Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home Publikationer-Botime të reja
Botime të reja

Fatmir Minguli: Refleksione për librin “Portretizime eseistike” të studjuesit Arsim Halili

Nga Fatmir Minguli

Më shumë se një antologji analitike

(Refleksione për librin “Portretizime eseistike” të studjuesit Arsim Halili)

Mos i ’a dish rrënjën qysh e ka,

kqyrja gjethin ç’farë e ka !

Thënie popullore

Sapo u njoha në internet me titullin e librit “Portretizime eseistike” të autorit Arsim Halili , botuar në kujdesin e shtëpisë botuese “Beqir Musliu”, intuitivisht kuptova se është fjala për një libër serioz mbi letërsinë.

Libri i Arsim Halilit është një parakalim modest eseistik i njëmbëdhjetë figurave të shkrimtarëve, studjuesve dhe intelektualëve shqiptarë nga trojet e Kosovës dhe Maqedonisë. Për hir të analizës sime për këtë libër po përmend emrat e këtyre autorëve, të cilëve Arsim Halili i ka bërë skanerin e krijimitarisë së tyre. Ata janë:

Prof. Dr. Agim Vinca

Prof. Dr. Bajram Kosumi

Ibrahim Kadriu

Mexhid Mehmeti

Prof. Dr. Myrvete Dershaj – Baliu

Ramadan Mehmeti

Sabit Rustemi

Prof. Dr. Sabile Keçmezi – Basha

Prof. Dr. Sunaj Raimi

Struktura e ndërtimit të këtij libri është e veçantë duke e kthyer këtë libër në një antologji tjetërlloj, ndryshe nga disa prej tyre që vërshojnë librarive të Shqipërisë, Kosovës,Malit të Zi , Maqedonisë e më gjërë. Për çdo autor është ndërtuar një skemë gati e njëjtë por e larmishme, me personalizime të theksuara dhe të ndjeshme deri në detaje.

Analizat kritike që paraprijnë këto skema, janë vepër autentike e Arsim Halilit, analiza të cilat janë , pa frikë, model i të menduarit dhe të shtjelluarit eseistikisht veprave të autorëve që studjohen në këtë libër. Mendimet e shkrimtarëve dhe personaliteteve të ndryshëm , analizat e biografike të kombinuara me veprat nëpërmjet një sharmi tepër letrar, shpërblimet dhe çertifikimet për secilin autor, botimet e tyre në atdhe dhe në vende të të tjera, aktivitete jashtë letrare të disa prej tyre e kështu me radhë, të dhënë të tjera me vlera.

Që në fillim të librit , vetë autori Arsim Halili thotë:

“ Guximin e mora të shkruaj, por guximi më i madh është nëse kam thënë atë që është meritore, pa teprime hiperbolike, pa ndonjë paradoks eventual të qëllimshëm.” Pra është thënë qartë, shkurt, kuptueshëm dhe ajo që dallon më shumë në këtë thënie është modestia , ndryshe , sinqeriteti.

Kësisoj unë do bëja parabolën , duke e konsideruar vetë Arsim Halilin si autorin e dymbëdhjetë të këtij libri , shifër që të kujton të dymbëdhjetë kalorësit e…..

Patjetër që autori ka kaluar ndoshta një siklet në përzgjedhjen e këtyre shkrimtarëve , dhe jo të tjerëve që krijojnë në Kosovë e Maqedoni.. Kritika për këtë ka dhe do të ketë. Por ai e ka botuar këtë libër me emrin e tij dhe është thjeshtë vepër e tij dhe as e ndonjë institucioni shtetëror apo shoqate sociale.. Eshtë rrjedhë e studimeve që ai ka bërë për një kohë të gjatë dhe tani i erdhi koha e t’a hedhë në treg librin e tij. Tregu ka ligjet e tij dhe treguesit dalin , lindin me kalimin e kohës e do të japë rezultatet.

Antologjitë , sot janë me karakter të lirë, janë frut i një pune pasionante e një autori të vetëm, shpesh të pashpërblyer, punë që duhet t’a bëjnë si rregull institute, Akademi, apo grupe autorësh. Por kjo sot është harruar dhe ndodh ajo që një autor bën punën e një Akademie, jo vetëm në rastin e Arsim Halilit , por dhe për shumë studjues të tjerë të letërsisë shqipe.

Këtë e bën Arsimi, duke studjuar me sqimë të papërsëritshme me shprehjet e veta kur analizon veprat e të njëmbëdhjetëve,shenjë e një kritiku pozitivist. Të kritikosh sot, në letërsi do të thotë të përzgjedhësh. Të kritikosh një libër të një autori do të thotë se ai libër ka vlera dhe ja vlen të merresh me të , të shpalosësh ato pozitivitete që i shërbejnë njerëzve e të lësh mënjanë difektet e vogla që mund të ketë. Një libër që nuk vlen, nuk analizohet fare nga një kritik i zoti në kohët tona. Duhet të kuptojmë se me termin pozitivizëm nuk nënkuptohet lajkatarizmi.

Më vjen mirë të përmend dhe punën e dallueshme që bën poeti dhe përkthyesi i përkorë Baki Ymeri në Bukuresht, që boton herë pas here antologji të motivuara , duke intersektuar autorë shqiptarë e ata rumunë , gjë që realizon dhe ndërkombëtarizon letërsinë shqipe.

Jo më kot , Arsim Halili sjell në këtë libër mendimet e çmuara , krahas personaliteteve shqiptare dhe ato të të huajve si Stefan Sigg, Jolanda Malamea, Caroline Fetscher, Shaun Byrnes, Ana Husarske, Victor Stream, Drago Ciobanu, Murius Chelaru, Monika Muresau, Inger Lalandau si dhe agjensinë Reuters.

Dëndësia e informacionit, referencat të tipit shkencor, mendimet e mbledhura me një kujdes të jashtëzakonshëm të çojnë në mendimin e plotë se ky libër është shkruar pa intersea klienteliste . Me shumë të drejtë në fund të këtij libri , i urti Prend Buzhala shkruan për këtë libër:

“ Ndërkaq , te ky libër autori përpiqet të sjellë risitë e tij të frymës bashkohëse, me gjuhë eseistike e diskurs estetik bashkohës.”

Libri “ Portretizime eseistike” është amalgamë e fakteve letrare të të njëmbëdhjetëve shkrimtarë të Kosovës dhe Maqedonisë e përzjerë me thagmën poetike, duke e çuar librin në një stad krejt të veçantë. Risia e Arsim Halilit vjen mbas tre librave poetikë, e njërit me intervista e tjetrit me novela. Tendenca e tij për të trajtuar këtë sistem të ri kritike letrare e shkul atë nga trojet poetike, por duke i marrë ato me vete e t’i transplatojë në analiza të hollësishme që lexohen me shumë kënaqësi.

Ky fakt më kujton një shënim të shtypit rus të Petërburgut në vitin 1848 për kritikun e madh V.G.Bjelinski: “ Publiku nga ana e tij , i’a lexon kritikat në gazeta apo revista ,sikur të ishin vepra të mirfillta poetike.”

Pa ndrojtje, them se ky libër është i përshtatshëm për tekste alternative në shkollat e mesme e të larta sepse veç vlerave eseistike të letërsisë ngërthen jetën dhe historinë e popullit shqiptar në Kosovë apo Maqedoni.

Duke ndërtuar një mikroenciklopedi të lloit Who is who? do të gjejmë tabllo të peneluara me ngjyra të ndezura dhe që japin profilet e këtyre shkrimtarëve.

