Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home Publikationer-Botime të reja
Botime të reja

SEJDO HARKA: Shënime për librin “Nëndetësja “, shkruar nga Viron Kona

Memoria e kombit  në një vëllim me tregime

(Shënime për librin “Nëndetësja “, shkruar nga Viron Kona)

 

Nga  SEJDO  HARKA

Për  krijimtarinë e shkrimtarit Viron Kona, edhe pse është shkruar e diskutuar shumë, përsëri mbetet për të shtuar. Kjo ndodh, jo vetëm se ai është një nga krijuesit më prodhimtarë të kohës, por edhe sepse në çdo libër të ri sjell problematika, këndvështrime dhe vlera të reja për letërsinë e sotshme moderne shqipe. V. Kona ka shkruar mbi 35 vëllime me tregime, novela e romane për fëmijë  e të rritur,e, megjithatë, vazhdon të shkruajë e të botojë vazhdimisht libra gjithnjë e më të mirë. Ai është fitues i 7 çmimeve në gjininë e tregimit dhe të novelës, ndërsa romani i tij “Eh, more Bubulino!”, botuar edhe në suedisht, i  vlerësuar si libri më i mirë i vitit 2006 për fëmijë, është nderuar me çmimin UNICEF-AMC. Krijimtaria e Viron Konës dallohet për një tematikë të gjerë e  vlera gjithëkohore, për narracion të ngrohtë dhe gjuhë të pastër, për kthjelltësinë e mendimit dhe figuracion emocional, për karaktere reale dhe konflikte që herë ndjekin rrjedhën e jetës dhe herë atë  të fantazisë dhe të trillit të tij krijues. Pas monografisë  “Ju dua më shumë se veten!”, kushtuar mëmëdhetarit, leksikografit dhe poetit të nderuar Sadulla Zendeli-Daja, ai rishfaqet me librin me tregime “Nëndetësja”.


Titulli i këtij libri është sa i drejtpërdrejtë, aq edhe metaforik,madje është i dukshëm synimi se autori kërkon të zgjojë e ngacmojë  tek lexuesi memorien kombëtare. Të ecësh përpara, nuk do të thotë që të shkelësh me këmbë çdo gjë të mirë që na kanë lënë brezat. Ndërkaq, nuk do të thotë të fshish nga kujtesa ato që janë bërë keq dje, sepse nuk do të dish t’i ndreqësh ato nesër. Tregimet e këtij vëllimi lexohen me kënaqësi nga të gjitha moshat, sepse autori, jo vetëm se në themel vendos ngjarje reale të përjetuara nga vetë ai gjatë jetës(një tipar dallues ky i veprave të Viron Konës), por edhe sepse për t’u dhënë këtyre ngjarjeve formë  sa më emocionale, ai përdor  fantazinë dhe trillin e tij krijues artistik. Është kjo arsyeja  që tregimet e këtij  libri nuk janë riprodhim  i thjeshtë e spontan i disa momenteve kryesore të jetës së autorit, por  krijime me vlera e frymëmarrje të thellë përgjithësuese dhe artistike.

Libri çelet me një nga tregimet më të bukura që titullohet  “Kamerieri i Ismail Qemalit”. Në qendër të brendisë së këtij tregimi  lartësohet  figura e ndritur e Ismail Qemalit, burrit të madh të shtetit të parë shqiptar, që ngriti Flamurin e Pavarësisë në Vlorë. Ai shfaqet para lexuesve si diplomat i madh e burrë shteti, si njeri i ditur, guximtar dhe me forcë të madhe bindëse për diplomacinë botërore dhe shqiptarët. Këtë figurë dhe personalitet të ndritur kombëtar, që e kemi parë e lexuar  të portretizuar në këndvështrime nga më të ndryshmet, shkrimtari Kona e ndriçon nëpërmjet një plani mjaft origjinal, nga këndvështrimi i një fëmije, një kamerieri të vogël. Ndonëse nuk e ka kulturën dhe nivelin e duhur të kuptojë në mënyrë të plotë ngjarjet që ndodhnin aso kohe në Shqipëri, ai, nëpërmjet gjuhës së figurshme që përdor Ismail Qemali, merr mesazhe të qarta për gjendjen dhe realitetin ku jeton. Për ta bërë bisedën midis Ismail Qemalit dhe kamerierit të vogël sa më të bukur dhe më emocionale, autori përdor një paralelizëm të bukur figurativ  midis zogut  të rrëzuar e të mbetur në vetmi, i cili simbolizon shqiptarin e pambrojtur, dhe nga ana tjetër midis lukunisë së  qenve(pushtuesve) ,që lëshohen gjithë egërsi për kafshimin e trojeve tona.

“Qentë lëviznin rreth e qark të egërsuar dhe lehnin me tërbim. Gjuhët e dhëmbët i mbanin jashtë, ndërsa nga gojët u kullonin jargë. Sytë u shkreptinin nga lakmia.

Ismail Qemali hoqi vështrimin nga dritarja dhe tha:

-Zogu shpëtoi, por i plagosur. Do ca kohë që të shërohet. Kurse, qentë, i shikon, nuk lëvizin nga vendi. Duket që janë më të egërsuar se më parë, sepse u iku preja nga dhëmbët. Tani vijnë rrotull lisit me sytë nga foleja dhe përgjojnë rastin, që ai zog i vogël, ende i pafuqishëm, të rrëzohet përsëri”.

Nga kjo bisedë e ngrohtë dhe e figurshme midis Ismail Qemalit dhe kamerierit të vogël, lexuesi merr mesazhin e bukur: “Vetëm të bashkuar dhe të pavarur nga  të tjerët, mund t’i bësh ballë çdo lloj agresioni dhe pushtuesi, sado i fortë që të jetë ai”. Ashtu si zogjtë që luftojnë të mbrojnë folenë  dhe shokun e tyre të vogël, ashtu edhe shqiptarët   të bashkuar dhe me guxim e trimëri  duhet të luftojnë për mbrojtjen e trojeve. Një mësim i tillë kishte vlerë të madhe për shqiptarët, jo vetëm në ato kushte , kur vendi  luftonte për shpalljen e Pavarësisë  nga të huajt, por edhe sot e kësaj dite që  Shqipëria është  e pavarur dhe jeton kohën e demokracisë.

Vend të dukshëm në tematikën   e tregimeve të këtij vëllimi zë dashuria  e respekti për prindërit  dhe  lidhjen midis brezave. Dashuria prindërore  nuk është thjesht respekt e dashuri për prindërit dhe të afërmit, por një dashuri  universale, për  vendlindjen  dhe atdheun, për  traditat dhe kulturën, për vazhdimësinë e gjakut dhe të gjuhës. Dy nga tregimet më të mira që trajtojnë këtë tematikë janë “Antigona” dhe “Një gotë uzo”. Për autorin nëna është  mbretëresha  e bukurisë shpirtërore. Me dashurinë e saj të rrallë ajo  të kthjellon mendjen dhe të ngroh shpirtin edhe në ditët më të vështira të jetës. Portreti i saj i papërsëritshëm e ndjek  autorin në çdo hap dhe i sjell  atij fat kudo, madje dhe  ditën e provimit. Për çudi , në tezën e provimit të letërsisë antike  i bie të analizojë “Antigonën” e Sofokliut, emër që rastësisht e mbante edhe nëna e autorit. Ndoshta ishte ky emër magjik, që e mbush atë me emocione e përgjegjësi të lartë për t’u përgjigjur  shkëlqyeshëm para komisionit të provimit. Gjatë analizës së “Antigonës”, atij i dukej sikur bisedonte ngrohtësisht me nënën e tij, e cila i jepte forcë që ai të përgjigjej sa më mirë.

“Ecja në rrugët e Tiranës me gëzimin që të fal dhënia e një provimi dhe nota e mirë. Ndihesha si një pupël e lehtë dhe doja t`u flisja të gjithëve sa njihja. Libreza e notave qëndronte e ngrohtë në xhepin e brendshëm të xhaketës, në xhepin pranë zemrës. Herë – herë më bëhej se, bashkë me rrahjet e mia të zemrës, rrihte lehtë edhe zemra e bukur e nënës sime, e cila, me emrin e saj, më kishte qëndruar aq pranë, edhe në atë provim të letërsisë antike..”(27).


