Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home Publikationer-Botime të reja
Botime të reja

Teuta Sadiku : Esse për romanin΄΄ Fijet΄΄ e Katina Vlahu

Teuta Sadiku

Esse për romanin΄΄ Fijet΄΄ e Katina Vlahu

Sapo mbarova së lexuari romanin e Katina Vlahu dhe Fijet filluan herë të më lidhnin e herë të më zgjidhnin jo vetëm duart, këmbët por më tepër mendimet , jo vetëm ato fantastike por dhe mendimet reale të më bëheshin të dyskajshme. Ky roman është shkruar për mua , emigranten,s’ka se si të jetë ndryshe. Po ku i gjeti ngjarjet e mia , ndodhitë e atij, kujtimet e asaj, dashuritë e tyre , dhimbjet tuaja..Fijet, ato fijet e kanë fajin dhe vetëm falë tyre u shkrua ky roman bazuar në fakte ,krijuar nga imagjinata dhe thurur mjeshtërisht nga autorja. .

Po jam emigrante , ashtu si ty , si ju , si ata dhe si ato që na lidhin Fijet në epokën e Paskaosit..Por është shkrimtarja ,autoria e romanit që gjeti fillin e Fijeve tona , i mblodhi me kujdes ,dhe u dha frymë, emocion, dhimbje, dashuri dhe mbi të gjitha lirinë e fjalës artistike. Fijet prej natyre mleksen dhe çështja e tyre është shumë komplekse, aq më tepër kur ato thuren e ndërthuren mes tyre duke kaluar herë në hapësirat e historisë e herë në fushën e artit të rrëfimit .Autorja e pranon në prologun e saj se nuk është historiane as nuk është e dëgjuar për shkrimin e kronikave, por ja që faktet historike , politike , shoqërore dhe ekonomike të kësaj periudhe mund të gjenden ( jo rastësisht) në karakterin e personazheve,në mardhëniet e tyre , në të shkuarën dhe të tashmen e origjinës së tyre,në përzgjedhjet e tyre diametralisht të kundërta në jetë.

Le të mendojmë e të shpleksim fijet kohore të shkrimit të këtij romani:Korfuz Dhjetor 1995.

Të shkruaje në ato vite një roman për emigrantët , në një kohë që ata nuk kishin dokumente ,kur pothuajse pjesa dërmuese e tyre ishin të paligjshëm përballeshe e bije në kundërshtim me shtetin e me forcat e shtetit që kërkonin me ngulm të pajtoheshe me rendin , me statusin e tij.Kur në male vriteshin, e në ujra mbyteshin emigrantë , kur ushtarët qëllonin mbi trupat e tyre , në mbrojtje të kufijve ,autorja me forcën e shpirtit krijues , me madhështinë e një personaliteti të letrave del haptazi kundra forcës së shtetit duke hedhur idenë e guximshme :

΄΄ Jam emigrant dhe jam gjëja më moderne që ekziston në epokën tonë΄΄.- thotë me plot gojën një nga personazhet e romanit.

Që të shkruash një roman të tillë autorja duhet të vdiste vetë, të pranonte mungesën egzistencës së saj si një qenie e gjallë , krijesë e epokës, patriote vendase e atdheut të saj.

Lexoja romanin dhe hyja në atë botën e padukshme të emigrantit ,në skutat e errëta të vetvetes ,atje ku kisha frikë të hyja ,shihja e krijoja pa fund ngjarje, ikona, imazhe, pejsazhe, ndodhira ,fakte , të përjetuara dhe të dëgjuara, të shkruara dhe të lexuara të çdo personazhi dhe të gjithë së bashku, Alma, Perikliu, Angjeloja , Detlevi, Kristoja,Perikliu.Nëpër faqet e librit isha unë , lexuesja e librit dhe bashkë me mua edhe shumë tjerë, Mohameti, Faruku,Hasani, jo vetëm në Salamina, në Korfuz ,në Athinë, por edhe në Volo, në Selanik, në Patra, në Kretë, në Itali, Francë, Gjermani anembanë e kudo në botë ku jetojnë e punojnë emigrantët .Ishte intuita ime , që zhbirohej e ngacmohej nga ndjeshmëria shpirtërore e autores së romanit e cila me art e mjeshtëri artistike zgjonte e ngjallte çdo ide të vdekur brenda meje, çdo shpresë e çdo ëndërr të emigrantes. Pas çdo faqeje , isha unë ajo që skicoja, shtëpinë e nënës tutje në fshat, ,diellin që lindte këtu e më pas perëndonte në detin larg, më pas shtoja valët ,furtunën , stuhinë kur plaste e më merte me vete në brigjet e pakapshme të ligjit e shtetit .Ishte autorja e librit që më ofronte varkën e saj të shpëtimit për të kaluar nga një atdhe në tjetrin.

Ishte autorja ajo që më dha në dorë një penë për të plotësuar e vazhduar romanin e saj me emocionet e mia, të tuat dhe tuajat , që më la të krijoja dialogun e munguar, urat e pangritura ,të ngrija e hidhja poshtë hipotezat e botës, dyshimet prapamendimet ,tabutë e të tashmes dhe të kaluarës, të pohoja dhe kundërshtoja çfarë lexoja., të komunikoja , të hartoja ligje ,të prisja fijet përgjatë vijave kufitare , në mënyrë që΄΄ Fijet mos bëhen varre΄΄

A ka ardhur koha për mitin modern?!

U rritëm me mite, por dhe i rritëm fëmijët me mite , me baloza, me kuçedra , me zana ,me ora me shtojzavalle në pyje.Po tani këto i përkasin një tjetër epoka , epoka moderne kërkon dhe mite moderne.

Miti modern po thuret ,por është akoma shpejt për tu mbrujtur e rrëfyer nga tradita gojore,sepse jo çdokush mund të rrëfejë mite e aq më tepër jo në çdo kohë .Po kur është i pranishëm një mit ?

΄΄Çdo mit është interesant kur fundi i tij paralajmëron edhe një fillim të ri΄shkruan autorja .Dikur egzistonin njerëz të aftë për të rrëfyer mite.Jo vetëm ata ishin të zotët e miteve por edhe mitet u përkisnin atyre që veç të tjerash kishin një mision të veçantë ndaj dhe ato rrëfeheshin apo këndoheshin në festa apo ceremoni të veçanta.Kjo epokë ka mitet e saj të cilat rrëfehen për të lehtësuar lindjen e epokës së re që me kaq vështirësi e sforcim po shkulet nga mitra e Paskaosit.Në fund të fundit edhe shpirti njerëzor është një Kaos i vërtetë.