Agim Vinca, i cili është midis poetit dhe kritikut , studjuesit të përkorë të problemeve globale të letërsise shqiptare, vjen në këtë libër më se i ekspozuar ku lexuesi njihet me rrugëtimin e tij sa të gjatë aq dhe të përkorë në krijimtari. Bajram Kosumi , studjuesi i apasionuar i Fishtës dhe krijuesi i një letërsie të burgut, si një anatemë e letërsisë të realizmit socialist, udheheqës shtetëror dhe aktivist publik është një shembull i veçantë në jetën e intelektualëve. Ibrahim Kadriu , pedagog, gazetar dhe shkrimtar sjell një stuhi romanesh me “ letërsi ndryshe si kala e fortifikuar krijuese “ - siç e përcakton Arsim Halili.

Mexhid Mehmeti , shkrimtari që me prozat dhe poezinë kalon përtej kufijve të Kosovës dhe guxon të shkruaj drama të suksesshme, thika me dy presa për shumë shkrimtarë. Bashkë me analizat kritike ai krijon poliedrin me emrin “Mexhid Mehmeti” . Studjuesja delikate Myrvete Dreshaj – Baliu , shkrimtare dhe doktore e shkencave filologjike ka projektuar dhe ndërtuar kaleidoskopin me pamjet e femrës model midis familjes, problemeve të mëdha shoqërore, shkences dhe letërsise.

Nexhat Rexha, është jo vetëm shkrimtar por dhe një rilindas i jetës së sotme të popullit shqiptar midis Prishtinës dhe Shkupit. Shumë antologji të huaja e radhisin ndër faqet e veta. Ramiz Kelmendi ,një bashkëpuntor i revistave e gazetave të viteve të para 70 – 80 , kthehet në “Marathonomak të prozës shqiptare” – përsëri sipas Arsim Halilit, duke trajtuar pothuaj të gjitha llojet e gjinive letrate duke mos harruar përkthimet e disa korifejve botërorë te letërsisë.

Ramadan Mehmeti , të cilit nuk do t’i numurohen vitet e jetës po do t’i numurohen veprat ku veç romaneve e vëllimeve të tjera nuk do t’i harrohet “Requiem për Mirko Gashin “ ku njihemi me të madhin poet bohem kosovar, simetriku i bohemit tjetër shqipar Frederik Reshpjes.

Sabit Rustemi , poetit që i këndon shpirtit njerëzor, aktivistit të madh dhe organizatorit të paparë gjilanas i cili di të ndërtojë bërthama “institutesh akademike të artit” , vëzhgues i imtësive më të vogla të jetës kosovare, shprehur në të gjithë librat e tij.

Sabile Keçmezi – Basha ,është autore e dramës problematike “Hadi” , poezitë e së cilës janë botuar rumanisht në përmbledhjen “Anatomia ibirii’ në vitin 2009. Ajo është mjeshtre e perceptimit jo vetëm të problemeve të estetikës por fuqishëm edhe ato të sociologjisë.

Sunaj Raimi, figurë e “çuditshm” krijuesi, shkrimtar ,kantautor , doktor i shkencave sociologjike , ekspert i kulturës antike , njohës i gjuhëve të huaja , hartues i teksteve shkollore.

Arsim Halili , duke e bërë këtë libër me analiza të zgjeruara për çdo autor, arrin që të japë edhe çmimet, vlerësimet, që kanë marrë këta autorë gjatë veprimtarisë së tyre. Ai i rendit ato një nga një pa patur shqetësimin se dikush mendon se këto çmime e vlerësime janë dhënë “ashtu e kështu”. Por ai është i bindur se ato janë fakte sociale, dhënë në aktivitete plot me pjesmarrës duke vendosur kështu fortas kuptimin e shprehjes latine “Libera scripta manet” ( ajo që është shkruar mbetet).

Në këtë libër Arsimi ka krijuar mozaikun shumëngjyrësh të shkrimtarëve, poetëve, studjuesve, gazetarëve, vlerat e veprave te tyre i tejkalojnë “medaljet” e konferencave apo tubimeve ndryshe. Ai ka ditur të bëjë krahasimin me sistemin pindarik dhe ja ka arritur qëllimit.

 

Xhahid Bushati:Bardhyl Xhama: portret shkrimtari, për të cilin dua të flas përsëri…

Bardhyl Xhama: portret shkrimtari, për të cilin dua të flas përsëri…

Nga: Xhahid Bushati


B.Xhama

I qetë nga natyra, me një shpirt paqësor që mbart mistere deti, me një vështrim sa të vëmendshëm aq dhe prej kureshtari e sportive, duke sfiduar pleqërinë, si gjithnjë duke treguar rrëfenjat e tij me brumë nga mençuria e urtësia popullore, që janë sa pedagogjike aq dhe artistike, të cilat zënë vendin më të gjerë në opusin e krijimtarisë së autorit, të gjitha këto ia kanë gdhendur më së miri portretin, i kanë falur të veçantën si individualitet në letrat shqipe, për fëmijë e të rinj.

Ky është një portret i vizatuar me penelata të shpejta i shkrimtarit për fëmijë e të rinj, Bardhyl Xhama. E, si thellim i mëtejshëm i portretit të tij, i shoqëruar edhe me misionin shkrimtar i kësaj letërsie, shtojmë edhe këto radhë: “Gjënë më të bukur e bëjnë këta shkrimtarët për fëmijë. Nuk janë shumë të mëdhenj, që të trondisin dheun kur kalojnë, si ca shkrimtarë të rëndë, por janë përherë të pranishëm dhe hyjnë në zemrën tonë, në gjakun tonë, ashtu të përzemërt dhe secili mbart me vete kujtimet e fëmijërisë. (Dizdari, Limos: Fjalë e mbajtur në Takimin jubilar kushtuar 70-vjetorit të lindjes të mësuesit, shkrimtarit dhe gazetarit Bardhyl Xhama.-Veprimtari e organizuar nga Lidhja e Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë, Shoqata Mbarëkombëtare e Shkrimtarëve për Fëmijë e të Rinj, në bashkëpunim me komunitetin fteriot të Tiranës).

Kopertinat e disa librave, nga B.Xhama

Shkrimtari Bardhyl Xhama i takon brezit më të vjetër të letrave shqipe për fëmijë dhe të rinj. Kjo moshë, sot, është e paktë në tempullin e kulturës sonë bashkëkohore e të ardhmërisë. Ndaj, kemi të drejtë t’i krahasojmë me gurë të çmueshëm; përkujdesja ndaj të cilëve është më shumë se një falënderim, më shumë se një respekt, më shumë se një dashuri, më shumë se një nderim. Të mos harrojmë se ata janë identitet dhe kujtesë, mësues të heshtur dhe mëkues të fjalës shqipe, përhapës të palodhur të diturisë e të kulturës shqipe, gjyshër që, edhe përmes një mijë e një sakrificave, falin buzëqeshje, dashuri e ëndrra për nipërit e mbesat e tyre, respektues deri në dhembjen e madhështisë së krijimit, ndaj lexuesit të vogël. Jo vetëm kaq, por po të “Ulesh me të në tavolinë, dhe bashkë me kafenë dhe shishen e rakisë, të cilën s’e ndan nga çanta e librave, të dhuron bukurinë e shpirtit dhe bujarinë, humorin e hollë dhe krenarinë, vlagun e mençurisë dhe energjinë, me të cilat “vret” problemet dhe plogështinë për të ringjallur shpresën e sigurisë dhe për të mundur stresin dhe pleqërinë.” (Harka. Sejdo: “I arti” Bardhyl Xhama, gazeta “Shekulli”, 27.06.2013.)

