Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home Publikationer-Botime të reja
Botime të reja

Murat Gecaj: FJALË TË PATHËNA, PËR PILOTIN DËSHMOR, AZBI SERANAJ…

 

FJALË TË PATHËNA, PËR  PILOTIN  DËSHMOR, AZBI SERANAJ…

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë

Jeta është shumë e çuditëshme! Po të më kishte thënë dikush, këtu e mbi 60 vjet më parë, se tani do të ulesha e të shkruaja për një bashkëmoshatar timin, me emrin e nderuar dhe titullin e lartë “Dëshmor i Atdheut”, Azbi Ramadan Seranaj, sigurisht që do të më dukej e pabesueshme. Por ja, që jeta është e tillë, me shumë të paparitura, me dhimbje e brenga, por dhe me fatkeqësi.

Në këto mendime të trishtuara më futi këto ditë kolegu e miku shkrimtar, sidomos për aviacionin shqiptar, Riza Lahi. Ishim takuar bashkë që të pinim kafe dhe të shkëmbenim dy libra me njëri-tjetrin. Sigurisht, tema e bisedës sonë ishte edhe për jetën e pilotëve tanë. Mirëpo, miku im nuk e dinte, se diçka e shkuar nga jeta ime më lidhte me këtë armë të Ushtrisë Shqiptare. Ndër të tjera, i tregova atij se kisha qenë skenderbegas që në moshën 12-vjeçare, pra në klasën e 7-të. Pasi mbaruam klasën e tretë gjimnaz, maturën na dërguan ta kryenim në Shkollën e Bashkuar të Oficerëve. Në verën e vitit 1957, ndodhi e paparitura për disa nga ne kursantët. Na përzgjodhën për të na dërguar të studionim për aviatorë, në ish-Bashkimin Sovjetik. Kishte nga ne, që ishim kursantë në degën e artilerisë së rëndë kundërajrore. Pra, nga planifikimi që të përgatiteshim për të gjuajtur avionët “armiq” nga toka, ishte menduar që të aftësoheshim për të dyluftuar në ajër me ata.


Kopertinat e librit

Që mos ta lodhi lexuesin, po citoj pak radhë nga libri i autorit aviator, Qirjako Dhima:

“Oficeri i rojës, pasi mori forcën nga kujdestarët dhe oficerët e ditës të nënreparteve, komunikoi:

-Vini re! Kursantët, që do të dëgjojnë emrat, mbas ngrënies së drekës, do të paraqiten në komandën e shkollës! Dhe filloi të lexonte: Servet Dani, Petrit Nuraj, Qirjako Dhima, Azbi Seranaj, Murat Gecaj, Meko Elmazi…Lista ishte me 14-15 veta…”.

Siç tregon autori i librit në fjalë, ne na njoftuan se, me urdhër të ministrit të Mbrojtjes Popullore, ishim caktuar për t’u dërguar në Shkollën e Aviacionit, jashtë shtetit, pra në ish-Bashkimin Sovjetik, për t’u bërë pilotë gjuajtës reaktivë. Ndërsa  nuk ishte e thënë që unë të shkoja për studime jashtë vendit për aviator. Nga një ftohje e fortë dhe e paparitur, u shtrova në Spitalin Ushtarak të Tiranës dhe në vijim më liruan me paaftësi për shërbimin ushtarak. Kështu, mora udhë të tjera, në jetën civile. Ndërsa shumica e atyre  bashkëmoshatarëve të mi, me përjashtim të Servet Danit, me probleme nga sytë e ndonjë tjetër, ata studiuan dhe u bënë pilotë të zotë, në Aviacionin Luftarak Shqiptar. Ndër ta, ishte edhe shoku im i dashur dhe i paharruar, Azbi Seranaj.

E kishte nisur jetën ushtarake në vitin 1950, pra në moshën 10-vjeçare, ndërsa unë dy vite më vonë. Vërtet ishim nga krahina të ndryshme të Shqipërisë, unë nga Tropoja e ai nga Mallakastra, por megjithatë jeta jonë ushtarake, që në atë moshë të vogël, na afroi e na bëri si vëllezër. Kjo vinte  edhe sepse Azbiu ishte djalosh i urtë, i qetë e i afrueshëm dhe i respektueshmë me të gjithë ne. Gjithashtu, me mësime ishte ndër më të dalluarit e klasës dhe tërë shkollës sonë. Sigurisht, këto cilësi ai i ruajti të pandryshuara, deri në fundin e jetës së tij.

Siç tregova më lart, Azbiu shërbeu në armën e aviacionit dhe bëri emër me profesionalizmin e tij të spikatur. Ndërsa unë, pas studimeve të larta, në Tiranë e në ish-Leningrad (sot Petërburg), shërbeva pothuajse gjithnjë në shtyp. Por në vitet 1966-1973, më dërguan të punoja me rininë e kulturën në Malësinë e Gjakovës (Tropojë), pra në rrethin e vendlindjes. Në ato vite bëheshin shumë stërvitje ushtarake, jo vetëm me oficërë e ushtarë efektivë, por dhe me rezervistë. Mbaj mend se një lajm shumë i hidhur u përhap përmes medias, pra se aviatori i guximshëm dhe trim, Azbi Seranaj, në moshën 32-vjeçare, gjatë një fluturimi me avionin e tij gjuajtës-bombardues, kishte humbur jetën tragjikisht dhe kishte mbetur përgjithnjë i paharruar, në kaltërsitë e Atdheut tonë!

Shumë vite më pas, pikërisht në vitin 2005, e takova pranë Komitetit Kombëtar të Veteranëve, në Tiranë, bashkëmoshtarin tonë, oficerin e njohur të aviacionit shqiptar, Qirjako Dhimën. Ai më tregoi se kishte përfunduar një libër, kushtuar pikërisht jetës dhe aktit heroik të pilotit Azbi Seranaj. Shkëmbyem mendime, se edhe unë mund të shkruaja diçka, në nderim të kujtimit të tij. Mirëpo, siç doli më pas, isha i vonuar dhe libri ishte dërguar në shtyp. Pra, nuk u realizua dëshira që aty të botoja pak radhë!

Duke u kthyer te takimi me Riza  Lahin, që përmenda në fillim të këtij shkrimi, shënoj këtu se ai, kur u njoh me lidhjet e kahershme të mijat me Azbiun, e hapi celularin dhe formoi një numër. Sakaq, më tha t’i flisja vëllait të tij, pra Kujtim Seranajt, i cili jeton dhe punon në Tiranë. Sigurisht, përjetova emocionet e rastit dhe e lamë që të takoheshim bashkë, në ditët vijuese. Kështu ndodhi që të nesërmen dhe ai më tha se kopjet e librit, kushtuar Azbiut, ishin mbaruar me kohë. Ndërsa unë gjeta një rrugëzgjidhje tjetër, pra e mora atë në fondin e Bibliotekës Kombëtare.

Nuk do të ndalem këtu, që të bëj recensionin e këtij libri, në 175 faqe, shoqëruar me mjaft fotografi shprehëse. Por theksoj se autori, që nga fillimi e deri në  fund, ka dëshmuar jetën e thjeshtë, por heroike të në djaloshi nga një familje atdhetare mallkastriote. Kështu, pas kaq e kaq vitesh, e solla në vëmendje me dashuri, nderim dhe respekt të veçantë, shokun tim të rinisë, Azbi Seranaj, kujtimi i të cilit do të ruhet gjatë nga brezat.