Çdo epokë ka mitin e vet ,edhe kjo epokë ka e do të ketë me siguri mitet e saj , mitin e Fijeve , po e quaj unë .

΄΄Në atë kohë erdhi Alma dhe hapi një fill të gjatë, të kuq,që kështu ti të gjeje rrugën.΄΄Fijet .fq.31.Çjanë këto fije , aq më tepër të kuqe tashme, dhe për cilën rrugë për fjalë???

Kontakti, komunikimi mes njerzve na bën jo vetëm të njohim tjetrin por të shohim brenda vetes sonë, të njohim veten tonë, të hyjmë në skutat më të errëta ,atje ku mbyllja, izolimi na frikëson e na pengon të hyjmë e të vëzhgojmë, të dëgjojmë zërin e vetvetes.

Çfarë është reale dhe çfarë është produkt i fantazisë?

΄΄...do marr me vete një biçak,dhe do ta pres copa-copa atë fill΄΄Fijet fq.37

Po çjanë këto fije që çdokush do ti presë, e ti bëjë copa copa,dhe besomëni nuk është vetëm Alma që I ka vënë vetes një qëllim të tllë ,por do ti priste e bënte copë copë çdo emigrant, çdo refugjat bashkë me prindrit e të afërmit e tyre .Janë këto fije që I ndanë për së gjalli. Dhe e dini se çjanë? Nuk janë fije mëndafshi, , të buta e të një cilësie të lartë. .Fije sintetike janë , e biles të një cilësie të dobët e të keqe, ndaj dhe çështja e fijeve vështirësohet, sidomos keqësohet akoma më tepër në periudhë dimri.

Atë që nuk e kam kuptuar mirë është pse ia ndryshuan ngjyrën fijeve,nga e bardhë tani I kanë bërë të kuqe.Mos vallë duan ti çojnë në vendet me ide të kuqe? Po tani nuk ka më vende me ide të kuqe..Me siguri nuk duan që të dallohet gjaku gjatë përleshjeve .Pse a thua do ketë përleshje të përgjakura? Po ne përditë shohim gjakun e tjetrit në televizione, aq sa nuk na bën më përshtypje .Jo vetëm kaq, por shohim përleshje të përgjakshme dhe hamë bërxolla e mish me gjak . E keqja është se ne shohim gjak , por kur gjaku tonë ,ngjyen fijet tona kjo na mbetet në kujtesë dhe më vonë hakmerremi.Ndaj ata që vendosin fijet , ia ndërruan ngjyrën fijeve nga e bardha në të kuqe.

Pastaj çështë e vërteta edhe televizionet kur duan e tregojnë gjakun, kur nuk duan nuk e tregojnë, sepse nuk duan të na prishin gjakun , ne shikuesve..

Përfytyrimi abstrakt i fijeve të mëndafsha si tela me gjemba, vijat kufitare që ndajnë vende e popuj,herë shtrihen e tendosen, e herë mpleksen mesveti çka bëjnë që të gjithë të çrrënjosen në një farë mënyre,këtu shtëpia e tyre,përmatanë tokat dhe arat e tyre, këtej historia e tyre, përmatanë përrallat dhe mitet e të parëve të tyre.Pa le kur shtohen fijet duke ngulur gozhdë të reja atje ku më parë nuk egzistonin, atëherë fijet marrin ngjyrë të kuqe , të gjakut dhe dëgjohet një psherëtimë si një vajtim i thellë në hapësirat përreth..

Detlevi Traum , një personazh real apo një trillim fantazie?!

Detlevi, një intelektual perëndimor me syze miopie,me një elegancë të lirshme,simbol i perëndimit modern,ku botën reale e sheh si akt teatror.Mbiemri Traum, jo pa qëllim, që nga fëmijëria e tij mban brënda në shpirt një traum , një viktimë dhe një viktimizues njëkohësisht. Shpiri i tij një zog shtegtar , në kërkim të atdheve të tjerë, më transparentë,për tu çliruar nga turpi kolektiv ..Ah , lufta, ajo e ka fajin ,që ai endet botës e mban mbi vete atë turp , pa ditur ku të gjejë qetësim , sepse ai dhe vetëm ai ishte i pafajshëm për atdheun fajtor.Pse ka edhe Atdhe fajtor dhe atdhe të pafajshëm?!Po atdheu im a është fajtor , apo i pafajshëm.Po pse të tjerët rrudhin buzët kur u them prejardhjen time.Çfarë ka bërë Atdheu im dhe unë nuk e ditkërkam?!Po pse nuk i duan ata nga atdhe të tjerë , a thua se atje atdheu i tyre është me ngjyrë apo ata kanë marrë ngjyrë nga fajet e atdheut?

Sa shumë do doja të përmendeshin edhe këto gjëra në këtë roman .

Po kush është autorja brenda këtij romani?....

Për mua lexuesin s΄ka shumë rëndësi në se është ajo që flet në vetën e parë, në se është Sara, Dhimitra , Alma apo Elpidha .Autorja e librit është kudo , pak nga të gjitha,e gjen tek guximi i shpirtit të Almës, tek trauma e Valdetit, në kujdesin e nënës tek Dhimitra, është një copë lajm nga Angjeloja, ,ajo është aq vetja e saj aq sa edhe të gjithë ata që mungojnë në këtë mit të fijeve..Duke qenë një copëzë e jona , tuaja, autorja njeh e zbulon vetveten, dashurinë, qenien dhe egzistencën e saj.Ndoshta të gjithë personazhet mund të jenë dhe fantastikë të mitit të fijeve, përderisa ky mit po bëhet i pranishëm.

Duke arritur nga fundi i librit një gjë më bëri përshtypje:

Si ka mundësi që qarkullon ky roman. Si nuk e kanë djegur, a hequr nga qarkullimi, si një libër i rrezikshëm.Po autoren si nuk e kanë quajtur agjente spekulatore që do ti vërë minat shtetit të saj.Autorja kapërcen jo vetëm fijet por edhe muret edhe caqet e jetës së saj dhe në momentin që gjen fillin e fijeve,humbet origjinën , i afrohet vdekjes ,bie në krahët e saj dhe atëhere fillon e shkruan romanin‘Fijet’ .

