Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home Publikationer-Botime të reja
Botime të reja

Teuta Dhima: Refleksione për: Një jetë me dhimbje, roman nga autori Myftar Gjonbala

Teuta Dhima

Specialiste pranë B. Publike Durrës

Durrës, më 28.02.2015

Refleksione për: Një jetë me dhimbje, roman nga  autori Myftar Gjonbalaj

Në parafjalën e tij autori Myftar Gjonbalaj është shprehur: -Nuk e di sa kam mundur të vij pranë jush me këtë libër… Në të vërtetë z. Myftar, jo vetëm jeni pranë lexuesit me këtë libër, por  jeni edhe për t’u vlerësuar për vlerat që përcillni si: atdhedashuria, respekti, dashuria  reciproke në familje dhe  ruajtja e vlerave të trashëguara brez pas brezi.  Guximi për të shkruar, për të mos lënë kujtimet në destinacionin e tyre natyral, pluhurosjen, duhet të karakterizojë çdo penë dhe shpirt të ndjeshëm shkrimtari.

Një jetë plot dhimbje është një roman me pesëmbëdhjetë kapituj ku secili prej tyre  është një etapë jetësore e personazhit kryesor Ibrahimit apo Braçes.

Njerëzit kurrë nuk lindin heronj, por vështirësitë e jetës, lufta që bëjnë, i kthen në heronj të heshtur, apo luftëtarë me pushkë në dorë. Kështu mendon Myftari ndaj ka zgjedhur për të na rrëfyer jetën e Ibrahimit të cilin ai e sheh dhe e trajton  si hero. Si hero që i ka mbijetuar shtrëngatave të jetës dhe tani bashkëbisedon me autorin dhe jep opinione. Mbresëlënës është përshkrimi që autori i bën vendlindjes që është edhe vendi nga nis jeta dhe peripecitë e personazhit tonë. Për Myftarin vendi i vuthjanëve, ose treva vuthjane është një Vend Hyjnor. Syrit të një shkrimtari të dashuruar me vendlindjen, nuk i shpëton asgjë, ndaj përshkrimi në këtë kapitull të parë është i imët , plot detaje, nerv dhe ngjyra. Cdo gur, çdo bjeshkë dhe mal, çdo lis dhe çetinë, ka një emër, një histori. Siç do ta shohim edhe në kapitujt që ndjekin, autori parapëlqen të dalë në konkluzione të cilave iu shtohet vlera për vetë faktin që janë rezultate të eksperiencave të jetuara si:Dashuria për atdheun qëndron mbi të gjitha dashuritë :

Trojet janë etnike

Në to kemi lidhë jetën

Ato janë më të shtrenjta

Se çdo gjë tjetër!

· Shabani vdes i helmuar nga kafshimi i gjarprit. Një fakt i hidhur ky  që përbën nyjën e rrëfimit. Ademi, i vëllai vihet para  dilemës; ta lërë nusen e vëllait  të ikë, duke rritur fëmijën që është vetëm tre muajsh, apo të martohet me kunatën?

Pas çdo vendimarrjeje të personazheve dalin në pah zakonet, traditat dhe                                                                                                                                                                     virtyte, vlera të cilat spikasin në rrëfimin e Myftarit. Vendimi i Ademit për të rritur njomshtinën e të vëllait, duke i rihapur  fatin së kunatës, tregon burrëri, forcë dhe respekt për  atë që quhet lidhje gjaku. Ndarja e nënës me djalin, një moment delikat dhe i vështirë : Nga njëra anë, Raba me dhimbjen për të shoqin e humbur, duhet të ndahet me birin e saj dhe nga ana tjetër, Ademi që var me gozhda në mur çorçafin e bardhë  që do t’i shërbejë si djep  për nipin e tij.

· Autori vihet në pozitat e lexuesit kureshtar kur shtron pyetjen: - Na del një               pyetje dhe duam ta dimë, si u rrit Ibrahimi? Rrëfimi i Myftarit ka ndërthurje dhe alternime në linja: fillimisht rrëfen në vetën e parë, pastaj në të tretën e më  pas në bashkëbisedim me personazhin protagonist. Ndërthurje ka gjithashtu në kuadrin kohor: ngjarjet ndjekin rrjedhën kronologjike fillimisht e më pas autori luan me retrospektivën duke rritur kështu vlerat emocionale të rrëfimit.

· Gjithmonë në funksion të rrëfimit përdoren elementë nga Kurani ( shpjegimi i emrit Ibrahim) elementët  biblikë Remo dhe Remolo dhe bëhet një krahasim midis rritjes së tyre dhe asaj të Ibrahimit, pavarësisht se djalin e vogël e rrit qumështi i grave të Vuthajve. Fëmijëria dhe rinia  e Ibrahimit, karakterizohen nga episode pikante si rasti kur i dëshpëruar axha i tij  Adem i thotë jo mjekëve italianë, të cilët kërkojnë  Ibrahimin e sëmurë ta përdorin për qëllime kërkimi në një qendër studimore. Ai e fut trupin e brishtë në  ujërat e akullta të lumit që sipas bestytnisë i sjell shëndet Ibrahimit të vogël. Apo kur Ibrahimit 11-12 vjeçar  i bie barra e shtëpisë,  pasi Ademi vdes e lë dy jetima.

· Herë pas herë autori bën ndërhyrje të natyrës: lexuesi im, pranë jush historia do të vijë ngadalë. Me të vërtetë ashtu vjen: Ibrahimi nëpër dasma në këmbën e Shabanit, Ibrahimi që rritet dhe shkon e takon nënën e tij biologjike,të qenit, punëtori më i ri i Boçit dhe emigrimi me shpresa të vrara, janë  kapituj që rrëfehen në formë interviste. Janë përgjigje të sinqerta që bartin dhe transmetojnë emocion. Përshkrimi në detaje i kufirit të RPSSh të  sjell trishtim pasi ai në të vërtetë ai konsiderohej si portë shpresash. Varfëria, mungesa e lirisë së fjalës i ka detyruar  shqiptarët e Malit të zi të marrin arratinë.  Ibrahimin me shokë  matanë kufirit i priti zhgënjimi. Pyetjes qëi drejton autori Ibrahimit, ai i përgjigjet me vargjet:

… Moj Kosovë

Kur ta kthyem shpinën

Edinim verë ( Shqipërinë)

Dhe e gjetëm dimën.

