokëve dhe shoqeve, si traditë, kërkonin të mbushnin “blloqet e kujtimeve”, me shënime e vizatime. Ndërsa unë, e mbaj mend që, në atë periudhë, kam filluar t’i “mbush” blloqet e tyre me vjershat e mia të para, në vend të shprehjes së mendimeve. Hmm, fjala mori dhenë dhe askush nuk i linte bankat e shkollës, pa marrë “bekimin” me vargjet e mia.

Me mbarimin e Liceut, më 1987, më emëruan mësuese muzike, larg qytetit, ku banoja me prindërit e mi, pra në kodrat e Divjakës. Endesha në mes arash e parcelash, për orë të tëra, deri sa të mbërrija në shkollë për mësim. Mendojeni dimërin me shira ose verën e nxehtë, e cila shtohej edhe më shumë, kur ishte koha e korrjeve të grurit. Shpesh, zetorët ishin mjetet, me të cilat mund të bënim një copë udhë. Gjithësesi, nuk i harroj shtatë vitet e jetës sime, të rendura rreth e qark Myzeqesë. Kjo përvojë, sido që ishte, gjendet në disa prej vjershave të mia, kur bëhem njësh me natyrën, kur ujtohem si bima prej shiut, kur lëkundem me erën e fushës, kur tretem me retë në hapsirë ose kur ndodhem me sytë drejt kaltërsisë së detit të pafund…

Në vitet e mëkëtejme, pasoi një “heshtje” e brendshme, pasi dihet që periudha e tranzicionit na “trazoi” të gjithëve. Njëherazi, kam shkruar në fletoret e mia “të fshehta”, por që fatkeqësisht, bashkë me bibliotekën time të vyer, në vitin 1993, m’u dogjën të gjitha, nga një shkëndijë zjarri, e cila përfshiu dhomën time! Peng i kam partiturat e shkruara me kujdes, nga veprat e Moxartit, Schumann, Schubert, Beethoven etj., të cilat ishin unike. E, megjithatë, sado që përpiqem, nuk gjej në kujtesë asnjë krijim të hershëm, veç disa grimcave të gjinisë së Hajkut, të cilat m’i kishte ruajtur një mike imja (fletoren e kishte ajo për ta lexuar dhe daton: 12 shkurt 1983).

Në vitin 1995, u bëra nënë dhe nisa t’i përkushtohem tërësisht engjëllit tim, Adelaidës. Nga viti 1996 dhe deri në mesin e 1998, emigruam në Greqi, me familjen e sapongritur. Pastaj u rikthyem në atdhe, në qytetin e Durrësit, ku banoja tashmë prej nga martesa, e zhgënjyer dhe pa shpresë, se do mund të filloja punë, në profesionin tim. Ndërkohë, etja për të lexuar nuk kishte reshtur tek unë. Duke parë oferta të ndryshme në tregun e punës, fillova disa kurse intensive në fusha të disallojshme. Së pari, kreva një kurs për stilim dhe prerje në parukeri, por nuk e ushtrova asnjëherë këtë zanat. Më pas, bëra njëherësh dy kurse, në fushën e administrimit dhe babysitter-it. Ndërkohë, gjeta punë në një rrobaqepësi, ku punova për gati dy vite dhe këtë gjë e vlerësoj për përvojën, që mora aty. Më tej, për afër dy vite, kreva kursin e kompjuterit dhe arrita të fitoja “Master Passport European”, në fushën e elektronikës. Më 2001 e deri më 2003, u punësova në sektorin privat, menaxhere e një kopshti privat, në Durrës. Ndërkohë, vazhdimisht kërkoja punë në arsim, në profilin tim. Ja arrita qëllimit, vetëm në shtator të vitit 2003 dhe nisa punë mësuese në shkollën e mesme “Benardin Qerraxhia”,  po në qytetin tonë, ku shërbej dhe tani. Krahas punës, kreva edhe studimet në Fakultetin e Shkencave të Edukimit, në Degën e Edukatës Qytetare, të Universitetit “A.Xhuvani”, Elbasan.

E gjithë kjo periudhë, ka qenë e mbushur plot me përvoja, si të ëmbla dhe të hidhura. Por asnjëherë nuk ma prishën “nektarin” e brendshëm, me të cilin ushqeja shpirtin tim.

Kopertina të librave, nga autorja Alma Xhelal Begaj

Cila është krijimtaria ime? Ah!... Pas gjithë kësaj, që u tregova, “heshtja” ime  shpërtheu dhe, bashkë me të, ndërkohë, kishte marrë hov zhvillimi i kibernetikës. Si fillim, shkruaja në vebsite të huaja, në ato italiane më së shumti. Duke qenë se shkruaja shqip, ndihesha më e lirë në gjithçka shkruaja, se mendoja që askush nuk ma kuptonte gjuhën!?(ha,ha)...