Po qe se e shkruan nga e para, çfarë mund të shtonte, çfarë mund të heqë,autorja....

Çfarë nuk ka guxuar të shkruajë,të mendojë dhe të shprehë autorja,vdekjen e Almës ,apo paralajmërimin se bota ndodhet në rrezik?!

Ku ndodhet Alma ,pyet autorja në fund të librit.në epilog dhe vërtet kjo pyetje nuk më hiqet nga mendja.Këtu fantazia ime mer flatra. Mos vallë e vranë kur hapi atë fillin e saj të kuq? Jo me siguri do ta kenë vrarë kur ajo me atë biçakun e saj filloi ti bënte fijet copa- copa.Domethënë Perikliu vërtet do ketë qenë falltar, sepse ai i tha një moment kur ajo hapi fillin e saj të kuq të bëjë kujdes se mos fijet bëhen varre.Vërtet, po Alma si nuk i përdori të dhjetë shpirtrat e saj për të mbetur gjallë,po qe se e kanë vrarë.Nuk e dija se femrat emigrante mund të kishin dhjetë shpirtra , kisha dëgjuar se ato kanë shtatë shpirtra si macet.Mund të kemi dëgjuar shumë për femrat por për një gjë jam e sigurtë:΄΄Gjithshka që rrezikon femrën , vë në rrezik gjithë botën΄΄Jean Sasson .

Po qe se shfaqet Alma çfarë do të bëhet ? Pse autorja e pret me ankth kthimin e Almës,pse ajo ka frikë se a do ta pëlqejë librin ?!Në fund të fundit çdo shkrimtar shkruan jo për të kënaqur lexuesit, as protagonistët e vet. Misioni i thurjes së mitit modern është tepër i vështirë.A mund ti gjenden themelet kullës së Babelit. E pra Autorja e Fijeve e merr guximin për tu marrë me fijet , jo me fijet e kufijve, por me ato fijet që jeta thur e end papushim,, fije që na ndajnë e bashkojnë mes nesh..

Teksa lexoj prej autores,΄΄Muret prej letre do të na shpëtojnë, mendoj,dhe me këtë kam parasysh shkrimin e Kronikës së Fijeve dhe të mitit që endim me to΄΄mua më vjen në mendje orakulli i Delfit :΄΄Muret prej druri do të na shpëtojnë΄΄

Po, vetëm muret prej letre do na shpëtojnë, sepse në mure po shkruhen të gjitha gjuhët, me të gjitha ngjyrat dhe të gjitha kuptimet,prej brezit të ri..Miti i Fijeve po shkruhet me gjuhën e së ardhmes,përfundon autorja .

Të them të vërtetën edhe unë e pres me ankth kthimin e Almës,pasi kthimi i saj do të tregojë vendosjen e paqes në Ballkan.

Shënim

Katina Vlahu ka lindur në Korfuz.Ka kryer studimet në Francë për arkitekturë.Tani jeton në Korfuz. Ka shkruar novela, tregime ,si dhe poezi. Romani Fijet është romani i saj i parë.

 

LULJETA GJOSHA-PASHOLLARI: DHIMBJE E MALL’ I PASHUAR, PËR NJERIUN E ZEMRËS…

LULJETA GJOSHA-PASHOLLARI: DHIMBJE E MALL’ I PASHUAR, PËR NJERIUN E ZEMRËS…

(Rreth librit poetik, “Jargavanët e shpirtit”)

Nga: Prof.Murat Gecaj

Në foto: Luljeta, me bashkëshortin…

“Erdha sonte, këtë natë,

te dritarja të përgjoja,

doja të shuaja një mall,

shpirtin tim ta qetësoja…”

Ende pa e shfletuar librin poetik të Luljeta Gjosha-Pashollarit, “Jargavanët e shpirtit”, lexova në FB një krijim të kësaj autoreje. Poezia ma tërhoqi vëmendjen, që nga titulli, “Përse e bëre zemrën gurë?” Tematikën e saj, natyrshëm, e lidha me ato, që më kishte treguar kjo autore, kur pimë kafe bashkë, në afërsi të dyqanit të saj, në “Rrugën e Kavajës” së kryeqytetit tonë. Pra, kishte të bënte me mallin e pashuar dhe të përhershëm të saj, në kujtim të bashkëshortit, që është ndarë përgjithnjë nga jeta, disa kohë më parë. Prandaj, aty ajo pyet me zemrën e lënduar fort dhe të thyer mëdyshë: “Ç’u bë dashuria, që patëm,/ ç’u bë, këtë dua ta di?/U kthye në ajsberg,/ në qiell lundron tani!” Dhe më tej, përsëri pyet edhe pse e di, që nuk do të marrë asnjë përgjigje: “Ç’u bënë premtimet e tua,/ç’u bë, këtë dua ta di?/Ikën diku larg, fluturuan,/ por nga zemra s’mi fshin njeri!”

X X X

Ky libër është ndarë në tri pjesë. Në të parën, “Mbresat e një dashurie të paharruar”, autorja u këndon me trishtim viteve të bukura të jetës bashkëshortore, që u ndërprenë në mes dhe nuk kthehen kurrë më. Ajo do që të jetë përsëri pranë njeriut të munguar të zemrës së saj, ashtu të dehur nga lulëzimi pranveror: “Më prit, si ngaherë, më prit se do vi,/ kur të çeli manushaqja e me aromë të na mbulojë…”. Prandaj, udhëton ditën e natën, që ta gjejë dhe ta takojë atë: “Rend nëpër natë, pa orbitë,/ ku ta gjej, jo nuk e di!/Ku je, dashuria ime, ku je,/në krahët e kujt pushon tani?...”.

Në këtë dehje të shpirtit të saj, poetja sjell në kujtesë kohën e dashurisë së parë, që e përjetoi disa vite radhazi dhe, më në fund, i iku e fluturoi lart në qiell: “Thonë, dashuria e parë është Yll në ballë,/kështu ndodhi me mua, o miqtë e mi./ Nga ajo jetë, pse s’shkëputem, vallë,/fajin e kam unë apo para kohe ike ti?” Në pritje të pafundme, për ta rigjetur njeriun e zemrës, poetja shkruan plot trishtim: “Katërmbëdhjetë shkurti po afron/ e unë pres si çdo vit këtu,/ por ti në heshtje rri, si gjithmonë!/ Pra, më dërgo një shenjë nga qielli blu…”. Në këto pështjellime ëndrrash të trazuara dhe përjetimesh të së shkuarës, autorja e parafytyron atë takim të munguar me bashkëshortin e saj: “Mbrëmë më erdhe në dhomën time,/më kape përdore e më the: kërce me mua!/Unë e veshur me të holla stine,/ u ngrita nga shtrati e thashë: Sa të dua!”