Po! Dimër i acartë ishte për Braçen Shqipëria. Dimër i acartë Kampi i përqëndrimit në Cermë,  dimër  acartë  pastrimi i stallave dhe kanaleve kulluese. Dimër i acartë ushtria në befasi në moshën 27 vjeçare, ku me urtinë e tij arriti të pajtojë gjakmarrjen për martesën në djep të  Drenushës, nuses së re të Gjeloshit. Dimër që e bëri pranverë martesa me Asimenë dhe fëmijët Iliri dhe Teuta. Asimeja dhe familja e saj plotësuan atë boshllëk që kishte Ibrahimi i mbetur jetim. Ai është një baba dhe bashkëshort  i mirë, apo siç thotë vetë ai,: Sikur ka gjetur peri  gëzofin…

· Personazhet në këtë roman  janë dy llojesh:  aktiv siç është personazhi i Ibrahimit dhe të tjerë më pak tërëndësishëm të vendosur në funksion  të realizimit të tij dhe ata të evokuar, figura historike dhe heronj  që përdoren nga autori në shenjë vlerësimi për të kaluarën…………

· Shoqatës “ Kosova” dhe cështjes kombëtare, autori Myftar Gjonbalaj i kushton një kapitull më vete. Ai flet për domosdoshmërinë e krijimit të kësaj shoqate që do të përfaqësonte interesat e 300-mijë shqiptarëve të Malit të Zi, Maqedonisë dhe shumë shqiptarëve të tjerë që do të përkrahnin programin dhe statusin e saj.Qëllimi i kësaj shoqate ishte: përkrahja e luftës së drejtë që bënte populli kosovar për një kosovë të lirë e sovrane si dhe evidentimi i figurave kombëtare të të gjithë atyre shqiptarëve  që luftuan për çështjen e Kosovës, brenda dhe jashtë Shqipërisë. Një falenderim të veçantë i kushton Myftar Gjonbalaj  mikpritjes që iu bë të ardhurve nga Kosova. Dera e Ibrahim Gjonbalajt u bë strehë pritje për shumë familje që kërkonin ndihmë dhe  emergjencë civile.

· Një kapitull që bart vlera të mëdha emocionale është ai që i kushtohet  Vendlindjes dhe kthimit të Ibrahimit pranë saj.

Ika fëmijë                                              Kështu si unë

E u ktheva burrë                                  Edhe shumë të tjerë

Këtëgjë                                                  U kthyen në vendin

S’do ta besoja kurrë!                           Ku kishin lerë.

Për çdonjërin nga ne vendlindja është  vendi më i dashur  me të cilin na lidhin      shumë kujtime. Autori Myftar Gjonbalaj, vlerësimin për vendlindjen

e çonderi në egzaltim:

atje lind dielli, tjeter diell

Ehëna e bukur del e perëndon

TjetërHanë!

Bukuria e këtyre vendeve dhe e Vuthajt në veçanti, nuk iu ka shpëtuar as syrit dhe as vëmendjes së figurave të shquara. Kështu humanistja e madhe angleze, Edit Durham shkruan në kujtimet e saj se ka mbetur e mrekulluar nga magjia dhe bukuria e këtyre vendeve ose më saktë vendi ku ka lindur “Ora e shqipnis” sipas të madhit Gjergja Fishta.

· Kapitulli i fundit i romanit,  titullohet: Opinion. Autori Gjonbalaj, e vë personazhin e tij Ibrahimin në pozita të atilla që krahas përgjigjeve në intervista të japë edhe opinioniet e tij. Këto opinione ngërthejnë  fusha

të dryshme të jetës: që nga politika që ndiqet, jeta e popullit shqiptar nën diktaturë, e drejta e fjalës e mohuar dhe deri tek unisoni “Një komb një qëndrim”. Ibrahimi është tepër i ndjeshëm ndaj problemeve që i shqetësojnë  mbarë shqiptarët: për të burgosurit politik, për shpërblimet, punësimin, shkollimin e fëmijëve e shumë eshumë të tjera… Fjalët që shpreh Ibrahimi

 

dhe që janë një mbyllje e denjë  për këtë roman, janë: Zoti e bekoftë dhe e ruajtë, këtë popull!” Popullit që do paqe, punë dhe strehim…

 

Murat Gecaj: OLTJONA SELAMAJ: PËRURON DY LIBRA POETIKË, NË “ART GALERY”

OLTJONA SELAMAJ: PËRURON DY LIBRA  POETIKË, NË “ART GALERY”

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë


Nga e djathta: O.Selamaj e K.Malaj (Tiranë, 19 shtator 2015-Foto: M.Gecaj)

1.

Tashmë, po bëhen të zakonshëm përurimet e librave në qendra kulturore e artistike. Në rastin konkret, e kam fjalën për përurimin e dy librave të rinj me poezi, nga autorja emigrante në Itali, Oltjona Selamaj. Në këtë udhë, ajo vazhdoi traditën, që po krijohet në kryeqytetin tonë, ku kanë përuruar librat e tyre bashkatdhetarë,që kanë ardhur nga trojet amtare në Kosovë, Maqedoni e Mali i Zi, por edhe nga diaspora shqiptare, deri në Amerikë e Kanada.

Gazetarja e re Kaludia Malaj u bë “kumbare” për shumë nga të ftuarit në veprimtarinë e përurimit të librave të Oltës. Përveç publikimit të njoftimit në Internet, ajo vetë mori në celular a telefon miq krijues, poetë, shkrimtarë e artistë.

Vendi i përurimit ishte i mirëmenduar. Pra, tubimi i të ftuarëve u bë në Qendrën Tregtare “ETC”, Rruga “Bajram Curri” e kryeqytetit, ku ndodhet AK “Art Galery”. Në katin e dytë të asaj ndërtese është një sallon i bukur, ku ka vendour mjaft piktura të frymëzuara, autori nga Malësia e Gjakovës (Tropoja), Azem Kuçana.  Aty i priti ai të gjithë të ftuarit, me dashamirësi e buzagas, por dhe administratorja, Vjollca Kuçana-Mema. Ndërmjet tyre ishin edhe arsimarja dhe krijuesja e njohur Zyba Hysa, sociologia Entela Binjaku, gazetarja e re Klaudia Malaj dhe mjaft familjarë, miq e kolegë të Oltës. Vërenim që vetë ajo ishte mjaft e emoconuar, në shoqërinë e tërë atyre dashamirësve të letersisë dhe artit. Këtë ndjenjë ia shtonte edhe fakti se ajo ndodhet familjarisht jashtë Atdheut dhe këtu ndjeu ngrohtësinë e dashurinë e bashkatdhetarëve të saj.


Pjesëmarrës, në përurimin e librave…

Pasi të ftuarit takuan autoren e dy librave, që përuroheshin dhe që kishte në duar një buqetë stërmadhe me lule shumëngjyrëshe, morën  dhuratë nga një kopje të tyre, me nënshkrimin e saj dashamirës. Pastaj, pranë stendave me piktura të bukura dhe me ngjyra të ndezura, një pjesë nga të cilat me pamje nga natyra mahnitëse shqiptare, të gjithë ngritën dolli me pijen e shishes së shampanjës. Po kështu, bënë fotografi të përbashkëta, për t’i ruajtur kujtim të paharruar,  nga kjo veprimtari mbresëlënëse.

Në mes të kësaj feste të librit, poetja Oltjona Selamaj iu drejtua të pranishmëve me pak fjalë përshëndetëse e falënderimi. Ajo shprehu kënaqësinë që ndodhej ndërmjet dashamirësve të letërsisë dhe artit e premtoi që, edhe në të ardhmen, do ta vazhdojë krijimtarinë e saj.