Bardhyl Xhama “... i përket brezit të dytë të shkrimtarëve të letërsisë së re për fëmijët, të cilët, me krijimtarinë e tyre të spikatur, i ngritën më lart e i konsoliduan themelet, që vunë paraardhësit e tyre: Qamil Guranjaku, Teufik Gjyli, Spiro Çomora, Zihni Sako, Moisi Zaloshnja, Bedri Dedja etj., duke qenë bashkëkohës e bashkëpunëtorë me autorë të njohur të këtij brezi, si: Odhise Grillo, Dionis Bubani, Xhevat Beqaraj, Skënder Hasko, Adelina R. Mamaqi, Bekim Harxhi, Petraq Zoto etj. Krijimtaria letrare e këtij autori zë fill në vitet ’50...” (Nelaj. Milaim: “Bardhyl Xhama – shkrimtari që sfidon moshën”, gazeta “Telegraf”, 08.04.2010.)

Dhe krijimtarinë e tij letrare, si process, duhet ta kërkojmë te lëvrimi i përrallës shkencore. Jo vetëm këtë lloj të kësaj gjinie, por edhe atë fantastiko-shkencor, ne duhet ta kërkojmë profilin e këtij shkrimtari, i cili nga viti në vit vjen duke u pasuruar. Studiuesi i problemeve fantastiko-shkencore, Astrit Bishqemi vëren: “Shumicën e tregimeve fantastiko-shkencore, autorët tanë i kanë ngritur mbi bazën e një fabule interesante. Nëpërmjet kësaj fabule, jo vetëm jepen njohuri shkencore, por del edhe një moral i saj.” (Bishqemi, Astrit: Probleme të tregimit fantastiko-shkencor për fëmijë”, f. 148, revista Nëntori, 10/ 1976.)

Duke iu drejtuar rrëfenjave më të realizuara artistikisht, vërejmë se ato i karakterizon “...  humori dhe ironia... . Shpesh edhe ky humor e kjo ironi është huajtur nga folklori ynë i pasur.” (Bishqemi, Prof. as. Dr. Astrit: “Histori e Letërsisë Shqiptare për fëmijë e të rinj”, Botim i tretë, i plotësuar dhe i përmirësuar, Sh. B. “Dy Lindje dhe dy Perëndime”, Tiranë, 2008; “Pse qau delfini?, 1996, f. 722.)

Duke iu drejtuar rrëfenjave, që Bardhyl Xhama i realizon artistikisht, vërejmë se, pavarësisht kohës apo vendit ku zhvillohen ngjarjet, parakalojnë personazhe-fëmijë që mbartin cilësi, dëshira, përpjekje e ëndrra…; gjithashtu, parakalojnë nëna, baballarë, gjyshër, të rritur… që mbartin këshilla, qortime, porosi, që shoqërohen me një aparat pedagogjik të pasur, të cilat kanë vlera dobiprurëse dhe rrezatojnë fuqishëm në shpirtin e personazheve. Këto rrëfenja flasin për besueshmëri dhe përçojnë mesazhe të rëndësishme e jetike, si për fëmijët ashtu edhe për prindërit.

Leximi i lëndës së këtij shkrimtari (po rikujtoj edhe leximin e rrëfenjave) “... është sa mes vlerave artistike e gjuhësore, aq edhe mes arsyes së mbrujtur me karakter edukativ e shkencor. Krijimet e tij, të ardhura vitesh, mes një transferte të pasur e mjeshtërore, janë thurur në mënyrë të tillë “që të fitojë e mira ndaj së keqes”. (Terziu, Fatmir: “Ndërtesa” e krenarisë letrare e shkrimtarit Bardhyl Xhama.) Më tej, po ky studiues, vazhdon: “Kalimet nga realja në fantastiken, mes arsye dhe qëllimit, e bëjnë leximin e shkrimtarit Xhama një arsye më shumë, në atë zinxhir të gjatë vitesh, që kthen vlerat Kombëtare gojore në artin e të shkruarit.” (citim, po te shkrimi i studiuesit të mësiprm).

Duke parë lëvrimin e rrëfenjës, që zë pjesën kryesore të krijimtarisë së shkrimtarit Bardhyl Xhama, e njëkohësisht duke parë dhe natyrën e botimeve të kohëve të fundit, konkludojmë se krijuesit, si pa dashur, janë grupuar në këtë mënyrë: a) disa ruajnë statusin e letërsisë për fëmijë e të rinj, si të mirëfilltë b) të tjerë ruajnë statusin e letërsisë arstistike, por të bashkëngjizur me atë pedagogjike e didaktike. Mendojmë që shkrimtari B.Xhama hyn në grupin e dytë. Se si do të jenë prirjet e kësaj letërsie në të ardhmen, nuk mund të themi një mendim të saktë, pasi mungojnë edhe studimet në këtë fushë. Por mendimi im është se kjo letërsi po vjen gjithnjë duke e tkurrur elementin e parë dhe prirjen e ka drejt grupimit të dytë. Le të shohim...

E, për ta përmbledhur këtë skicim të shpejtë të krijimtarisë së shkrimtarit Bardhyl Xhama, mendojmë se ai lë këto shenja në letërsinë shqipe për fëmijë e të rinj: a)Trajtimi me mjeshëtri i motivit të detit; b)Përjetimi i shkrimtarit si pjesë e procesit të tij krijues; c)Individualiteti në rrëfimin e përrallës shkencore; ç)Krijimtaria popullore, burim jetëdhënës i krijimtarisë artistike të shkrimtarit, në veçanti i llojit të rrëfenjës, që mendojmë se autori e ka më për zemër; d)Lënda artistike e ofruar gërsheton më së miri: mësuesin, shkrimtarin dhe gazetarin.

Shkurt, 2014

 

MURAT GECAJ: KOLEC TRABOINI: TRI FESTA, NË NJË DITË…

KOLEC TRABOINI: TRI FESTA, NË NJË DITË…

(Kur përuroi librat, “E kam Atdheun te porta” e “Dashuri”)

Nga: MURAT GECAJ


Nga e djathta: K.Traboini, F.Kulli e M.Gecaj

Nuk ishte hera e parë, që salla kryesore e Ministrisë së Kulturës mblodhi poetë, shkrimtarë e artistë, të cilët ishin nga Tirana, por dhe nga Durrësi. Kësaj here, mikpritësi ishte poeti, shkrimtari e kineasti Kolec Palok Traboini. Në vijim të botimeve të shumta e cilësore të mëparshme, në ditën e shënuar të ShënValentinit, ai solli para të ftuarëve, kolegë, miq e dashamirë, dy libra të rinj poetikë, “E kam Atdheun te porta” e “Dashuri”. Sigurisht, kjo ishte një kanaqësi e veçantë për atë, por dhe për të gjithë pjesëmarrësit në këtë veprimtari përuruese, që u la atyre mbresa të pashlyera. Po, njëkohësisht, suprizë e bukur ishte njoftimi, që bënë organizatorët se, autori K.Traboini kishte dhe festën e ditëlindjes së tij.

I pari e çeli siparin e kësaj veprimtarie Pandeli Koçi, kryetar i Shoqatës Mbarëkombëtare të Letërsisë për Fëmijë dhe të Rinj. Pastaj “fjalën e mori” poeti Kolec Traboini, i cili u paraqit me zërin e tij kumbues, përmes ekranit të sallës, duke recituar vetë disa nga krijimet e tij më të zgjedhura, shoqëruar me pamje filmike. Poezi të tilla ishin: “Kohë pa sens”, “Jemi ngapak donkishotë”, “Zemër mbi dallgë”, “Akuarel”, “Gjethe vjeshte” e “Zemra”.