Viron Kona dhe Sejdo Harka

Po kaq i bukur dhe emocional  është dhe tregimi “Një gotë uzo”. Në qendër të brendisë së këtij tregimi qëndron  babai, i cili fiket si qiriri në krevatin pranë komodinës, mbi të cilën qëndronte gota e pambaruar e uzos. Për ta  shprehur sa më emocionalisht  dashurinë, dhimbjen  dhe mirënjohjen për gjithçka që babai i tij ka bërë për të, autori përdor këto vargje të poetit të njohur kosovar Sokol Demaku: “Shpirti yt/Sot është i madh/Është yll në qiell/Ndriçim mbi mua”. Pajtohem gjithashtu edhe me shënimin për vlerat e këtij tregimi të publicistit Guri Shyti, i cili pasi e përgëzon autorin për këtë tregim me ndjenja njerëzore, i shkruan:“ Aty nuk përmendet fare fjala shumë e përfolur “dashuri”, por tregimi është përplot me të për prindërit dhe për jetën që vazhdon”.

Përmes tregimit “Eukalipti” Viron Kona përçon mesazhin e përgjegjësisë që duhet të kemi për ruajtjen e memorjes së kombit dhe  përçimin brez pas brezi të  kulturës dhe traditave tona më të  mira. Për ta sjell  këtë mesazh sa më mirë tek lexuesit, autori intrigon metaforikisht  me mbjelljen e një eukalipti, nëpërmjet të cilit ofron të gjalla kujtimet dhe emocionet e moshës  së fëmijërisë. Shtatin e lartë të asaj bime të shenjtë, trungu i së cilës mbante të shkruar historinë e gjallë të vendit tonë, autori e kujton me dhimbje e mall: “E shihja, - shkruan ai, - atë eukalipt me mall tek lartësohej me rrënjët e futura thellë në këtë tokë, por fatkeqësisht... Ç`ta zgjas! Bashkë me ata qindra drurë, pemë, shkurre dhe lule të llojllojshme, edhe eukalipti im, ai simbol i jetës, por edhe i fëmijërisë sime… nuk jetonte më. E, teksa trupi i tij, u shndërrua në copa druri për t`u ngrohur në dimër, apo… për të zier raki, brenda meje ishte këputur e thyer me zhurmë diçka tepër e shtrenjtë dhe e shenjtë…Ky ishte fundi i atij eukalipti….U deshën më shumë se 30 vjet që ai të lartësohej e të bëhej aq i madh, i fuqishëm dhe i bukur, por, vetëm disa goditje spate druvari dhe, Ai, u shemb në tokë, si…Anteu”.(52) Për ta bërë sa më emocionale dhe më dramatike këtë papërgjegjshmëri  ndaj vlerave, autori në krye të tregimit citon  këto vargje të bukura të poetit të diasporës shqiptare Sadulla Zendeli - Daja: “Ku jeni, o lisat e vendit tim/Që zogjtë  të shtegtojnë e të kthehen në Atdhe/E në degët tuaja gjelbërore/të ndërtojnë/Të bukurat fole”.

Ndjesinë e dhimbjes dhe të protestës qytetare ndaj vandalizmit shkatërrues të traditave, kulturës dhe gjithçkaje të mirë që trashëgojmë nga e kaluara, autori e përjeton edhe në tregimin “Nëndetësja”. Protagonisti kryesorë i këtij tregimi është “Nëndetësja 105”, e cila do të bëhej mollë sherri dhe krenarie në filmin “Ballë për ballë”. Ky “përbindësh” metalik mbante mbi shpinë një luftë sa të ftohtë, aq edhe të tmerrshme. Por, fatkeqësisht, ky simbol  guximi e krenarie, që s’u dorëzua para sulmeve grabitqare të kohës, i tjetërsuar në skrap, do të bluhej nga dhëmbët e përflakur të furrnaltës së Metalurgjikut të Elbasanit. Prandaj me dhimbje autori shkruan: “Krenaria” e Flotës Luftarake Detare Shqiptare gjatë “Luftës së Ftohtë”, po përfundonte në kremator(furrnaltë)...E bashkë me ato copëra çeliku dhe bakri, m`u bë se po përfundonin në furrnaltën e zjarrtë  edhe tërë ato ngjarje, ndodhi, episode, marrëdhënie, histori njerëzish që kishin ëndërruar, kishin sakrifikuar...Në vitin 2013, - vijon më tej autori, - isha i ftuar në Suedi në një takim shkrimtarësh. Ndër të tjera, vizitova edhe Muzeun Detar të Goteborgut. Mbeta i mahnitur nga ajo që pashë. Një muze detar me hapësira të paana, me anije të shumta që pluskonin qetësisht në ujë. Ishin anije  gjithfarë llojesh, nga më të vjetrat dhe nga më modernet, anije viking, anije  me vela, anije peshkimi,anije transporti,anije luftarake... Këtë emocion, e përjetova veçanërisht kur pashë parakalimin triumfalë e krenar të asaj flote “të çuditshme”,  me anije të shumëllojshme, përfaqësuese të të gjitha kohëve, që lundronin “duke parakaluar”  herë pas here përpara banorëve të qytetit dhe miqve të ardhur nga tërë anët e botës, si për t`u treguar njerëzve se atë që ata ndërtojnë, të mos e shkatërrojnë, sepse, ashtu ata respektojnë vlerat e vetes dhe të brezave, ashtu nderojnë dhe ruajnë gjithnjë të freskët kujtesën, historinë e tyre...

 

Në këtë vëllim lexuesi do të gjejë edhe shumë tregime të tjerë të bukur, por në këto shënime u ndalëm kryesisht në ato tregime që e përçojnë drejtpërdrejt kujtesën dhe memorien e kombit, në themel të të cilit qëndron mesazhi  universal: “Që një komb të mos vdesë kurrë, në çdo çast duhet të mbajë të ndezur kujtesën për të djeshmen, të sotshmen  dhe të ardhshmen”. Dhe ky mesazh i bukur vlen  edhe më shumë sot, kur, fatkeqësisht  disa pseudo modernistë, i  kanë drejtuar shigjetat helmuese  kundër  memories, kulturës dhe traditave tona më të mira...

 

Viron Kona: Duke lexuar librin e Sokol Demakut: “Edhe filozofia e jetës e ka kuptimin e saj”

Çdo çast në jetë është i rëndësishëm

(Duke lexuar librin e Sokol Demakut: “Edhe filozofia e jetës e ka kuptimin e saj”)

 

Shkruan Viron Kona

1.

E kam lexuar edhe më parë librin “Edhe filozofia e jetës e ka kuptimin e saj”, shkruar nga Sokol Demaku, por, kësaj here, u ndala të hedh disa shënime, sepse ndjeva se duhej të shprehesha. Duke e rilexuar me kujdes, u vura në mendime, vlerësova dhe solla në vëmendje ide dhe përfundime që më impresionuan, e, që, krahas kënaqësisë estetike, libri ofron mesazhe që  vlejnë në jetë, në përditshmërinë e jetës së njeriut, pasi jeta jetohet çdo çast, çdo ditë, muaj e vit. Çdo kohë është e shtrenjtë për njeriun, ikën dhe nuk kthehen më.


Libri nis me një shënim interesant të autorit, ku ai i kumton lexuesit se vëllimi që ka përpara është një “Përmbledhje meditimesh dhe recensione librash...”, por që, sipas mendimit tim, me përmbajtjen dhe mesazhet e vyera, libri i kalon këta kufij, ai nuk i vlen vetëm një rrethit të kufizuar njerëzish, por të gjithëve. Kjo, sepse, mendimet e Demakut, të thëna dhe të shprehura thjesht dhe bukur, kanë freskinë e jetës së përditshme, ato këshillojnë besim e shpresë, nxitin te njeriu përfytyrime të bukura, frymëzojnë dhe tregojnë rrugë të drejta dhe të ndriçuara, ato pasurojnë konceptin dhe vizionin, e ndihmojnë njeriun të lehtësojë e zbut hallet e vështirësitë, të zgjidhë me natyrshmëri situatat e komplikuara.