Me këto radhë të thjeshta, sadopak, tani ndjehem  “i çliruar” nga një detyrim moral, që pak vite më parë, nuk munda të isha edhe unë pjesë e librit jetëshkrimor të Qirjako Dhimës, kushtuar këtij “Dëshmori të Atdheut”, me titullin: “Azbi Seranaj, përjetësisht në kaltërsi-Monografi” (Tiranë, 2005).

Janë thurur këngë e vjersha dhe janë publikuar kujtime e shkrime për pilotin Azbi Seranaj, disa nga të cilët janë edhe në këtë libër. Përmbledhurazi, mund të shpreheshim, me fjalët e autorit të  tij: “502-shi”, ashtu mbeti përjetë në sulm, në pikjatë!” Ndërsa unë po shkëpus vetëm pak vargje, prekës e domethenës, hartur nga shokët, që në ato ditë të rënjes së tij heroike , në tetor 1972:

Për ty nëna nuk derdhë lotë,

Bijtë e saj janë gjithë pilotë;

Vijnë nga Jugu e nga Veriu,

Nëna thotë: Po më vjen Azbiu!

Në aerodrome shokët kur zbresin,

Me parashutë e përshëndesin,

Që s’pranoi kurrë për ta hapë,

Kur avioni i tij mori flakë!...

Tiranë, 3 prill 2013

 

 

Vangjush Saro:Shënime për poeteshën Rajmonda Moisiu

Vangjush Saro

Shënime për poeteshën Rajmonda Moisiu

Rajmonda Moisiu është tashmë një poeteshë dhe publiciste e njohur dhe një personalitet në ngjitje i jetës së diasporës mbarëshqiptare. Ky shkrim rreh të portretizojë pikërisht në mënyrë sa më realiste një prej intelektualeve shqiptare që prej disa kohësh ka tërhequr vëmendjen e një publiku të gjerë; dua të formuloj pra, në këto radhë, gjithë nderimin tim për krijimtarinë letrare të saj, për poezitë, publicistikën, sa edhe përfshirjen në një sërë veprimtari mbarëshqiptare. Një grua e rrallë, që u ngrit mbi dramën e saj vetiake, për t’i dhënë shoqërisë shqiptare, veçmas diasporës, më të mirën e shpirtit dhe të talentit të vet natyral. “Kërkoj dritë, dritë,/ të më ndriçojë rrugën,/ drejt qiellit të kujtimeve…” (Grua e vetmuar) Përherë në kërkim, përherë e impenjuar në një aksion letrar a shoqëror, ndodh që Monda të më kujtojë mikun tim Viktor Canosinaj, një shkrimtar aq prodhimtar dhe përherë në një ambicje nga më të rrallat, që shkruan e boton pareshtur sikur të druhej se përndryshe mund të humbte apo mund të shkëpuste lidhjet me lexuesin, qoftë edhe vetëm për një çast. Unë e kuptoj dhe e besoj këtë zjarrmi.

Kur lexon poezitë e Mondës, të krijohet përshtypja sikur diku përqark është edhe një aparat filmi; madje edhe dikush po këndon pranë teje. Nuk është e re të themi se poezia shfaqet para nesh si një ndër artet më ‘vetmitare’, nëse mund të shprehem kështu. Mënyra se si ajo lind, se si mbahet gjatë në mendjen dhe në buzët e krijuesit, mënyra se si ngjizet për të shkuar tej sa më e plotë, të gjitha këto janë një mister. Por edhe pse kaq e brishtë, vetiake, ajo jep e merr me këngën, që fundja është arti më i përhapur. Monda është një ndër ata poetë që e njohin dhe e marrin në sy këtë lidhje. Ajo nuk “...këndon fjalët që s’duhen”, siç mund të shprehej Xhojsi. Është e kthjellët në atë se ç’do të thotë, i gjen mjetet e duhura për ta shprehur atë çka e mundon. Monda shikon qartë në gjithë kompleksitetin e të mirave dhe të këqijave, orientohet paq në detin e brengave dhe të dobësive, gjëra këto që jeta i ofron me shumicë.

Ashtu si kam shkruar edhe në një shënim tjetër, disa nga vjershat e saj janë të një natyre aq njerëzore, aq fluide, ku gjithnjë ka diçka që e ndjen nga afër, njëlloj vuajtjeje, trishtim i kënduar me vetëpërmbajtje gjithsesi: “Po zbret, që nga dega mbi mua,/ më puth te flokët, në qukën e gushës,/ dhe…në buzët e mia të dëshpëruara…” Por ky shpirt, edhe pse dridhet, dënes shpresë dhe shikon larg: “Pres të fluturoj, për në udhën tonë./ Pres çastet pa fund,/ për në pyllin tërë blerim...” (Ndikimi i poetëve të njohur lirikë, është një realitet edhe në vjershat që po kqyrrim, por askush nuk e bën rrugën vetëm dhe pa kurrfarë busulle në këtë profesion delikat.)

Poezitë më të mira të Mondës, gjithsesi, janë të vetat; ato prodhojnë njëlloj afiniteti, ngrohtësi që rrallë e ndjen. Vjershat e saj kanë një ngarkesë metaforike bindëse, gjithnjë në funksion të mendimeve të lira, pse jo edhe të dëlira njëherësh: “Mundohem të iki sa më lart,/ Të rilind,/  Të vallëzoj në qelqin e reve..” (Ëndrrat) Por nuk është në stilin e saj të kërkojë një stolisje tejet për vargjet. Poetesha mund të braktisë çdo gjë, me përjashtim të thjeshtësisë dhe të komunikimit, çka është edhe suksesi i saj; sepse siç thoshte Gëte, “...shkëlqimi vdes në çastin që ka lindur, e thjeshta i mbetet botës trashëgimi.” Të flasë me të tjerët, kjo është shumë e rëndësishme për poeteshën. Madje nganjëherë, poezia e Moisiut vjen më shumë se e natyrshme, gati naive, aq sa të jep përshtypjen se është shkruar me padurim, me ngut, në një përplasje midis ndjenjave të çastit dhe një përvoje jetësore të pazakontë, përderisa me lehtësinë më të madhe e përshkruan dashurinë edhe  “…si një çun harrakat,/ që ka hypur tërë ditën majë mollëve,/ dhe, ja, e ka zënë gjumi,/ nën njërën prej tyre,/ ndërsa agimi po zbret nga kurora e mollëve,/ për ta zgjuar nga gjumi.” (Unë e ti…mëkatarë)