Më pas, një mik më ndihmoi të hapja një faqe Interneti, që ta përdorja si “Ditarin” tim vetjak, ku askush nuk mund të hynte (e kam ende dhe sot). Se nuk u besoja më fletushkave, që më humbisnin, sa herë ndërroja çantën ose edhe fletoreve, të cilat dikur më ishin djegur. Pas shfaqjes sime në rrjetin social të Internetit, publikimit të disa cikleve me poezi, në vebsite të ndryshme, si dhe gazeta elektronike (ku më keni shkruar, se keni lexuar dhe juve) ose edhe në revista të respektuara letrare, sikur mora edhe “zemër” të re për t’u përballur me kritikën letrare. Shumë, shumë kam publikuar. Disa nga poezitë e mia janë botuar në revista periodike letrare-artistike, si “Obelisk”, “Pegasi” e “Art Jonian”, në antologji poetike, si “Korsi e hapur- 2”, “Galaktika poetike, Atunis”, “Lotët e virgjër” etj.

Po aq sa vjersha janë botuar e publikuar, ndoshta, më shumë janë në “ngrirje” brenda ditarit tim. Por, vetëm para tre vitesh, arrita të bëja botimin e librit të parë,  me titullin, “Shikim që sfidon distancat”, i cili përmbledh 118 poezi. Ndërsa më tej, botova vëllimin e dytë poetik, me titullin “Farfurima e shpirtit”, që përmban 80 poezi.

3.-Si ka ndikuar fakti, që ti jeton, punon e frymëzohesh në brigjet e Detit Adriatik, pra në qytetin e lashtë dhe të bukur të Durrësit?

- (Ha,ha,ha!) Deti? Ai, ka qenë, është dhe do të mbetet i vetmi “dashnor” i imi, që kurrë s’do më tradhëtojë. Deti Adriatik, mbart brenda qytetin e Durrësit, me gjithë historinë e tij të hershme. Ai mban brenda dhe mua, mos harro! E di? Unë jetoj dhe punoj në Durrësin e bukur e të lashtë, por magjia e tij më ka bërë të ndihem sirenë e detit. E them me bindje të plotë këtë, pasi në çdo lloj situate emocionale të ndodhem, edhe pse jo shpesh fizikisht, sikur notoj ujërave të tij, në çdo njëzet e katër orë, në secilën ditë të vitit. Atje, përballë tij, ai më vështron dhe ma thith shpirtin, ma tret, ma vorbullon, ma mbush me qetësi dhe paqe, e ma risjell në trup, sërish. Ndërkohë, unë bëhem fëmijë i lumtur dhe luaj me çdo valë, i them të pathënat e mia dhe ai nuk bën zë. Nëse rikthehemi te pyetja e parë, ikni e bëni “kompromis” me detin, që të t’ua tregojë “sekretin” tim…Si ka ndikuar bregdeti në frymëzimin tim? A mund të përgjigjem, me disa vargje? Ja, ato:

Tek shkëmbi në bregdet,

Ulur këmbëkryq

E dëgjoj si më flet.

I flas me zë të ulët,

Ulur këmbëkryq

Me duart bërë grusht.

Mbushem me të

E veç ai më mbush.

Kur shkoj para tij,

Me një gllënjkë e përpij!

Shpresoj të kem dhënë përgjigjen, që dëshironi, Babush! J

4.-Sigurisht, ti lexon autorë të ndryshëm…A mund të veçosh ndonjërin prej tyre, si shqiptar e të huaj dhe përse të pëlqen?

-Natyrisht, vazhdoj të lexoj shumë, çdo ditë, deri sa më mbyllen sytë. Po, për ta bërë më të thjeshtë, po citoj disa autorë, që më kanë lënë mbresa, qysh nga fëmijëria dhe adoleshenca. Sepse, shpesh nëna ime, më thërriste me dashamirësi: “Hutaqe, ha bukë, kur ulesh në tavolinë dhe mos lexo më!”. Ndërkohë që unë as dëgjoja ç’më thoshte ajo dhe vazhdoja të lexoja, duke harruar të fusja një kafshatë bukë në gojë!? Autorët, që kam në mendje, nga periudha e adoleshencës, janë: Petro Marko, Lasgushi, Kuteli, Jakov Xoxa, Noli e Migjeni, por dhe Esenin, Bajron, Berns, Neruda, Remark, Heminguej, Markez, Ricos, Tolstoi, Pushkin, Borges, Kafka, Osho dhe mjaft të tjerë…