Ballinat e librit të Luljeta Gjosha-Pashollarit…

Duke e shfletuar radhazi këtë libër poetik, ne bëhemi pjesë e dhimbjes dhe trishtimit të autores Luljeta Gjosha-Pashollari. Këto ndjenja njerëzore janë shfaqur në disa poezi, të cilat na e dëshmojnë përmbajtjen, që nga titujt e tyre: “Mungesa jote””, “Lotët e shpirtit”, “Ditëlindjen, pa ty”, “Si të mban vendi aty!’, “Flutura e zemrës sime”, “Përgjithmonë, po tretesh diku larg”, “Brenga e shpirtit tim” etj. Për të gjitha këto ndiesi të natyrshme, që autorja ia shprehë në mungesë njeriut të paharruar të zemrës dhe që nuk do ta ketë kurrë më pranë, ajo u kërkon ndjesë lexuesve të vargjeve të saj: “Më falni, o miqtë e mi,/ që sot kalova në nostalgji,/se m’u kujtuan ditët e lumtura,/kur ishim bashkë të dy!...”.

Pjesa e dytë e këtij libri e ka titullin domethënës “Njerëzve të familjes së shtrenjtë”. Aty autorja thurë poezi nderimi, respekti e mirënjohjeje për të dashurit e saj. Këto ndjenja të pastra e të çiltëra kuptohen dhe duken qartazi në titujt e tyre:”Nënë, moj e mira ime!”, “Në ditën e baballarëve”, “Sonilës, vajzës sime”, “Henrit-nipit tim”, por dhe për mbesat e dashura, Livia, Alketa e Xhulia, për vëllain Dritan, kusherirën Valbona. Ndërsa, me vargje të trishtuara shkruan ajo për njerëz të saj të zemrës, të cilët edhe ata janë ndarë përgjithnjë nga jeta, në moshë të re: Albana Osmenit, Ilir Cokut, Meritës…

Në pjesën e tretë dhe të fundit, “Motive me tema lirike”, autorja L. Pashollari i vazhdon kujtimet e paharruara të dashurisë së parë, të cilën e ka humbur përgjithnjë, nga kthetrat e pamëshirshme të vdekjes. Por aty lexojmë edhe ndjenjat e saj për një dashuri të gjithëpushtetshme, pra për vendlindjen e Shqipërinë: “Gëzuar Pavarësinë, Atdheu im!,” ”Bijtë e Shqipes”, “Njerëzit e bashkuar”, “Ku më ka bërë koka-bam…”(Memaliajt), “O, moj Shqipja dykrenare” etj.

Në përfudim, përmbledhurazi, mund të themi se autorja Luljeta Pashollari na paraqitet në këtë vëllim me ndjenja të holla e të pastra njerëzore edhe pse ato janë të “spërkatura” me nota trishtimi, nga humbja e bashkëshortit të saj. Por, megjithatë, ajo i bashkohet gëzimit të jetës, kur flet e shkruan për vazhduesit e saj, nipat e mbesat, por dhe për Shqipërinë tonë, krenare e të bukur, të cilën ajo e do me gjithë zemr.

Ne i urojmë asaj shëndet e qetësi shpirtërore, bashkë me njerëzit më të dashur, por dhe krijimtari sa më të frytshme e të bukur!

…Në mbyllje, kam këtë sqarim për titullin e këtij shkrimi. Pra, atë edhe mund ta quaja:“Borxh i pashlyer, për poeten L.Pashollari”. E them këtë gjë, pasi kisha disa ditë që këtë libër, të cilin ajo ma dhuroi me shënimin e vet, e mbaja pranë kompjuterit dhe nuk arrita të shkruaja ndonjë radhë. Kjo, ndër të tjera, erdhi edhe pse e dija që ky shkrim do të ishte një hapje e re e “plagës” së pambyllur të jetës së saj. Kështu, i kërkoj të falura mikes poete Luljeta, nëse me këto radhë e kam “ngacmuar” sadopak atë, në ndjenjat e saj njerëzore!

 

Murat Gecaj: PETRAQ PEPPO, ME LIBRIN PËR NJË ATDHETAR TË SHQUAR

PETRAQ PEPPO, ME LIBRIN PËR NJË ATDHETAR TË SHQUAR

Nga: Prof.Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë

1.

Kur nisa ta shfletoja librin “Themistokli Gërmenji-Kujtime”(Tiranë,2014), natyrshëm, solla në kujtesë autorin e tij, pedagogun, historianin dhe studiuesin e njohur, Petraq Peppo.

Në vitet ’50-të të shekullit të kaluar, kur e nisi jetën e vetë Universiteti i Tiranës, ku dhe unë isha student në degën e gjuhës e letersisë shqipe, të Fakultetit Histori-Filologji, po në atë ndërtesë, ishte edhe Instituti i Historisë. Ndër disa punonjës të tij, aty njoha Patraq Peppon e paharruar. Ai edhe shtëpinë e kishte afër, pra pothuajse ngjitur me Fakultetin tonë. Me atë natyrën e tij dashamirëse, megjithëse ishim me moshë dhe krahina të ndryshme, pra ai korçar e unë tropojan, u miqësuam shpejt. Kështu, pata rastin të shkoja edhe në banesën e tij, ku gjeta ngrohtësi e mikpritje familjare.

Ballinat e librit të Petraq Peppos, me kujtime për Themistokli Gërmenjin…

Por edhe në vitet vazhduese, kur i kreva studimet e larta dhe punova tre vjet në gazetën e kohës për fëmijët, “Pionieri”, nuk i shkëputëm lidhjet tona sepse, në atë kohë, u vendosa me banim, përkohësisht, në konviktet e Qytetit “Studenti”, jo larg nga shtëpia e tij.