“-Njeriu,-shkruan autori i librit,- përmes leximit pasuron së pari fjalorin e tij e pastaj zgjeron dhe horizontin  njohurive...Sa më i varfër dhe sa më i prapambetur të jetë rrethi ku njeriu lind, rritet dhe edukohet, aq më të pakta janë forcat, objektet e dukuritë që e rrethojnë, sepse aty nuk ka zhvillim as mendor e as shkencor...” Është kjo një thënie, së cilës do t`i shtoja edhe shembullin e njohur të bretkosës në fund të pusit, e  cila prej atje poshtë nga fundi i pusit ku ndodhet, shikon vetëm një copë qiell, për atë, bota është vetëm ai pus i ngushtë rrethor dhe “copa” e qiellit që duket sipër...

Interesant shfaqet mendimi se, “intelektuali jeton në dy botë, atë të ideve dhe atë të realitetit konkret...”, duke na kujtuar kështu rolin e veçantë të intelektualëve të vërtetë, siç ishin për shembull përfaqësuesit e rilindjes sonë kombëtare, të cilët me veprën e tyre vunë në lëvizje dhe e nxorën nga letargjia shekullore, e zgjuan kujtesën e popullin tonë të  lashtë, e nxitën dhe e frymëzuan atë në rrugën e lirisë dhe të pavarësisë...

Ndërkaq,  Demaku  zbërthen drejt idenë se “Nuk mjafton vetëm të shkruash apo të lexosh sipas rregullave të thata. Shumë më  e rëndësishme është se çfarë veprimi ka shkrimi, çfarë porosie ka shkrimi dhe si e sa mund t`u ndihmojë njerëzve ai shkrim në jetën e përditshme, në realizimin e pozitives në jetë...” Një mesazh ky më se i qartë për ata që shkruajnë, por edhe për ata që lexojnë, në mënyrë që të zgjedhin në “detin” e botimeve ato vepra që vlejnë e frymëzojnë, që i ndihmojnë në jetë, që, me përmbajtjen dhe mesazhet e tyre emetojnë energji pozitive, pa mbetur vetëm në bukurinë e jashtme, si statujat e një  kopshti të pa realizuara artistikisht, që, as lëvizin, as flasin, por, janë të ngurta dhe pa jetë, tregojnë veçse shterpësi. Po aq origjinale tingëllon edhe ideja se “Përmes  shkrimeve tregohet natyrë  e vërtetë e njeriut...” një temë kjo që kërkon analiza dhe diskutime shkencore të veçanta. Duke zbërthyer artistikisht mendime  dhe ide  filozofike mbi çka njeriu përjeton në jetë dhe në natyrë, Sokol Demaku mendoj se ka plotësisht të drejtë kur jep këshillën e vyer se duhet të lexojmë, pasi “Leximi mpreh mendjen dhe zbut shpirtin!”

2.

Autori ia arrin qëllimit që i ka vënë vetes me këtë libër origjinal, kur gjatë leximeve letrare artistike, nxjerr përfundime filozofike. Kështu vepron ai me analizën e librit  “30 vjet lumturi” të shkrimtares Dhurata Ramadan Lezo, e cila mbështetur në përvojën e saj krijuese, ka sjellë në një vëllim tregime të   ruajtura prej kohësh në shpirtin  saj krijues, si të dojë të na thotë mes të tjerash se “Dashuria është thesar kujtimesh”. Duke analizuar 30 tregimet e librit të kësaj autoreje, Demaku arrin në përfundimin se “Kjo botë nuk është e përjetshme, prandaj jepi vlerë e kuptim çdo ditë”, ndërkohë që kësaj thënie i përgjigjet edhe tingëllima tjetër se  “Krijimtaria e saj shpreh optimizëm, filozofinë e jetës dhe dashurinë ndaj njeriut e, këto ne mund t`i quajmë edhe parimet elementare në krijimtarinë e saj.

Në vijim autori shkruan për një doracak të  mirëseardhur për emigrantët në Suedi, i shkruar nga i mirënjohuri Ibrahim Egriu. Pasi flet për jetën interesante dhe kontribuuese të z. Egriu, si në vendlindje ashtu dhe në Suedi, z. Demaku nënvizon se me atdhetarinë dhe arsimdashjen, ai ka fituar respektin e bashkëkombëseve shqiptarë në mërgatë. Mes të tjerave, është me shumë vlerë angazhimi i z. Egriu në  hartimin e librit  “Mësim fillestar shqip-suedisht”, që është një “ndihmesë e madhe për emigrantët e rinj shqiptarë në Suedi”.

Autori ndalet dhe komenton vlerën që ka për arsimimin e fëmijëve shqiptarë në mërgim libri i mësuesit Hamdi Arifaj, me banim në qytetin Falkenberg të Suedisë. “Të mësojmë së bashku”, - titullohet ky libër, të cilin pata fatin ta përshëndes edhe unë kur u përurua në prill të vitit 2013 në qytetin Boras, të Suedisë. “Të mësojmë së bashku”, - u përshëndet ngrohtësisht nga të gjithë diskutantët dhe u komentua si një sukses i merituar i autorit dhe i intelektualëve shqiptarë për mësimin e gjuhës amtare nga fëmijët shqiptarë. Libri ka një paraqitje dinjitoze, me ilustrime tërheqëse të punuar nga vetë z. Arifaj, dhe, siç thekson z. Demaku, libri ka vlera praktike... Si te komenti për doracakun e  z. Ibrahim Egriu, ashtu dhe për librin e  z. Hamdi Arifaj, Sokol Demaku flet për ta me dashuri dhe respekt të madh, i bindur se të tillë libra u shërbejnë nxënësve shqiptarë në shkollat suedeze për mësimin me themel të gjuhës shqipe, por ata ndihmojnë edhe për të formuar një kulturë të plotë për vendlindjen apo vend origjinën e tyre shqiptare...

Koment i bënë Sokol Demaku vëllimit poetik-satirik  “Te ura e gjyshës” të Nehat Jahiut, i cili, veçse është një poet dhe prozator me ndjenja të mëdha, është edhe një arsimtar dhe edukator brezash në Iliridë. Te poezitë e Jahiut, Demaku vlerëson fort momentin frymëzues dhe kërkesën poetike të autorit, si thirrje për vetëdijesim ndaj realitetit, duke tërhequr vëmendjen e lexuesit te veset e njerëzve dhe qëndrimet kritike dhe demaskuese ndaj tyre, gjë që ai e bën bukur dhe bindshëm nëpërmjet  vargjeve poetikë.

Tërheq vëmendjen në libër nderimi që Sokol Demaku i bën emrit të mirënjohur dhe veprës së atdhetarit Sadulla Zendeli-Dajës, i cili, siç dihet...“në vjeshtën e vitit 1966, u shtrëngua të lërë vendlindjen dhe kërkoi strehim në Suedi...” Duke qenë se për S. Z. Dajën, si edhe shumë të tjerë, edhe unë kam shkruar artikuj, madje edhe një libër që i dedikohet posaçërisht emrit dhe veprës së tij, dëshiroj ta përshëndes idenë dhe mendimet me vlerë të Sokol Demakut si për informacionin e gjerë që i ofron lexuesit për këtë personalitet të kombit shqiptar, ashtu dhe duke u uruar të dyve jetë të gjatë dhe vepra të tjera të ndritshme në dobi të atdhetarizmit, arsimimit, përparimit dhe jetës.


Një dhuratë për Mikun e Madh të Shqiptarëve

Ullmar Kvik(Qvick) nga Florie Lule Bajraktari

Boras, Suedi, Prill 2013

Me një theks të veçantë, Sokol Demaku ndalet në librin e  tij tek një personalitet i madh i kulturës, arsimit, letërsisë dhe artit,  i cili nga njëra faqe në tjetrën lartësohet si një lis i fuqishëm. Bëhet fjalë për “Mikun e madh të shqiptarëve”, suedezin e shquar Ullmar Kvik (Qvick. Është shkruar shumë për Ullmarin, shumë e më shumë do të shkruhet në  të ardhmen, gjithnjë ai do të jetë në piedestalin e nderit, veçanërisht për ne shqiptarët, ndërkohë që në librin e  Demakut nënvizohen ndjenjat e thella të respektit dhe të mirënjohjes për mikun e vërtetë, që i është gjendur dhe i gjendet pranë popullit shqiptar. Dëshiroj t`i kujtoj lexuesit me këtë rast thënien e famshme të Ullmar Kvikut: “Unë, nëse do të jetoja edhe një herë, do të punoja me shqiptarët dhe për shqiptarët”.