Oh, aq shumë kam lexuar dhe vazhdoj të lexoj, sa shpesh mes miqësh them: “E kam kokën si një magazinë pa inventar!...”. Me këtë dua të them se, që nga koha kur m’u dogj biblioteka e familjes, jam përpjekur të bëj zëvendësimet e titujve të librave. Por disa nga librat ende nuk i kam gjetur. E, megjithatë, e them me krenari se kujtesa, hera-herës, më mbetet te veprat e para artistike, të raftuara në bibliotekë, si: “Ana Karenina” e Leon Tolstoit, “Tom Sojeri” dhe “Hakelber Fini” nga Mark Tvein, “Lumi i vdekur” nga Jakov Xoxa, “Nata e Ustikës” nga Petro Marko, “Tregime të moçme shqiptare” të Kutelit etj etj. Nuk mund t’i rreshtoj sot gjithë librat, që kam lexuar ose rilexuar, pasi nuk dua të renditem si një lexuese “absolute” e gjithë veprave më të arrira të autorëve të huaj ose shqiptarë. Por, mund të them me kënaqësi, se vazhdoj të lexoj letërsi artistike dhe njëkohësisht vepra të tëra, me përmbajtje historike, filozofike e sociologjike, nga autorë vendës e të huaj. Kjo literaturë zë një vend të rëndësishëm në bibliotekën time. Meqë kam rastin sot të shprehem për librin në përgjithësi, një vend të veçantë e të rëndësishëm zë tek unë edhe hapësira e botimeve poetike, proza, essatë, studimet etj., nga miqtë e mi, të cilat më janë dhuruar prej tyre, në takime përurimesh të ndryshme.

5.-Para se të bëhet njeriu shkrimtar ose poet, mësues, artist etj., ka një udhë të mëparshme në jetë…Pra, a mund të na tregosh diçka më tepër për këtë gjë, si dhe për punën, familjen etj?

-Ha,ha,ha! Unë nuk di të jap përgjigje për udhën e shkrimtarëve ose poetëve, sepse nuk e fus veten në një “rang” të tillë. Madje, as në rangun e artistëve. Por mund të ritregoj udhën time mësuese, që e sqarova më sipër. Vetëm se dua të shtoj diçka për këtë çështje. Me fjalën “Mësues”, unë kuptoj një njeri, i cili në çdo sekondë të jetës së tij nuk resht së mësuari, së pari, vetëveten, me qëllim që të jetë i aftë dhe të dijë të japë nga vetja, për të tjerët. Ndaj dhe unë, çdo ditë, përpiqem të mësoj. Kjo është udha ime, në të cilën kam 26 vjet, ku eci dhe që, në çdo hap, mundohem të lë shenjë, sado të vogël.

Gjatë këtyre viteve, siç e tregova edhe më sipër, asnjëherë nuk jam përpjekur që të mos eci përkrah me kohën, me të rejat e shekullit. Me këtë dua të kujtoj kujdesin, që kam treguar dhe vazhdoj të tregoj në përmbushjen time intelektuale, gjë e cila nuk arrihet pa vështirësi. Pas kaq përvoje, duke theksuar faktin se jam një femër, jam një nënë, një bijë, ndihem vërtetë me fat që ekzistoj, falë dy prindërve të mi të mrekullueshëm e të thjeshtë, falë vajzës sime të dashur, Adelaidës, që m’i mbushin çastet e jetës me kënaqësi e optimizëm.

5.-A të ka mbetur ndonjë gjë tjetër “merak”, për ta shtuar në këtë bisedë tonën?

-Profesor Murati, “meraku” im është vetëm një: T’u falënderoj nga zemra për gjithë sa trajtuam së bashku, rreth jetës e punës sime dhe për durimin, që patët. Ishte kënaqësi për mua të bisedoja me një njeri të veçantë si ju, publicist e studiues i njohur, autor i disa librave, sidomos nga historia e arsimit dhe e mendimit pedagogjik shqiptar. Respekte maksimale prej meje dhe ju uroj gjithçka të bukur, në jetë e familje!