2.

Tani kam ndër duar njërin nga librat e Oltës, me titullin “Panorama e shpirtit”, ku ajo ka shkruar këto fjalë: “Me respekt, profesorit artdashës, z.Murat Gecaj”. Libri tjetër me poezi, në gjuhën italiane, e ka titullin “Angelina luce”(“Drita engjëllore”).

Libri i saj poetik, në shqip, është publikuar nga “Botimet Barleti”(Tiranë, 2015). Ai ka 105 faqe dhe përmban 95 poezi, të ndara në katër cikle: “Pakëz qiell, nga ky qiell”, “Magneti i syve”, “Jam engëll i dërguar” dhe “E veçanta ime”. Hyrjen e librit e ka shkuar  Kristaq F.Shabani. Ndërsa edhe vetë Olta ka pak radhë aty. Ndër të tjera, ajo shkruan me sinqeritet: “Në adoleshencë,  shpërthimi i ndjenjave poetike ishte një llavë e pandalshme vullkani emocional, ku gjeja qetësi e paqe, në kërkim të botës dhe vetëvetes…Poezia ishte mikja ime më e sinqertë, pasqyra e çdo ndjenje të brendshme, e cila, me fjalët e saj,  herë të ëmbla e herë të ashpra, më bënte të kuptoja më mirë ndjesitë e mia për botën e njerëzit, natyrën e problematikat sociale…”.


Ballinat e librit poetik, në shqip, nga O.Selamaj…

Siç është e kuptueshme nga lexuesi, do të duheshin radhë të tjera, për t’u ndalur e shprehur mendime rreth tematikës e realizimit artistik të poezive të Oltës. Po, në kornizat e një shkrimi informues për përurimin e dy librave të saj, po mjaftohemi vetëm duke thënë, se ajo ka një botë të pasur shpirtërore, të cilën na e ka pasqyruar me mjeshtëri përmes vargjeve të frymëzuar poetikë. Këto i gjemë të mishëruara në poezitë për të afërmit e saj të gjakut, për bukuritë e Atdheut e disa figura të shquara të tij, për ndjenjat e natyrshme njerëzore e çështje shoqërore etj.

 

Me këtë rast, i urojmë nga zemra autores Oltjona Selamaj: Shëndet të mirë, arritje në çdo fushë të jetës dhe krijimtari të pandërprerë poetike, sasiore dhe sa më cilësore!

 

MËSUESI, MISIONAR I TË SOTMES DHE I TË ARDHMES

MËSUESI, MISIONAR I TË SOTMES DHE I TË ARDHMES

(Shënime për librin” Misionarë  në udhën e dijes”, i Kadri Tarellit)

Nga:  SEJDO HARKA

MURAT GECAJ


K.Tarelli, autori i librit…

“Misionarë në udhën e dijes”-kështu e titullon   librin e tij, mësuesi dhe publicisti i njohur, K.Tarelli. Ai ka dalë në qarkullim kohët e fundit dhe  dallohet për mesazhe të ngrohta dhe narracion të rrallë,për mendime të kthjellëta dhe gjuhë të gjallë. Gjithashtu, përshkohet i tëri nga  filozofia e  ideatorit dhe frymëzuesit të Rilindjes sonë Kombëtare,Sami Frashërit,i cili midis të tjerave thekson:”Në se ka gjë ,për të cilën shqiptarëtë duhet të kujdesenë më tepër,pa dyshim, ajo është dituria”.Dhe përçuesit e parë të dijeve  dhe dashurisë për Kombin dhe gjuhën,ashtu siç e thekson dhe shkrimtari i madh Viktor Hygo ,janë nëna e mësuesi.Është kjo arsyeja ,që ata konsiderohen nëpunësit kryesorë të kombit.Si të jetë mësuesi ,ashtu është dhe shkolla.Si është shkolla dhe mësuesit sot,ashtu do të jetë  edhe shoqëria nesër.

Shkolla dhe mësuesit janë  dhe do të mbeten  pararendësit  e të ardhshmes së njerëzimit.Për të argumentuar vlerat e padiskutueshme  të mësuesit në shoqërinë e sotshme dhe të ardhshme,autori përdor sentencën e bukur industane”…zgjidh mësuesin, pasi ta njohësh mirë atë”. Përvoja e gjatë,  mësues dhe drejtor në shumë shkolla të Durrësit ,Kavajës dhe  Lushnjes, e ka pajisur  Kadri Tarellin me njuhuri  të thella në fushën e arsimit dhe kulturës.Këto njohuri të gjera  teoriko-praktike, i kanë dhënë mundësi që të shkruajë një libër me vlera ,jo vetëm për mësuesit ,por edhe për lexuesin e gjerë, të moshave  dhe shtresave të ndryshme.Në thelb, ky është një libër publicistik,por në brendinë e tij janë ndërthurur natyrshëm letërsia me pedagogjinë dhe filozofia me historinë. Mes larmisë së shkrimeve të shumtë ,në këtë libër  lexuesi gjen portrete  dhe opinione,reportazhe ,esse dhe përfundime  me vlera historike e kulturore.

Objekt i portreteve janë bërë figura të spikatura të arsimit dhe kulturës,mësues  e nxënës të talentuar dhe drejtues ,  që janë dalluar me aftësitë e përkushtimin e tyre, në shkollat e qarkut të Durrësit.Për skalitjen e këtyre portreteve,  rëndësi të veçantë i kushton autori përshkrimit të personalitetit të tyre: moral dhe shkencor,fizik dhe njerzor,përkushtimit për punën dhe zbulimit para lexuesëve  të sekretit të sukseseseve  në punë dhe në jetë,të cilët i kanë bërë ata   model  dhe të admirueshëm  nga mësuesit ,nxënësit dhe gjithë shoqria.Objekt i portreteve  në këtë libër janë bërë figura të rralla të arsimit, si ajo e “Mësuesit të Popullit” Sulejman Ali Zalla,të cilin, për punën e tij të shquar 50-vjeçare në arsim,durrësakët e thërrasin me epitetin kuptimplotë, “Sul Shqiponja”.Ai ishte dhe mbeti mësuesi i shkollës së parë shqipe në Durrës.Siç shkruan dhe vetë autori i librit,Sula për kombin mbolli farën e diturisë dhe mirësisë,ndërsa për vete e shoqërinë,rriti 10 fëmijë ,që ndoqën me besnikëri rrugën dhe shembullin e të atit.Sekreti i suksesit të tij ,ishte këmbëngulja dhe përkushtimi, vullneti i hekurt dhe studimi  e hulumtimi i përditshëm.