Në vazhdimësi, dolën në foltore disa poetë, shkrimtarë e studiues, të cilët nënvizuan shpirtin e butë, por dhe “rebel” të këtij autori. Pas studiuesit Behar Gjoka, u shpreh me dashamirësi për krijimtarinë e K.Traboinit poetja Fatime Kulli. Traditat atdhetare e arsimore të familjes së vet malësore, ai i ka shprehur me mjeshtëri në krijimtarinë shumëplanëshe, të pasur dhe të bukur të tij.

Në pamundësi ardhjeje, nga Tuzi, Anton Gjojçaj kishte dërguar mesazh përshëndetjeje. Përmes tij, shprehej për disa vlera të krijimtarisë letrare të K.Traboinit, duke theksuar që këtë udhë autori në fjalë e nisi në prozë dhe e vijoi me vëllime poetike, ku mbisundon motivi i dashurisë, në të gjitha pamjet e saj. Në fjalën e tij, P.Koçi e quajti poet qytetar, i cili me vargjet e tij shqetësohet për fatet e bashkëkohësve dhe jep mesazhe për më shumë optimizëm e dashuri njerëzore. Për lidhjet e poezive të poetit Traboini me lexuesin, me traditat atdhetare etj., u dal posaçërisht Ilia Dede.

Kryetari i Klubit të Shkrimtarëve dhe Artistëve të Durrësit, Nikolla Spathari e përshëndeti dhe e përgëzoi autorin e dy librave të rinj, që u përuruan dhe tha se krijimtarinë e K.Traboinit e ka ndjekur e gjithnjë në rritje, që nga vitet ’60-të të shekullit të kaluar. Ndërsa prof.dr. Klara Kodra u bëri analizë profesionale jo vetëm këtyre dy librave, por dhe në përgjithesi krijmtarisë së këtij autori, i cili tashmë ka hyrë natyrshëm në letrat shqipe. Kështu, ndër të tjera, dëshmoi se ai i ka poezitë të çiltëra, të ëmbla e me bazë dashurinë, duke spikatur me individalitetin e vet. Poetja e kineastja Vllasova Musta lexoi temën e saj, “Portreti i poetit K.Traboini, përmes vargjeve të tij”. Në vazhdim, me dashamirësi diskutuan për krijimtarinë e këtij autori, piktorja e poetja Flutura Maçi dhe krijuesi Agim Pipa.

Ndjesi të bukura sollën te të pranishmit, në këtë veprimtari përuruese, edhe recitimet e frymëzuara të disa poezive të K.Traboinit, nga Agim Xheka, Xhelal Luca e Fatime Kulli.

Në mbyllje të këtij tubimi, mikpritësi i tri festave të përbashkëta, Kolec Traboini i falënderoi nga zemra, si folësit dhe gjithë pjesëmarrësit. Gjatë bisedave të ngrohta, në koktejin e shtruar me këtë rast, me kënaqësi nënshkroi librat e tij, për kolegë, miq e dashamirë. Këta e uruan sinqerisht dhe shprehën besimin se, përsëri, ai do t’i mbledhë në ngjarje të tilla të gëzuara.

Tiranë, 14 shkurt 2014

 

Hamit Xhaferi: Zyba Hysen Hysa - Poete e lirikës së dashurisë dhe bujshmërisë imagjinative


Zyba Hysen Hysa - Poete e lirikës së dashurisë dhe bujshmërisë imagjinative

Nga Prof. Dr. Hamit Xhaferi

Në brendinë e vëllimit poetik “Sikur” të poetes Zyba Hysa, vërehet në vija të përbashkëta jashtëzakonisht të shprehshme kultura poetike e një aktiviteti letrar mjaft të fuqishëm. Forca poetike e saj është e madhe, ndërsa mjeshtëria e të shkruarit poezi është dukuri e veçantë e lidhjes thelbësore nëpërmjet fjalës së shkruar. Poezitë janë mjaft interesante për lexuesin bashkëkohës, kanë një gjuhë të qartë e të kuptueshme, me versifikacion të lirë, të lindura nën ndikimin e shprehjeve të fuqishme dhe ndjenjave më të thella intime. Poetja siç duket zuri hapin me rrjedhat bashkëkohëse poetiko - letrare. Kjo nuk u përmbahet rregullave të ngurta të cilat e pengojnë krijimtarinë poetike, përkundrazi pranon trajtën e re moderne metrike, duke futur në përdorim disa mjete poetike. Për t’u shprehur me një teknikë të këtillë poetizimi ka në dispozicion një pasuri fjalësh sinonime. Mjeshtëria poetike e Zyba Hysës shihet tek ritmi dhe zgjedhja e fjalëve, të cilat përfshihen në skemën alternative të vargut, duke iu përmbajtur poetizimit të natyrshëm dhe përjetimit estetik. Atmosfera fisnike, por pikëlluese e poezive, mbështetet në shquarjen e jetës thellësisht të impresionuar dhe me frymëzime. Guximi, fisnikëria janë virtytet që e stolisin vargun poetik të saj. Ky efekt normal i poezisë me motiv dashurie është shfrytëzuar me mjaft mjeshtëri nga autorja, kështu që ajo ka krijuar një vepër me një formë poetike të rafinuar. Me shprehjen e thjeshtë dhe të fuqishme poetike i lë përshtypje të thellë lexuesit të sotëm. Ky vëllim poetik është shkruar në një frymë thellësisht lirike duke shprehur mendimin se njeriu në këtë botë është vetëm synues, kurse vuajtjet dhe vështirësitë që e shoqërojnë në këtë rrugë e fisnikërojnë dhe e sjellin në përqafimin hyjnor. Kjo është kalueshmëria e të mirave dhe të këqijave të kësaj bote, kështu që në poezitë radhiten me ndjeshmëri pamjet e vështirësive, pësimeve, vuajtjeve, të begatisë dhe të famës. Krahas shumë mendimeve dhe ndjenjave të thella, vëllimi poetik “Sikur” përmban edhe vargjet më të bukura të lirikës së dashurisë, në të cilat shtrohet pyetja e njohur retorike: “Ku është nami i kohërave të kaluara të dashurisë dhe në cilën strofull gjendet sot?”. Kemi bindjen se poezitë e Zyba Hysës do ta zgjojnë vëmendjen e lexuesve me detajet interesante dhe imtësitë tjera të rëndësishme të jetës së përditshme dhe me portretet mjeshtërore të karaktereve njerëzore. Vepra është e pasur me shprehje e fjalë të cilat edhe sot e ruajnë kuptimin e vet. Kjo është një përmbledhje poetike, në të cilën përshkruhen skena nga jeta, mëkate dhe dobësi njerëzore. Si e tillë, vepra ka plot detaje interesante dhe është e shkruar me një stil dinamik, në të cilën arsyetohen simbolet e bashkimit mistik me zotin, siç janë: ngrohtësia, kënga dhe ëmbëlsia. Këto simbole janë ndjesi shpirtërore, por edhe fizike që përfshijnë çaste të ekzaltimit. Poezitë në vete ngërthejnë plot detaje dhe ndjesi autobiografike, të kompozuara në një stil tepër të veçantë. Dallohet veçanërisht me rrjedhën e menduar mirë të vargut poetik, për plot me skena të gjalla nga jeta e thjeshtë. Duket qartë se poetja ka shkruar për mjedisin nga e cila ka dalë, duke e përpunuar dhe poetizuar në mënyrë të lirë veprën poetike.