Monda i këndon me gjithë zemër dashurisë; nuk di të bëjë poza. Poezia e saj shpesh vizaton në mënyrë sensuale dhe ftuese; heroina e saj lirike grish pareshtur për një shtrëngim gjer në harrim; por kjo asfare nuk është dalldi. Mënyra se si ajo iu këndon çasteve të dashurisë, edhe pse me ‘mjete’ të forta poetike, ka diçka tepër femërore, që mund të cilësohet më shumë si ngazëllim, një harmoni e dëshirave më të natyrshme njerëzore, sesa një vizatim skenash plot lektisje. Me të drejtë, poeti Arqile Gjata vë në dukje se në karakterin e saj krijues, ne gjejmë “vajzën, femrën qytetare kurajoze, që brishtësinë femërore e ekspozon dhe ngrihet me guxim ndaj ambientit, rrethanave, mentaliteteve.” Jo rrallëherë, poezia e saj është e drejtpërdrejtë, ka aq shumë tension e ndjenjë, saqë mund të vijë vetëm përmes imazhit (pothuaj) filmik dhe e ngarkuar mbi epitete fort mirë të përzgjedhura: “Ne nuk kemi frikë;/ se na ndrit, një kandil,/ pasqyra në ujët e burimit./ Vështrohemi mbi burim,/ duke përkëdhelur kaçurrelat e njëri-tjetrit,/ mes burbuqeve të përflakura,/ të puthjeve të nxehta.” (Unë e ti…mëkatarë)

Duke e parë gjithë këtë krijimtari me vështrim të përqendruar, mund të thuhet se tashmë Monda e krijon poezinë tërësisht në mënyrën e vet; poezia është vetja tjetër e saj. Por kur duhet, ato të dyja shkrihen. Dhe ajo është nga ato gra, që për të bërë më të mirën për fëmijët e saj, për njerëzit e saj, për artin e saj, këndon e lufton si në atë lirikën e bukur të këngëtarit të njohur Chris Rea: “There's a storm on my radar/ But I can still fly.” Që do të thotë se nuk ka ndër mend të thyhet. Dëshpërimi, një prani e pashmangshme për poetët e mirë, asnjëherë nuk është më i fortë, më mëtonjës se dëshira e natyrshme për të jetuar dhe për të ëndërruar. “Të ëndërroj,/ Se jemi ende zgjuar në këtë botë,/ Se diçka vjen ndryshe nga dita që shkon,/ Se jeta jetohet edhe duke ëndërruar…” (Ëndrrat)

Mendoj se këto vargje të saj, e përmbyllin në mënyrë kuptimplotë këtë shënim, ndërkohë që do ta këshilloja miqësisht ta përdorte më me kujdes retiçencën, si dhe të kishte më mirë nën kontroll ritmin dhe sidomos gjatësinë e vjershave. Pak re në një qiell kaq të kaltër...

Vankuver - Mars 2013

 

Petrit XHAJA: “Zonja nga Borasi”, libri kushtuar qytetit të Borasit

 

“Zonja nga Borasi”, libri kushtuar qytetit të Borasit


Nga Petrit XHAJA

Në  vëllimin e ri me tregime “Zonja nga Boråsi”, që i kushtohet qytetit të Borasit, Suedi, Viron Kona ofron për lexuesin shqiptar dhe suedez larmi temash interesante e origjinale, që tregojnë jo vetëm nivelin shkrimor dhe artistik të tij, tashmë të njohur dhe të përkthyer edhe jashtë vendit, por edhe mendimin e pjekur dhe mesazhet e qarta për jetën dhe karakterin njerëzor. Janë tema dhe gjetje të thjeshta në dukje, por me një përmbajtje të thellë, që të vënë në mendime, të bëjnë që, pasi ke përfunduar leximin e librit, të ndihesh i  ngacmuar nga ide dhe përfytyrime për ngjarje të përafërta që si lexues mund të të kenë ndodhur në jetë ose u ke kaluar fare pranë pa i vënë re.

Temat dhe idetë e këtij vëllimi, duket qartazi se janë përjetuar shpirtërisht dhe artistikisht prej autorit, i cili, nëpërmjet tyre, na tregon se “fsheh” brenda shpirtit të tij krijues përvoja të  larmishme dhe të dobishme që, krahas kënaqësisë estetike që   jep arti magjik i fjalës, ato i shërbejnë jetës dhe e pasurojnë atë. Siç shprehet Viron Kona, “Shpesh herë i kërkojmë gjërat e bukura larg nesh, kurse, ato, i kemi fare pranë...”

Duke i lexuar e përjetuar krijimet e këtij vëllimi, ndjejmë se fabula, idetë dhe mesazhet trazojnë shpirtin e lexuesit, rrahin në harmoni me rrahjet e zemrave të tij, bashkohen me llojshmërinë e ndjenjave dhe përjetimeve, duke mbetur të skalitura në kujtesë.

Shkrimtarët e kanë këtë “privilegj”. Shpesh  herë, janë ata të parët që ia shtien në mendje lexuesit dukuritë dhe ngjarjet, duke  i përshkruar e treguar me emocion, ndjenjë, përjetim e këndvështrime origjinale dhe duke i paraqitur nëpërmjet fabulave dhe gjetjeve të bukura artistike.

Letërsia nuk është thjesht pasqyrim  ose përshkrim i  një ngjarjeje ose historie personale. Dukuritë dhe ngjarjet që ajo merr përsipër të rrëfej, kalojnë nëpërmjet penës dhe imagjinatës së shkrimtarit duke u shndërruar në përgjithësime artistike; paraqiten me gjuhën, ndjenjën, shpirtin, emocionin dhe mjetet e figurshme që përzgjedh autori. Kjo ndodh edhe në ato tregime ku Viron Kona shkruan dhe shprehet në  vetën e parë, një parapëlqim ky i tij edhe në libra të tjerë. Ai, nuk përshkruan mot a mo ngjarjen  që mund t`i ketë ndodhur atij vetë, por e tregon atë në vetën e parë, për t`a bërë  rrëfimin më të ngrohtë, më të ndjerë dhe më të freskët; për ta bërë më të besueshëm atë fakt se, letërsia, më shumë sesa sa rrëfim, është ndjenjë. Shpesh herë, edhe në romane, autori i këtij vëllimi, përdor kohën e tashme me pjesëzën po përpara, ku ngjarja paraqitet e tillë, sikur po ndodh, ja, tani, përpara syve të lexuesit. Kjo mënyrë e ky stil  të shkruari, e bën lexuesin të ndihet edhe ai pranë ngjarjes. Ai e “vëzhgon” nga afër atë, ndihet “aktor” aktiv dhe pjesëmarrës  në zhvillimin e saj, përjeton fatin e personazhit, gëzohet me të, dëshpërohet ose zemërohet me të, lëviz përkrah tij...

E veçantë  e këtij vëllimi është  se, shumica e tregimeve  janë  me motive nga Suedia. Janë tregime të shkurtër, por me ide dhe mesazhe që lënë mbresa.

Libri nis me dy tregime që kanë në qendër dy shkencëtarë të mëdhenj suedezë me famë botërore: Karl Linne dhe Anders Celsius, figurat e të cilëve autori i ndriçon me një gjuhë e fjali  të thjeshtë dhe i paraqet nëpërmjet këndvështrimeve interesante dhe origjinale. Vijon me  motive të tjera që bëjnë fjalë për Suedinë dhe suedezët, apo tregime që kanë lidhje me tipare, karakteristika dhe veçori të jetës e veprimtarisë së tyre. Madje, disa herë realizohet një ndërthurje e botës shpirtërore e psikologjike e të dy popujve, zbulohen anë të përbashkëta, qëndrime të përafërta për dukuri e fenomene të veçanta, afrohet tek lexuesi shqiptar populli suedez dhe vendi i tij dhe anasjelltas.