Vijon libri me komentin dhe analizën e bukur dhe me klas që Demaku  i bënë poezive të Flora Dervishit dhe librit “Mes enigmave”, e ku thekson se “vargu i saj i jep shpirt, i jep jetë çdo qyteti dhe vendi të trojeve tona”.

Autori i jep hapësirë veprës së Fetah Bahtirit: “Dritë, ngrohtësi, optimizëm, libër dokumentar për shkollën shqipe në strehimoren Svenshogen, Suedi 1991-1994”. Nga komenti i ngrohtë dhe frymëzues që  bën Sokol Demaku, mësojmë se kjo  është një vepër me shkrime autoriale dhe dokumentare nga përvoja e vetë autorit Bahtiri, ku përfshihen studime dhe dokumente që i kushtohen punës dhe arsimit në mërgatë, si dhe punës dhe angazhimit e sakrificës së mësuesve, prindërve dhe nxënësve shqiptarë. Mbetet i skalitur në kujtesën e lexuesit  nënvizimi i Fetah Bahtirit në pasthënien  librit, ku ai shkruan: “Posaçërisht jam i lumtur që gjatë viteve 1991-1994 nuk ka pasur asnjë, po përsëris, asnjë fëmijë shqiptarë në strehimoren Svenshogen që nuk ka ditur përmendsh Himnin e Flamurit Shqiptar.”

Në vijim, Demaku bën një koment të frymëzuar për vëllimin “Zonja nga Borasi” dhe, e mbyll librin me artikullin “Koktej letrar nga Jorgo Telo kushtuar kombit Shqiptar”, ku ndalet te libri i tij i kohëve të fundit   “Tung shpresarta Kosovë!” -Ai, -thekson z. Demaku, - me mjeshtëri di dhe mund të hyjë në shpirtin e lexuesit, njashtu edhe të kolegut apo poetit”, e  “nëpërmjet personazheve tipikë, ngre lart vlerat e mira të njeriut”.

3.

Duke bërë këtë inkursion në librin  “Edhe filozofia e jetës e ka kuptimin e saj”, theksoj se Sokol Demaku është mikpritës në kuptimin e plotë të fjalës, ai me kolegët, jo vetëm i mirëpret me  dashuri gazetarët, poetët, shkrimtarët dhe çdo krijues  në revistën “Dituria”, në radion zë ëmbël “Dituria” dhe në televizionin po me këtë emër të artë, por, i kushton secilit prej tyre kohën e  nevojshme, duke u ndalur gjerësisht në krijimtarinë e ofruar, duke respektuar punën dhe vlerat e atyre që shkruajnë. Sokol Demaku e di se, ata që shkruajnë, nuk i detyron kush, ata e bëjnë këtë të shtyrë nga ndjenja të zjarrta dhe pasione të mëdha, nga dëshira për të respektuar e zbuluar të drejtën dhe të vërtetën, për të mbrojtur të pacenuar lirinë; ata sakrifikojnë nga vetja  e tyre kohë dhe energji, por edhe përveshin krahët dhe kanë kurajën e ndeshjes me pengesat regresive dhe frenuese. Sokol Demaku e ndjen dhe e kupton drejt këtë të vërtetë, sepse ai është njeri me kurajë, është njëri nga krijuesit,  madje, nga ata në krye.

Duke lexuar librin e Sokol Demakut bie në sy se jeta dhe vepra e këtij njeriu përshkohet nga një filozofi e qartë, ndihen në të ngrohtësia dhe dashuria vëllazërore, ndjenjat e mëdha  të nderimit dhe të respektit për njeriun e punës. Demaku  e kupton qartësisht përmbajtjen dhe vlerat e filozofisë, e di se ajo është dije,  e pandarë nga formimi dhe botëkuptimi i njeriut, nga veprimet, nga mënyra se si njeriu orienton dhe udhëheq veten në jetë dhe sesi ndikon tek të tjerët. Ai kupton drejt se “Idetë e mëdha lindin në shpirtra të mëdhenj”, ndaj di t`i nderoj njerëzit e dijes dhe të kulturës, të artit dhe të shkencës, të punës dhe të mendimit të mençur popullor. Sokoli i fton me gaz e  ngrohtësi krijuesit në sofrën e tij filozofike, ashtu sikurse edhe në atë poetike, të komunikimit dhe informimit, të artit dhe të traditës, ai ulet kuvendon e bashkëbisedon ëmbël e me respekt të ndërsjellët me ta, duke ndarë shqetësimet dhe bashkuar gëzimet, duke shpleksur hallet për t`u dhënë rrugëzgjidhje, vepron pa paragjykime, gjithnjë si pjesëtar modest i  një familje  të madhe  krijuese.

Gëzimet e jetës janë të shumta, sikurse dhe dëshpërimet e njeriut gjithashtu, sepse, jeta nuk mund “të kaloj vaj”, sepse, edhe qielli nuk është gjithnjë i kaltër, ka edhe re, ka dhe vetëtima  e bubullima. Edhe deti nuk është gjithnjë i qetë, ka edhe dallgë të larta e stuhi, ka dhe cuname... Kjo është jeta jonë, duam apo nuk duam, disa gjëra janë të pashmangshme, çështja është që jetën ta jetojmë, duke thithur më të mirat e saj, duke shfaqur talent dhe durim, dashuri dhe humanizëm, paqe dhe harmoni, por dhe duke vepruar pa u lodhur dhe pandërprerë në dobi të ndryshimeve pozitive.

Njeriu po tregon se ka mundësi të jashtëzakonshme. Ai, ashtu siç ndryshon rrjedhat e lumenjve dhe e shndërron ujin e tyre në dritë, ashtu shfrytëzon erën duke ngritur mullinjtë elektrikë, si për të fituar energji, edhe për të luftuar ngrohjen globale. Ai po eksploron me seriozitet detet dhe oqeanet, që zënë 71 për qind të rruzullit tokësor, duke zgjeruar mundësitë e shfrytëzimit në dobi të jetës... Por, ai, është sot i aftë të vërë në shërbim të tij, jo vetëm tokën dhe detet, por edhe hapësirën mbi të cilën vërtiten sot qindra e qindra satelitë dhe stacione kërkimore e shkencore, fluturojnë anije kozmike...

Krijuesit e çfarëdo lloj drejtimi, qofshin ata të shkencave sociale e shkencore, qofshin ata të kulturës, të letërsisë dhe të artit..., janë të “ngarkuar” me energji pozitive, prandaj ata duhen dashur dhe respektuar më shumë nga shoqëria, ata janë të ndjeshëm dhe  e kanë nevojën e një mbështetje dhe inkurajimi, ata e ndihmojnë pa interes njeriun dhe jetën...

 

Leximi i librit “Edhe filozofia  e jetës e ka kuptimin e saj” të bën të meditosh, të nxit mendime dhe ide, të rrit respektin për njerëzit e penës, intelektualët e vërtetë, që vetësakrifikohen, që në vend të “shpatës” përdorin penën e mprehtë, ata nuk zhurmojnë, por në heshtje nxitin, frymëzojnë dhe ndihmojnë ndryshimet pozitive. Për krijuesit janë të papajtueshme brimat, egërsia dhe barbaria. Siç thoshte Herodoti  “E keqja nuk shërohet me të keqen”, prandaj, ata dinë t`i zgjidhin gjërat ndryshe, me dashuri dhe humanizëm, me mendim të artë dhe dituri deri edhe me sakrifikim. Qiriri, bën dritë duke djegur vetveten; Udhëheqësi që çanë rrugën në dëborë, lë gjurmë që të tjerët të ecin pas tij... Mes këtyre njerëzve ndodhen edhe krijuesit. Më shumë vëmendje dhe respekt ndaj punës dhe modestisë së tyre, sepse, dihet, “Bën më shumë zhurmë një pemë që bie, sesa një pyll që rritet...”

 

Kujtim Mateli: Shënime për librin “Modernët e kohës”, nga Sejdo Harka-

NJË URË E BESIMIT NDËRMJET AUTORIT DHE LEXUESIT…

-Shënime për librin “Modernët e kohës”, nga Sejdo Harka-

Shkruan: Kujtim Mateli


K.Mateli

1.