Në mesin e këtyre poezive duhet theksuar “Pranverë në vjeshtë”, ku autorja pikëllimin e saj e shpreh përmes rrezatimit të frymës së krahasimit. Me simbolikën e stinëve ajo tregon ndryshimin e disponimit që rrjedh nga jeta e saj. Bukuria e jetës në ambient të hapur dhe dashuria fuqimisht e shprehur është frymëzim poetik i një vlere të qëndrueshme. Për të jo gjithmonë pranvera vjen e gëzueshme. Edhe përkundër stinës së hareshme të pranverës, njohja përkon me vjeshtën. Stinët jo gjithmonë përkojnë me disponimin e saj. Poezia shpreh mallin e njohjes, që me pak rreshta lë të kuptojmë shumë. Jeta është e tillë si stinët, herë e hareshme e herë e pikëllueshme, duke flijuar jo rrallë të vërtetën. Zemra flet vetë, thotë zonja e bukur, ajo nuk do fjalë e mendim. Pra, për poeten zemra ka vend të shenjtë, është diçka e magjishme. Poezia “Kur flet zemra” është me mesazh të qartë dhe me një përmbajtje të theksuar, pasi ajo jep menjëherë thelbin me fjalë të drejtpërdrejta që ekzistojnë mbase vetëm në imagjinatën e saj. Dashuria sipas poetes është me krah, ajo na çon në fluturim dhe na bën hyjni që faniten në ëndërr, duke i dhënë këtij sajimi një rëndësi të caktuar. Kështu fillon poezia e dashurisë ”Çudimadhja” ku duket qysh në fillim e bukur forca e dashurisë. Por, është jeta ajo që jo gjithmonë e lë forcën e dashurisë të manovrojë lirisht, duke i dhënë kësaj njëfarë gjallërie dhe droje. Poetja me figura stilistike krahasuese tregon se krahët e dashurisë goditen dhe mbeten “lakuriq”. Poezia është gjithë kuptim, ka në vetvete thelbin e mërzisë, pikëllimit për një dashuri që qan e vuan, gjithmonë duke përdorur krahasimin, si: ”si sytë e tokës janë oqeanet që qajnë”. Vargu i radhës është gjithë pasion: “qajnë e qajnë gjersa u thanë”. Forca e dashurisë mbyllet me rrëke lotësh. Sepse e tillë është dashuria e bukur dhe e trishtueshme njëkohësisht. Edhe gaz edhe lot. Kjo poezi narrative është përplot qenie dhe ndodhi e cilat ka përfundim pritjeje të pafund. Autorja është e mbyllur dhe e kapluar e tëra në pritje. E tillë duket në vargjet e shkurtra të poezisë “Të pres”. Me vizionin e bardit të fjetur e pret dashurinë nga streha prindërore. Është një rrëfim për dashurinë e cila gjurmon pas të dashurit të saj të humbur. Pra, është poezi pritjeje, që me pak fjalë tregon një çast mallëngjimi. Me fjalë të thjeshta dhe të kursyeshme poetja tregon për magjinë e bukur që quhet “Poezia”. Trajton një rrëfim të thjeshtë dashurie, por me përshkrime e poetizime të shumta. Pa dashuri dhe pa poezi fati i poetes duket i mjerë: Lum,/ Kush të dyja/ I ka në shpirt/ Është mrekulli!. Vargu është i thjeshtë, i qartë dhe i kuptueshëm për secilin. Poetja shkruan për të gjithë, për rininë dhe pleqërinë. Poezia është jeta e saj, është magji dhe mrekullia e shpirtit të saj. Kënaqësinë e jetës e shijon nga gërshetimi i të dyjave. Në mesin e poezive të tilla hyn poezia mahnitëse “Mos ki frikë” fillon me një lutje shumë interesante “mos ki frikë nga dashuria”, nëse dashurisë s’i bëjmë teket që i kërkon ajo: “si një lule fillim marsi/ Sapo çel/ Papritmas vdes”. Për këtë fillim dashurie ajo kërkon të shihen, të flasin e të dashurohen. Gjithçka që poetja kërkon është guximi në dashuri. Pa këtë guxim në dashuri ajo mendon se s’do të ketë sukses lidhja e filluar. Pra, ky është mesazhi poetik, guximi që fle në zemrën e saj. “Ëndrra” është pjesë e jetës, është pjesë e bukur dhe si të këtillë e do poetja, sepse personifikon veti njerëzore dhe zakonisht përmban porosi morale. Prandaj, gjen forcë dhe këndon për muzën që i sjell shpresën për të ardhmen. Ndaj shprehet me një kërkesë: ”mos me vra ëndrrën”. Pa ëndrra dhe pa shpresa njeriu është i vdekur. Tash vetëm i kujton fatet e lumtura duke përsëritur moton se në këtë botë çdo gjë është kalimtare. Poezia është një mendim i caktuar mbi ëndrrën e dëshiruar në një çast të caktuar. Poetja kërkon që dashuria të jetë e lirë, pa dhunë dhe e brumosur në paqe dhe lumturi. E tillë është dashuria dhe e tillë duhet të jetë. Liria vjen mes dhunës dhe luftës thotë ajo, por dashuria s’është dhunë. Fjalët e bukura dhe të zgjedhura i përkasin dashurisë në poezinë “Dhunë dashurie”. Protagonisti i këtij arti poetik është një hero tragjik që vdes në momentin më të shkëlqyeshëm të dashurisë së vet.