-Shumë faleminderit për urimet, Alma! Por, në mbyllje, dua të them diçka… Pak më lart, më tregove për autorët tu më të pëlqyer, për leximin e librave të kolegëve e miqëve, që t’i dhurojnë. Kam kënaqësinë që edhe unë, në takimin më të parë, të dhuroj ty, libra të mi. Ndër ta, ende kam libra: kushtuar pedagogut e mikut tim të ndjerë, prof.Bedri Dedjes-Akademik dhe shkrimtar i njohur; për mbesën time të dashur, me titullin “Dorela” dhe, së fundi, libër me shënime e mbresa nga vizita ime në Suedi, në prillin e vitit 2012…Sigurisht, në bibliotekën vetjake do të vendosi me kënaqësi edhe dy librat tu me poezi dhe presim botime tjera të reja, pasi ti shkruan e shkruan, pandërprerje…

Së fundi, të falënderoj për përgjigjet tua të bukura e të sakta, me frymëzimin e një poeteje dhe artisteje muzikante. Përmes tyre, lexuesit do të krijojnë një mendim më të plotë për jetën dhe krijimtarinë tënde, me sytë e ngulur gjithnjë nga deti, nga Perëndimi apo jo? (ha,ha).

 

Tiranë, korrik 2013

 

Murat Gecaj: “POEZIA IME LINDI NË ATË VEND, KU UNË VURA KOKËN SË PARI…”

“POEZIA IME LINDI NË ATË VEND, KU UNË VURA KOKËN SË PARI…

” (Bisedë me Anila Dahriun, emigrante në Kalabri të Italisë”

Nga: Prof. Murat Gecaj publicist e studiues-Tiranë

Poetja Anila Dahriu 1.

-Besoj të kujtohet që, së pari,  ne jemi takuar e njohur në një veprimtari të bukur, që u organizua në Tiranë, me rastin e përurimit të disa librave të rinj…Çfarë mbresash ruan nga ajo ditë? -Përshendetje, Profesor! Po, vërtet ishte një ditë e veçantë, ku përveç rrezeve të ngrohta të qershorit 2011, që mbështillnin qytetin e Tiranës, ato kishin mbështjellë dhe shpirtin tim, ardhur nga  gulçet e emocioneve, që ndieja. Unë vija aty nga larg, për paraqitjen e librave të mi,"Lërmë të vij me ty” e "Mos ma lëndo ndienjën",të përkujdesur nga Pilo Zyba, i cili ishte protagonisti i organizimit të kësaj ngjarjeje. Bashkë me mua ishin dhe dy krijues të rinj të talentuar, Dëshira Haxhi dhe Sajmir Hide. Ajo, që më mbushi më tepër me emocione të vençanta dhe më frymëzoi pa masë, ishte fakti që, pikërisht atë ditë, bëhej dhe përkujtimorja e poetit të njohur Vehbi Skënderi. Pra, ndihesha mjaft e privilegjuar, që pikërisht librat e mi dhe të kolegëve, u përuruan edhe në nderim të këtij poeti të madh  të vendit tonë, ku unë dhe miqtë e mi dhamë ndihmesën tonë modeste edhe financiarisht, për realizimin e asaj veprimtarie të bukur e të paharruar. U ndieva, me gjithë mend mirë, ndërmjet njerëzve mjaft të njohur të letrave shqiptare. Me kënaqësi prita aty përgëzimet, si dhe kritikat e tyre dashamirëse, një shtysë kjo për të ardhmen në ktijimtarinë time.