Ballina e parë e librit, nga K.Tarelli…

Bukur skalitet në  këtë libër edhe figura e “Mësuesit të Popullit” Preng Kaçinari, me orgjinë nga Mitrovica.Madhështia e tij qëndron ,sa te personaliteti  i tij njerëzor e profesional,aq dhe te guximi  për të mos u bërë kurrë mashë e sigurimit të shtetit monist.Ai ,duke e ndjerë veten edukator të njeriut të lirë,më mirë pranoi t’i jepte fund jetës me vetëvrasje,sesa të bëhej  vegël qorre në duart e një sistemi , që dhunonte lirinë.Është kjo arsyeja që P.Kaçinari  ,krahas titujve të tjerë të lartë, mban dhe  emrin e bukur, “Martiri i Demokracisë”.Në shkrimin për”Msuesin e Merituar” Eqerem Shijaku,autori ndalet në përshkrimin e aftësive të tij,  për skalitjen  e bukurisë së shpirtit të nxnësve,ashtu si gurgdhendësi laton  qoshetë   e shtëpive të rralla.Në përshkrimin e portretit të  drejtorit të shkolls së Mëzezës, Zyber Sollaku,para lexuesit shfaqet drejtori lider,i cili më shumë udhëheq  se sa drejton,më shumë ndihmon se sa konrollon,më shumë frymëzon se sa komandon.Ëshë kjo  një nga  arsyet  kryesore,që  kjo shkollë u bë model për shkollat më të mira të qarkut të Durrësit dhe të gjithë vendit.

Një vend të dukshëm në këtë libër zë  figura  e publicistit Sokol Demaku, nga Kosova,i cili ka shumë vite që  punon mësues  emigrant në shkollat e Borasit ,në Suedinë e largët.Ai është bërë atje ,simbol i përçimit të atdhetarizmit  dhe i gjuhës shqipe te shqiptarët emigrantë, që sot punojnë,jetojnë dhe  mësojnë në Suedi.Lexon shkrimin për  Sokol Demakun  dhe përpara të shfaqet  portreti i misionarit të flaktë,figura  e “ambasadorit shpirtëror “,që nëpërmjet  botimeve të shumta,ndërton “ura”  të padukshme kulturore dhe miqësie, mes shqiptarëve dhe suedezëve,figura e njeriut  “fortune” dhe me energji të pashtershme  , që rend  sa në shkollat suedeze ,aq dhe në ato shqiptare,për të mbjellë miqësi ,dije dhe kulturë.Bukuria e sentencës filozofike të Xh.D.Pasas, se”Mund të shkëputësh një njëri nga vendi i tij,por nuk mund t’i shkëputësh vendet nga zemra e njerëzve”,i shkon  për shtat, jo vetëm  misionarit  emigrant Sokol  Demaku,por dhe mësueses  Rukie Rama,e cila u mëson gjuhën shqipe  fëmijëve shqiptarë  në Bruksel ,në mes të Europës.Është kjo arsyeja ,që Dr. Sami Gega  i kushton figurës së saj librin monografik “Shqiponja e Malësisë”.

Objekt  i shkrimeve të bukura të këtij libri janë bërë  edhe figura të tjera  të arsimit, si: Islam Alikaj,Hasan Ulqini,Mustafa Faja, Lirim Harka, të cilët  me punën  dhe përgjegjësinë e tyre si misionarë të dijes,janë bërë  burim  frymzimi për mësuesit  e  Durrësit dhe të gjithë Shqipërisë.

Një vend të dukshëm në këtë libër zënë reportazhet.Si  lloj i veçantë i publicistikës ,ato janë bërë  sintezë e bisedave të ngrohta të autorit me nxënësit ,mësuesit , drejtuesit e shkollve dhe të shumë aktorëve  të tjerë,  të  procesit të msimit dhe edukimit .Kadri Tarelli komunikon ngrohtë me mjedisin dhe historinë, që observon e përçon dije dhe kulturë.Personazhët kryesorë të këtyre reportazheve janë bërë misionarët  e së ardhshmes.Në shkrime të tillë lexuesi  njihet me të veçantat, që  mësuesit dhe drejtuesit e shkollave të qarkut të Durrësit gjetën në shkollat turke,gjatë vizitës në Turqi dhe me mënyrën se si i pritën mësuesit dhe nxënësit  e shkollës “Demokracia “,në Durrës ,miqtë nga Suedia.

Ç’bëhet në një ditë të zakonshme ,në gjimnazin”Gjergj Kastrioti”?Ç’emocione u fali durrësakëve një koncert i bukur i fëmijëve ,në qendër të qytetit?Ç’talente i dhuron vendit shkolla e mjeshtërisë  sportive, në Durrës ?Në këtë libër gjejmë dhe shkrime –opinione, për  dispozitat normative të shkollës,për kurrikullën dhe hartimin e planeve e programeve,për rrugët e moderrnizimit të procesit të mësimit dhe të edukimit, për minimizimin e braktisjes së shkollës,për rolin e drejtorit në shkollë,për përmirësimin e teksteve  shkolloreetj.Përmes opinioneve, K.Tarelli tregon  ,se mësues i mirë nuk është ai, që zbaton në mënyrë të verbër udhëzimet, tekstet dhe programet ,por ai që i zbaton ato në mënyrë krijuese dhe jep mendime të vlefshme për përmirësimin e tyre të mëtejshëm.

Në jetën e përditshme K.Tarelli është udhëhequr nga ideja , se libri ka qënë dhe do të mbetet edhe në të ardhshmen një mik i përhershëm i njeriut. Dhe kjo është më se e vërtetë .Siç thotë dhe një sentencë e bukur filozoike,”Kur lexon për herë të parë një libër të mirë,sikur ke fituar një mik të madh,ndërsa po e rilexove,të duket sikur je takuar përsëri me një mik të vjetër”.Prandaj, K.Tarelli,jo vetëm lexon dhe rilexon shumë libra ,por jep dhe mendime  për vlerat dhe dobësitë e tyre.

Objekt  i këtij libri janë bërë edhe recensat e shënimet për disa libra, me përmbajtje pedagogjike ,letrare dhe historike.Në shënimet për librin e S.Llambros,”Drejtori i shkollës”,autori i jep përgjigje pyetjes:”Ç’është në të vërtetë drejtori i shlollës: komandant,administrator ,apo menaxher?!Për të ,para së gjithash, drejtori duhet të jetë një lider ,që udhëheq me shembullin ,fjalën,punën,kulturën dhe guximin e tij.Në libër gjejmë dhe shënime për libra artistikë  e historikë, si ai për librat”Bukuri suedeze”të Viron Konës dhe “ Më shumë heroizma, se sa gurë”,shkruar nga studiuesi dhe miku i madh i shqiptarëve ,Ullmar Kvik.Në këto analiza ,autori jo vetëm zbulon vlerat e padiskutueshme të këtyre veprave ,por dhe bukuritë e heroizmat suedeze dhe shqiptare. Në librin e U.Kvik,autori mundohet t’u japë përgjigje pyetjeve:Ç‘është Shqipëria dhe shqiptarët?Cilat janë heroizmat  gjuha,kultura dhe traditat e rralla të popullit shqiptar?

