Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home Publikationer-Botime të reja
Botime të reja

Viron Kona: “Kruja trime flet me motrën: Gjirokastër shtroje sofrën!”

“Kruja trime flet me motrën:

Gjirokastër shtroje sofrën!”

(Duke lexuar vëllimin e ri “Shqipëria e dashur” të poetit Halim Laçi)

Shkruar nga Viron Kona

Halim Laçi, është një emër i njohur dhe i respektuar i artit dibran, krutan dhe i tërë Shqipërisë, është një nga ata emra poetësh e rapsodësh që kanë lënë gjurmë të ndritshme për dekada në “detin” e muzikës, poezisë, koreografisë,folklorit popullor. Ai është një personalitet modest që rrezaton me thellësinë e mendimit të mençur, me ritmin e vargjeve, me figuracionin mbresëlënës artistik, me bukurinë e përshkrimeve, portretizimin e tipave dhe karaktereve që harmonizohen ëmbëlsisht me bukuritë e reliefit shqiptar, të maleve, kodrave, fushave dhe bregdetit të Shqipërisë. Me krijimtarinë e tij Halim Laçi i ka bërë vazhdimisht jehonë madhështisë së kombit tonë.

http://www.dituria.se/images/stories/halim%20laci.jpg

Të rrallë janë ata artistë, tek vepra dhe repertori i të cilëve afishohen dhe kombinohen aq bukur llojet e artit dhe mjeshtëritë: krijues, koreograf, instrumentist, rapsod, drejtues, udhëheqës artistik, moderator. Është një shumëvlerësh që shumëkush do ta kishte zili e që pasohet me: 250 tekste këngësh, shumë prej të cilave pasurojnë e nderojnë albumet e mjaft këngëtarëve të njohur të Shqipërisë, ndërkohë që ky personalitet artistik, është pjesëmarrës dinjitoz në të gjitha festivalet folklorike kombëtare 1967-2009, i dekoruar shpesh herë si rapsod, valltar, krijues, interpretues. Mbi të gjitha, njeri i mirë.

Halim Laçi është në zemrat e dëgjuesve dhe shikuesve, vepra e tij përmendet në biseda, në avllitë krutane dhe odat dibrane, në Fushë-Krujë dhe kalanë e Krujës, në Reç, Lurë dhe Radomirë, por ai ndodhet mes tyre edhe fizikisht, vazhdimisht i kërkuar, nga këngëtarë e kompozitorë, veçanërisht për tekstet e bukura dhe të frymëzuara, i kërkuar nga populli për ta përjetuar bukurinë e artit të tij:

“Kruja trime flet me motrën:

Gjirokastër shtroje sofrën!

Vijnë krushqit nga anë e anës,

Këndojnë bashkë n`gjuhë të nanës”.

Halimi nuk lë as ditën, as muajin e vitin t`i shkojë kot dhe pa qëllim, ai shkruan dhe boton pareshtur, shkrime, vargje, këngë dhe libra. Vëllimi ”Nuk Harrohen”, një libër me vlera të mëdha ideore dhe atdhetare, libër që i bënë homazh dhe nderim heronjve të kombit, por edhe njerëzve të thjeshtë, që e shprehin heroizmin e tyre në përditshmërinë e jetës, të heshtur dhe të pa fjalë, me vepra. Në 70 vjetorin e çlirimit, ai botoi përsëri, e kësaj here “Shqipëria e dashur” për të cilin po shprehemi.

Te vlerat e Halim Laçit ndrit mirësia, vezullojnë e shfaqen njerëzit e thjeshtë dhe heronjtë. Halimi shkruan mjeshtërisht dhe me ritëm shqiptar, me humor dhe satirë popullore si dibran i mençur, shkëlqen me fjalën dhe mendimin, por edhe me gjuhën e Ezopit, me vargjet e tij kur ligjëron në odat dibrane, në sheshe kuvendesh, në salla koncertesh, në krijime e libra, në valle e këngë.

“Nga trimi lindi trimi,

Si djem të një nane,

Kështu është motivi,

I këngës dibrane”.