2.-Jo vetëm për mua, por dhe për lexuesit e këtyre radhëve, është me interes të dimë diçka më shumë për jetën tënde: prejardhjen, shkollimin, familjen, punën etj. -Unë kam lindur në qytetin e Vlorës, më  25 maj 1970, nga një familje e thjeshtë çame. Prindërit e mi emigruan në Shqipëri, në vitin 1945, të detyruar nga persekutimi dhe shfarosja e kësaj etnie në trojet e tyre stërgjyshore, në vendin fqinj grek, ku ua pushtuan me dhunë të gjitha tokat dhe pasuritë e lëna. U rrita nën kujdesin dhe edukimin e tyre të rreptë, pasi vetë koha të detyronte të krijoje një murajë mbrojtëse për të mbijetuar, në atë periudhë të errët të diktaturës komuniste. Isha fëmija më i vogël, në një familje të madhe, me 8 fëmijë. Prindërit e mi, me sakrifica të mëdha, u munduan për shkollimin tonë, që ishte një nga kërkesat e tyre më tëe ligjëshme dhe kryesore ndaj nesh. Im atë, një intelektual i thjeshtë, ekonomist në një nga ndërmarjet buqësore të qytetit, u përkujdes gjatë tërë jetës së vet, mes mijëra vështërsive, të na krijonte një strehëzë dhe të gjitha materialet e mundshme për jetën tone, mjaft të ndërlikuar nga regjimi i kohës. Më pas, njëri-pas tjetrit, secili nga ne fëmijët, përkujdesej për më të vegjëlit. Nëna ime ishte mjaft kërkuese, ndaj ne fëmijëve. Ajo punonte në ndërmarjen e konservave të qytetit dhe, falë saj, krijova karakterin tim të forte dhe arrita t’i përballoja me guxim, më vonë, të gjitha “betejat” e jetës sime. Këtu, nuk mund të lë pa përmendur as gjyshen, “fatën mbrojtëse”, e cila zuri një pjesë të rëndësishme në jetën time. Qëndrova me të 22 vjet, po aq edhe me tim atë. Por vdekja e pamëshirshme m’i mori njëri pas tjetrit, brenda një viti. Ndoshta, kjo periudhë ka qenë më e vështira e jetës sime dhe ndikoi në formimin tim të mëtejshëm. Pra, u gjenda ndërmjet shndërrimeve kolosale të vendit tim dhe humbjes së njerëzve më të dashur të jetës sime. Më tej, mua do të më mungonte gjatë, ajo strehëz e dikurshme, ai udhëheqës i hapave të mi në jetën time,  duke u ndodhur në të  papriturat e saj. Se nuk do ta kisha më atë ngrohtësi të gjyshes sime, kur natë e ditë thurte  uratat dhe fjalët më të ëmbla për mua, kur i shërbeja  me aq zell e dashuri. Në vitin 1988, mbarova shkollën e mesme industriale, në degen mekanike. Vendosa që mos të vazhdoja më tutje, pasi prirjet e mia i takonin degës së letërsisë. Gjatë atyre viteve, deri më 1991, punova në një nga ndërmarrjet e qytetit. Ndërkaq, të gjithë do të gjendeshim përpara një gjigandi të furishëm dhe të domosdoshëm, të ardhur si papritur. Pra, ndodhi mrekullia: shndërrrimi i sistemit, fryu furishëm era e demokracisë edhe në strehëzat tona. Po, vallë, a do të ishte kështu?! Më 1996, pasi doli në dritë libri im i parë me poezi, "Porta e vetes", redaktuar nga shkrimtari Bardhosh Gaçe, vendosa t’i nisja studimet në degën gjuhë-letërsi, të Universitetit "Eqerem Çabej", në Gjirokastër. Isha shumë entuziaste dhe pse vështirësitë ekonomike I kiushim të mëdha. Isha futur në këtë udhë me forcat e mia dhe përkrahjen e nënës sime, pra që të studioja dhe ta realizoja ëndrrën time. Por, fatkeqësisht, isha e detyruar të mos i vazhdoja studimet, nga situatat e ndera, që u krijuan në qytetin tim. Pikërisht në atë vit u njoha me bashkëshortin tim, me të cilin dhe sot udhëtojmë në “binarët” e jetës, të cilën e kemi krijuar bashkë. Këto vite kanë qenë dhe janë vitet, që kanë ndikuar dhe në formimin tim letrar. Pasi vendosa të lija vendin tim, më 17 mars , me anijet fantazma, në kërkim të së ardhmes, u shkëputa për një periudhë të gjatë nga endrra ime e dikurshme, duke futur në folenë, jo të harresës, tragjeditë e asaj kohe dhe kanalin e Otrantos, pas një jave të mbërritjes në anën tjetër të Adriatikut. Lashë kështu pas qytetin tim dhe vendosa të isha shpëtimtare e jetës sime, duke u përkujdesur me shpirt edhe për  mbesën. Pas vdekjes së babait tim, u përkujdesa për edukimin dhe mirërritjen e saj...E kujtoj mirë atë ditë marsi, kur e shtrëngoja atë fort në gjirin tim, mes dallgëve të furishme, që mund ta gëlltisnin anijen tonë, me 400 veta brenda. Por, tani pas kaq vjetësh, jam shumë e gëzuar, që mbesa ime ka krijuar familjen e saj dhe jeton në Romë, bashkë me burrin e një vajzë. Më duket se ende i dëgjoj krismat e atij mëngjesi marsi, kur me kallashnikov në dorë, banditët qëllonin në ajër, drejt qiellit, për ta trembur turmën, e cila afrohej me synimin që të hipnin në anijen karakatinë...Ende më ngjan se dëgjoj klithjet e fëmijëve dhe ngashërimet e nënave, kur përcillnin fëmijët e tyre drejt një bote tjetër, të panjohur...Unë isha më me fat, ndoshta, për ta shkruar një ditë këtë ngjarje të kobshme, se sa fqinjët e mi. Se, pas një jave, ata i gëlltiti deti i madh e u bënë ushqim për peshqit?! Ndaj, kur mbërrita në krahët e të ardhmes, bashkë me mbesën time, aq të tronditur dhe të zhytyr në të vjella,vendosa të luftoja ankthet e përmbindshme, që kishin pushtuar shpirtin dhe trupin tim. Fillova t’i kushtohem me të gjitha fuqitë e mia jetës së re dhe mbesës sime. Duke iu shkëputur shkrimit dhe endrrës sime për të dëshmuar, i ruajta atje kujtimet e mia, në “sëndukun” e viteve, që kalonin dhe nuk doja t’i zgjoja... Aktualisht,  jetoj në Pietrapaola të Kalabrisë, që është vendi i lindjes së tim shoqi. Këtu jemi transferuar para 4 vjetësh. Një periudhë të gjatë jetova, bashkë me familjen time, në Firence, ku kishim nisur të ndërtonim të ardhmen. Më 2008, pas krizës botërore, e cila preku dhe familjen tonë, filloi një betejë ende më e ashpër për mbijetesë. Pas 2 vjetëve, humba përgjithnjë dhe nënën time, që ishte një goditje tjetër e rreptë e fatit për mua. Por, si gjithë betejat e jetës, dhe këtë herë fitoi thjeshtësia dhe kuptimi i vlerave të saj...Dhe, si i thonë në një shprehjeje, pas një të keqeje, vjen një e mirë. Kështu, unë iu riktheheva ëndrrës sime të shkrimit. Aktualisht, në sezonin e verës, punoj në studion time (sallon estetik) dhe në muajt e dimërit përkujdesem për leximin dhe studimin e autorëve të mi të pëlqyer,  si shqiptarë dhe të huaj. Po, përgjithësisht, lexoj shumë letërsi të huaj, e cila ndikon dhe mbushë forminin tim letrar. Më kryesorja, është përkushtimi ndaj familjes sonë, përkujdesja dhe edukimi i fëmijëve, Davide dhe Simone.