Emocione të rralla  përçojnë te lexuesit edhe esse-të  me brendi historiko-filozofike: për” Këmbanën e dashurisë”,për historinë tragjiko-komike të”Kaut spiun të plakut 75-vjeçar”etj. Shkrime të tillë ,jo vetëm  të emocionojnë,por dhe të zgjojnë kërshërinë për t’u njohur me vlerat historike dhe arkeologjike të vendit tonë.

 

Së fundi, mund të themi se mësuesi dhe publicisti Kadri Tarelli,nëpërmjet këtij libri ,me një gjuhë të bukur dhe me fakte konkrete, na ka sjellë  pjesë nga historia e gjallë  e arsimit shqiptar. Botime të tilla kanë vlera të padiskutueshme, sepse në qendër kanë mësuesin,i cili,siç thekson Babuef, edhe në të ardhmen, do të  mbetet personaliteti kryesor i shoqërisë njerëzore.

 

Shefki Stublla: LIBËR I VOGËL - ME PËRMBAJTJE TË MADHE

Shefki Stublla

LIBËR I VOGËL - ME PËRMBAJTJE TË MADHE

Fatime Rr. Ahmaeti, LIKJA, roman, botoi ULKK, Prishtinë, 2015

Romani LIKJA, i autores Fatime Rr. Ahmetit, është një libër i formatit të vogël, me përmbajtje të madhe, është një himn që i kushtohet dashurisë për atdhe, vendlindjes së të parëve, një himn që qëndron brenda shpirtit të Likjes dhe secilit njeri me ndërgjegje të pastër prej nga buron gjithçka që të bën krenar.

Dashuria e Likës për atdhe e hijeshon atë dhe e kënaq lexuesin, sepse kjo edhe pse ndodhet larg në Anadollin e mallkuar turk, shpirtërisht është e lidhur me të. Ky është edhe mesazhi themelor i librit: të mos e harrohet atdheun, sepse guri peshon rëndë, vetëm në vendin e vet.

Komunikimi i autores Ahmeti, me lexuesin, është i mbarë, i qetë, i qartë dhe i këndshëm. Autorja duke përdorur këtë trajtë shkrimi, Likjen e Martinajve, e zbukuron edhe kur flet, edhe kur ëndërron edhe kur është e dëshpëruar për konvertimin e të vëllait në turk. Të gjitha veprimet e saj janë të natyrshme, me karar dhe vazhdimisht të veshura me ngrohtësi humane. Tërë këtë gjendje shpirtërore të Likjes dhe personazheve tjera në roman, autorja e përshkruan thjeshtë, kuptueshëm, me emocion, dhe sinqeritet që ta lë shijen e një proze të vërtetë poetike, që ta shton dijen dhe respektin për Likjen dinjitoze, e cila falë shpirtit të paepur, të mbushur me vlera e virtyte ia arrin qëllimit dhe kthehet në vendlindjen e të parëve.

Rrethana historike e sollën që shumë shqiptarë të largohen nga vatrat e veta. Dhe në rrugën e gjatë, të panjohur edhe familjen e Likjes e futën në humnerë. Gjatë asaj odisejade, ndodhin shumë fatkeqësi të kobshme: nënën e sëmurë të Likjes, në vend të ndihmes turqit e hodhën në det nga vapori,i vëllai ,Simoni u konvertua në turk dhe mori emrin Sinan,bishat barbare e rrëmbyen dhe deshën ta dhunojnë, por e shpëtojnë disa gra bamirëse, ia vrasin të vëllain Engjellin... Sidomos është e rëndë dhe me plot rreziqe rruga e kthimit për në atdhe. Likja e kamufluar në rroba të vjetra plake është me fat kur takohet me dy burra që donin të kthehen në atdhe nga asqeri i turkut. Kjo skenë e takimit me ta ishte si e porositur dhe shumë prekëse. Këta njerëz, në udhëtimin e gjatë, nëpër det, e sjellin Likjen në qytetin e alfabetit shqip, në Manastir. Aty e vendosin në një han. Meqë bujtina ishte vetëm për udhëtarë burra, i zoti i hanit e vendos tek familja e tij. Pronari i hanit porosit të renë që plakën ta dërgojë në dhomën e tyre ku edhe bun. Të nesërmen kur shkon reja ta ftojë për kafjall plakën has në një vajzë bukuroshe, si peri. Kthehet prapa dhe informon vjehrrin dhe vjehrrën: ajo plaka kishte ikë. Në dhomë gjeta një vajzë të bukur. Të gjithë mbeten të stepur nga bukuria e saj. Kjo familje e shëron Likjen nga TBC-ja dhe kjo vajzë bëhet ndrikull e djalit që u lind në atë familje duke emërtuar nipin e tyre me emrin Arbër. Rrugën e gjatë nëpër shi e mjegull, me Malësorin Ujkan e kalon si është më mirë, përkundër shumë vështirësive. Kur kthehet në vendlindje nuk gjen askë, përveç varrezave të të parëve të saj. Në derën e oborrit të dikurshëm, ra në gjunjë dhe puthi tokën. Askush nga të afërmit nuk e njohën Likjen e Gjeloshit. Edhe Likjen e kishin shpallur për të vdekur. Likja, pasi u përqafua me të afërmit e saj, mori gurin nga skaji i boshqës (shamisë) dhe vendosi kryelivadhit në vendin e vet, aty ku dikur kishin pasur shtëpinë.

Ky kthim i Likjes në vendlindje i dha asaj një mundësi që të motivojë bashkëvendësit e saj që kurrë, për së gjalli, mos ta lëshojnë vatanin dhe të shkojnë në një vend të mallkuar siç ishte Anadolli.

Gjatë gjithë leximit e kam përcjell Likjen, kudo që shkoi, ndejti dhe punoi, por mbeti po ai njeri modeste dhe e përzemërt dhe mike e kujtdo, pa paragjykuar se cilës fe i përket. Ajo është shembull kuptimplotë për të treguar se asgjë nuk vlen para qenies Njeri. Pikërisht për këtë qëndrim dinjitoz të saj Likjen e konsideroj si vajzë dhe motër timen.

Ky roman i autores Fatime Rr. Ahmetit, është një motivim për të gjithë ata që e duan atdheun gjë për të cilën përherë meritojnë nderimin tonë. Gjithmonë kam menduar dhe tash e vërtetova se e vërteta mund të shkruhet edhe me pak faqe siç ndodhi me romanin e autores. Fatimja mund të vlerësohet tashmë, jo vetëm si poete por edhe si romansiere e talentuar.

 

Aurore, faleminderit, për këtë vepër me përmbajtje të mbarë.

 

Vladimir Muça: Kumtet jetësore në Kaleidoskopin e romanit “Loja e Mëkatit” të romancieres Vilhelme Vrana Haxhiraj “Mjeshtre e Madhe e Penës”

Nga Vladimir Muça

Kumtet jetësore në Kaleidoskopin e romanit “Loja e Mëkatit”  të romancieres

Vilhelme Vrana Haxhiraj “Mjeshtre e Madhe e Penës”

(ese)

Gjatë punës për recensimin e këtij romani, në laboratorin e përceptimit jam“ngopur”me një sëri refleksionesh të cilat më trazonin shijet estetike, si në një bahçe ku kultivohet me nikoqirllëk një prozë e vërtetë moderne, natyralizuar në ambjente me diversitete shoqërore të ndryshme. Proza dhe autorja komunikojnë mes tyre në mënyrë transparente me një subkoshiencë nga natyra tek qënia, nga e kaluara në të tashmen, nga e tashmja në një start të ri, drejt një të ardhmeje racionale.