Sejdo Harka paraqitet para lexuesit me librin “Modernët e kohës”: kritik letrar, studiues dhe eseist. Në të tri këto pjesëndihmnesa e tij është e ndjeshme dhe tregon për përkushtimin dhe punën e kujdesshme për të sjellë një vepër të arrirë. Në këtë kuptim, ia ka arritur qëllimit dhe libri i tij është mirëpritur dhe vlerësuar.
Në këto shënime do të ndalem vetëm për ndihmesën, që ky autor sjell për letërsinë shqipe, në gjininë e  kritikës letrare. Ka përzgjedhur nga letërsia botërore dhe ajo shqipe disa nga këto vepra dhe i përcjell te lexuesi me dashuri dhe profesionalizëm. Kritiku i një vepre letrare ka karakter të dyfishtë: nga njëra anë, i drejtohet lexuesit për ta përzgjedhur këtë vepër në leximet e tij dhe, nga ana tjetër, i drejtohet autorit duke vënë në dukje arritjet dhe mangësitë. Duke lexuar analizat dhe komentet e kritikut Sejdo Harka, të lind dëshira t`i lexosh këta libra, të komunikosh drejtpërdrejt me këta autorë, nëpërmjet veprës së tyre. Qëllimi i komentit ose i analizës së një vepre letrare është që të përcjellë te lexuesi përgjigjen e pyetjes: “Pse ia vlen, që ky libër të lexohet?”

2.

Ky libër fillon me poetin iranian Molana Xhelaludin “Rumi”, i cili jetoi në shekullin  XII dhe në moshën 40-vjeçare u bë një nga poetët dhe dijetarët më të mëdhenj të kohës së tij. Universi i poezisë, që ai krijoi, u bë një urë e fortë i lidhjeve ndërmmjet Lindjes dhe Perëndimit.
Në analizën e Sejdo Harkës janë evidentuar të gjitha këto vlera, që poeti persian mundi t`i përcjellë, jo vetëm lexuesit të kohës së tij, por edhe brezave pasardhës, vlera që i shërbyen kombit të tij dhe gjithë rruzullit tokësor, sepse ato janë vlera që i drejtohen cilitdo, pavarësisht se ku ndodhet apo jeton. Poeti shkruan me dashurinë e mendjes dhe të zemrës. Ai kërkon që dashuria e tij të gjejë vend jo vetëm te bashkëkombasit e vetë, por dhe te bashkëkohësit e tij, kudo që të ndodhen. Ai shkruan për brezat e shkuar, por dhe për brezat që vijnë. Skruan për ata, me të cilët ndan shqetësimet për vendin e tij, si dhe në rafshin global.

Poeti kërkon që çdo gjë e arritur të mos vyshket apo të thahet, por të ketë jetë sa vetë shoqëria njerëzore. Disa ia kanë arritur që mesazhet e tyre të jenë gjithëkohore dhe universale. Kritiku Sejdo Harka e evidenton poezinë e Rumit një vlerë universale, që u drejtohet të gjitha vendeve të botës, si mesazhe paqeje dhe mirësie. Ai vëren se poezia iraniane, në rrjedhë të kohrave, ka nxjerrë vazhdimisht poetë të përmasave botërore, te të cilët kanë gjetur pika kontakti dhe poetët e botës perëndimore. Kjo është përmasa universal, që krijon letërsia e një vendi, e cila i drejtohet gjithë njerëzimit. Vetmia, që krijojnë shtetet mes tyre apo dhe armiqësia e tejskajshme, që i ka çuar ato në konflikte të përgjakshme, asnjëherë nuk e kanë patur miratimin apo bekimin e letërsisë. Nëse mes shteteve numërohen raste të shumta, kur komunikimi mes tyre ka qenë i ndërprerë, nuk janë të pakta rastet, kur letërsia ka ngritur ura komunkimi ndërmjet popujve.

Kur kërkon të zbulosh vlera të një autori të njohur, është e vështirë të sjellësh diçka të re. Aq më e vështirë bëhet kjo, kur ke të bësh me autorë të përmasave botërore, siç është Esenini. Ai është si Himalaja për letërsinë botërore. Do të mundesh dot të ngjitesh në të tilla lartësi, për të parë diçka me syrin tend, që dikush tjetër nuk e kishte parë më parë, kur dihet që lartësitë sulmohen nga të gjithë? Por Sejdo Harka ka guxuar. Ashtu siç ka bërë dhe me poezinë persiane, ku lexuesit i ka sjellë imazhe të pashkelura më parë, ka mundur ta bëjë dhe me Eseninin.
3.
Letërsia e Rilindjes dhe ajo e Pavarësisë zënë një vend të rëndësishëm në faqet e librit "Modernët e kohës". Sa herë përmendet letërsia e Rilindjes, mendja të shkon te poeti Naim Frashëri, që ka tërhequr vëmendjen e pothuaj të gjithë studiuesve dhe kritikëve të letërsisë sonë. Ai është bërë objekt dhe i kritikut Sejdo Harka. Është vështirë të flasësh për të, kur krijimtarinë e tij e kanë analizuar në të gjitha përmasat, autorë me peshë në letërsinë shqiptare, si: Ismail Kadare e Dritëro Agolli, Ali Xhiku dhe Rexhep Qosja dhe prapë asnjëri prej tyre nuk e ka eksploruar gjithë kuadratin e dritës, që përcjell vepra e tij. Përpjekja, që bën autori i këtij libri, tregon se nuk kanë për të pushuar ndonjëherë analizat dhe komentet për veprën aq të çmuar të Naimit.
Ndaj syrit vëzhgues të Sejdo Harkës nuk kanë mbetur as Lazgush Poradeci, Ali Asllani e Lame Kodra. Ata, që interesohen për letërsinë e kësaj periudhe, nxënësit dhe studentët, mësuesit dhe pedagogët, do të gjejnë një material të pasur, që hedh dritë mbi veprën letrare të këtyre shkrimtarëve.
4.
Pasi autori ka jetuar një jetë të tërë me veprën e Kadaresë, mësues në shkollat e mesme në Përmet dhe Tiranë, ku jeton aktualisht, ka shkëputur tri nga veprat e tij, me të cilat kërkon të komunikojë me lexuesin dhe si kritik letrar, duke shpalosur vlerat reale, që krijojnë këto vepra në fondin e letërsisë shqipe dhe asaj botërore. E fillon me romanin "Darka e gabuar", duke e njohur fillimisht lexuesin me përmbajtjen e tij, për të depërtuar pak nga pak në thellësitë e kësaj vepre, për të kuptuar mesazhet që ajo përcjell, për periudhën në të cilën jetojmë.
Eseja "Mosmarrëveshja, mbi raportet e Shqipërisë me vetveten" është një përpjekeje e Ismail Kadaresë për të hedhur dritë mbi disa çështje, që qendrojnë ende me pikëpyetje. Edhe studiuesi dhe kritiku Sejdo Harka mundohet, ashtu si dhe Ismail Kadareja, t`i kthejë këto fjali pyetëse në dëftore. Po, që të hiqet pikëpyetja, duhet të zbardhet çështja. Ja, si mundohet t`i japë përgjigje njërës prej enigmave, që shqetëson shoqërinë e sotme shqiptare:
"Sëmundja e shtrëmbërimit të realitetit te ne, për fat të keq, ka lënë enigma për shumë ngjarje e probleme të rëndësishme për shoqërinë, kombin dhe historinë e tij. Historianët, të ndodhur përballë tymnajave dhe presioneve politike, kanë deformuar historinë. Albanologët e rinj kanë arritur ta shtrembërojnë të vërtetën edhe për lëvizje epokale, si ajo e Rilindjes Kombëtare duke e quajtur atë “lëvizje të kokave të prera dhe e flamurëve të përgjaku”'. Albanologët e rinj, edhe prejardhjen e gjuhës shqipe nga ilirishtja e quajnë mit?! Po, edhe sikur të jetë mit, ai ka zënë rrënjë në shpirtin e popullit shqiptar. Thelbi i këtij miti është: “Mos më vrit, mos më shpërngul, sepse jam në tokën time!". (Sejdo Harka "Modernët e kohës, Tiranë 2015, fq. 81).
Interesant është dhe këndvështrimi i studiuesit dhe kritikut Sejdo Harka për librin e Kadaresë "Motive të Parisit". Aty fokusohen ngjarje politike dhe letrare dhe një bëhet përpjekje për zbardhjen e disa ngjarjeve historike, për t`i dhënë Shqipërisë vlerën e merituar dhe, siç thotë historiani Groult, në një bisedë me Kadarenë në Vatikan: "Evropa duhet të mbështetet te ky komb, për emancipimin e Ballkanit. Kombi shqiptar është, në mos më evropiani, ndër më evropianët". Ky ërfundim i historianit Groult, mbështet te historia e Shqipërisë në mijëvjeçarët e shkuar, për të cilën ne shqiptarët, në vend që ta zbardhim, e mbajmë ashtu siç e kërkojnë fqinjët përreth nesh!?