Siç është e njohur, në vitet ’60-të të shekullit të kaluar, shumë intelektualë, nga kryeqqyteti, u dërguan me punë, si “vullnetarë” nëpër rrethe të ndryshme të vendit. Kështu, edhe mua më dërguan familjarisht në vendlindje dhe u vendosëm në qytetin “Bajram Curri”. Tre vjet punova me rininë dhe pesë vjet kryeinspektor i kulturës së rrethit. Nga kryeqyteti, atje vinin njerëz të profesioneve të ndryshme, që i kisha njohur ose jo më parë. Ndër ta, kujtoj se pata kënaqësinë që erdhi me shërbim miku im i mëparshëm, Patraq Peppo, por edhe prof. Bedri Dedja, prof.Stefanaq Pollo, prof. Muin Çami, prof.Bep Jubani e të tjerë.

2.

Gjatë takimeve tona disavjeçare, por dhe nga leximet, mësova se Petraqi kishte lindur në Korçë, më 30 qershor 1903. Mësimet e para dhe Liceun i ndoqi në qytetin e lindjes, i cili u hap në vitin 1917. Shpejt ai u dallua për veprimtarinë e tij, në fillim, në Lidhjen “Shpresa” dhe drejtor i revistës së saj. Mori pjesë edhe në Bandën e qytetit (1920-1922).

Studimet e larta i ndoqi në Shkollën Normale të Parisit. Njëkohësisht, aty dha lëndët e gjuhës shqipe, në Institutin e Gjuhëve dhe Qytetërimeve të Lindjes (INALCO). Në vitin 1930, u kthye përsëri në Korçë, tashmë, profesor i Liceut të saj. Më 1936, e transferuan në Normalen e Elbasanit. Për veprimtarinë e tij antifashiste, më 1940 e arrestuan dhe internuan në Bari të Italisë. Por edhe pasi e liruan e Petraqi u kthye në Shqipëri, më 1942, përsëri e burgosën në Porto-Romano. Pas kapitullimit të Italisë, e liruan dhe mundi të jepte mësim në Liceun e Korçs, deri në çlirimin e Shqipërisë.

Në vitin 1946, Petrq Peppo ishte konsulent në Konferencën e Paqes, që u mbajt në Paris. Nga vendlindja, më 1948, atë e sollën pedagog në Institutin 2-vjeçar të Tiranës dhe më pas në Institutin 4-vjeçar. Në vitin 1956, u caktua me punë në Institutin e Historisë, po në kryeqytet. Gjatë atyre viteve, hartoi disa studime me interes për historinë e Shqipërisë. Ndër ta, me vlera të veçanta janë jetëshkrimet e figuarave të shquara të Kombit tonë, që nga Skënderbeu dhe në vitet pas shpalljes së Pavarësisë sonë. Shkroi edhe për Kongresin e Manastirit, për Kongresin e Elbasanit, për Kongresin e Lushnjës etj. Me rëndësi ishin pjesët, që ky pedagog e studiues shkroi e botoi në librin e Akademisë së Shkencave, “Historia e Shqipërisë”, si dhe disa zëra në “Fjalorin Enciklopedik Shqiptar”.

Për veprimtarinë e tij atdhetare, pedagogjike e shkencore, Patraq Peppos iu dhanë medalje e urdhëra të ndryshëm dhe, në vitin 1984, titulli i lartë, “Mësues i Popullit”. U nda prgjithnjë nga jeta, i nderuar dhe i respektuar nga të gjitha ata, që e njohën, në Tiranë, më 14 dhjetor 1988.

3.

Ja, tani po ndalemi pak në librin, të cilin e përmendëm në fillim të këtij shkrimi paraqitës. Ai i kushtohet atdhetarit të shquar, Themistokli Gërmenji. Që në hyrje të tij, është ky shënim: “Kujtime për Themistokli Gërmenjin: Sipas origjinalit, pa asnjë ndryshim, të shkruar nga Petraq Peppo, në vitin 1960”. Libri është botuar nga familja Peppo, në Tiranë dhe një kopje ma dhuroi me nënshkrimi, biri i tij, dr. Leonidha Peppo.

Në fillim të librit jepen disa të dhëna për jetën e veprimtarinë atdhetare të Themistokli Gërmenjit (1871-1917). Ai kishte lindur në Korçë dhe arsimin fillestar e kreu në vendlindje. Nga kushtet e jetës, u detyrua të emigronte në Rumani, në vitin 1892, ku punoi çirak e pastaj u mor me tregëti. Atje u përfshi në veprimtaritë atdhetare të shoqërive “Drita” e “Dituria”.

Por këtë punë të dobishme atdhetare ai e vazhdoi me përkushtim edhe kur u kthye në vendlindje, në fillim të shek.20-të e pastaj në Manastir. Me dituri dhe armë, punoi e luftoi, që të arrihej sa më parë shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë. Pasi u realizua kjo ëndërr shekullore e shqiptarëve, Th.Gërmenji u vu në shërbim të shtetit të parë shqiptar, që u kryesua nga Ismail Qemalit, “Hero i Popullit” dhe “Nderi i Kombit”.

Në vitet 1914 e 1915, Themistokliu shkoi në Rumani e Bullgari, ku e vazhdoi veprimtarinë e tij për çështjen mbarëkombëtare shqiptare. Në Sofje botoi revistën “Biblioteka Zëri i Shqipërisë”, bashkë me atdhetarë tanë.

Faqe të rëndësishme të jetës së Th.Gërmenjit përbëjnë vitet 1916-1917, kur ai u kthye në Shqipëri. I mbështetur nga bashkëkrahinasit e tij, në fillim të vitit 1916, ai organizoi luftën e armatosur për çlirimin nga pushtimi grek të Korçës me rrethinat, por dhe më gjerë. Për t’ia arritur këtij qëllimi, shfrytëzoi edhe mosmarrëveshjet e kohës, ndërmjet Francës e Greqisë. Kështu, Th.Gërmenji bëri të mundur që të nënshkruhej marrëveshja shqiptare-franceze e 10 dhjetorit 1915, duke shpallur kështu Krahinën Autonome të Korçës, e njohur dhe “Republika e Korçës”. Ky akt ishte pjesë përbërëse e qëllimit përfundimtar të çlirimit të Shqipërisë nga pushtuesit e huaj. Për këtë arsye, ndaj tij vepruan qarqet antikombëtare shqiptare dhe arritën që Themistokli Gërmenjin ta pushkatonin, më 9 nëntor 1917, nga një gjyq i sajuar, në Selanik të Greqisë.

4.