Halimi është nga ata krijues rapsodë që di t`i përgjigjet flak për flak realitetit dhe jetës, që di të vëzhgojë e të shigjetojë, por që di të mbaj edhe qëndrim, sikurse pasqyron realisht të bukurën në jetë, të bukurën në shpirt, të bukurën në artin e popullit, ai sjellë jetën në vargje dhe në krijimtarinë e tij shumëplanëshe,edhe me diell e furtuna, edhe të qetë dhe me krisma bubullimash, Halim Laçi thur vargje e ndez këngë:

“Për trojet shqiptare,

Do të shkruaj derisa të vdes,

Jam betuar në gjakun e të parëve,

Penën time nuk e shes”.

Faleminderit Halim Laçi për artin që na dhuron, për kënaqësitë që na fal, për gjurmët e shndritshme dhe vlerat nxitëse e frymëzuese.

“Të bardhë e mbajtëm kësulën,

Me gjak skuqëm gurin,

Një ditë vumë vulën,

N`kala ngritëm flamurin.”

Të bukura poezitë që i dedikohen kolegëve dhe shokëve, drejtuesve dhe njerëzve të thjeshtë në profesione. Të fuqishme poezitë që pasqyrojnë jetën, ndodhitë, ngjarjet, episodet edhe ato me ngarkesë negative apo pozitive, e ku kurdoherë ai di të vendos ekuilibra, di të pikëzojë dhe të krijojë vizione e këndvështrime, por di edhe të hedh sytë nëpër botë, të gjejë miq dhe shokë, di t`i respektojë e nderojë ata, t`u shprehë respektin, mirënjohjen dhe mikpritjen shqiptare. Kështu me shqiptarët në Suedi: Sadulla Zendeli-Daja dhe Sokol Demaku, por, ai, po aq mjeshtërisht dhe me patos i ngre këngë edhe Mikut të Madh të Shqiptarëve, suedezit të shquar, albanologut Ullmar Kvik(Qvick).

“Suedezë edhe shqiptarë,

E kanë gjetur miku mikun,

Kemi zgjedhur krushk të parë,

Të nderuarin Ullmar Kvikun”

Ashtu siç u këndon trimave, ai di t`u këndoj dhe t`u thur himn edhe krijuesve e kolegëve të tij, që me artin e tyre kanë kontribuar për atdheun, kanë lartësuar vlerat e kombit. Është ky nivel arti që na bënë të na mbetet në mendje poezia “Amaneti i Gjok Becit”, apo poezia kushtuar Lekë e Terezina Gega (Grupi i Milotit):

“Ashtu si rrufeja,

Që shkrepi prej motit,

Me këngë të reja,

Vjen grupi i Milotit.”

Halimi është edhe një veprimtar që se ka shokun. Së bashku me mikun tij Mehmet Deliun, dhe të tjerë veprimtarë në Fushë-Krujë, ai organizon dhe zhvillon veprimtari të bukura e tërheqëse për banorët e qytetit dhe të krahinës; sjellë në kujtesë dhe prezanton me artin e valleve dhe këngës, historinë dhe jehonat e shekujve, duke lartësuar në piedestale arti trimat që ranë për liri, dëshmorët e atdheut, por edhe njerëzit e punës dhe të jetës, ata që me shpirt të zjarrtë e zemër të madhe zhvillojnë demokracinë shqiptare drejt vlerave më të mira evropiane.

Poeti Halim Laçi, ky valltar e koreografi i shquar, ky njeri i urtë, fjalë-mençur e fjalë-bukur, i dashur si ai, i vendosur, krenar dhe me kurajë, që respekton më tepër se gjithçka të vërtetën dhe lirinë, edhe tani në moshë disi të thyer, i shërben pa u lodhur dhe me dinjitet atdheut, nderon dhe respekton me fjalë zemre popullin dhe historinë e tij, i ngre himn lirisë, të vërtetave të jetës dhe heroizmit popullor.

Faleminderit, Halim Laçi!

Viron Kona,Tiranë, më 11. 07. 2015

 

Kadrije Meniqi :GJITHÇKA E BUKUR ËSHTË VËSHTIRË TË PASQYROHET ASHTU SI ËSHTË NË ESENCË

Kadrije Meniqi

GJITHÇKA E BUKUR ËSHTË VËSHTIRË TË PASQYROHET ASHTU SI ËSHTË NË ESENCË

-doli nga shtypi përmbledhja poetike e autorit Sokol Demaku, me titull “Magjia e zemrës” në botim të redaksisë së revistës Dituria në Borås, Suedi


Po të ndalemi në ditët e sotme do hetojmë se jeta është e mbushur me befasi, por ne duhet të jemi të pregaditur që asnjë e papritur mos të na befasojë. Kur u rekemi shtigjeve të dashurisë, të mërgimit, këtu kemi vargun i cili paraqet dashurinë në format e saj me të buta por edhe me të ashpra kur është fjala tek dashuria dhe mërgimi. Autori i cili ka një përvojë në lamin e peozisë na vjen para nesh me një tufë poezishë në librin e tij të radhës ”Magjia e zemrës” duke i hymnizuar vlerat e jetës, dashurisë.