Dukuri të tilla i shohim të përshkruara edhe në dy librat e mëparshëm të Viron Konës, “Bukuri suedeze” dhe “Për Ju, miqtë e mi”, për të cilët është shkruar shumë e ku  autori shpalos aftësinë e një publicisti dhe gazetari të sprovuar. Disa tema tregimesh,( në bocete), i kemi të njohura si pjesë të librave të  mësipërm, por, në këtë vëllim, shkrimtari i ka rimarrë ato dhe u ka dhënë  cilësi dhe vlera artistike përgjithësuese.

Nëpërmjet tregimeve artistike të librit,  ndjejmë e mësojmë se, suedezët, pasardhës të vikingëve, popull ndër të përparuarit e Evropës, së bashku edhe me vendet e tjera skandinave, janë mjaft miqësor dhe u janë gjendur shpesh herë shqiptarëve, si miku që të ndodhet pranë në çastet më të vështira. Mjafton të përmendim vitin 1999, kur Suedia mik-priti me shpirt e zemër mbi 50 mijë shqiptarë, të cilët sot ndihen  qytetarë të nderuar të atij vendi.

Me tregimet e këtij vëllimi, Viron Kona i mëshon idesë së përmendur  e theksuar mjaft herë nga ai, se, “Rruzulli Tokësor, ku ne kemi lindur dhe kemi fatin të jetojmë, është njëherazi edhe shtëpia jonë e përbashkët, “Shtëpia e njerëzimit.”

“Zonja nga Boråsi”, krijon freski dhe gjendje të veçantë emocionale. Lexuesi ndihet mirë dhe i rrethuar nga një aureolë drite dashurie për njerëzit, por edhe për gjallesat e tjera të rruzullit, si për shembull për kafshët dhe shpendët, të cilat, edhe ato kanë të drejtat e tyre të jetës...Madje, në këtë çështje, autori tregohet  i ndjeshëm, duke përqasur dhe ofruar artistikisht mesazhe për qëndrime të përbashkëta të shoqërisë njerëzore ndaj gjallesave të këtij rruzulli, si pjesë e domosdoshme e natyrës, si nevojë e ruajtjes së ekuilibrit për vazhdimësinë e natyrshme të jetës. Është e rëndësishme të vlerësojmë se, Viron Kona, kudo ku ka shkuar ka lënë gjurmë. Ai shkoi në Hungari dhe prodhoi një  vepër të mrekullueshme: “Dëgjoma zemrën, Budapest !”. Shkoi në Turqi, në krye të një Ansambli Artistik Folklorik dhe shkroi librin “Yje mbi Bosfor”, duke dhënë në përmjet tij mesazhe dhe përshtypje të pashlyeshme. Shkoi refugjatë në Greqi dhe i ofroi lexuesve shqiptarë e grekë një roman drithërues, që të vë në mendime dhe të bën të harrohesh pas tij.  Ndërsa, Suedia, ky shtet me demokraci tepër të zhvilluar dhe  ekonomi të përparuar, e frymëzoi këtë shkrimtar të botoj deri më sot tri libra të çmuar:  “Bukuri suedeze”,  “Për Ju,miqtë e mi” dhe “Zonja nga Borasi”. Siç mësojmë, ende nuk ka përfunduar atë që ka premtuar fillimisht, Bubulinon në Suedi, pasi, kërkon që, ëndrrën e krye-personazhit të  tij, vogëlushit Bubulino, për të shkuar i pari në Mars, ta realizojë duke e “nisur” drejt Planetit të Kuq, nga Kiruna e Suedisë. Fakti se deri më  sot janë  të  përkthyer në  gjuhën suedeze dy pjesë, nga 14 pjesë   të  librit serial “Bubulino”, na bën të  shpresojmë  se shkrimtari ynë  do të  arrijë  ta bëj një realitet artistik “nisjen” e Bubulinos në  planetin Mars.

Kur bisedon me Vironin për këtë merak e përkujdesje të tij që, në cilindo vend të botës ku shkon, shkruan libra, ai të përgjigjet me një buzagaz të lehtë: “Nuk duhet ta lëmë kohën të na shkoj dëm. Edhe në Indi po të më krijohet mundësia të shkoj, përsëri do ta shkruaj një libër për atë vend të madh. Edhe në Australi, edhe në Kinë, edhe në Japoni, edhe në Amerikë.., kudo, do të shkruaj. Njerëzit, meritojnë shumë të shkruhet për ta,t`i respektojmë si vëllezër dhe motra, si banorë të të njëjtit planet, por edhe të  japin dhe të  marrin përvoja nga njëri - tjetri..”

Ndër mesazhet që mbeten në kujtesë pas mbylljes së faqes së fundit të vëllimit “Zonja nga Borasi”, është se, duhet ta duam dhe ta mbrojmë natyrën dhe jetën, ta   jetojmë çdo çast dhe çdo ditë me të gjithë forcën dhe dashurinë tonë, të mos lëmë asnjë minutë të na shkoj kot, por edhe të përpiqemi, qoftë edhe në rastin ose aspektin më të thjeshtë, të përhapim kudo dhe kurdoherë frymën dhe gjurmët e mirësisë, paqes e dashurisë.

Dëshiroj që, në  mbyllje të këtyre shënimeve, të sjellë në vëmendjen dhe kujtesën e lexuesit, mendimet që shpreh për Viron Konën, albanologu dhe shkrimtari i njohur suedez Ulmar Kvik, i cilësuar “Miku i Madh i Shqiptarëve”. Në shkrimin kushtuar librit të Viron Konës “Për ju miqtë e mi”, botuar në disa media elektronike e gazeta, por, edhe në revistën “Mësuesi”, organ i Ministrisë së Arsimit dhe Shkencës së Shqipërisë, në  Nr. 6, qershor 2012, ai ndër të tjera, shkruan:  “Shkrimtari dhe arsimtari Viron Kona është bërë një mik besnik i Suedisë. Ne, suedezët, mund të mburremi dhe gëzohemi se kemi një mik si ky ! Ai jo vetëm bën vizita në Suedi, duke studiuar realitetin suedez me sy, ai e studion edhe në vendlindje përmes librave të të gjitha llojeve me burim nga Suedia. Dhe miku ynë Viron nuk kënaqet me kaq: Ai shkruan studime dhe libra me motive suedeze. Kush është i ri në shpirt dhe zemër mbetet gjithmonë i ri. Përshkrimi i ambienteve… takimeve…ngjarjeve gjatë vizitës së Vironit në vitin 2011 ka të bëjë sidomos me shkollat, bibliotekat dhe me jetën shpirtërore të fëmijëve, domethënë për ato fusha të jetës që janë më afër zemrës së një pedagogu  dhe një autori të librave për fëmijë.

Po presim që të vazhdojë kjo miqësi frytdhënëse dhe shpresëdhënëse që përhap Viron Kona përmes vizitave  dhe në tërë veprimtarinë e tij. Ai është bërë ambasadori ynë i kulturës suedeze në Shqipëri. Sigurisht vetëm “honoris causa”, sepse siç dihet, mundimet kulturore shpërblehen shumë keq në këtë botë… Prapëseprapë, ne jemi të lumtur dhe të nderuar të kemi në mesin tonë miq besnikë shqiptarë si Viron Kona me shokë, të cilët pa u lodhur ndërtojnë urë mirëkuptimi midis popujve tanë. Mirë u pafshim në Suedi dhe në Shqipëri, miku ynë i shtrenjtë Viron Kona!”.