Dritëro Agolli ka zënë një vend të kosiderueshëm në këndvështrimin kritik të Sejdo Harkës, duke na sjellë disa nga vlerat që ka poezia e tij humoristike, të cilat të bëjnë jo vetëm për të qeshur, por edhe të mirë, të fshish nga mendja lakminë dhe ëndrrat e këqija. Nuk ka mbetur jashtë vëmendjes dhe motivi i dashurisë, i cili konceptohet si produkt i harmonisë shpirtërore dhe asaj trupore.
Në fokus të kritikut kanë ardhur dhe romanet e shkrimtarit Ben Blushi, të cilët në median e shkruar dhe atë televizive kanë qenë objekt i debateve të shumta, ku morën pjesë kritikë të letërsisë, opinionistë, shkrimtarë e gazetarë, duke e përqendruar debatin  në çështje të ndryshme, që veprat e tij artistike kanë ngritur para shoqërisë shqiptare. Romani "Të jetosh në ishull" solli para opinionit publik një realitet artistic, për të cilin pati mjaft diskutime, të cilat kërkonin të zbardhnin, nëse shtrëmbërohej apo jo historia shqiptare, në këtë roman.  Debate ngjallën dhe romanet e tjera të tij: “Otello, Arapi i Vlorës" dhe “Shqipëria". Analiza, që Sejdo Harka u bën romaneve të Blushit tregon seriozitetin dhe profesionalizmin e tij edhe si kritik i letërsisë.

5.
Është me mjaft interes këndvështrimi, me të cilin ka parë disa nga autorët e trevave shqiptare si: Murat Gecaj, në librin “Dorela”, i cili kërkon që gjithësecili të jetë një misionar, që përcjell në breza dashurinë njerëzore dhe Skënder Hasko me romanin “ 6 muaj nga jeta e Besianit”, i cili është vlerësuar si: “ Libri më i mirë i Panairit të vitit 2005”.
Në këtë libër gjejnë pasqyrim autorë, si: Visar Zhiti me romanin “Funerali i pafundmë”, ku përcillen mesazhe filozofike, që lidhen me jetën e vdekjen dhe Bashkim Hoxha me romanin “Hotel Ballkan”, ku qënia njerëzore vështrohet si pjesë e Universit.
Enver Petrovci vjen në këndvështrimin e kritikut Sejdo Harka me dramën “Mallkimi i të mallkuarve”, kurse  Diana Çuli me romanin “Engjëj që mbyten nga djaj”.
Një vëmendje të veçantë ka marrë poezia e Koçi Petritit dhe Sokrat Habilajt për vëllimin poetik “Të kisha thënë për lotin…”.

 

Në analizën e kritikut Sejdo Harka do të gjesh dhe disa autorë tjerë shqiptarë, si: Petraq Risto e Viron Kona, Andon Andoni dhe Niko Tyto, Thanas Dino dhe Musa Kraja, Reshida Çoba, Haxhi Aliaj etj.
…Me librin “Modernët e kohës” Sejdo Harka bën pjesë në atë numër të paktë, që numëron kritika shqiptare. Ndihmesa e tij është  mirëpritur nga lexuesi, i cili kërkon të evidentohen vlerat reale, që krijon letërsia. Letërsia kërkon të vlerësohet dhe ky vlerësim kërkon që analiza të jetë sa më afër objektivitetit. Lexuesi i formuar ka nevojë për art të mirëfilltë letrar. Kritikut seroz i lind detyra që, në morinë e librave, të përzgjedhë ata libra,, që mbartin këto vlera dhe t`ia paraqesë lexuesit, që të depërtojë sa më lehtë në kuptimin e veprës dhe mesazhet, që ajo përcjell. Libri “Modernët e kohës” krijoi urën e besimit ndërmjet tij dhe lexuesit.

 

Viron Kona: ”DEN MAGISKA VINDEN”

Viron Kona

”DEN MAGISKA VINDEN”

Poesisamling av Sokol Demaku

Förlag ”Dituria” Borås

Tryckt hos: ”Exakta Print/Sjuhäradsbygdens Tryckeri AB”

 

Det finns många albaner som inte bara integrerats i de länder dit de emigrerat, utan de har även presenterat för andra nationer och folk sina värden, intellektuella, patriotiska och skapande, genom att bekräfta detta med sina lysande verk och egenskaper vad beträffar, humanitet, vetenskap, sport, litteratur och konst. Särskilt efter den stora flykten efter år 1991 men också efter de grymma serbiska folkmorden i Kosovo, spred sig många albaner ut över världen för att överleva och för att söka ett bättre liv. Just vårt värde som nation har de gjort mer känt, mer synligt, mer lysande inför världsopinionen.

Detta har också skett när det gäller de albaner som emigrerat till Sverige. Här bor idag omkring 60,000, företrädesvis från Kosovo. Naturligtvis har det varit människors gästvänlighet och gynnsamma betingelser som skapat den svenska staten, och detta har gjort det möjligt för albanerna där att uttrycka sitt värde, att organisera föreningar inom det sociala, litteratur, konst, sport liksom att bilda kulturella centra med syfte att bevara språk, kultur och traditioner.

I staden Borås, känd och berömd som textilstad, har albanerna visat sig vara goda invånare och arbetare, hängivna traditionerna. Man skulle kunna skriva om många av dem, liksom också om det de uträttar, men denna gång uppehåller jag mig vid ett namn, välkänt i exilen, Sokol Demaku från Kosovo, en man som med hängivenhet och ovanlig självuppoffring har trotsat många svårigheter. Han har inte bara tillägnat sig det svenska språket utan även bedrivit universitetsstudier i Göteborg till lärare, under tiden som han visat sin kreativitet genom att utge tidningar, skriva poesi, arbeta som översättare. Dessutom har han meriten att vara medlem i Svenska Författar-föreningen. Sokol Demaku är känd i Borås som en medborgare som presenterar värdet i det albanska folkets konst, som en lysande organisatör, när det gäller kultur, samhälle, konst och litteratur. Han är en utmärkt lärare i Fjärdingskolan i Borås och en man, human och initiativrik, som grundat det albanska kulturcentret ”Migjeni”. Tillsammans med kolleger har han tagit initiativ till tidningen ”Dituria”, radioprogrammet ”Dituria” och TV-programmet ”Dituria”.

Sokol Demaku har många förmågor. Bland dessa lyser starkt hans poetiska ådra.

Han har författat cirka 20 verk, prosa och poesi. På senare tid har Sokol Demaku glatt oss med att publicera en poesisamling på svenska, ”DEN MAGISKA VINDEN”. Boken innehåller 65 dikter, nästan alla skrivna på svenska som originalspråk, endast en eller två är omarbetningar från albanska dikter. Volymen är utgiven inom ramen för redaktionen vid tidskriften ”Dituria” och är tryckt hos ”Exakta Print/Sjuhäradsbygdens Tryckeri AB”.

Titeln ”DEN MAGISKA VINDEN” är det huvudsakliga ledmotivet för dikterna, som uttrycker känslor för kärlek och längtan efter fäderneslandet, efter Kosovo och Albanien, som han besöker varje år. Han skriver om sin kärlek och högaktning för sina landsmän och om sitt ursprungsland som med orätt uppdelats. Han uttrycker sin respekt och tacksamhet till svenskarna, gästvänliga, fredliga, kloka och vänliga.

Jag har skrivit några artiklar om denne albanske, glödande poet, som har sin grund i det nationella, med avseende på böcker, poesi och artiklar. Han ger läsarna budskap om liv, harmoni och fred. Han presenterar goda syften och önskningar och sprider ”vår och grönska”, som för tankarna till den albanska miljön som bor i hans hjärta. Hans stil är elegant, oväntad, äkta, passionerad, originell och fylld med tankar om godhet och kärlek.