Nga ajo që prezentohet në këtë libër, kuptojmë se këtu na paraqitet ndjenja e dinjitetit personal duke prezentua ate çka ai ndjen dhe mabanë në shpirtin e tij dhe me një stil të veçantë bënë përshkrim të gjithanshëm të gjërave të cilat do i hasim në jetën e përditshme.

Poezia e dashurisë në pamje të parë është si një përrallë e përjetshme. Është poezia një “instrument” për çlirimin e shpirtit dhe shkarkimin e ndjenjave, kjo mvaret nga ai që e perjeteon dhe din ta lexoj poezinë. Përgjigjen lidhur me këte si thash mund ta marrish nga vetë leximi por në menyrë më të drejtë nga kritika letrare e rangut të lartë. Poezia e këtij vëllimi poetik është përplot me engjëj të vërtetë, një elegji e shpirtit, me ndjenja të zjarrta që shpërthejnë nga brendia e shpirtit e që shprehen fuqimisht në vargun poetik. Kjo vërehet që në poezia e parë (Magjia e zemrës), të vëllimit, nga e cila poezi edhe merr titullin përmbledhja.

Në këtë kontekst do ndalemi në përmbajtjen e poezive të këtij vëllimi që kryekëput kanë një përmbajtje ku shprehen ndjenjat e mbrendshme dhe ato përmes një vargu i cili, është aq i zjarrtë sa edhe poezinë e benë shumë të vrullshme dhe të ndjeshme kur kemi të bëjme me ndjenjat e njeriut e këtu lexuesi nga ajo që lexon dhe ndjen gjendet në rrugën që ka si finalitet shkrirjen me qenjen kur depërton në një rrugëtim të përjetshëm nga ajo që ndjen në shpirt.

Këtu, dashuria nuk mban shenjat e një misteri te menduem, por ajo fanitet konform rregullave transparente sipas të cilave, pas ndjenjave tona fillojnë që edhe Pulëbardhat të flurojnë lirshëm në qiellin e kaltër.

“Një pulëbardhë,/Sa bukur fluturon,/E hijeshon qiellin,/Jetën zbukuron.”

Kur nga ndjenjat e brendshme shprehet dëshira që njeriu të jetë i lirë dhe të ndjej lirshëm ate çka mban në gji, e kjo shprehet vrullshem nga vegimet e trishtuara të baladave si ne i quajmë e ketë mund ta shofim tek “Eja zog shtegtar” kur autori thot:

“U zgjova nga ëndrra,/Përrallore për mua,

Nga vaji i zemrës,/Që me kohë përmallua.”

Por vëllimi vazhdon me poezite tjera të cilat në vete ngërthejnë ndjenjat e poetit e që në një aspekt janë edhe ndjenja të lexuesit sepse ato shprehin dhe paraqesin ate çka edhe i riu e ndjen në shpritin e tij si në vargun me poshtë:

“Në plazhin e mbrëmje verore/I dehur me verën e kuqe,/Ledhatuar nga jeta,/Në lojën moderne.”

Por përmledhja vazhdon me poezitë, të cilat e mbushin këtë vellim me sharmin letrar i cili i jep shpirt dhe jetë librit kur lexuesi thellohet në te. Por autori shkon edhe me larg dhe përshkruan vendlindjen me të gjitha bukurit e saja sikur edhe dashurinë në peozitë e para të vellimit. Ja si e sheh vendlindjen:

“Atje në shkrepat e thata,/Atje ku jeta është jetë,

Atje ku dita e nata,/Janë mafishet në jetë.”