 

 

Vangjush Saro: Shënime për krijimtarinë e Teodor Laços

Vangjush Saro

Shënime për krijimtarinë e Teodor Laços

Teodor Laço, ndër emrat më të njohur në letërsinë shqiptare, përfaqëson në të njëjtën kohë një nga ato dukuri të rralla kur shkrimtari lëvron me sukses në disa fusha të letrave. Kemi sot përmbi 50 vepra që mbajnë emrin e tij: përmbledhje me tregime e novela, romane, drama, komedi, skenarë filmash, publicistikë. Një begati, që do ta kishte zili çdo shkrimtar i madh. Kjo pllojë veprash letrare në shumë plane, përbën një pasuri të madhe letrare jo thjesht e vetëm për Teodor Laçon, por më së pari për kulturën mbarëshqiptare.

Teodori hyri në letërsi përmes prozës së shkurtër. Tregimet e tij të para lajmëruan kritikën shqiptare dhe lexuesit se po qasej një talent i madh. Në tregimet e tij të hershme, krahas vizatimeve brilante të natyrës, erdhi njeriu i thjeshtë, me botën e tij të vockël a të madhe, por në njëfarë mënyre në një dritë të re, ku gjithmonë do të gjendej pak shpresë për nesër, një përfytyrim ndryshe, grishja për një zgjidhje më të mirë. “Ajri i ftohtë i mesnatës” do të shënonte një pikë kulmore në krijimtarinë e autorit. Më pas, ai do të përfshihej edhe në tema të angazhuara (“Tokë e ashpër”,) por do të punonte edhe në ngastra të tilla, ku disi i “bëhej bisht” realitetit “delikat” dhe parimeve e kërkesave të ngurta të soc-realizmit; (“Lëndina e lotëve”).

Ndër vite, krijimtaria e tij e zgjeron edhe më shtratin. Ai skaliti figura që u bënë dhe mbetën proverbiale. Një lexues (me sa duket mjaft i kënduar), gjatë një polemike në rrjetet e shumta në internet, me të qeshur a me të ngjeshur, na kujton: “I vetmi Platon që ne mund të flasim rehat është Platon Bubuqi i Teodor Laços.” Stili i shkrimtarit përsoset sidomos në librat  “Portat e dashurisë”, “Një ditë dhe një jetë”, “Zemërimi i një njeriu të urtë”, për të marrë përmasa të tjera në “Vit i hidhur”, “Vrasja e buzëqeshjes” si dhe “Një dritare në Kremlin” e “Kthimi i amerikanëve”. Një moment të rëndësishëm në krijimtarinë e tij, shënon padyshim libri “Bashkëjetesë me kohën”, ku ai rrëfen jetën e tij përtej vitit ‘97, sigurisht në një kuadër të gjerë të zhvillimeve komplekse në Shqipëri.

Ndërkaq, një pjesë e krijimtarisë së Teodor Laços është përkthyer e botuar edhe në gjuhë të huaja; (anglisht, frëngjisht, italisht, rusisht, rumanisht, turqisht, bullgarisht, greqisht).

Duke pasur parasysh se proza e tij përgjithësisht është marrë në shqyrtim në një sërë analizash, në këto radhë po ndalem në disa nga veprat e tij të destinuara për skenën dhe ekranin. Në gjininë e dramës, Laço kontribuoi fillimisht me komedinë “Një nuse për Stasin”, për të vijuar me “Gjëmimi i atij dimri” dhe “Shi në plazh”, pjesë e vënë në skenë nga regjisori Gëzim Kame me pedagogët dhe studentët e Institutit të Lartë të Arteve në vitin 1985. “Këmbanat e muzgut” ishte drama që, si të thuash, e solli artin e Teodor Laços në erën e pluralizmit dhe të lëvizjes së lirë. Ai shkroi gjithashtu një numër të madh skenarësh, që u bënë filma artistikë, veçmas në përthyerje të viteve ‘80: “Streha e re”, “Dorina”, “Përballimi”, “Shtëpia jonë e përbashkët”, “Dhe vjen një ditë” , “Flutura në kabinën time”, etj.

Këtu është vendi për një parantezë. Nuk është ndonjë gjë e re të them se mbi letërsinë dhe filmat e kësaj dekade, shpesh pa të drejtë hidhet baltë. Këtë e bëjnë veçmas shkrues pa peshë, që edhe në atë kohë, edhe sot, mbeten  në periferi të letrave. Nuk është vendi të tjerrim këtë çështje, por duhet të pohojmë që edhe pse jo në kushtet më të favorshme, shkrimtarë dhe kineastë të kësaj periudhe tentuan të shkonin përtej rrjetave të ideologjisë së kohës. Në vështrimin tim, Teodor Laço ishte një nga këto personalitete që përpiqej heraherës t’iu vidhej parimeve të ngushta e rregullave të serta të soc-realizmit. Në një pjesë të mirë të krijimtarisë së tij, ai kërkonte një mënyrë më të drejtpërdrejtë për të kumtuar problematikat e shoqërisë së atëhershme. Më së pari, kjo u vu re pikërisht në disa nga veprat e tij të skenës dhe ekranit.

Në krijimtarinë e Teodor Laços ka disa tregime që “u bënë problem” që përpara viteve ‘80 dhe ndonjë nga libra e tij u ndalua; por në këtë shënim, parapëlqej të përcjell disa nga vlerat - që zgjaten në kohë - të skenarëve dhe dramave të tij. Pa qenë nevoja të prodhojmë shumë debat për krijimet e tjera, “Dhe vjen një ditë” e “Flutura në kabinën time” (të regjisorit Vladimir Prifti) janë dy nga realizimet që përbëjnë kontribut të pacënueshëm në kinemanë shqiptare. Filmi i parë trajton temën e tjetërsimit të njeriut (mjaft e rrahur në letërsinë e viteve ‘80). Përmes jetës së personazhit kryesor Llano Bleta - njëlloj krijese hibrid i kohës, pak fshatar, pak qytetar, që e ndërton të ardhmen duke bjerrur fragmente të karakterit të tij - autorët japin pamje realiste të jetës në Shqipërinë e viteve ‘80.

“Dhe vjen një ditë” është një poemë e sjelljes njerëzore në rrethana kur njeriu ka përpara prova jo të lehta. Llano Bleta është një nga ata, që siç thotë diku Esenini, “e kanë harruar shtëpinë prej druri...” Llano i jepet tërësisht nuses së tij të bukur - prej një familjeje “me peshë” - strofkës së tij të ngrohtë. Dhe këtu nuk do të kishte asgjë të keqe, sikur ai të mos lëkundte (me këto prirje) raportet e tij me njerëzit më të afërt, sikur ai të mos linte pas dore rrethin e tij familjar, deri edhe të ëmën. Një trajtim kaq ‘privat’ e njerëzor - dhe në detaje - i episodeve nga jeta e atyre që bënin ‘përpjetë’ me çdo kusht e me çdo çmim, e bën filmin të ndiqet edhe sot me shumë interes.