Sokol går alltid med säkra, beslutsamma steg. Ständigt får han nya idéer. Han låter dem inte förstenas i samlingssalar eller föreläsningar. Han förverkligar dem, ger dem liv. Djärvt och hängivet arbetar han outtröttligt. Jag gratulerar till allt som Sokol Demaku gör! Må du alltid vara som eken, som växer hög vid ditt hus (den största och äldsta eken i staden Borås), vilken i sin kärna är en ”Ante” (ett heligt namn) som tar sin kraft från den rika, svenska jorden, växer stark trots häftigt regn och kalla nordliga vindar, men också under beskydd av den albanska familjen Demaku.

Av de många möten jag haft med Sokol, både i Sverige och i Albanien, tror jag att jag kan förstå denne man, hans känslor och det som rör sig inom honom. Hans poesi beskriver den smärta han känner vid tanken på sitt fädernesland, längtan efter människor han lämnat där, goda kära vänner, som offrat mer än många andra folk sin frihet och oberoende som nation. Men han saknar även stenarna, källorna, sin trogna hund, lekplatsen och skolan, där han lärde sig ABC. Sin saknad efter sin stad Drenica, hela Kosovo, Albanien, den albanska marken uttrycker han i dikten ”TÅRAR”.

 

Tår är ord av sorg

tårar är ord om frälsning

tårar är ord av anden

de beskriver vår själ

De är frälsning av våra känslor.

Dikterna speglar de känslor som Sokol Demaku bär inom sig, men han presenterar dem för läsaren i sina verser med skön poetisk framtoning. Det är känslor genomskinliga som morgonens dagg eller som rent källvatten. Poeten liknar tårarna vid ord för smärta men även vid ord som befriar våra känslor.

”TÅRAR” är en metaforisk dikt, betydande både konstnärligt och filosofiskt. Sokol beskriver människolivet, människor som med sällsynt mod trotsat svåra livsförhållanden.

Den som känner till Sokols liv och ”brinnande ande” förstår att detta kommer till uttryck i dikterna. Liksom blommorna om våren visar sin friskhet och lyser i alla regnbågens magiska färger, så åskådliggör poeten för människorna genom sina dikter känslor och miljöer.

Man kan utforma sitt liv på olika sätt, leva för sig själv eller också arbeta för andra. Sokol är en person som offrar och ger. Han arbetar oavbrutet och kämpar för sanning och rätt. Men han vet också att visa respekt och tacksamhet. I Fjärdingskolan (en skola där man talar 32 olika språk) undervisar han i albanska men även om livet …

Överallt är Sokol älskad och uppskattad, av eleverna, lärarna, skolans ledning. ”Sokol, Sokol”, ropar barnen och kramar om sin älskade lärare, som alltid är munter och glad. Med sina långa armar öppnar han famnen för barnen och sprider värme åt alla, barn och föräldrar. Han ger dem uppmuntrande och uppfostrande ord för att barnen ska bli kunniga vuxna, som visar kärlek till föräldrar, vänner, lärare och landsmän.

Per Kettisen, rektor för skolan, och alla lärarna gillar och respekterar Sokol, liksom både de albanska och svenska kamraterna. Inte bara i Borås utan även i Göteborg, Stockholm, Vimmerby, Malmö, Lund känner man honom. Författare och konstnärer i föreningen ”Papa Klementi XI”, där Sokol själv är medlem, lärare, skolstyrelser och elever i skolor i Prishtina, Drenica,Tirana och Durres känner honom liksom författare och journalister i Aten och Bukarest, radiomedarbetarna som ger sändningar på albanska i Bulgarien ...alla uppskattar de vännen Sokol.

I dikten ”VAD ÄR POESI” får vi en filosofisk förklaring till att förstå poesi.

 

Luften vi andas

nektar av själen

mat för hjärta

eller ögat tårar

kanske

även en

och den andra

Dikten ”DEN MAGISA VINDEN” har givit namn åt poesisamlingen. Kanske är den en av de mest typiska dikterna för Sokol?

 

Åh, söta magi

som blåser till orkan

ta skyfall

och uppdateras liv

följ mig

håll min hand

släpper inte ditt hår

den stora konsten

vänliga vinden

gå så högt

ta bort min känsla

från mina riktningar

kom, älskling

fyll mitt hjärta

med din kärlek

och lukten av vinden

Poeten Sokol Demaku är påfallande blygsam. Han är en person som åstadkommer mycket, men som ständigt står i skuggan och inte själv klappar i händerna för sina egna förmågor.

Jag har i mitt hem hundra fotografier från Sokol, vilket många av hans vänner också har. Men Sokol själv finns inte på så många, eftersom han fotograferat för att glädja andra.

Ett stöd för Sokol är hustrun Sabria och familjen, som alltid har omsorg om sina gäster och gör allt för att de skall känna sig som hemma.

Sokol gillar inte smicker och lovprisningar, men i allt han gör och tar sig för, har han en önskan att tjäna och glädja andra.

Vi tackar dig Sokol, en god och kär vän, för de exempel du ger och för dina poetiska budskap.

Lyckönskningar till din nya poesisamling ”DEN MAGISKA VINDEN”! Må denna magiska vind bringa lycka även till dina läsare!

(Text. översätt: Birgitta Anevik)

 

 

 

Viron Kona: Rreth vëllimit poetik “Sonte zemra ime frymon” të poetes Ermira R. Jusufi

Mirëmëngjesi, o jetë!

(Rreth vëllimit poetik  “Sonte zemra ime frymon” të poetes Ermira R. Jusufi)

Shkruan Viron Kona

“Sonte zemra ime frymon”, - kështu e nis  përmbledhjen e saj poetike Ermira R. Jusufi, poetesha nga Kosova, e cila me dashurinë ndaj jetës dhe poezisë, zbukuron me vargje dashurore plot jetë, kolor dhe freski fronin e mrekullueshëm poetik. Dihet, krijimtaria, por veçanërisht poezia nuk mund të shkruhet me porosi, as thjesht se të lindi dëshira të bëhesh poet, ajo vjen si një nevojë  e brendshme, si një përrua i pastër e gurgullues që zbret nga mali kur dielli nis  e shkrin dëborën e ngrirë, ajo vjen si gjethja dhe fruti në pemë, por edhe si dallgë, stuhi  e furtunë… Poezia është një ndryshim dhe kulmim i gjendjes shpirtërore, ajo është drithërimë zemre, përflakje e qiellit nga rrezet e diellit, është krismë vetëtime dhe vjen te poeti në situata dhe gjendje emocionale të veçanta, ajo shkruhet nga njeriu i mbushur me ndjenja, përjetime dhe përvoja, është krijim i njeriut të frymëzuar...


Janë pesë cikle poetike që botohen në këtë përmbledhje, ku poezitë si lulet në një saksi, sikur ta bëjnë me sy dhe të thërresin për t`i parë dhe për të shijuar bukurinë dhe larminë e tyre. Janë krijime të mbledhura me kujdes e merak, një e nga një në kopshtin e zemrës e që, poetja e dashuruar, pasi i ka lidhur me një fjongo vezulluese, ua ka dhuruar  lexuesve me respekt e çiltërsi, por edhe e shoqëruar nga meraku pritës nëse lexuesit do t`i pëlqejnë, nëse koha që ata  do të shpenzojnë do t`ia vlejë, nëse ato do të krijojnë te lexuesi çaste të bukura...

Sonte, zemra ime frymon/Në kraharorin tënd të dashurisë./Dua që shpirti im të dëshmojë/Natën shekullore të lumturisë!

Duket se poetesha nxitet nga dëshira t`i shtojë librit të madh të krijimtarisë poetike edhe disa lule me ngjyra të ndezura të zemrës...

Sa shumë doja t`i puthja sytë,/Por nuk kisha guxim atë natë,/Gjatë më shikoje në bebëza,/Unë perëndoja në shikimin e zjarrtë.

Nuk di pse ndal frymën te poezia “Agimi i ditës mos të vijë pa ty”. Mbase sepse te vargjet e saj ka krahasime dhe metafora të arrira dhe të shprehura me zë origjinal apo se: ”Shpirti i shqetësuar/Përplaset si dallgë deti…”

Netëve të gjata/Hëna vështron tinëzisht/Deri sa çel syri i ditës…

“Si anija për brigjet,/ Që s`i arrin dot/Dhe lulja që prêt stinën...