Vazhdojnë ecjet e vargut, vazhdojnë, bezdisjet e vargut, pra vargu në shëtitje pa u larguar asnjëherë nga ngjarjet magjepse, në dashuri, mërgatë. Në një moment mundohet ta kapë këtë madhështi me vargun e tij, dhe ia arrinë ta paraqes ashtu si ai e ndjenë në shpirt gjendjen e ti, dashurinë, ndjenjen e miqesisë dhe humanizmit të shpirtit. Sonte diku në polin verior,/Vargu im rrugë ka marrë,

E presë ditën e re,/Agimin për të zbardhë.

Por nuk është e lehtë jeta. Gjithçka e bukur është vështirë të pasqyrohet ashtu siç është në esencë!

Më heret nga Sokoli kemi pasur rastin dhe mundësinë të kemi në dorë dy përmbledhjete e tija poetike ate “Mbrëmje në mërgim” si dhe “Lundra ime”

 

Teuta Sadiku : Esse për romanin΄΄ Fijet΄΄ e Katina Vlahu

Teuta Sadiku

Esse për romanin΄΄ Fijet΄΄ e Katina Vlahu

Sapo mbarova së lexuari romanin e Katina Vlahu dhe Fijet filluan herë të më lidhnin e herë të më zgjidhnin jo vetëm duart, këmbët por më tepër mendimet , jo vetëm ato fantastike por dhe mendimet reale të më bëheshin të dyskajshme. Ky roman është shkruar për mua , emigranten,s’ka se si të jetë ndryshe. Po ku i gjeti ngjarjet e mia , ndodhitë e atij, kujtimet e asaj, dashuritë e tyre , dhimbjet tuaja..Fijet, ato fijet e kanë fajin dhe vetëm falë tyre u shkrua ky roman bazuar në fakte ,krijuar nga imagjinata dhe thurur mjeshtërisht nga autorja. .

Po jam emigrante , ashtu si ty , si ju , si ata dhe si ato që na lidhin Fijet në epokën e Paskaosit..Por është shkrimtarja ,autoria e romanit që gjeti fillin e Fijeve tona , i mblodhi me kujdes ,dhe u dha frymë, emocion, dhimbje, dashuri dhe mbi të gjitha lirinë e fjalës artistike. Fijet prej natyre mleksen dhe çështja e tyre është shumë komplekse, aq më tepër kur ato thuren e ndërthuren mes tyre duke kaluar herë në hapësirat e historisë e herë në fushën e artit të rrëfimit .Autorja e pranon në prologun e saj se nuk është historiane as nuk është e dëgjuar për shkrimin e kronikave, por ja që faktet historike , politike , shoqërore dhe ekonomike të kësaj periudhe mund të gjenden ( jo rastësisht) në karakterin e personazheve,në mardhëniet e tyre , në të shkuarën dhe të tashmen e origjinës së tyre,në përzgjedhjet e tyre diametralisht të kundërta në jetë.

Le të mendojmë e të shpleksim fijet kohore të shkrimit të këtij romani:Korfuz Dhjetor 1995.

Të shkruaje në ato vite një roman për emigrantët , në një kohë që ata nuk kishin dokumente ,kur pothuajse pjesa dërmuese e tyre ishin të paligjshëm përballeshe e bije në kundërshtim me shtetin e me forcat e shtetit që kërkonin me ngulm të pajtoheshe me rendin , me statusin e tij.Kur në male vriteshin, e në ujra mbyteshin emigrantë , kur ushtarët qëllonin mbi trupat e tyre , në mbrojtje të kufijve ,autorja me forcën e shpirtit krijues , me madhështinë e një personaliteti të letrave del haptazi kundra forcës së shtetit duke hedhur idenë e guximshme :

΄΄ Jam emigrant dhe jam gjëja më moderne që ekziston në epokën tonë΄΄.- thotë me plot gojën një nga personazhet e romanit.

Që të shkruash një roman të tillë autorja duhet të vdiste vetë, të pranonte mungesën egzistencës së saj si një qenie e gjallë , krijesë e epokës, patriote vendase e atdheut të saj.