Me plot detaje nga jeta të portretizuara në mënyrë të shkëlqyeshme është poezia “Jeta!”, e ndarë në dy pole të kundërta, e mira dhe e keqja. Andaj e tillë është herë si “bushtër” dhe herë si “engjëll”. Jeta sa përqafon, po aq kafshon, mjekon, gjakos, me këto fjalë shprehet opinioni i poezisë për një jetë të virtytshme. “Egërsi e dashuri!” kemi çaste të lumtura dhe çaste hidhërimi, në të cilën ajo paraqitet si një e dashuruar në shpirtin njerëzor. Jeta është një paradoks që edhe poeten e ngacmoi me ritmin e çrregullt të saj. Kur dashuria vezullon në jetë “Dhe yjet mahniten, nga kjo bukuri”. Është një këngë e kthjelltë që shkëlqen nga ngjyrat, këngë e zogjve dhe e gëzimeve jetësore dhe zgjimit të dashurisë. Çasti i dashurisë troket dhe ai vezullon si fishekzjarrët. Dashuria është bukuri, është mrekulli. Poezia tingëllon me jehonë lumturie dhe gëzimi. Një çast pritjeje, çast duke pritur njeri - tjetrin, ”Do prehemi një çast !?” Është ky çast meditimi, një çast jetësor që poeten e pikëllon. Poezia “Kam frikë” duket si frika e vdekjes, frika që në këtë jetë po mbetet pa të dashurin e zemrës. Frika nga humbja e kënaqësisë dhe lumturisë që ka në këtë jetë. Kujtimet e dashurisë janë “Sharrëza misterioze” çaste që e shqetësojnë poeten. Ajo thotë se dashuria të lë kujtime dhe të njëjtat dëshiron t’i mbyllë në dry. Por dashuria këput rezen, kyçi humbet. Kujtimet janë ndjenja që të lënë në zhytje të mallëngjyeshme. Ato e shqetësojnë poeten. Në poezinë ”Me ndihmën e Zotit”, Zoti është ai që bashkoi dashurinë e tyre. Edhe pse kaq larg, Zoti mbron dashurinë tonë, shprehet poetja. Dashuria është e shenjtë, pasi atë e ka bekuar Zoti. Ky është mesazhi poetik. Me mesazhe shumë të bukura, por të thëna thjesht e qartë, fillon poezia ”Duaj me dashuri”. Dashuria është çelësi i zemrës, i shpirtit. Paraja dhe pasioni janë kalimtare dhe s’të japin lumturinë e vertetë dhe te përjetshme. Ato janë të përkohshme, vetëm dashuria është e përjetshme. Nëse duhemi dhe të dua duhet të vdesim për njëri - tjetrin thotë vargu poetik ”Vdis për mua”. E tillë është dashuria, ajo kërkon sakrificë për njëri - tjetrin. ”Puthje dashurie” është malli i dashurisë dhe puthja e saj, që e mbajnë atë të gjallë në jetë. Tek poezia “Pult - zemra”, porosia e kësaj poezie tani është miqësia: “miku im tani trokit pa frikë”. Nëse është në pyetje miqësia, dyert e shpirtit janë të hapura apo duhet hapur. Dashuria është gjithçka që do zemra njerëzore. Me një simbolikë të veçantë është kënduar për xhelozinë në poezinë ”Kur xhelozon”: ”në zemër ngre tallaz”,”diell pa zjarr’, ”shpresë pa krah”,”frute pa ëmbëlsi”,”trup pa dashuri”, e tillë është xhelozia thotë poetja. Janë këto thënie të goditura me saktësi dhe të gjetura ashtu siç është në realitet shpirti kur xhelozon. Si gjithë poezitë tjera të poetes Zyba edhe poezia ”Sofra e zemrës” ka në thellësinë e shpirtit ndjenjat më hyjnore. Ruajtja e shpirtit dallohet me temën e vet shumë të preferuar të luftës ndërmjet arsyes dhe dëshirës për mbizotërimin e shpirtit. Dashuria e saj ka vendin kryesor apo është sofra e zemrës. Të tillë e do poetja dhe kërkon të mbetet si e tillë. ”Natën vonë” si gjithë të dashuruarit, poetja rri e zgjuar dhe ëndërron syhapur për dashurinë e saj. Është një trajtim origjinal në të cilin pasqyrohen anët e mira dhe të këqija të jetës bashkëshortore me anë të disa skenave nga jeta e përditshme. Vargjet janë fjalëpaka, por mbresëlënëse. Si gjithë ndjenjat dashuriprera edhe kjo është një urim i bukur. Por poetja nuk di a është “Urim apo mallkim!?”. Ajo dëshiron të jetojë dashuria e jetës së saj sa të jetojë edhe ajo vetë. Është një fryt fisnik, i cili bashkon në vete veçoritë më të mira. E përkundërt me këtë është virgjëria e përhershme dhe përbetimi hyjnor “Urim apo mallkim!?” për qëndrimin më suptil dhe më besnik. Thënia popullore e poezisë ”Mish e thua” është shndërruar në dy vargje vetëm për të rikujtuar gjithmonë dashurinë që dhemb me ngrohtësinë e saj. Këtu porosia është pak më e kthjellët, sepse shpreh shpresën e njeriut që do të takohet me të dashurin e vet, ashtu siç i janë betuar njëri - tjetrit... Vajtimi i gruas dhe porosia e të dashurit hyjnë në mesin e poezive të rralla me motiv erotik. Largësia e dy të dashuruarve është tema kryesore e poezisë. Me hënën në shoqëri ajo mendon për të dashurin ”Pse hëna s’di të flasë?”. Nga pamundësia që të dashurit të bisedojnë me njëri - tjetrin, ato kërkojnë ndihmën e hënës si dëshmitarë të dashurisë së tyre. Edhe këtu, natyrisht, mbizotëron atmosfera e zymtë, është shprehur fatkeqësia e gruas së lënë, të lëshuar në mëshirën e askujt, në të cilën është e detyruar të jetojë pa dashuri dhe pa mbrojtje.