I një natyre tjetër, por sërish përmes një drame të fortë, vjen rrëfimi për një djalë të shkujdesur, shofer, për të cilin nuk ka kuptim asgjë ideologjike përqark, as plani i ndërmarrjes, as këshillat moralizuese të shefave; ai po vëzhgon jetën e vet monotone, pa ritëm, të flashkët; dhe është i pakënaqur, pi e zhurmon se nuk mundet të protestojë ndryshe...Deri sa në pamjen e rëndomtë dhe mediokre të jetës së përditshme, shfaqet një vajzë. Është një mësuese. Një femër e bukur. Një njeri i qetë dhe që kur flet, të rrëmben me ëmbëlsinë e vet. Tek ajo fillon dhe mbaron edhe filmi “Flutura në kabinën time”. Asnjëherë më parë, kinemaja shqiptare nuk ishte dhënë kaq shumë pas një dashurie të vështirë, si në dramën e këtij djali liberal, (s’më erdhi në mendje tjetër epitet për momentin). Koha që shkon, edhe më të qarta e më solide i sjell vlerat e këtyre filmave.

Edhe “Shi në plazh” paraqet mjaft interes në këtë vështrim. Është një tjetër vepër përfaqësuese e pllojës Teodor Laço; bën pjesë ndër ato komedi që nuk rrahin të gjitha shtigjet për të përcjellë me doemos një mesazh apo një mësim shoqëror, paçka se jo gjithherë iu ikën moralizimeve. Unë mendoj, gjithsesi, që komedia anon më shumë nga arti për art, duke ndërtuar një ngjarje sa gazmore aq edhe dramatike, por gjithsesi me qendër graviteti larg ideologjive të kohës. Emblematik ka mbetur ndërkaq Çomja, një personazh tashmë aq popullor, nga ata që nuk krijohen pa mund dhe nuk zënë vend lehtë në mendjen e lexuesit dhe spektatorit. Ai të bën për vete me çiltërsinë e tij, me shpirtin e hapët; të gjitha këto cilësi, mbështeten në një fjalor çapraz dhe në një pasuri frazeologjike të rrallë.

Mbase edhe vërejtje mund të formuloja për të gjitha sa u analizuan më lart, por në kushtet kur një pjesë e shkruesve nuk dinë të menaxhojnë urrejtjet e tyre, kur disa shkrimtarë mesatarë kanë filluar të rrëfejnë histori bajate e të bëjnë lista si dikur, më duket më e drejtë shpërfaqja e disa vlerave, përkitazi nga ato që nuk kacaviren pas fjalëve. Qoftë edhe këtyre që u thanë në këtë shënim. “Teksti nuk mund të ndryshohet, kurse opinionet janë vetëm shprehje e dëshpërimit.”, thotë diku Franc Kafka.

Radhët e mëposhtëme nuk kanë të bëjnë posaçërisht me letërsinë dhe filmin. As me të tjera detaje të krijimtarisë së tij artistike. Por ato, gjithsesi, flasin për njeriun që ndërsa shkruante (e shkruan pareshtur), kujdesej po kaq edhe për krijuesit e tjerë, shpesh të tërhequr e të keqtrajtuar nëpër rrethe të largëta. Gjatë gjithë karrierës si shkrimtar dhe si zyrtar, nga Korça në Tiranë, nga Tirana në Fier, nga Fieri në ish-Kinostudio “Shqipëria e re”, në Ministrinë e Kulturës e gjetkë, Teodor Laço ka qenë një nga personalitetet që më shumë se kushdo tjetër ka inkurajuar dhe ndihmuar shkrimtarët më të rinj. Janë të shumtë emrat e sotëm të letërsisë dhe publicistikës shqiptare, që i janë atij mirënjohës për përkujdesjen ndaj tyre. (Me modesti, një nga ata është edhe autori i këtyre radhëve.)

Dhe nuk mund të ndodhë ndryshe nga sa Teodor Laço shkruan me aq shpirt në tregimet, skenarët dhe dramat e tij. Në këtë nëntemë, si mund të thoshte Faik Konica “...duhen pak fjalë dhe pak fjalë arrijnë.”

 

Arqile Pipa: “TOKËSORËT NË HAPËSIRË, KOHË...Ç’TRONDITJE”

 

“TOKËSORËT NË HAPËSIRË, KOHË...Ç’TRONDITJE”

- Refleksione për një libër të rrallë, me autor Agron Shehun-

Nga: Dr. Arqile Pipa

Cleveland, OH-Kanada


Tiranë, nëntor 2012: Në përurimin e librit të ing. Agron Shehu (në mes). Djathtas: Fatmiroshe dhe Fatmir Xhemalaj (Foto nga: Murat Gecaj)

Me mendimin që rrethet letrare, kur punoja për të ushqyer disa gazeta dhe revista me recensa dhe mendime, më klasifikonin si një lexues “rrebel”, me përkulshmëri të ulët, si dhe me dyshimin se a do të më japë kënaqësi dhe çlodhje, si dhe a do të përligjë kohën, që do të marrë, e nisa leximin e librit “Tokësoret në hapësirë-kohë… Ç’tronditje!”, shkruar nga njëri prej shokëve të mi të zgjedhur, Agronit.

Titulli me joshi, se ishte një zgjedhje e goditur… Por, të shkojmë më tej. Që në tri faqet e para, fillova të përjetoja një ndjenjë, që ishte shumë, shumë e veçantë dhe që nuk e kisha përjetuar më parë. Vazhdimi më kërrusi, të ndenjurat m’u  “salduan” në karriken rrotulluese. I befasuar dhe njëkohësisht “i ngulur” aty, harrova gjithçka. Në një: “Oh, Oh, ç’po ndodh?”,- u bë aktive mendimi me kërkesën: “Agron, me fal, të paskam njohur pak në këtë fushë, me fal, me fal!”. Këtë falje do të përpiqem ta kthej në reflektim, për të përsosur më tej të përsosurën, detyrë mjaft e vështirë kjo.

Në çast, mendova t’ia dërgoja një e-mail, si refleksion kënaqësie, të bashkuar me përgëzimin, për punën e bërë. Dhe kështu veprova.


Kopertina e librit të ing.Agron Shehu

Vepra “Tokësoret, në hapësirë-kohë … Ç’tronditje!” e autorit Agron Shehu, nuk është thjesht një roman, sepse më e përgjithshmja, që lexuesit mendojnë për një roman, është një skemë disi klasike e tij, një hyrje me përshkrime dhe njohje personazhesh, lindje zhvillimesh, periudha jo shumë të gjata të lundrimit në ngjarjet, klimaks dhe një rrugë drejtë mbylljes. Pak a shumë, kështu konturohen veprat e këtij lloji.

Por, kjo do të ishte pak për këtë libër, sepse ai udhëton në një histori të 4 milionë viteve. Personazhet dhe meditacioni, përzierjet fantazi-realitet-shkencë janë të jashtëzakonshme, jo të nxjerra nga arkiva, por të ideuar me njohje dhe saktësi të rreptë shkencore. Pronësi të tilla i kanë pak individë.