Lexoja romanin dhe hyja në atë botën e padukshme të emigrantit ,në skutat e errëta të vetvetes ,atje ku kisha frikë të hyja ,shihja e krijoja pa fund ngjarje, ikona, imazhe, pejsazhe, ndodhira ,fakte , të përjetuara dhe të dëgjuara, të shkruara dhe të lexuara të çdo personazhi dhe të gjithë së bashku, Alma, Perikliu, Angjeloja , Detlevi, Kristoja,Perikliu.Nëpër faqet e librit isha unë , lexuesja e librit dhe bashkë me mua edhe shumë tjerë, Mohameti, Faruku,Hasani, jo vetëm në Salamina, në Korfuz ,në Athinë, por edhe në Volo, në Selanik, në Patra, në Kretë, në Itali, Francë, Gjermani anembanë e kudo në botë ku jetojnë e punojnë emigrantët .Ishte intuita ime , që zhbirohej e ngacmohej nga ndjeshmëria shpirtërore e autores së romanit e cila me art e mjeshtëri artistike zgjonte e ngjallte çdo ide të vdekur brenda meje, çdo shpresë e çdo ëndërr të emigrantes. Pas çdo faqeje , isha unë ajo që skicoja, shtëpinë e nënës tutje në fshat, ,diellin që lindte këtu e më pas perëndonte në detin larg, më pas shtoja valët ,furtunën , stuhinë kur plaste e më merte me vete në brigjet e pakapshme të ligjit e shtetit .Ishte autorja e librit që më ofronte varkën e saj të shpëtimit për të kaluar nga një atdhe në tjetrin.

Ishte autorja ajo që më dha në dorë një penë për të plotësuar e vazhduar romanin e saj me emocionet e mia, të tuat dhe tuajat , që më la të krijoja dialogun e munguar, urat e pangritura ,të ngrija e hidhja poshtë hipotezat e botës, dyshimet prapamendimet ,tabutë e të tashmes dhe të kaluarës, të pohoja dhe kundërshtoja çfarë lexoja., të komunikoja , të hartoja ligje ,të prisja fijet përgjatë vijave kufitare , në mënyrë që΄΄ Fijet mos bëhen varre΄΄

A ka ardhur koha për mitin modern?!

U rritëm me mite, por dhe i rritëm fëmijët me mite , me baloza, me kuçedra , me zana ,me ora me shtojzavalle në pyje.Po tani këto i përkasin një tjetër epoka , epoka moderne kërkon dhe mite moderne.

Miti modern po thuret ,por është akoma shpejt për tu mbrujtur e rrëfyer nga tradita gojore,sepse jo çdokush mund të rrëfejë mite e aq më tepër jo në çdo kohë .Po kur është i pranishëm një mit ?

΄΄Çdo mit është interesant kur fundi i tij paralajmëron edhe një fillim të ri΄shkruan autorja .Dikur egzistonin njerëz të aftë për të rrëfyer mite.Jo vetëm ata ishin të zotët e miteve por edhe mitet u përkisnin atyre që veç të tjerash kishin një mision të veçantë ndaj dhe ato rrëfeheshin apo këndoheshin në festa apo ceremoni të veçanta.Kjo epokë ka mitet e saj të cilat rrëfehen për të lehtësuar lindjen e epokës së re që me kaq vështirësi e sforcim po shkulet nga mitra e Paskaosit.Në fund të fundit edhe shpirti njerëzor është një Kaos i vërtetë.

Çdo epokë ka mitin e vet ,edhe kjo epokë ka e do të ketë me siguri mitet e saj , mitin e Fijeve , po e quaj unë .

΄΄Në atë kohë erdhi Alma dhe hapi një fill të gjatë, të kuq,që kështu ti të gjeje rrugën.΄΄Fijet .fq.31.Çjanë këto fije , aq më tepër të kuqe tashme, dhe për cilën rrugë për fjalë???

Kontakti, komunikimi mes njerzve na bën jo vetëm të njohim tjetrin por të shohim brenda vetes sonë, të njohim veten tonë, të hyjmë në skutat më të errëta ,atje ku mbyllja, izolimi na frikëson e na pengon të hyjmë e të vëzhgojmë, të dëgjojmë zërin e vetvetes.

Çfarë është reale dhe çfarë është produkt i fantazisë?

΄΄...do marr me vete një biçak,dhe do ta pres copa-copa atë fill΄΄Fijet fq.37

Po çjanë këto fije që çdokush do ti presë, e ti bëjë copa copa,dhe besomëni nuk është vetëm Alma që I ka vënë vetes një qëllim të tllë ,por do ti priste e bënte copë copë çdo emigrant, çdo refugjat bashkë me prindrit e të afërmit e tyre .Janë këto fije që I ndanë për së gjalli. Dhe e dini se çjanë? Nuk janë fije mëndafshi, , të buta e të një cilësie të lartë. .Fije sintetike janë , e biles të një cilësie të dobët e të keqe, ndaj dhe çështja e fijeve vështirësohet, sidomos keqësohet akoma më tepër në periudhë dimri.