Në këtë libër me 125 faqe, autori Petraq Peppo mblodhi të dhëna interesante për jetën dhe veprimatrinë atdhetare të Th.Gërmenjit. Ato i mori, kryesisht, nga bashkëshortja e tij, Evdhoksija. Kështu, janë me interes të veçantë pjesët e tij, si “Kujtimet e mia dhe dokumentet”, “Vëllezëria Thanas Gërmenji”, Hotel “Lirija”, Klubi i shqiptarëve “Bashkimi” i Manastirit dhe “Përgatitja e Kongresit të Alfabetit”.

Në vazhdimësi, flitet për arrestimin e Themistokliut e ditët e burgut në Korçë dhe për bashkëpunimin me “Shoqërinë e Zezë për Shëtim”, po atje. Me dashamirësi e fakte konkrete shkruhet për figura të atdhetarëve tanë të njohur, si Spiro Toli Ballkamenin etj.

Po kështu, përmes kujtimeve të Evdhoksisë, që P.Peppo i kishte mbledhur me kujdes e profesionalizëm, lexuesi njihet me veprimtarinë atdhetare të Th.Germenjit në Rumani e Bullgari, por dhe më pas, kur ai erdhi në Shqipëri, si në Korçë e Pogradec. Kërshëri paraqesin për lexuesit faktet e të dhanat, se si u shpall “Republika e Korçës”, cilin flamur përdori ajo, si u bë organizimi i funksionimit të saj etj.

Të dhimbshme janë kujtimet e Evdhoksisë, që janë në faqet e këtij libri, për arrestimin dhe ekzekutimin e bashkëshortit të saj, Themistokli Gërmenjit. Por më tej tregohet se edhe ajo e vazhdoi veprimtarinë e vetë atdhetare. Mori pjesë aktive në Shoqërinë e Grave të Korçës, “Përlindja”, duke u lidhur me disa shoqata të huaja simotra, po kështu në revistën “Mbleta”. Janë interesante edhe kujtimet për Pandeli Çalen, Sali Butkën, Kozma Trebickën, Vasil Tromarën etj.

Në faqet e fundit të këtij libri janë botuar disa fotografi, që e dëshmojnë një pjesë të jetës së Themistokli Gërmenjit dhe të bashkëluftëtarëve e bashkëpunëtorëve të tij.

Në tërësi, ky botim është nderim jo vetëm për këtë atdhetar të shquar, që u sakrifikua për çështjen mbarëkombëtare shqiptare, por edhe respekt e vlerësim për jetën e përkushtuar të atdhetarit, pedagogut, studiuesit e shkencëtarit të njohur, Petraq Peppo,“Mësues i Popullit”, në prag të përvjetorit të lindjes së tij.

 

Isa Ferizaj: Refleksione pas leximit të librit “Ne ishim pesë”

Refleksione pas leximit të librit “Ne ishim pesë”

Nga: Isa Ferizaj

Kështu e titullon Bashkim Saliasi librin e tij, me shënime e mbresa nga jeta e tij si emigrant në Greqi.

Vërtetë “Ata ishin pesë”? Jo! Ata ishin pesë, pesëdhjetë, pesëqind, pesëmijë, pesëdhjetëmijë,  pesëqindmijë. Baza e këtij numërimi ka sistemin pesë, por në një progresion rritjeje, ashtu siç rritej çdo ditë numëri i të larguarve nga Atdheu, në fillimvitet ’90 e, më vonë, drejtë vendeve të tjera të Europës, apo edhe më larg.

Pasqyra e Atdheut në fillimvitet ’90 u thye dhe, çdo copëz e saj të jepte një pamje të shpërfytyryar edhe të Atdheut, edhe të njeriut.

Po të largoheshin njerëzit nga Atdheu si “djalli nga temjani”! – Vallë ç’kishte ndodhur?

-Përse këta bijë e bija po e linin “Nënën” me duar në gji, po iknin, pa ditur se ku do ta përplasnin kokën një ditë?!

-Vallë, kaq urrejtje ishte grumbulluar për Shqipërinë nga që ajo, jo për fajin e saj, por për faj të helmit tradhëti, nuk po mund t’ua plotësonte kërkesat bijëve të vet?

S’ma merr mendja?

Elementi, ose numri “pesë” tek titulli i këtij libri, nuk e di përse më duket se thotë: “Ata ishin pesë shekuj” Vërtetë, pesë shekuj u mbajt e pushtuar Iliria nga romakët.

Po, pesë shekuj u mbajt e pushtuar Arbëria nga turqit. Vërtet ata, shekuj, ishin pesë e nga pesë, por asnjëri s’kishte prapa përcaktorin “shokë”, por “shekuj pushtimi”.

Përsëri “pesa” futet te njëzetë e pesë vitet e krenarisë, qëndresës së pashoqe e fitoreve të shqiptarëve nën udhëheqen e Skenderbeut, kundër perandorisë osmane, në mesjetë.

Ata ishin “pesë shokë” që kishin marrë udhët e kurbetit, a thua se po eksploronin “pesë palë qiej”, “pesë palë toka”! Në tërë këtë lidhje të këtij “emri”, libri ka kuptim të plotë, përcaktori “shokë”. Midis fjalëve të titullit  ne lexojmë, me sytë e mendjes atë që s’është thënë, lidhjen deri te “shokët”.

Ata, pra, më parë ishin të një gjaku e të një gjuhe, kishin të njëjtën nënë, Shqipërinë, pra ishin vërrezër.

Kot s’thuhet se edhe vllahu, edhe djalin duhet ta kesh shok. S’ka përse të druhet askush nga forma fonetike e, as nga përmbajtja semantike e kësaj fjale të artë magjike.

Njerëzit, rrethanat e vështira, i lidhin më shumë.

Edhe kombi, në situata dramatike apo tragjike, bashkohet më shumë, është më i ndjeshëm ndaj çdo gjëje që e kërcënon. Sikur një organizëm që kërcënohet nga ndonjë “virus” ashtu edhe kombi reagon nga “virusi” i injektuar nga të tjerët.

Varet se ç’natyrë ka “virusi”, sepse ai dhe mund të të çmend e, ti me dorën tënde, por me “armën” e armikut, vret veten!

Në të gjitha këto raste “miku-armik” fërkon duartë dhe shikon efektin e “ilaçit” që të jep.

Kurbeti!

Kush e mori këtë rrugë e se lau me lot? Cili e provoi atë e s’u pendua?

Ç’ti bësh “Nënës”, kur ajo është qëlluar për vdekje e, s’ka fuqi të mbrojë as veten!