“E kot përpiqem/Të ndaloj kohën/Sa ndalon blerimi I fushave…”

Si të dojë të bëj një pushim të figurshëm në lëndinën e saj poetike, Ermira shkruan poezinë “Hesht…!, ku, me “heshtjen” që mban përbrenda aq shumë rryma të brendshme dhe valë dashurore, ajo sikur kërkon të na thotë apo të na kujtojë në mënyrë poetike se dashuria nuk ka nevojë për deklarata, nuk ka nevojë për fjalë të tepërta, për lajka e premtime boshe, ajo shprehet më shumë në heshtje, në heshtjen magnetike, që të tërheq me një forcë të padukshme... Ndodh si me bukuritë e natyrës që shfaqen në heshtje, pa bujë e zhurmë: në heshtje rritet edhe lulja më e bukur, rritet edhe pema që prodhon fruta të mrekullueshme, në heshtje rriten pyjet, në heshtje shkrin dëbora, përflaket qielli dhe merr ngjyra të habitshme, në heshtje krijohen aurorat polare me bukuri fantastike... Bujku ngrihet  një mëngjes dhe sheh i gëzuar sesi sipërfaqja e tokës është mbushur me filizat e bimëve të gjelbra dhe ndjen me gëzim se natyra ia shpërbleu mundin; kopshtari shikon me ngazëllim sesi  gonxhet kanë hapur petalet dhe, duke u lëkundur nga flladet mëngjesore apo mbrëmësore, lumturojnë gjithkënd me bukurinë e tyre shpërthyese; udhëtari ndjen në heshtje ngrohtësinë e rrezeve mëngjesore e, duke hedhur xhaketën krahëve, vijon udhëtimin e  gjatë....Në heshtje dhe mahnitshëm lëvizin në hapësirë planetët, vezullojnë yjet, shfaqet ylberi; në heshtje...: Në heshtje më pushto,/Qëndro sonte me mua, po deshe/Dhe me lindjen e diellit shko/Në heshtje,/Hesht!

Poezitë vijnë radhë njëra pas tjetrës, si krelat lozonjare të  një liqeni që drithërohet nga flladet mbrëmësore e ku mes tyre shndritin lulet me bukuri të magjishme e që, për poeteshën, lulja e dashurisë ”nuk thahet asnjëherë”.

Kanë një mesazh dashuror të veçantë vargjet e poezisë “Gota e dehjes”, poezi për të cilën mësojmë se është shpërblyer me çmim në Festivalin e poezisë në vitin 2014 në Drenas – Kosovë. Një poezi me mendim të mençur figurativ dhe e shprehur me ndjenjë e bukur figurativisht: Asnjëherë s`e kuptuam/Në lojën tonë pa fre:/Na kishte dehur nata,/A nata ishte dehur nga ne!

Duket se poetesha me një mendim të guximshëm, thuajse në të gjithë vëllimin e saj sikur do që të na thotë se shoqëria është ende e pasigurt të shfaq plotësisht vetveten, ajo nuk duhet të druaj të shprehë ndjenjat e  brendshme e më të bukura të shpirtit dhe të zemrës, ndjenjat e dashurisë. Sepse në jetë, shohim se dashuria dhe marrëdhënia që ajo krijon, shfaqet si ajsbergu që, pjesën më të madhe e fsheh dhe nuk e tregon. Nuk di pse këto çaste meditimi më sjellin ndërmend vargjet e poetit të shquar shqiptar Ndoc Gjetja, i cili në një kohë tjetër, ngrinte shqetësimin poetik te poezia “Puthja”: Sa gjëra të shëmtuara si grindja dhe sharja/ndodhin në mesin e rrugës së madhe/po ajo më njerëzorja/më e madhërishmja,më hyjnorja/ka mbetur ilegale.

Atëherë, mbaj mend që puthja shihej si herezi. Ata njerëz të pakët që ktheheshin nga jashtë shtetit, në përshtypjet e para tregonin se si kishin parë shpesh herë të rinj që putheshin në autobusë, tramvaj dhe në rrugë, në kopshte dhe sheshe pushimi...Sa mbaj mend, filmave që ne shihnim në kinema kur ishim fëmijë apo të rinj, ua kishin prerë si me gërshërë pjesët ku aktorët putheshin apo luanin skena dashurore. Ne shihnim filma pa puthje, sepse ato censuroheshin nga puthjet dhe marrëdhëniet e dashurisë. Kur ndodhte që shpëtonte ndonjë skenë pa e prerë, ne, që siç dihej “molla e ndaluar na tërhiqte më shumë”, thërrisnim  në mes të filmit në kor:”Biss!” (përsërite!).

Me vëllim e saj poetik ”Sonte zemra ime frymon”, Ermira guxon dhe na e shpreh hapur mendimin dhe ndjenjën e saj poetike të dashurisë, jo thjesht si të dojë të na qeras me një gotë verë apo limonadë, por duke na dhuruar kupën me nektarin e ndjenjave dhe emocioneve  të saj të mbledhur  me kujdes e përkushtim, të ruajtur e përpunuar në zemër si një vlerë sa hyjnore aq edhe reale. Shumë nga ato që njerëzit ndjejnë, poetja me guximin e zemrës së dashuruar, na i rrëfen natyrshëm, ashtu si një vajzë që mezi pret të mbaroj ora  e mësimit dhe t`i tregojë shoqes ndjenjat e brendshme që e kanë trazuar, që e kanë drithëruar, që kanë nisur të marrin formë dhe vrull në zemrën e sapo dashuruar, teksa kërkon në detin e syve, ata dy sy rrëzëllues e “zjarrvënës” të djaloshit që dashuron....

Në ciklin “Jehonë, në shekuj” poetja nis me një himn poetik për këngëtaren e madhe Vaçe Zela  që “Legjendë mbetet për jetë”; për nëntorët e flamurit, për Azem Shkrelin, Qerim Arrifin, Ismet A. Qorrajt, ndërkohë që në këtë cikël tërheq vëmendjen ardhja e poetes në Tiranë e për të cilën ajo shprehet me gjuhë poetike se   “Do të mbetet qytet i ëndrrave”. Kurse te cikli ”Ju, ma falni frymëzimin”, Ermira shpalos së pari dashurinë pakufi për nënën; shfaq dashurinë dhe adhurimin për nipat e saj emra-bukur që e frymëzojnë në çdo hap të krijimtarisë: Marsoni, Agoni, Argjendi, Eriona, Altini, Loreta, Besari, Hana, Albiona, Erioni, Fiona...Më tej poetja i thur vargje respekti dhe dashurie babait të saj: Ti na kthen vlerat e jetës,/Tok, na mbledh si zogjtë në fole,/Fjala jote përligj të vërtetën,/Si të duam të shtrenjtin Atdhe.

Në vazhdim vijnë ciklet “Si dallgë deti, jeta” dhe “Zbrit në kujtesën time!” e ku përsëri tema e dashurisë ngrihet si një erë e lehtë pranvere, që, ashtu siç pjalmon lulet, spërkat me blerim e vesë poezitë: Mirëmëngjesi, o jetë!/Mirëmëngjesi, o zemër!/Agu i ditës së re,/Ka vetëm një emër.

Urime poeteshës Ermira dhe falënderime që na dhuroi nga shpirti dhe zemra e saj e çiltër këtë vëllim me poezi, si të na dhuronte miqësisht të gjithëve nga një lule të freskët, të këputur e të zgjedhur me merak në kopshtin e saj poetik

 


Faqe 6 nga 82

Newsflash

Mbahet konferenca ndërkombëtare

“Ali Pashë Tepelena, shtetar i madh shqiptar”

Tiranë, 28 Shtator 2009

Nga bashkëpunimi i Institutit Shqiptar të Mendimit dhe të Qytetërimit Islam (AIITC) me Universitetin U.F.O, si dhe me Qendrën e Studimeve Albanologjike dhe me Shoqatën Shqiptare të Bajronit u organizua më 28 shtator, një konferencë shkencore ndërkombëtare për figurën e Ali Pashë Tepelenës. Historianë të huaj e shqiptarë kanë shpalosur pikëpamjet e tyre mbi këtë personalitet të ndritur të Shqipërisë.

Lexo ma...