Në këtë rrafsh të artit të madh të rrëfimtarisë romaneske Vilhelme Vrana (Haxhiraj), në këtë roman prezantohet si një autore që i njeh dhe i eksperimenton me sukses teknikat e prozës së sotme moderne. Një njohje e tillë, me themel i estetikave,  stilistikave moderne e posmoderne i ka dhënë mundësinë që me punën e palodhur dhe cilësinë prej mjeshtreje, ta stampojë fabulën romaneske në forma nga më të ndryshmet.

Një shumëllojshmëri e formateve mozaikiste, pasazhesh poetike, sentencash aforizmatike, ngulmimesh analitike e mbrujtur me ekstrakte fjalë-urtash popullore, ku hera-herës proza merr formën poetike nga ku përshfaqen shumë ndjesi, duke i dhënë mundësi lexuesit të rrokë kumte’ e magjira nga më jetësoret.

Kjo prozë dëshmon përplasje në drama njerëzore, lirie e burgosjeje shpirtërore, përmbushje dëshirash e zhgënjimesh fundosur në humnera të një diktatur-demokracie. Në romanin “Loja e mëkatit” mes një zhgënjimi të tillë çdo gjë vjen me një kontrast, modeli i të cilave nuk i ngjan njëri-tjetrit por në esencë janë e njëjta linjë, me të njëjtët bashkëpunëtorë.

Dramaciteti shoqëror dhe ai liriko-erotik i prostitucionit, i abstraguar si profesioni më i vjetër i njerëzimit vjen në mënyrë të atillë, ku brenda një dramaciteti familjar pluskojnë si një vullkan në shpërthim, drama të vogla, kontraste dhe kundërshti, si reaksion i vlimit të këtij dramaciteti shoqëror.

Në këto përhapje apo përshfaqje mendimesh, ndjenjash e mesazhesh, Vilhelmja bëhet motra binjake e personazhit Kaltra, sepse ajo është dhe bota e saj e vuajtjeve shpirtërore gjer në pafundësi.

Për të shpalosur këtë substancë të re shoqërore, autorja përdor forma stilistike në shtjellimin e rrëfimit, përdorimin lakonik të gjuhës, gjykimin e drejtë-përdrejtë therës, duke “goditur” fortas si me nagant, gjer në shtjellimet parabolike, në domethënie të mesazheve fshehur në retiçenca. Në këtë kontekst dukuritë e dramacitetit të përshfaqur e të fshehur në dëshirat kryeneçe të autores dhe të personazheve, intimitetit të rrëfimit dhe veprimit, bëhen më të kapëshme nga lexuesi, ndonëse ato nxjerrin krye ngahera dhe në forma paradoksale. Në pluralizmin krijues, dramaciteti shoqëror, mpleksur me atë liriko-erotik gjer në zgripin e një tragjizmi, vijnë si një pjellë e një mendjeje të lirë krijuese e vetë-vetes, pakomplekset e dogmës të soc-surealizmit, autoçensurës dhe të letërsisë klienteliste me porosi e të programuar.

Ndryshe nga librat e tjerë, por në një linjë me romanin“Ankthi i së vërtetës” ky roman bashkëkohor që lexuesi do ketë nderin ta marrë në dorë, në esencën rrëfimtare, do jetë si jeta e çdo femre të trafikuar. Lexuesi gjithçka që e përjeton do i shfaqet si një larmi të vërtetash jetësore, materia e të cilëve do i lerë një shije të një produkti të regjur ndër këto 25 vite tranzicioni, ku më së fundi mbas një mundi e përballje me një kuçedër të diktaturo-demokracisë, triumfon e mira ndaj së keqes sociale.

Dramaciteti social dhe idilik kapërcen leqet e handikapëve e maturohet me një komoditet të ri të shumëdëshiruar. Gjatë këtij diversiteti të dramacitetëve, lexuesi do të lundrojë në një univers të hapur (ndonëse në burgo-bar Angeli) ku nëpër pasazhe rrëfimtare zbulon në mënyrë ekzigjente botën ekzistenciale, përjetimet, përballjet, por i gjen dhe shtigjet në të cilat mund të kalojë dhe jeta e tyre. Kjo ndodh ngaqë krijimtaria prozatorike dhe poetike, publicistike, monografike e Mjeshtres së Madhe të Penës Vilhelme Vrana (Haxhiraj) ka një përputhje të unit të saj si bijë- si femër- si nënë, si dhe shqetësimeve sociale të qëndrimit larg volumtarizmit shoqëror, ose popullorçe nuk e merr çdo detaj e fenomen hopçe.

Pema rrëfimtare e Vilhelmes është si ajo bima në kopshtin e një bahçevani merakli, ku informacionet që përpunon mendja artistike dhe kujdesi, janë në lartësinë e kërkesave maksimale. Ajo pemë mbillet, rritet në një traull konkret të punuar e lesuar mirë dhe jo si ata shkrimtarë të cilët e “mbjellin” fabulën në djerrina fantazmagorish, me rrënjë në ajër.

Autorja në këtë përballje dramash, duke vënë në dukje mangësitë dhe padrejtësitë, krahas operimeve me gjykimtari e mendimtari të matur, shpreh njëkohësisht dhembëshuri, dashuri, nderim për femrën e qytetarin shqipëtar, si në sferën e thjeshtë shqipëtare por dhe në krahasim me atë globale..

Vilhelmja në tërësinë e formimit si krijuese është imune, e aftë për të qënë një intelektuale produktive në fushën e letrave, në aftësinë për të vjelë produkte shoqërore, jo konformiste, por e mbarsur me një koncept shumëdimensional të lirisë shoqërore. Autoren, koncepti mbi filozofinë e jetës e vëllazëron me aktivitetin material në kërkim të një substance të re, ndryshe, duke zbuluar rrugët e vështira, nëpër të cilat ecin zemrat e shpirtrave njerëzor.

Këtë autorja e realizon duke përdorur gjithë forcën dhe potencën e saj intelektuale, me dashurinë për gjërat që e bëjnë të shkruaj. Ajo hap shtigje të reja pa paragjykime për femrën dhe marrëdhëniet në familje, në luftë të papajtueshme me konformizmin i cili i ka zënë frymën lirisë së mendimit letrar, duke zgjedhur me guxim estetika mes një absurdi sa arkaik (fillesat e shoqërisë) aq dhe veshur me xhybe moderne.

Në këto kontekste kohore dhe vendore, në lirinë e emigracionit, me një psikoanalizë të substancës shoqërore, autorja evidenton ligësitë e këtyre burgo-bareve, ku farkëtohen prangat e persekucionit dhe burgosjes së lirive në “diktaturën” demokratike.