Atë që nuk e kam kuptuar mirë është pse ia ndryshuan ngjyrën fijeve,nga e bardhë tani I kanë bërë të kuqe.Mos vallë duan ti çojnë në vendet me ide të kuqe? Po tani nuk ka më vende me ide të kuqe..Me siguri nuk duan që të dallohet gjaku gjatë përleshjeve .Pse a thua do ketë përleshje të përgjakura? Po ne përditë shohim gjakun e tjetrit në televizione, aq sa nuk na bën më përshtypje .Jo vetëm kaq, por shohim përleshje të përgjakshme dhe hamë bërxolla e mish me gjak . E keqja është se ne shohim gjak , por kur gjaku tonë ,ngjyen fijet tona kjo na mbetet në kujtesë dhe më vonë hakmerremi.Ndaj ata që vendosin fijet , ia ndërruan ngjyrën fijeve nga e bardha në të kuqe.

Pastaj çështë e vërteta edhe televizionet kur duan e tregojnë gjakun, kur nuk duan nuk e tregojnë, sepse nuk duan të na prishin gjakun , ne shikuesve..

Përfytyrimi abstrakt i fijeve të mëndafsha si tela me gjemba, vijat kufitare që ndajnë vende e popuj,herë shtrihen e tendosen, e herë mpleksen mesveti çka bëjnë që të gjithë të çrrënjosen në një farë mënyre,këtu shtëpia e tyre,përmatanë tokat dhe arat e tyre, këtej historia e tyre, përmatanë përrallat dhe mitet e të parëve të tyre.Pa le kur shtohen fijet duke ngulur gozhdë të reja atje ku më parë nuk egzistonin, atëherë fijet marrin ngjyrë të kuqe , të gjakut dhe dëgjohet një psherëtimë si një vajtim i thellë në hapësirat përreth..

Detlevi Traum , një personazh real apo një trillim fantazie?!

Detlevi, një intelektual perëndimor me syze miopie,me një elegancë të lirshme,simbol i perëndimit modern,ku botën reale e sheh si akt teatror.Mbiemri Traum, jo pa qëllim, që nga fëmijëria e tij mban brënda në shpirt një traum , një viktimë dhe një viktimizues njëkohësisht. Shpiri i tij një zog shtegtar , në kërkim të atdheve të tjerë, më transparentë,për tu çliruar nga turpi kolektiv ..Ah , lufta, ajo e ka fajin ,që ai endet botës e mban mbi vete atë turp , pa ditur ku të gjejë qetësim , sepse ai dhe vetëm ai ishte i pafajshëm për atdheun fajtor.Pse ka edhe Atdhe fajtor dhe atdhe të pafajshëm?!Po atdheu im a është fajtor , apo i pafajshëm.Po pse të tjerët rrudhin buzët kur u them prejardhjen time.Çfarë ka bërë Atdheu im dhe unë nuk e ditkërkam?!Po pse nuk i duan ata nga atdhe të tjerë , a thua se atje atdheu i tyre është me ngjyrë apo ata kanë marrë ngjyrë nga fajet e atdheut?

Sa shumë do doja të përmendeshin edhe këto gjëra në këtë roman .

Po kush është autorja brenda këtij romani?....

Për mua lexuesin s΄ka shumë rëndësi në se është ajo që flet në vetën e parë, në se është Sara, Dhimitra , Alma apo Elpidha .Autorja e librit është kudo , pak nga të gjitha,e gjen tek guximi i shpirtit të Almës, tek trauma e Valdetit, në kujdesin e nënës tek Dhimitra, është një copë lajm nga Angjeloja, ,ajo është aq vetja e saj aq sa edhe të gjithë ata që mungojnë në këtë mit të fijeve..Duke qenë një copëzë e jona , tuaja, autorja njeh e zbulon vetveten, dashurinë, qenien dhe egzistencën e saj.Ndoshta të gjithë personazhet mund të jenë dhe fantastikë të mitit të fijeve, përderisa ky mit po bëhet i pranishëm.