Analiza dhe gjetje të tilla, si ajo e luftës ndaj gravitetit ose e Zotit në mendjen njerëzore, ideja dhe organizimi i udhëtimit të njëkohshëm në të shkuarën dhe në të ardhmen, “debatet” e personazheve për probleme të rëndësishme të zhvillimit të shoqërisë njerëzore, mënyra e kompozimit dhe fantazia e përdorur , në karakteret pjesëtare të këtij udhëtimi, përfundimet për tokësorët dhe problematikën e tyre, përshkrimet e zhvillimeve dhe nyjet gordiane, që ata duhet të zgjidhin në të ardhmen për vazhdimësinë dhe sigurinë e saj,-përbëjnë një kurore letrare, të një lloji shumë të veçantë, mjaft të lakmuar dhe të arritur nga pak pena të fuqishme të romanit, si vepra letrare më e përhapur dhe më e lexueshme nga njerëzit.

Vepra është shumëplanëshe dhe, të ndërmarrurit e një punë të tillë, kërkon një edukim të tërë jetësor, parë këto si procese, që marrin kohë shumë të gjatë, ndoshta, një jetë nuk do të mjaftonte për t’i arritur ato.

Tjetër, gërshetimi ndërmjet reales dhe imagjinares, të cilat udhëtojnë në hapësirë-kohë; ndërthurjet me energjinë, gravitetin, shpejtësitë dhe shndërrimet, janë ngjizur jashtëzakonisht harmonishëm me personazhet.

Tepër e rrokur është ideja e personazhit të dyzuar në dy qenie, trup-shpirt dhe tjetra mendim, që nuk pranon të bashkëjetojë me shpirtin, në një kafkë. Po kështu,  e jashtëzakonshme  është gjetja Kuark, Ardi, pasardhësi Glouni dhe anija DreamLiner,  si mjeti udhëtues i hapësirave të pafundme.

Personazhet në udhëtim: Higgsi, Kuarku, Ardi janë një kompozim tepër i përsosur, sepse kështu dhe vetëm kështu, autorit i jepet mundësia të ekspozojë ide dhe zhvillime për historinë e jetës në Planetin Tokë.

Abstraksioni i hedhur në vepër, është një tjetër risi, gati e paarritshme, në qoftë se nuk je njohës i mirë i subjekteve dhe disiplinave të shumta, që ndërthuren në vepër. Përshkrimet, gjuha e përdorur nga personazhet me nivele të ndryshme qytetërimesh, dhe gjuha e tretë, e përdorur nga ju si autor, të detyrojnë përjetim, të ngacmojnë dhe eksitojnë fantazinë, të korrigjojnë vetëpërmbajtjen, të detyrojnë që të kthehesh në faqe për t’u freskuar me të shkuarën.

Tjetër e veçantë, në këtë vepër, është klimaksi. Në roman, zakonisht, gjendet vetëm një i tillë. Te libri juaj unë ndesha disa të tillë, pothuaj katër, por e veçanta e tij është se këtu rroken personazhe që përfaqësojnë kohë-hapësirë dhe shpejtësi të ndryshme. Analiza, duke përdorur debatin midis personazheve, është një tjetër risi, që preket bollshëm, në këtë libër. Të tillë, atë e kam gjetur në shkrimtarë të shquar, si te Kadareja, Kafka, Hygo. Por, kjo e gjetur në këtë libër, është e një lloji të veçantë, si mjalti i bletëve të Çajupit, që të tillë e gjen vetëm atje.

Përshkrimet për fillimet e jetës së njeriut në tokë dhe evolucionin e saj, edhe Darvini vetë do ta kishte të vështirë ta stiste kështu. Sepse, informacioni dhe edukimi që ai kishte, vështirë se do ja mundësonin atë.

Një tjetër çast, sa atraktiv dhe çlodhës në lexim, është udhëtimi i Higgsit në planetin Kuark, thellë në Galaksi, ku ai gjen të përsosurën dhe jo luftë për të skllavëruar dhe zhdukur njëri-tjetrin, ku ka vetëm gjelbërim, vetëm ditë dhe njerëz të lumtur. Ajo ç’ka alieni Kuark, në udhëtimin drejt Tokës, u afron bashkëudhtarëve të tij, jep rrugën e zhvillimit të njeriut, duke filluar me mjedisin, veglat dhe mjetet e para të punës, përdorimin e kalit si mjet transporti dhe energjie; përmirësimet e mëtejshme të mjeteve të prodhimit, si makinat me avull etj., si dhe futja në shtjellim e parasë, e konturojnë veprën. Kurse të rejat rreth energjisë dhe gjenizimit i japin asaj lartësi, produkti i së cilës afron një volum të rendit , ndjerë ky shumë fuqishëm në mbylljen e saj.

Një tjetër gjetje e krijuar është udhëtimi me DreamLiner, ku raporte tokësore dhe jotokësorë zbulojnë zhvillime dhe përpjekje të vazhdueshme të njerëzimit për të progresuar dhe zbuluar misteret e hapësirës së pafundme.

Ballafaqimet Kuark-Higgs, Kuark-Ardi dhe futja në “debat” e Glounit, kanë një zhvillim, ku autori ka investuar shumë dhe ka ekspozuar me bollëk njohjen e tij, për arritjet në kërkim të hapësirës. Në këtë investim, autori ka ndërthurur njohuri nga shkenca, si: fizika, biologja dhe filozofia, të shoqëruara këto me një saktësi të admirueshme.

Ballafaqimet, mbështetur në ngjarje reale të ofruara si imazhe në DreamLiner dhe të veshura me fakte shkencore, rrisin dukshëm thellësinë e analizës dhe të përfundimeve, që autori ka projektuar të arrijë. Jashtëzakonisht bukur, janë futur zhvillime si: Luftërat Botërore  ose djegia e bibliotekës së Aleksandrisë, veprimet e Hittit (personazh famëkeq i historisë së gjysmës së parë të shek. XX), zhvillimet HBomB etj.

Pra, forca e vënë në lëvizje nga shpirti pa mendim brenda, afron dhe e bënë të pranishme kataklizmonë, që shkatërron çdo arritje të tokësorëve, për t’u bërë njerëz.

Alternimet e ofruara gjatë udhëtimit dhe qëndrimit në Tokë, midis asaj çka ngjet në planetin Kuark, çka ngjet në të shkuarën në  të, të veshur dhe me shembuj të shumtë nga shumë zhvillime të pakëndshme në Tokë, si luftërat botërore, hedhja e bombës atomike, rrëzimi i kullave binjake, gara e armatimeve, si dhe ekspozimi së bashku me to dhe i individëve, që i prodhuan ose u ndihmuan atyre, brilantojnë, jo një ndërtesë të vogël, por një “KALA”, ku tokësorët sot, dhe aq më shumë nesër, mund dhe do të gjejnë një çelës për të programuar dhe investuar për të ardhmen e tyre të sigurt, arritjen dhe vazhdimësinë e jetës në Tokë.

Mesazhi, i gjendur me bollëk në planetin Kuark dhe i evidencuar fuqishëm për mbrojtjen e tokësorëve dhe ruajtjen e planetit të tyre “Blu”, të arritura këto me një rend shoqëror,  ku të gjithë të ndihen të lirë, të barabartë, të mirëushqyer dhe të shëndetshëm, e projekton njerëzimin të sigurt, jo vetëm në planetin e tij, por dhe në “hapësira e vendbanime” të reja në hapësirë, parë këto, jo si pushtime, por si një prirje e kërkesës për bashkëjetesë, shkëmbim e mirëkuptim.