Dashuria s’është ndjesi, dashuria je ti. Janë enigmat dhe shënimet magjike, me anë të së cilës shpreh meditimet melankolike për vështirësitë e përgjithshme të jetës njerëzore. Ky është përfundimi që nxjerr poetja duke na thënë se ”Jam gabuar”. Për dashurinë ”S’ka mjek që ta shërojë”, poetja sikur do të thotë se edhe për zemrën e dashuruar s’ka shërim. Prandaj nuk është mjet që i ka shkaktuar mundimet e saj, edhe pse vetë vuan, në mënyrë që në fund të shkëlqejë me aureolën e fitores hyjnore si simbol i saj. Dashuria kjo ndjenjë e bukur përsëri ngacmon shpirtin e poetes. Është dashuri edhe era e trupit të tij që e ngacmon. Poezia është shkruar në trajtë vizioni në të cilin poetja e sheh dashurinë si një ”Dehje” të ëmbël si “mjaltë”. Poezia ”Parimi im” përmban në vete vargjet më të mira të artit poetik që kanë vlerë artistike. Fillon me vargjet poetike: “S’dua te jem lule që të më këpusin/ por të jem pemë e bleruar/ të kënaqen gjithmonë nga blerimi im”. Ajo është femër me parime që dëshiron t’i përkushtohet vetëm një dashurie. Mesazhi poetik i poezisë ”Prehje në ecje” është se në dashuri s’ka prehje. Është portretizuar në mënyrë jashtëzakonisht të gjallë dhe të drejtpërdrejtë dashuria si ecje me vrap që s’ka prehje. Poetja ka arritur të stolisë jetën dashurore me të gjitha vetitë njerëzore që manifestohen. Poetja aludon në jetën në çift, siç është poezia ”Trokitje në zemër”. Ajo s’duhet ndërtuar në emër të parasë, të bukurisë dhe në emër të fisit. Porta e dashurisë hapet vetëm me dashuri. Fati rrugët tjera dikur do t’i mbyll, atëherë vetëm dashuria mbetet rruga e vërtetë. Për “Fjalën ‘të dua’” krahasimet jenë shumë te bukura: Më e plotë se hëna/ Më e ngrohtë se dielli. Sepse thënia e tillë të ngroh shpirtin, i jep dritë jetës: Më e saktë se saktësia/ Më e pastër se një krua. Ndërtohet e tillë me thënie kaq të bukura simbolike, krahasuese, melodike dhe shumë të ndjeshme. Mendja dhe zemra janë dy çështje të ndara. Ndonjëherë na ndodh që mendja të thotë ndryshe dhe zemra ndryshe. Zemra e do, mendja e refuzon, kështu shprehet poetja për dashurinë e jetës së saj. Kur ”Dueli i zemrës” i lufton ndjenjat pafundësisht si duket në fund i takon dashurisë. Jeta e secilit është diçka personale, diçka e veçantë, është shtëpi në vete për secilin thotë poetja. ”Jeta mister” tregon të panjohurën që ndodhet para nesh, frikën nga jeta për të ardhmen dhe dëshirën e pa frenuar për të jetuar. Largësia nga të afërmit e zemrës shpesh ndodh në jetë dhe nga kjo largësi mësojmë se sa duhemi dhe kërkojmë një kthim aty ku ishim. Në vargjet poetike ”Të kuptosh nga largësia” të ndërtuara me rimë, secili nga ne gjen veten apo një copëz jete të jetuar. Ritmi i shpirtit ”tallaz dallgët i ngre”, shpirti gjithmonë është një trazim i fatit të jetës. Dikush nga dashuria dhe dikush nga ndjenjat tjera, si ”Tallaze shpirti” gjithmonë mbeten të pazot. Poetja atë që ndjen e hedh në letrën e bardhë dhe kjo është një poezi e çastit jetësor. Janë çaste malli për dike, çaste që na bëjnë të harrohemi se ku ndodhemi. Në çdo vend del para nesh figura e tij, është një dashuri zemre që na ndjek si hije. Jeta ec me çaste malli, vuajtjeje dhe me dashuri për dikë që na pret diku. Poezia ”Çdo çast me ty” ka brenda vetes njëkohësisht shumë e shumë dashuri e mall. Vargjet fillojnë me tregimin për çastet e dashurisë së përjetuar dhe joshjes së saj. Nën tingujt vargore simbolike, dashuria është e bukur, e marrosur, e paqtë dhe e vërtetë. Ajo është “simfoni” shprehet poetja në vazhdim të poezisë ”Dashuri e paqtë”, sepse vetëm me të jeta ecën aq bukur si melodi. Jepen çaste dashurie pasionante dhe kujtime të bukura në vargjet e radhës. Poetja edhe ”Kur quhesh bashkëshorte?” ishte një grua që do me “dashuri femre”, me “dhembshuri nëne”, me “përkujdesje motre”. Ritmi i jetës ndryshon në bashkëshortësi dhe çastet e përjetuara së bashku sjellin afrinë familjare, ’jam bërë skllavja jote” shprehet poetja. Ajo i është përkushtuar me gjithë shpirt jetës, me të dhe dashurisë i bën sakrificë duke jetuar vetëm për të.Kujtimet e bukura të së kaluarës mblidhen në një natë vuajtjeje për poeten. Ëmbëlsia e dashurisë e çmend atë duke u shprehur se mos vallë ishte një përrallë apo çfarë tjetër: Jetuam siç jetojnë perënditë. Ndjenjat e asaj kohe janë madhështore, janë kujtime plot mirëkuptim nga koha e magjishme që përjetuan. Koha ndryshoi dhe tani asaj i kanë ngelur veç kujtimet e mërzitshme për kohën “Siç jetojnë perënditë”. Çastet e jetës janë të shkurtra. Ditët kalojnë dhe jeta ik ngadalë pa e vërejtur. Poezia ”Jeta është çaste” na mëson t’i shfrytëzojmë çastet e bukura që kemi në jetë, të luftojmë për lumturinë tonë në jetë. Vargjet bëjnë thirrje për të arritur bukurinë e jetës dhe për ta jetuar atë bukur. Poezia ”Cicërima e shpirtit” lutet për moslargim ”mos më largo” nga vetja jote, sepse të pres në “fole”. Janë lutje që rrjedhin nga shpirti i dashuruar. Janë vargje mbresëlënëse për gjithkënd që së paku vetëm një herë në jetë është dashuruar. Dashuria merr kahje tjetër, ajo është gjithçka për njëri - tjetrin, ajo është “Frymë nga fryma ime”. Me pak fjalë jepet një skicë poetike: nëse ngjitesh malit dhe te mbaron fryma/ buzët e mia ke krua. Vargje e bukura, melodika pasionante, ngjallin admirim dhe joshin plot kënaqësi. Me figura poetike, dashuria fshihet në vargjet domethënëse ”Litari i besës”. Janë lidhje bese për dashurinë që kanë dy të rinjtë dhe vetëm në këtë lidhje ata ndjehen plot shpresë për të ardhmen.

Poetja edhe në poezinë ”Vërtetësi” me pak fjalë jep mesazhin e saj poetik, ku thotë se: Jeta është e vërteta që jetojmë. Ajo duhet jetuar çdo orë çdo çast ashtu si na vjen. Në poezinë jemi ”Në pritje” të një përgjigjeje për një dashuri, e cila në fakt është një dashuri “e padashur”, dhe e parealizuar. Poetja nuk është e lodhur nga pritja e dashurisë. Ajo është e lodhur nga mos përgjigjja e saj, nga moskthimi i dashurisë. Janë vargje shpirti që vuajnë dhe hedhin pjesë nga vuajtja në letër. Dashuria është si mali, sipas poetes ”Dhe mali s’e ndal”. Ajo bën këtë krahasim duke e bindur adhuruesin e saj se dashuria është ndonjëherë më e rëndë dhe më e largët se mali. Kjo është ndjenjë momentale e poetes së trazuar nga zjarri i dashurisë. ”Kur godet dashuria”, përvëlon, ngroh e vret. Poetja shpjegon zjarrin e dashurisë kur të rëndon shpirtin, kur të vret gjumin. Gjithashtu është goditje e magjishme pasi na rinon. Ajo mjegullon trurin, por përsëri poetja ia ka lakminë. Ajo e magjepsur nga dashuria shkruan për magjinë e saj, për shenjat goditëse të saj sikur te ishte fundi i botës. Duke u joshur nga ngrohtësia e saj ajo ndjek ritmin e jetës pa ngurrim. Vargjet fillojnë me një pikëllim që poeten e ka revoltuar. Në çaste vuajtjeje ndaj të dashurit të saj është e pikëlluar dhe urren. E shpreh urrejtjen e saj, por i dashuri i zemrës nuk e lejon gjatë urrejtjen, duke ia shëruar plagën e dashurisë kthehet përsëri te kjo ”Dashuri e etur”. Pasioni i dashurisë fshin plagën e urrejtjes dhe lëmon vuajtjen me puthjet e saj. Poezia jashtëzakonisht virtuoze, e shkëlqyeshme, në të cilën shfrytëzohet mjeshtërisht begatia e fjalëve që përbëjnë thelbin e jetës së njeriut, si “Dielli s’do të perëndojë” nga ndarja ”Ne dhe dielli”, sepse është malli i ndarjes që s’ka shërim. Pa dashurinë afër vetes s’ka gëzim, pa njëri - tjetrin s’ka dashuri, as mall dhe mërzi. Është një mesazh i poetes drejtuar lexuesit që kontakton dhe porosit përmes poezisë ”Fluturim pa kthim”. Porosia e saj është të kenë kujdes në dashuri, mos lejojnë t’u ik nga dora, të kujdesen për te në atë mënyrë që ta kenë përherë afër vetes. Autorja jeton bashkë me dashurinë e saj, kontrollon ndjenjat e tij, i ndodhet gjithmonë pranë dhe kudo. E tillë është zemra e saj e “përgjëruar” gjithmonë me të si ”Zemra radar”. Përshkruan me sinqeritet dhe pasion dashurinë, për të cilën frymëzimin e merr nga jeta re vet personale.