Duke arritur nga fundi i librit një gjë më bëri përshtypje:

Si ka mundësi që qarkullon ky roman. Si nuk e kanë djegur, a hequr nga qarkullimi, si një libër i rrezikshëm.Po autoren si nuk e kanë quajtur agjente spekulatore që do ti vërë minat shtetit të saj.Autorja kapërcen jo vetëm fijet por edhe muret edhe caqet e jetës së saj dhe në momentin që gjen fillin e fijeve,humbet origjinën , i afrohet vdekjes ,bie në krahët e saj dhe atëhere fillon e shkruan romanin‘Fijet’ .

Po qe se e shkruan nga e para, çfarë mund të shtonte, çfarë mund të heqë,autorja....

Çfarë nuk ka guxuar të shkruajë,të mendojë dhe të shprehë autorja,vdekjen e Almës ,apo paralajmërimin se bota ndodhet në rrezik?!

Ku ndodhet Alma ,pyet autorja në fund të librit.në epilog dhe vërtet kjo pyetje nuk më hiqet nga mendja.Këtu fantazia ime mer flatra. Mos vallë e vranë kur hapi atë fillin e saj të kuq? Jo me siguri do ta kenë vrarë kur ajo me atë biçakun e saj filloi ti bënte fijet copa- copa.Domethënë Perikliu vërtet do ketë qenë falltar, sepse ai i tha një moment kur ajo hapi fillin e saj të kuq të bëjë kujdes se mos fijet bëhen varre.Vërtet, po Alma si nuk i përdori të dhjetë shpirtrat e saj për të mbetur gjallë,po qe se e kanë vrarë.Nuk e dija se femrat emigrante mund të kishin dhjetë shpirtra , kisha dëgjuar se ato kanë shtatë shpirtra si macet.Mund të kemi dëgjuar shumë për femrat por për një gjë jam e sigurtë:΄΄Gjithshka që rrezikon femrën , vë në rrezik gjithë botën΄΄Jean Sasson .

Po qe se shfaqet Alma çfarë do të bëhet ? Pse autorja e pret me ankth kthimin e Almës,pse ajo ka frikë se a do ta pëlqejë librin ?!Në fund të fundit çdo shkrimtar shkruan jo për të kënaqur lexuesit, as protagonistët e vet. Misioni i thurjes së mitit modern është tepër i vështirë.A mund ti gjenden themelet kullës së Babelit. E pra Autorja e Fijeve e merr guximin për tu marrë me fijet , jo me fijet e kufijve, por me ato fijet që jeta thur e end papushim,, fije që na ndajnë e bashkojnë mes nesh..

Teksa lexoj prej autores,΄΄Muret prej letre do të na shpëtojnë, mendoj,dhe me këtë kam parasysh shkrimin e Kronikës së Fijeve dhe të mitit që endim me to΄΄mua më vjen në mendje orakulli i Delfit :΄΄Muret prej druri do të na shpëtojnë΄΄

Po, vetëm muret prej letre do na shpëtojnë, sepse në mure po shkruhen të gjitha gjuhët, me të gjitha ngjyrat dhe të gjitha kuptimet,prej brezit të ri..Miti i Fijeve po shkruhet me gjuhën e së ardhmes,përfundon autorja .

Të them të vërtetën edhe unë e pres me ankth kthimin e Almës,pasi kthimi i saj do të tregojë vendosjen e paqes në Ballkan.

Shënim

Katina Vlahu ka lindur në Korfuz.Ka kryer studimet në Francë për arkitekturë.Tani jeton në Korfuz. Ka shkruar novela, tregime ,si dhe poezi. Romani Fijet është romani i saj i parë.

 

LULJETA GJOSHA-PASHOLLARI: DHIMBJE E MALL’ I PASHUAR, PËR NJERIUN E ZEMRËS…

LULJETA GJOSHA-PASHOLLARI: DHIMBJE E MALL’ I PASHUAR, PËR NJERIUN E ZEMRËS…

(Rreth librit poetik, “Jargavanët e shpirtit”)

Nga: Prof.Murat Gecaj

Në foto: Luljeta, me bashkëshortin…

“Erdha sonte, këtë natë,

te dritarja të përgjoja,

doja të shuaja një mall,

shpirtin tim ta qetësoja…”