“Pesë shokët” e shokut e mikut tim Bashkim Saliasi, janë si pesë “mjekë” që i kanë dalë botës, për t’ia gjetur “ilaçin” e shërimit, Nënës.

Vitet nëntëdhjetë ishin si çdo vit tjetër natyror, por të gjitha epitetet prejorative ua dhanë njerëzit e infektuar nga “ilaçet” prejorative ua dhanë njerëzit e infektuar nga “ilaçet” e “miqëve” që na u ndodhën pranë shumë shpejtë e me bollëk.

Ne qëllonim mbi nënën tonë, derdhnim lumenj balte mbi historinë më të lavdishme gjysëm shekullore të para nëntëdhjetës dhe, ata, “miqët” tanë fërkonin duartë.

Kjo pamje u krijoi atyre iden se as plehun kimik nuk dinin se si t’ia hidhnin bimës, kur ne kishim ngritur fabrika për prodhimin e tij!

Ata na pandehnin se ne nuk dinim as se si zihet kosi kur ne, blektorët tanë, blektoria e bylmeti ynë ishin krejt bio, pa asnjë “katalizator” për efekte fitimi e tregtie të pandreshme, në dëm të shëndetit të njeriut.

Ata ishin “pesë shokë” sepse vlerat e shoqërisë së vertetë ende rrezatonin dritë në shpirtrat e tyre.

“Pesë shokë” në tokën helene!

Ata ishin pesëqind mijë shokë, vëllezër, miq të një gjuhe e gjaku.

Vuajtjet, kalvari i emigrimit me të gjitha pasojat e rënda, jepen në këtë libër si përmbledhje e pamjeve të pasqyrimeve që jepnin të pesëqind mijë copëzat e një pasqyre të thyer.

Bota shqiptare qe lënë pas “pesë shokët” nga Shqipëria, nuk do t’u ndahet nga shpirti dhe kujtesa, asnjëherë atyre, në tokën helene.

Nuk ishte arsyja se Shqipëria nuk mund t’i mbante tre million shqiptar, sepse asaj nuk iu shterruan “gjitë”.

Jo! Jo! “Firmat” shtete kishin “tenderuar” dhe po ekzekutonin skenaret makabre me ne, pasi “Firma” e shtetit tonë u godit për vdekje nga tradhëtia. “Firma shqiptare” kapitulloi dhe Nënën e goditi zëmërimi i botës, i asaj bote që për një gjysëm shekulli e kishte ëndërruar futjen në Shqipëri e në punët e saj të brendshme. Prandaj u ringjallën ëndërrat e orekset që gati ishin harruar, ose pritnin në sirtare kancelarishë për t’u aktivizuar, siç edhe u aktivizuan pas 1990-ës.

“Pesë shokët” ishin produkt i botës shqiptare të shoqërisë, kur fjala “shok” kishte më shumë vlerë se fjala “vëlla”, “mik” etj, por ishin edhe viktima të një bashkësie, sepse s’e meriton të quhet “shoqëri”, kur “njeriu për njeriun është ujk”.

Kjo u pa në Shqipërinë  e pas viteve nëntëdhjetë e, duket gjithëandej në botën e “vlerave” të “demokracisë” borgjeze.

Urojë që ky libri i Bashkimit, të lexohet me vëmendje, të kuptohet thell e, të bëjë çdo lexues të tij, t’ia vërë gishtin kokës.

Ne jemi një komb i ndarë në pesë shtete e, përse kjo pesë të rritet në progresion gjeometrik në drejtim të përçarjeve, ndasive, etiketimeve, paragjykimeve, antivlera në adresë të Kombit tonë?!

Ata ishin pesë, por kishin një zemër, zëmrën shqiptare, zemrën e një populli të thjeshtë që kudo në botë, zemra e popujve pothuajse është e njëjtë.

Le të kuptohet ku libër si një përpjekje për të kuptuar mesazhin e madh të historisë se “Politikat shkojnë e vijnë, por popujt e kombet nuk shuhen kurrë”.

Faleminderit, shoku im i mirë, Bashkim Saliasi!

 

Murat Gecaj: PËRUROHEN DY LIBRA TË AUTORIT HYSË HASA, ME TEMATIKË ATDHETARE E KULTURORE

PËRUROHEN DY LIBRA TË AUTORIT HYSË HASA, ME TEMATIKË ATDHETARE E KULTURORE

Nga: Murat Gecaj

Nga e majta: M.Gecaj, H.Hasa e Isa Halilaj (Tiranë, 10 maj 2015)

1.

Nuk është hera e parë, që autori Hysë Xhemali Hasa vjen në Atdhe “duarplot”, nga vendbanimi i tij i tanishëm, pra Filadelfia e Amerikës. Kur kemi biseduar lirshëm, në ndonjë lokal të kryeqytetit, ai na ka thënë, me sinqeritet e dashamirësi, se është rikthyer “me pushime”, në vendlindje, në Tiranë a diku tjetër. Ndërsa, në fakt, nuk është plotësisht i saktë ky pohim. Pra, këtë mik tonin të përbashkët e shohim çdo ditë, sa në Tiranën tonë, ku takon e pi kafe dhe çmallet me të afërm, kolegë, miq e dashamirë të shumtë, por dhe në vendlindjen e tij, pra në Vilaë a Kukës, si dhe deri në Vlorë. Me suiguri, ndër të tjera, ai ka qëmtuar për dëshmi e të dhëna tjera, të cilat nesër do t’i shërbejnë, në shkrimet e botimet e reja.

Vite më parë, Hysë Hasa ka shkruar, në Filadelfia dhe i ka përuruar pikërisht në mjediset e Muzeut tonë Historik Kombëtar, katër libra: “Vila, pjesë e krenarisë lumjane”(2008), “Mes emigrantëve shqiptarë, në Amerikë”(2009), “Nga Filadelfia, në Tiranë” (2011) dhe “Mes shokësh, në shërbim të Atdheut”(2011).

Shumëkush e qi që ky autor ka shërbyer ushtarak (veç ka studiuar dhe për letërsi). Por kjo gjë nuk e ka “penguar”, bile e ka ndihmuar, që të shkruajë dhe publikojë libra me vlera të veçanta. Sigurisht, ndonjëri edhe ka tematikë të tillë, nga vitet e shërbimit në Ushtrinë tonë. Përsëri sot ai erdhi duarplot, në sallën e tejmbushur “Unesco”, të Muzeut Historik Kombëtar të kryeqytetit. Aty u bë tubimi përurues i 2 librave të tij, të cilët ishin si “simite të ngrohtë”, që sapo kanë dalë nga shtypshkronja. Ja, pra, për këta librat të tij u fol dhe u diskutua sot, me respekt e dashamirësi.