3.-Siç e treguat edhe më lart, ashtu si mjaft të rinj e të reja shqiptare, ka disa kohë që ndodhesh në emigracion, në Itali. Si e përjeton ti këtë gjë dhe si i mban lidhjet tua, me vendlindjen e Shqipërinë? -Po, kam 17 vjet larg Atdheut. Por, njëkohësisht, gjatë kësaj kohe, tashmë, jam përshtatur plotësisht dhe me Italinë fqinje. Këtu doja të theksoja, duke iu përgjigjur sinqerisht pyetjes suaj, që emigrimin e kam përjetuar thekshëm dhe shumë ashpër, në vitet 1993-1994, kur gjendesha me vëllezrit e mi, në  qytetin Bari. Ishte i pakët qëndrimi ynë aty, vetëm një vit. Pastaj jam detyruar të kthehem në vendlindje për shkak të sëmundjes të tim eti, i cili u nda përgjithnjë nga jeta, pas dy muajve. Ky ishte dhe grushti më i forte, që jeta më dha. Nëna ime jetonte vetëm me mbesën time 13- vjeçare, sepse motra ime u rimartua me një person,  që sipas tyre, nuk mund të bëhej kurrë ati i saj... Përsa i përket intregimit tim, në këtë vend të huaj, mund të them se ishin mundësitë më të mëdha, që t’i hidhje themelet e jetës tënde. Se isha në moshë rinore dhe me aftësi intelektuale. Ndërsa disa bashkatdhetarë, për fat të keq, të shihnin si një “specie të çuditshme”, se unë kisha vendosur të kapërceja detin, pa “kurorë martese"?! Në atë mars të mbërritjes në Itali, siç e përmenda dhe më lart, kërkoja të projektoja dhe te realizoja jetën time, në një fushë të re. Dhe kjo ishte ajo e  bukurisë. Me durim dhe studim, tre vjet vijova në shkollën e Akademisë së Trukut, duke arritur atë që desha. Natyrisht, pengesat ishin mikroskopike, sepse pata ndihmesën e pakursyer të  bashkëshortit, Mikele Longo, i cili më ka mbështetur në të gjitha nismat e mia. Kështu, pra, dhe integrimi im, ishte më se i kuptueshëm dhe i realizueshëm. Në lidhjet e pandara me Shqipërinë, jam munduar të kem një raport sa më konkret. Si familjes dhe bashkatdhetarëve  të mi, nuk u kam rrëfyer “pekulet” e fatit të mirë në emigracion, po sinqerisht, vështërsitë dhe pengesat e shumta, që mund të paraqiten në një vend më të intreguar me kohën, në dallim prej nesh... Kam ardhur në vendlindje, kur m’u kanë paraqitur mundësitë, si dhe mbaj lidhje me të afërm, kolegë krijues, miq e dashamirë, me mjetet e shumta të ndërlidhjes, që janë sot. Sigurisht, malli im për Shqipërinë është i madh e dashurinë për të përpiqem t’ua edukoj edhe fëmijëve të mi.