Përfundim:

Poezitë e Zyba Hysës për nga përmbajtja kanë temën e dashurisë së perjetuar jetësore, çastet zhgënjyese nga jeta e saj dhe momentet pasionante të kësaj dashurie. Krijimet poetike të saj na duket se fillojnë pikëllim e protestë, kurse përfundojnë me qetësim dhe ngushëllim. Edhe pse poetja është munduar ndonjëherë me gjuhë të figurshme të shpreh ndjenjat e saj, kjo më së shpeshti ka zgjedhur rrugën e fjalës së drejtpërdrejtë dhe të qartë për çdo lexues që e adhuron sadopak poezinë. Nëpërmjet vizionit e përshkruan dhembjen e dashurisë e cila, si ndonjë thesar i çmueshëm, i ka rrëshqitur nga dora dhe ka tretur në dhe. Në ëndërr e sheh këtë dashuri dhe shëtit nëpër kopshtin magjepës të parajsës tokësore. Kaherë sikur i shkon për dore ta kalojë lumin e jetës që i ndan këta të dy. Por është e detyruar që të jetojë edhe më tutje pa të, duke iu përkulur vullnetit të Zotit dhe t’i dorëzohet mëshirës së tij, duke u bindur se nuk është e humbur, por e ruajtur në bukurinë dhe pastërtinë e përhershme. Gjuha poetike e saj është e kuptueshme me shumë pak metafora dhe figura stilistike. Ndjenjat e saj dëshiron t’i ndajë me adhuruesit e saj edhe pse këto ndjenja çdo i dashuruar mendon se i ka përjetuar dhe mund të gjej veten aty. Poezia është e rrjedhshme e lehtë për ta kuptuar edhe pse ndonjëherë mund të na duket se përsëritet pothuajse në çdo poezi, duke na lënë nga një porosi që e veçon nga të tjerat. Thesari është poezi me vlera të larta estetike që, krahas ndjenjave të thella, shpreh edhe një kuptim më të thellë mistik. Është një këngë pamjesh të fuqishme skenash realiste dhe monologjesh e dialogjesh të rafinuara, me një vizion ku defilojnë e vërteta, ndërgjegjja, arsyeja, kurse karshi tyre babëzia, si trupëzim i botës komplekse dhe përherë të pakuptueshme ndaj ndjenjave dhe veprimeve të gruas. Zyba Hysa është poete e pranverës dhe vargjeve plot dritë të lirikës dinjitoze dhe lajmëtare e pasurisë poetike. Kjo për nga serioziteti me të cilin e thotë porosinë e saj morale meriton respektin e bashkëkohanikëve të saj.

 

Sinan SADIKU:Arsim Halili: “Portretizime eseistike”

Sinan SADIKU

LIBËR INTERESANT ME PORTRETIZIME PERSONALITETESH

Arsim Halili: “Portretizime eseistike” - Botoi Shtëpia Botuese “Beqir Musliu”, 2014.

“Portretizime eseistike” është libri gjashtë me radhë i autorit Arsim Halili, këtij krijuesi të cilit deri tani i janë botuar tre libra me poezi, një libër me novela dhe një me intervista. Në këtë libër Arsimi e ka bërë portretizimin eseistik të njëmbëdhjetë personaliteteve, të gjithë shkrimtarë, shumica e të cilëve kanë kontribuar edhe në disa fusha të tjera të kulturës, të artit, të shkencës, të publicistikës dhe të gazetarisë, duke qenë edhe veprimtarë të palodhshëm në dobi të atdheut dhe lirisë. Personalitetet portretizimet e të cilëve i gjejmë në këtë libër janë: Prof. Dr. Agim Vinca, Prof. Dr. Bajram Kosumi, Ibrahim Kadriu, Mexhid Mehmeti, Prof. Dr. Myrvete Dreshaj-Baliu, Nexhat Rexha, Ramiz Kelmendi, Ramadan Mehmeti, Sabit Rrustemi, Prof. Dr. Sabile Keqmezi-Basha dhe Prof. Dr. Sunaj Raimi. Libri fillon me një hyrje autoriale, vazhdon me portretizimet e shkrimtarëve, të sistemuar sipas renditjes alfabetike, dhe përfundon me një recension të shkruar nga redaktori Prend Buzhela, shkrimtar dhe kritik i njohur letrar.
Mund të them se autori e bënë nga një portret thuajse të plotë të figurave për të cilat shkruan, duke filluar nga të dhënat biografike si: vendlindja, datëlindja, shkollimi fillor, i mesëm, universitar dhe ngritja e mëtejme akademike, punët që kanë ushtruar dhe ngritja në karrierë, ushtrimi i funksioneve me rëndësi shoqërore, pastaj përqendrohet te veprimtaria krijuese, duke i shkruar nga disa rreshta për secilën nga veprat e botuara . Për shumicën e këtyre njëmbëdhjetë shkrimtarëve shkruan për pë
rfaqësimin e tyre nëpër antologji të ndryshme të botuara në gjuhën shqipe , apo në gjuhë të tjera, për përkthimet dhe botimet e veprave të tyre në gjuhë të huaja, për çmimet dhe mirënjohjet me të cilat janë nderuar , për shkrimet e ndryshme kushtuar veprimtarisë së tyre etj. Në fund të shkrimit për secilin nga personalitetet e portretizuara gjendet shtojca në të cilën Halili ka prezantuar pjesë të përzgjedhura nga shkrimet e studiuesve dhe të kritikëve kushtuar veprave të veçanta apo veprimtarisë së gjithmbarshme të secilit prej tyre.
Arsim Halili është një dashamir i artit, i kulturës dhe i shkencës shqiptare, një dashamir i madh i njerëzve të cilët kanë kontribuar në këto fusha, andaj me dashamirësi dhe përkushtim i ka hyrë shkrimit të këtij libri, duke i prezantuar të arriturat e protagonistëve të tij, krijimtaria, veprat, sukseset e të cilëve e kanë gëzuar. Shkrimet, esetë e tij janë afirmative. Me fjalë të zgjedhura, me një gjuhë eseistike është përpjekur dhe ja ka arritur të na i bëjë të njohura të arriturat e shumta të krijuesve në fjalë. Kuptohet dashamirësinë, bindjet e tij subjektive i ka arsyetuar, duke i mbështetur në të dhëna dhe argumente objektive siç janë titujt, çmimet dhe mirënjohjet e fituara, pastaj prezantimet nëpër antologji, por edhe vlerësimet e shumta të shkruara nga profesionistët e fushave të ndryshme.
Në shikim të parë ta bësh portretizimin e njëmbëdhjetë personaliteteve nuk duket punë e vështirë, por kur të kihet parasysh se disa nga këto personalitete, disa nga këta shkrimtarë i kanë shkruar me nga dhjetëra vepra, duke filluar prej përmbledhjeve me poezi, librave me tregime, romaneve, teksteve dramatike, librave nga fusha e kritikës letrare dhe e studimit të letërsisë dhe librave shkencor të lëmive të ndryshme, pastaj e dhëna tjetër se është bërë një portretizim mjaft i kompletuar, duke i shkruar nga disa rreshta për secilën nga ato vepra, që janë me qindra, dhe janë kryer edhe jo pak punë të tjera, atëherë bindemi për punën aspak të lehtë që e ka realizuar autori i librit në fjal
ë
.
Gjuha e zgjedhur, mendimet e shprehura qartë, faktet e prezantuara, stili herë–herë i veçantë, përzgjedhja e personaliteteve për të cilat ka shkruar, të gjitha këto dhe shumë të tjera, e bëjnë këtë libër mjaft interesant për lexuesit që janë të interesuar ta njohin dhe studiojnë jo vetëm jetën dhe veprën e figurave të portretizuara, por edhe kulturën, mendimin dhe veçmas letërsinë shqiptare.
Autorit urime, i dëshiroj shëndet dhe kërkojë nga ai të mos ndalet e të na gëzojë edhe me shumë e shumë libra të tjerë.

Dardanë, 04.02.2014

 


Faqe 6 nga 61

Tidningen-Gazeta

Vem är Online?

Kemi 22 vizitorë n'linjë

Besökare

Shikimet e përmbajtjes : 1134379
SocialTwist Tell-a-Friend