Kërkimi i hapsirave për një liri shumë të dëshiruar shoqërore si dhe liria e individit Arlind dhe Kaltra, në roman vjen si pjesë fondamentale e qenies njerëzore, pa cënuar lirinë e tjetrit, mëton autorja. Gjithçka vjen si një paradigmë sociale gjatë shtjellimit të rrëfimtarisë romaneske.

Në substraktin analitik, proza e Vilhelmes lind nga kujtesa memorative e shumë ngjarjeve dhe fenomeneve shoqërore, si bashk’udhëtarë të jetës që e ka ndjekur si ajo trokashka e mullirit kur bluan drithin në ato vende e çaste të hidhura por dhe të gëzueshme, ku i ka rënë këmba e ku burgosja e lirive, nga një gardian tjetërsoj i një diktature të re e cila në planin shoqëror vjen më i dhunshëm me absurdin e tij.

Bar Angelo në Rimini dhe burgo-vilat në bregun lindor, marrin përmasat e“Kështjellës” Kafkiane, por me një ndryshim esencial, se aty gjallon një jetë me lakuriqsinë e saj të pështirë,  e cila mbytet në një apokalips shoqëror. Kjo më përngjan me atë shkallën e fundit të Ferrit Dantesk ku Ugolinë surealë shqyejnë mëndjet dhe shpirtërat njerëzor. Autorja me mjeshtërinë e penës i kapërcen kufijët e sureales, duke milituar në një kohë substanciale të re, në gjurmët e lëna nga mjeshtërit e mëdhenj Aragon, Brekart, Borges, Eko, duke stiluar me një koncept të ri në natyralitetin bio-shqiptar. Duke bërë përqasjen e atdheut amë me vendin në emigracion, me nocionet dhe të një absurdi, si në një ëndërr të keqe, ku fragmentet e jetës me makthe të frikëshme, pëzihen me çaste lumturie surreale, ku aplikacioni i një diktature totalitare plazmohet me dukuri të ndritshme  dhe farse në sfondin e një diktature të re shoqërore. Kjo vjen si një piskamë, me një dhembje të thellë shpirtërore, i një realiteti të hidhur, vjen si një proklamatë për brezat e ardhmë, si një thirrje për të pasur në shpirt dhe zemër vendin ku të ka “rënë” koka, sepse sipas Kazonzaqis: “Njeriu shkëputet dhe rritet, tërhiqet e shkon mbrapsht, tek ai vend nga është shpërngulur, por që nuk ndodhet më aty.” ; por jeta dhe angazhimi i Arlindit dhe Kaltrës në shërbim të një shoqërie të pastër, vjen me ideale duke hapur siparin e një lëvizjeje feminile, ku personaliteti dhe angazhimi i femrës në përforcimin e familjes si bërthama e familjes-shtet me moral, prevalon dukshëm në filozofinë psiko-analitike të autores.

Dramaciteti lirik dhe ai shoqëror, në unison, janë protonizmi që gjeneron mirësinë në një shoqëri, janë rrotorët e së vërtetës që stimulojnë energjinë e femrës jo vetëm me femilitetin e saj, por dhe në aspektin shoqëror. Ajo që është kryesore në prozën romaneske të Vilhelmes, në personalitetin e saj artistik, në veçanti në romanin “Loja Mëkatit” është aftësia për ngritjen në prototipe artistike, përgjithësuese, të qënieve njerëzore në kategori e shtresa shoqërore nga më të ndryshmet, të cilët përbëjnë magjinë dhe brumin ku gatuhet jeta shoqërore. Kjo lëvizje shoqërore vjen dhe si psiko-terapeutike e jetës së autores dhe të bashkëqytetarëve të saj, si ekzistencë historike, kulturore, gjeografike, politike, shoqërore, zakonore e të lartimit të kulturës gjuhësore e të komunikimit.

Gjuha dhe komunikimi në këto interpretime ekzistenciale nuk vijnë si produkte sprove me imbarkime e huazime të huaja. Ata vijnë të kthjellët ngarkuar dengshëm me ato ekstrakte popullore e filozofike, të cilat Umberto Eko i quan “mballoma artistike

të cilët mbartin e mbarështrojnë një produkt letrar sa moderrn aq dhe autokton. Nga një ngarkesë e tillë estetike, mëkati në romanin “Loja Mëkatit” ka marrë përmasat e universialitetit nga pena mjeshtërore e Vilhelmes si: Mëkat moral, shoqëror, ekonomik, ndërshtetëror e institutcional.

Me Arlindin dhe Kaltrën, autorja zhbiron mjaftueshëm dhe tek rëndësia që ka ky mëkat në marrëdhëniet mes popujve në kuadrin global, ku integrimi dhe bashkëpunimi, luajnë një rol të rëndësishëm në zbutjen, apo shmangien nga shumë mëkate të tjerë si: qëndrimi indiferent ndaj kulturës dhe historisë, resurseve të zhvillimit ekonomiko-shoqëror, reflektuar kjo në katarsin shpirtëror të Antonios.

Duke qëndruar pas personazheve si regjizori pas kuintave të skenës, me një idealizëm të kulluar Sen Simonian, autorja tenton të na japë ide, mesazhe të pritshmërisë të një substance të re kohore, duke pasuruar pa mëdyshje dhe të vërtetat e trishta, me të cilat përballemi me jetën, por dhe reflekton duke bërë një vetëkorrigjim shoqëror, në një shoqëri të trazuar e të ndotur nga mbetjet homogjene të një sistemi të kaluar totalitar.

Si në vendin amë të molepsur, por dhe në vendin e “parajsës së ëndërruar” njeriu dhe pushteti, dramaciteti shoqëror dhe ai liriko-erotik, i japin narracionit konfiguracion artistik të veçantë, ku me koshiencë kërkohen alternativa dhe zgjidhje të tërthorta në një substanciale të re, duke lënë pas kohën krono.

Për këtë-mëton autorja për të  gjitha Kaltrat,“Po ta ruante me fanatizëm lirinë si gjënë më të çmuar, njeriu nuk do ta lejonte kurrë dhe asnjëherë, nuk do ti hapë rrugë padrejtësisë.”

Ndonëse romani shtrihet në hapësira gjeografike, ai rrëfehet në largësinë e një frymëmarrjeje të plotë, si një veçori intepretative dhe si një dramacitet linear. Gjithçka zhvillohet si në një teatër të stilit tragjik Shekspirian, me çështjet e diskutueshme që të vënë në mëdyshje, duke shtuar ankthin e lexuesit, duke hapur siparet për kuptueshmërinë e jetës reale, të asaj jete të vërtetë që duhet të jetë strumbullari i lëmit njerëzor, në një barazi në subkoshiencë dhe gjykimtari.

Kjo bën që të evidentohen veçoritë e nocionet bashkëkohore të këtij romani: ndriçimtaria e ngjarjeve dhe fenomeneve mozaikatekstuale, struktura në kumtet njerëzore, të cilat zbresin me rrapëllimë nga shpatet shkëmbore si përrejt malorë në shtratin e lumit romanesk.