4.-E përmendëm edhe në fillim të kësaj bisede se, një “pikë e dobët” e jetës  tënde të përditëshme, është krijimtaria letrare. Kur ke nisur të shkruash poezi, cilat janë librat e botuar, deri tani dhe a mund të na thuash diçka, shkurt, për  tematikën dhe përmbajtjen e tyre? Po në prozë, a shkruan? - Po, vërtet, pika ime e dobët është krijtaria letrare, është si ajo rrjedhja e gjakut në dejet e mia, ku e ndiej të tërën, përjetoj drithërimën e shpirtit. Se, kur më vjen frymëzimi, duhet patjetër të gjendem përpara një letre të bardhë, me laps në dorë ose përpara ekranit të kompjuterit. Kështu, ndodhem nën sfondin e një muzike të lehtë, që më shoqëron gjatë këtyre ndjenjave  të përjetuara, nën ethet e emocioneve. Kam shkruar që herët. Më kujtohet se isha vetëm 10 vjeçe dhe, herë- herë, dëgjoja gjyshen time nën dritëzën, që hynte nga dritarja e dhomës, ku ajo shpesh ulej pranë shtratit dhe arnonte gjunjët e varfërisë sonë. Këndonte në vaje dhe lotët i rridhnin çurk, në faqet e saja të reshkura, tashmë, nga vitet. Ndërsa unë i afrohesha, duke i thënë: “Nanë, pse qanë në këtë mënyrë, se nuk ka vdekur askush?!” Ajo më buzëqeshte me dashamirësi, më përkëdhelte krelat e verdha e më përgjigjej: "Si kujton ti, bija ime, nana jote nuk ka pasë halle në këtë jetë, nuk e ka takuar vdekjen e fëmijëve të saj? Tokën e lamë të përgjakur me skeletërat e prindërve dhe grumbuj të pafajshëm njerzish të hedhur nëpër gropat e skëterrës, pa patur faj!" Sigurisht, unë tmerrohesha, kur dëgjoja këto rrëfime të saja tronditëse dhe mendoja se isha fëmija më e lumtur, sepse, deri në atë kohë, kisha njohur vetëm ngrohtësinë. E vështroja mendushëm, se isha një fëmijë shumë kureshtare dhe  pëshpërisja me vete:”Po, po...Një ditë, dua ta shkruaj këtë histori....”. Poezia ime lindi në atë vend, ku unë vura kokën së pari, mes tufaneve dhe klithjeve të para rinore. Kështu,i mblodha ato në një tufëz dhe  vendosa ta botoja librin e parë, me titullin "Porta e vetes". Në vazhdimësi, në vitin 2010 botova librat me poezi, "Lërmë, të vij me ty" dhe "Mos ma lëndo zemrën",nën përkujdesjen e  mikut Pilo Zyba. Ndërsa, pa u ndalur, një vit më vonë botova dhe dy libra tjerë poetikë, të fundit nën përkujdesjen e shkrimtarit e publicistit Albert Zholi, me titujt "Drithërim Zane" e "Drejtë të panjohurës"... Është kënaqësi t’u tregoj se, këto ditë, do të dalë nga shtypi dhe libri im i i ri me poezi, shqip-italisht. Së bashku me poeten dhe shkrimtaren  e talentuar Fatime Kulli, përzgjodhëm poezitë e mia më të mira. Ndërsa  prof.dr. Klara Kodra u përkujdes për përkthimin e tyre dhe kështu e realizuam vëllimin e ri, “Fra le costole del peccato”("Nëpër brinjët e mëkatit"). Në fillim, përurimi do të bëhet këtu, ku jetoj dhe në 5 vende të tjerë, me etni arbëreshe të Kalabrisë. Kështu, ata do të kenë rastin të njohin më nga afër një pjesë nga kultura e stërnipërve të legjendarit tonë, Skënderbeut. Por edhe në prozë kam provuar të shkruaj që herët. Më kujtohet se, pjesët që shkruaja, ia lexoja nënës sime të paharruar dhe mikes  sime, Natasha Kasneci, e cila ishte shtysja ime e parë dhe që këmbënguli të zhytesha në fushën e letërsisë. Ajo ka një pjesë të sajë në ndikimin e formimin tim letrar, pra ishte mësuesja ime e parë. Siç duket, ajo kuptoi shumë tek unë dhe për një periudhë kohe, 1994-1997, më ndoqi me zell. Prandaj, i jam gjithnjë mirënjohëse, për këtë gjë.

5.-Me kënaqësi kam parë dhe lexuar në faqe të ndryshme Interneti, që ti publikon pandërprerje krijime të reja. Nëqoftëse nuk përbën “sekret” (ha,ha), cilat janë planet tua për botimin e librave tjerë , në të ardhmen?