Pamje nga salla, ku u zhvillua veprimtaria…

Që në pamjen e parë, librat e rinj të Hysë Hasës të tërheqin, si për tëmatikën, përmbajtjen e pajisjen me mjaft fotografi, por dhe me sasinë e faqeve. I pari, e ka titullin “Dritare kohe, në mençurinë kuksiane”, me 545 faqe. Ndërsa i dyti, me 483 faqe, mban titullin “Kontribute atdhetarie-I” (Portrete ushtarakësh kuksianë). Pra, nënkuptojmë që libri i dytë do të ketë dhe pjesë të tjera, në të ardhmen.

Para syve tanë, në këta dy libra, sikur “parakalojnë” ngjarje e dukuri, atdhetarë e burra të shumtë e të mençur kuksianë, por dhe sa e sa miq e të njohur të tij, me të cilët ka qenë, në vite pune e shërbimi, për mbrojtjen e Atdheut.

Në librin e parë, “Dritare kohe, në mençurinë kuksiane”, shpalosen të dhëna me interes për figura të mendimit intrelektual fetar dhe në atë të fushës së arsimit, po dhe për të tjerë, që dhanë ndihmesën e tyre për zhvillimin ekonomik e kulturor, për ata lumjanë që iu përkushtuan kërkimeve e studimeve shkencore dhe, së fundi, për autorët e veprave të ndyshme me tematikë historike, artistike e kulturoree, në Lumën e Kukësit.

Në librin e dytë, “Kontribute atdhetarie-I: Portrete ushtarakësh kuksianë”, në gjashtë pjesë të librit të tij, autori shpalosë para lexuesit vlerat e shumanshme të ushtarakëve të vendlindjes, që nga vitet e luftës për çlirim dhe, në vazhdimësi, në armë të ndryshme të Ushtrisë sonë.

2.

Në tubimin e sotëm, kishin ardhur të ftuar të shumtë, si nga Tirana, Durrësi e Kukësi, studiues e botues të ndryshëm, përfaqësues të medias së shkruar dhe asaj elektronike, familjarë të autorit etj. Ashtu siç ndodhë zakonisht në ngjarje të tilla, pata kënaqësinë që aty takova mjaft të njohur dhe nga krahina të ndryshme. Ndër ata, po përmendi që ishin të pranishëm: autori i disa librave Isa Halilaj-“Mësues i merituar” (Lumë-Kukës); Fran Nikolli-ushtarak (Rrëshen-Mirditë); mjekja poete, Eli Kanina (Devoll-Korçë); ekonomistja Aurora Ferhat Cakaj (Salari-Tepelenë), me vajzën dhe bashkëshortin, Alban Ndreu (Geghysen-Tropojë) e të tjerë.

Përurimin e çeli moderatori dhe publicisti Izet Duraku. Ai u ndal shkurtimisht në punën e përkushtuar, krijuese e botuese, të Hysë Hasës, birit të përkushtuar të Vilës, në rrethin e Kukësit. Në vazhdimësi, për vlerat atdhetare e kulturore të dy librave të rinj të këtij autori, folën: Prof. Murat Gecaj; gjenerali (në pension) Kudusi Lame; dr.Fajzulla Gjabri; general-leitnant (në pension) Rrahman Parllaku-“Hero i Popullit” e “Nderi i Kombit”; veprimtari i arsimit Beqir Shehu; autori i disa librave, Fatos Daci; prof.Dritan Spahiu-kryetar i Shoqatës “Luma”; krijuesi e publicisti Rexhep Shahu dhe prof.Shefqet Hoxha-“Mësues i Popullit”.

Ballinat e dy librave të rinj, nga autori Hysë Xhemali Hasa

U duartrokit ngrohtësisht përshëndetja e dërguar për pjesëmarrësit në këtë tubim përurues dhe autorin Hysë Hasa, nga Shoqata emërmirë “Bijtë e Shqipes”, e cila vepron në Filadelfia të Amerikës. Ajo ishte nënshkruar nga kryetari Tajar Domi, por brenda saj kishte dhe dashamirësinë e shprehur nga kolegë e miq të tij, si Llazar Vero, Vlashi Fili, Sadik Elsahani etj. Ndërsa prof.Hektor Veshi i dhuroi H.Hasës librin e tij të ri, kushtuar dukurisë së gjakmarrjes në Shqipëri, e cila duhet të ndërpritet sa më parëqë të jetë e mundur. Tematika e këtij libri sikur i bënte jehonë mësazhit, që ka shkruar Hysë Hasa, në mbyllje të njërit nga librat e tij: “Dashuri, dashuri e respekt për prindërit, për familjen, për fëmijët tuaj, për vëllezër e motra, për njërëzit e gjakut, për mikun e shokun, për bashatdhetarin, për vendlindjen, Atdheun, gjuhën e Flamurin Shqiptar, për simbolet e shqiptarizmës, për Kombin Shqiptar!”

Falënderim e mirënjohje, si për folësit dhe tërë pjesëmarrësit, shprehu në mbyllje të gjithë veprimtarisë, autori Hysë Hasa. Ndër të tjera, ai premtoi se nuk do të rreshtë së shkruari e botuari, për traditat kaq të çmuara të krahinës së tij e të Atdheut tonë, në përgjithësi.

Pastaj, të ftuarit në përurim tërhoqën libra me nënshkrimin e autorit, bënë fotografi të përbashkëta dhe morën pjesë në koktejin e shtruar, me këtë rast.

 


Faqe 10 nga 79

Newsflash

Mbahet konferenca ndërkombëtare

“Ali Pashë Tepelena, shtetar i madh shqiptar”

Tiranë, 28 Shtator 2009

Nga bashkëpunimi i Institutit Shqiptar të Mendimit dhe të Qytetërimit Islam (AIITC) me Universitetin U.F.O, si dhe me Qendrën e Studimeve Albanologjike dhe me Shoqatën Shqiptare të Bajronit u organizua më 28 shtator, një konferencë shkencore ndërkombëtare për figurën e Ali Pashë Tepelenës. Historianë të huaj e shqiptarë kanë shpalosur pikëpamjet e tyre mbi këtë personalitet të ndritur të Shqipërisë.

Lexo ma...