Në planin estetiko-stilistik, këto provojnë personalitetin krijues dhe mendimin origjinal në krijues të tillë. Romani përcepton tek lexuesit e çdo kategorie dhëmbjen për fatin e njeriut dhe veçanërisht për femrën shqiptare, duke e përshkruar si një parabolë gjithë rrjedhën e rrëfimit. Dhëmbja për njeriun, zjarri i protestës mbi këtë padrejtësi shoqërore, dëshira për tu bërë pjesëtar shpirtëror, do jenë bashkëudhëtarët për lexuesin gjatë udhëtimit leximor e shpirtëror, në kapitujt e romanit, ndërtuar mbi amalgama e paradigmat e jetës të femrës së sotme shqiptare.

Jam i sigurt që kjo do të ndodhë nga që, Vilhelme Vrana (Haxhiraj) është nga ai soj shkrimtarësh që përjeton në receptorët më të ndjeshëm krijimin e një vepre letrare ndër shtërzimet e një dhembje- lindjeje, me kënaqësinë e dashurinë për frutin e lindur.

Mbas një mundi për gjithçka të krijuar me zërin, sytë, mëndjen e Vilhelmes si shkrimtare, shoh kënaqësinë dhe dashurinë për gjithçka të përjetuar në botën e këtij romani. Kam besimin se të tillë do të ndjehen edhe lexuesit mbasi të lexojnë këtë libër, të mbarsur me një social-prozatori, dramacitet liriko-shoqëror, me risitë e një romani moderrn bashkëkohorë.

Vladimir Muça- shkrimtar-kritik

Dyrrah Maj-Qershor 2015

 

 


Faqe 6 nga 78

Newsflash

 

DOLI NUMRI I RI I NËNTË ( 9 ) I REVISTËS ”MALËSIA”


Doli nga botimi numri i 9 i revistës për kulturë, shkencë dhe çështje shoqërore „Malësia“ në Podgoricë, Mali i Zi, me një përmbajtje të pasur të punimeve shkencore dhe artikujve studimorë nga mbarë hapësira shqiptare dhe më gjerë. Në këtë numër kanë bashkëpunuar studiues nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia, Kroacia, Bullgaria, Italia dhe Mali i Zi.

Në rubrikën “kulturë” punimet e veta i kanë prezantuar 21 autorë: Akademik Aleksandër Stipçeviq ”Shqiptarët për Arbreshët e Zarës”; Akademik Gjovalin Shkurtaj “Jup Kastrati, ky bir i madh i Shkodrës (1924-203 )”; Prof dr. Matteo Mandala ”Revista Hylli i dritës dhe Arbëreshët”; Prof. Dr. Anton Nikë Berisha ”Jerina ase Mbretnesha e luleve-një kryevepër poetike e Fishtës”; Prof. Dr. Valter Memisha “Matteo Mandala për leksikografinë në mjedisin arbëresh të Sicilisë “; Prof. Dr. Shaban Sinani “Motivi i krijuesit të rruzullimit: Prej P. Bogdanit e N. Ketës tek Pjetër Zarishi e At Gjergj Fishta“; Prof. Dr. Shpresa Hoxha “Gjuha Shqipe në qendrat tona televizive“; Prof. Dr. Zeqirja Neziri “Procesi i globalizmit dhe studimet historike letrare shqiptare“; Prof. dr. Josif Mita “Mbërritje të veçanta dhe të rëndësishme të gjuhtarëve Mazin & Savoia“; Prof. Dr. Fatbardha Hoxha “Afirmimi i identitetit etnokulturor dhe kombëtar të shqiptarëve“; Prof. as. Muharrem Jakupi “Romani “Kronikë në Gurë“; Prof. as. Dr. Mimoza Priku “Gjuha shqipe dhe sfidat e saj përballë multilinguizimit“;

Dr. Griselda Doka “Realiteti jetësor në poezinë e Ali Podrimjes“; Dr. Zamira Shkreli “Faza të përvetsimit të leksikut nga të vegjlit“; Mustafa Spahiu “Kur kjason qumshti i kulluar i fëmijërisë“; Ma. Gabriela Minkova “Autori anonim ka vrarë protagonisten e veprës së tij. Protagonistja jo anonime ka vrarë krijuesin e saj“; Mr. Ragip Gjoshi “Shkolla e Stubës fillimi i arsimit shqip në Kosovë“; Ma. Luljeta Dushi “Fjalori Italisht-Shqip- I Luca da Monte Giove“(Dorëshkrimi i vitit 1848. ); Mr. Majlinda Bushaj-Mr.Marjan Lulgjuraj “Prof. David Luka-personalitet i shquar i gjuhës shqiptare“; Hilmi H. Kryeziu “Mustafa Spahiu, burim i pashtershëm mirësie...“.

Në rubrikën nga „historia“ janë prezantuar tri studime shkencore: Prof. dr. Emine Bakalli “Revolucioni Kombëtar Shqiptar: Reflektime për lëvizjen e armatosur kombëtare për autonominë e Shqiprisë të vitit 1912“; Prof. Dr. Lush Culaj “Vrasja e Luigj Palajt sipas burimeve malazeze të vitit 1913“; Prof. Neki Babamusta “Çameria, problem ndërkombëtar që kërkon zgjidhje“.

Një rubrikën “ çështje shoqërore“ janë botuar artikujt shkruar nga: Dr. Ermira Babamusta “Dita Botërore Humanitare: Homazh në përkujtim të masakrave në Kosovë“; Prof. dr. Kaloyan Metodiev “Gjenerata e vitit 1968: nga rebelimi i të rinjëve deri në politikë“; Mr. Danja Sinanaj “Kisha dhe eutanazia-një konflikt modern“; Nora Kalaja „Kongresi Amerikan nderon Ermira Babamusten “Gruaja Humanitare Ndërkombëtare“.

Ky mumer mbyllet me recensione ose shqyrtime për disa botime aktuale të autorëve nga Shqipëria, Kosova, Kroacia dhe Mali i Zi, trajtuar nga Prof. dr. Simë Dobreci, Prof. dr. Halil Halimi, Prof. dr. Fiorella De Rosa, Dr. Vilma Proko, Dr. Kastriot Marku, Dr. Albana Aliu, Mr. Marash Dukaj, Mr. Sheremet Krasniqi dhe publicisti Sokol Demaku.

Redaksinë e revistës e përbëjnë një numër i njohur i intelektualësh nga rajonet e ndryshme shqiptare dhe me gjerë ballkanike: Ruzhdi Ushaku, Gjovalin Shkurtaj, Shpresa Hoxha, Zeqirja Neziri, Zef Mirdita, Rusana Bejleri, Emil Lafe, Emine Bakalli, Riza Rexha, Tomor Osmani, David Kalaj, Begzad Baliu. Kryeredaktori i revistës është Nikë Gashaj.

(e-mail:malesia@t-com.me)