- Së pari, po u tregoj se dita ime fillon kështu…Ngrihem herët në mëngjes. Pasi shfletoj internetin, në fb, ndalem te një poezi, tregim ose shkrim publicistik. Informohem për gjithëçka, për ndodhitë e ditës, aktualitetin, si të vendit, ku jetoj dhe vendlindjes sime. Kështu, mund të them me bindje të plotë, ato bëhen shkas që unë të shkruaj e të publikoj sadopak aty.

Jam pragmatiste, më pëlqen çasti dhe sajoj diçka, me ndihmën e fantazisë...Më vonë, dhe kjo ndodhë pothuajse çdo ditë, sidomos në stinën e dimërit, kam krijuar disiplinën time të punës së të shkruarit. Lexoj e studioj për  disa orë dhe më tej shkruaj diçka të shkurtër, ndonjë esse. Ndërsa më vonë zhytem te romani i sapofilluar, derisa koha e frymëzimit ma lejon, më tutje jo.

Nuk kam “sekrete” tjera, përveç sa rrëfeva, që është pjesërisht jeta ime. Çdo ndryshim dhe libër, që shkruaj, ndoshta, ka një pikë të saj. Po shtjellësia e romanit, që kam shkruar, është një ngjarje, nga ajo që unë mendoj, që mund të ndodhte. Këtu luan rolin fantazia ime, asgjë më tepër....Dhe, kështu do të jetë në të ardhmen, për sa do të shkruaj. Çdo pikëz e përjetuar është shndërruar në një rrugëtim të fantazisë sime, ku futem te personazhet dhe i përjetoj jetët e tyre.

Librat e ardhshëm? Po, mund t'ua them, si “zbulim sekreti” (ha,ha), që është në redaktim libri im i parë me tregime dhe mendoj që atë ta botoj sivjet. Ndërsa romanin, besoj që do ta botoj vitin e ardhshëm. Ndërsa jam duke shkruar edhe romanin e dytë, ku mendoj t’i vë të gjitha forcat e mia, me dëshirën që ta përfundoj vitin e ardhshëm. Po, siç dihet, koha do kohën e vet. Në “sirtarin e ëndrrave” të mia  janë shumë e shumë libra, që dua të shkruaj, në vijimësi, nëse Zoti do më lejojë të kem shëndet dhe jetë...

6.-A dëshiron të shtosh diçka tjetër, në këtë bisedë të shkurtër tonën?

- Po, jam mjaft e lumtur, profesor, që më nderuat me kërkesën tuaj për ta bërë këtë bisedë, së bashku! Të shpresojmë që ajo të na sjellë fat dhe ju uroj nga zemra gjitha të mirat, në këtë jetë! Dëshiroj shumë që të takohemi, përsëri e  së shpejti në Tiranë, për përurimin e librave të mi të rinj. Me shumë respekt për ju, nga unë, Anila!

-Ishte kënaqësi, Anila, që e njohëm më nga afër jetën dhe punën tënde krijuese, me vlera të çmuara. Të falënderojmë për përgjigjet e pyetjeve, me korrektësi e sinqeritet dhe të urojmëq çdo të mirë, si në punë e krijimtari dhe në jetën familjare e shoqërore!

Korrik, 2013

 

 


Faqe 22 nga 68

Newsflash

En bro mellan det albanska och det svenska samhället

(Sokol Demaku "Baladë e përflakur" (Flammande Ballad), Antologji e poezisë / Poetisk antologi, Bukuresht / Bukarest 2009, sidan 94).

En bro mellan det albanska och det svenska samhället har skapats när det gäller att erkänna och främja de värden som några författare presenterat genom artiklar, översättningar och presentationer i tidningar. Men arbetet har gått trögt, med undantag för enstaka presentationer i tidskriften "Kunskap", som nyligen offentliggjorts i Borås.
Författaren Sokol Demaku, publicist och känd i sin läsekrets, bor och arbetar i Borås. Han har tidigare publicerat en monografi under titeln "Historien om Albanska Kultur Centret Migjeni", samt översatt denna till svenska.
Sokol Demaku har rönt ytterligare erkännande med anledning av antologin med albansk-svenska dikter med titeln "Flammande ballad”. Denna bok är den första i sitt slag i Sverige och har blivit oumbärlig, eftersom författaren genom denna publikation lyckats nå även svenska läsare och för dem presentera personliga uppgifter om författarna och deras bakgrund. Sokol Demaku låter även läsarna få en inblick diktarnas poetiska skapelser och har lyckats förmedla konstnärliga och kreativa värden, vilka hittills varit ett pussel för svenskspråkiga läsare.

Lexo ma...