Gjuha e përdorur në këtë libër, në kombinim me figurat letrare, përbejnë një tjetër element, ku lexuesi gjen dhe ndjen atë që i nevojitet. Po kështu, vepra, duke kërkuar të jetë në të njëjtin nivel dhe njëkohësisht të dali nga ”beteja” letrare, me ruajtje të ekuilibrave aq të nevojshëm, fiton lartësi të reja, me kulminacion në fundin e saj dhe me vazhdimin e “luftës” për të fituar lartësi, në hapësirat e pafundme.

Gjatë leximit të parë të librit, m’u krijua përshtypja, sikur ndesha në përsëritje të shumta. Për ta vërtetuar saktësinë e këtij përfundimi  dhe me dëshirën për t’u ndalur më mirë dhe përjetuar më gjatë disa përshkrime mbresëlënëse, të cilat më ofruan meditacion dhe me larguan gjumin, për disa ditë, iu riktheva dhe e rilexova përsëri. Për saktësi, nuk gjeta përsëritje, por paragrafë të kompletuar më mirë, e drejtë e plotë, kjo, e autorit. Po kështu dhe shumë zhvillime  ose fjalëformime të reja, të krijuara nga autori, i rivlerësova të nevojshme, që vepra të arrinte të përmbushte plotësisht qëllimin, objektivin e saj. Për më tepër, do të mendoja, që autori mund të kishte afruar të tjera, të përsosura në shpirt, si Nënë Tereza, që për fatin tonë të madh i përket gjakut tonë shqiptar. Një personazh i tillë, si mendim dhe shpirt së bashku, i kapur në imazhe nga Kuarku, do të ofronte këshilla me vlera të jashtëzakonshme.

Sidoqoftë, duke e respektuar plotësisht të drejtën e autorit, mendoj se zgjedhjet e tij janë shumë të gjetura dhe, për këtë arsye, i vlerësoj maksimalisht ato.

Në këto kushte, a nuk do të ishte pak, që ky libër të emërtohej roman?

Unë mendoj se po. Më e pakta, do të  këshilloja një tjetër emërtim, të ngjizur në procesin e leximit të veprës, “HYPER-ROMAN” fantastiko-shkencor, në shërbim të tokësorëve.

Në shenjë mirënjohje, kënaqësie, ndihmese dhe refleksioni, ndjehem i detyruar dhe, natyrshëm, jam duke dalë jashtë kornizave të dhënies së mendimit, sepse një thirrje ma ka pushtuar gjithë qenien time dhe nuk më lejon që të mos e bëhem pjesë e kësaj pune, që ndërmora:

Lexues të nderuar, kudo që ndodheni! Gjeni kohë dhe lexojeni këtë Hyper-Roman; aty ju do të gjeni të shkuarën, të tanishmen dhe të ardhmen e njerëzimit, në hapësirë-kohë. Ju siguroj që do të përjetoni vetëm kënaqësi dhe, mbas leximit të librit, natyrshëm do të ofroni diçka më shumë për t’i shërbyer më shumë jetës suaj dhe gjeneratave, që do të vijnë.

( E dërgoi për publikim, prof. Murat Gecaj-Tiranë )

 

 


Faqe 22 nga 63

Tidningen-Gazeta

Vem är Online?

Kemi 19 vizitorë n'linjë

Besökare

Shikimet e përmbajtjes : 1314855
SocialTwist Tell-a-Friend

Newsflash

Nga Ajet Nuro

NË MONTREAL FILLOI VITI I RI SHKOLLËS SHQIPE

Montreal, Kanada


Ditën e shtunë në datën 21 shtator 2012, në Montreal u hap viti shkollor në shkollën që mban emrin e bamirëse së shquar shqiptare Nënë Tereza. E veçanta e këtij viti shkollor është fakti që, drejtuesit e Bashkësisë së Shqiptarëve të Kebekut në Montreal e kanë bërë mësimin e gjuhës shqipe dhe rrjedhimisht shkollën shqipe, prioritetin e tyre numër një të punës së tyre. Kështu që nga zgjedhjet e reja gjer në ditën e hapjes së shkollës, Bashkësia ka organizuar disa aktivitete dhe ka ngritur në këmbë një strukturë të tërë për mirë funksionimin e shkollës shqipe. Kështu është organizuar një forum enkas për shkollën shqipe nga i cili doli një komision që organizoi rishikimin e programit dhe përshtatjen e tij në përshtatje me orientimet e forumit të qershorit 2013. U përzgjodhën mësuesit që do të realizojnë programin e ri dhe u sigurua baza materiale. Duke mos dashur të citojmë të gjithë ata që ndihmuan në këtë aksion, një merit i takon përgjegjësit për edukimin në këshillin drejtues të bashkësisë z. Gerti Bajraktari që ishte edhe kryesues i të gjitha veprimtarive për mbarëvajtjen e shkollës shqipe.

Duke parë pjesëmarrjen e prindërve dhe fëmijëve të tyre në ditën e parë, mund të themi se puna e kaq muajve i ka dhënë frutat e para. Sigurisht, ngelet shumë për t'u bërë pasi n
ë Montreal mendohet se jetojnë 3-4 mijë shqiptarë dhe nëse bëjmë një raport të thjesht shifrash, numri i nxënësve pjesëmarrës duhet të ishte dhe më i lartë.

Në ceremoninë e hapjes së vitit shkollor ishin të pranishëm veç prindërve dhe nxënësve, edhe kryetari i Bashkësisë së Shqiptarëve të Montrealit z. Hysni Marku, anëtarët e kryesisë zotërinjtë Idriz Beha, Besnik Bashi, Ilir Orana, Gerti Bajraktari e Ajet Nuro si dhe kryetari i komisionit për të ardhmen e shkollës shqipe dhe selisë së Bashkësisë së Shqiptarëve ë Kebekut në Montreal z. Laze Leskaj.

Z. Hysni Marku duke iu drejtuar të pranishmëve theksoi rëndësinë e ruajtjes së gjuhës shqipe tek fëmijët tanë si shprehje e ruajtjes së identitetit tonë kombëtar si dhe rëndësinë që i ka kushtuar këshilli drejtues i bashkësisë mbarëvajtjes së shkollës shqipe.

Pastaj anëtari i kryesisë së Bashkësisë së Shqiptarëve të Kebekut në Montreal, z. Gerti Bajraktari prezantoi dy mësuesit që do të sigurojnë mësim-dhënien në dy grup moshat (5-8 vjeç dhe 9 deri në 13 vjeç) zotin Alban Zeneli dhe zonjën Etleva Xhaferi.

Drejtues të shoqatës dhe prindrit e pranisëm shkëmbyen mendime për mbarëvajtjen e procesit mësimor

Drejtuesit e shoqatës kishin marr masat për t'u ofruar të pranishmëve pije freskuese dhe ushqime të çastit si dhe dhurata për fëmijët pjesmarrës.

Pastaj filloi regjistrimi dhe dita e parë e mësimit. Uroj më që entuziazmi i ditës së parë t'i shoqëroj fëmijët tanë gjatë gjithë vitit shkollor. Vit të mbar dhe suksese!

 

Montreal, 22 shtator 2013