Ende pa e shfletuar librin poetik të Luljeta Gjosha-Pashollarit, “Jargavanët e shpirtit”, lexova në FB një krijim të kësaj autoreje. Poezia ma tërhoqi vëmendjen, që nga titulli, “Përse e bëre zemrën gurë?” Tematikën e saj, natyrshëm, e lidha me ato, që më kishte treguar kjo autore, kur pimë kafe bashkë, në afërsi të dyqanit të saj, në “Rrugën e Kavajës” së kryeqytetit tonë. Pra, kishte të bënte me mallin e pashuar dhe të përhershëm të saj, në kujtim të bashkëshortit, që është ndarë përgjithnjë nga jeta, disa kohë më parë. Prandaj, aty ajo pyet me zemrën e lënduar fort dhe të thyer mëdyshë: “Ç’u bë dashuria, që patëm,/ ç’u bë, këtë dua ta di?/U kthye në ajsberg,/ në qiell lundron tani!” Dhe më tej, përsëri pyet edhe pse e di, që nuk do të marrë asnjë përgjigje: “Ç’u bënë premtimet e tua,/ç’u bë, këtë dua ta di?/Ikën diku larg, fluturuan,/ por nga zemra s’mi fshin njeri!”

X X X

Ky libër është ndarë në tri pjesë. Në të parën, “Mbresat e një dashurie të paharruar”, autorja u këndon me trishtim viteve të bukura të jetës bashkëshortore, që u ndërprenë në mes dhe nuk kthehen kurrë më. Ajo do që të jetë përsëri pranë njeriut të munguar të zemrës së saj, ashtu të dehur nga lulëzimi pranveror: “Më prit, si ngaherë, më prit se do vi,/ kur të çeli manushaqja e me aromë të na mbulojë…”. Prandaj, udhëton ditën e natën, që ta gjejë dhe ta takojë atë: “Rend nëpër natë, pa orbitë,/ ku ta gjej, jo nuk e di!/Ku je, dashuria ime, ku je,/në krahët e kujt pushon tani?...”.

Në këtë dehje të shpirtit të saj, poetja sjell në kujtesë kohën e dashurisë së parë, që e përjetoi disa vite radhazi dhe, më në fund, i iku e fluturoi lart në qiell: “Thonë, dashuria e parë është Yll në ballë,/kështu ndodhi me mua, o miqtë e mi./ Nga ajo jetë, pse s’shkëputem, vallë,/fajin e kam unë apo para kohe ike ti?” Në pritje të pafundme, për ta rigjetur njeriun e zemrës, poetja shkruan plot trishtim: “Katërmbëdhjetë shkurti po afron/ e unë pres si çdo vit këtu,/ por ti në heshtje rri, si gjithmonë!/ Pra, më dërgo një shenjë nga qielli blu…”. Në këto pështjellime ëndrrash të trazuara dhe përjetimesh të së shkuarës, autorja e parafytyron atë takim të munguar me bashkëshortin e saj: “Mbrëmë më erdhe në dhomën time,/më kape përdore e më the: kërce me mua!/Unë e veshur me të holla stine,/ u ngrita nga shtrati e thashë: Sa të dua!”

Ballinat e librit të Luljeta Gjosha-Pashollarit…

Duke e shfletuar radhazi këtë libër poetik, ne bëhemi pjesë e dhimbjes dhe trishtimit të autores Luljeta Gjosha-Pashollari. Këto ndjenja njerëzore janë shfaqur në disa poezi, të cilat na e dëshmojnë përmbajtjen, që nga titujt e tyre: “Mungesa jote””, “Lotët e shpirtit”, “Ditëlindjen, pa ty”, “Si të mban vendi aty!’, “Flutura e zemrës sime”, “Përgjithmonë, po tretesh diku larg”, “Brenga e shpirtit tim” etj. Për të gjitha këto ndiesi të natyrshme, që autorja ia shprehë në mungesë njeriut të paharruar të zemrës dhe që nuk do ta ketë kurrë më pranë, ajo u kërkon ndjesë lexuesve të vargjeve të saj: “Më falni, o miqtë e mi,/ që sot kalova në nostalgji,/se m’u kujtuan ditët e lumtura,/kur ishim bashkë të dy!...”.

Pjesa e dytë e këtij libri e ka titullin domethënës “Njerëzve të familjes së shtrenjtë”. Aty autorja thurë poezi nderimi, respekti e mirënjohjeje për të dashurit e saj. Këto ndjenja të pastra e të çiltëra kuptohen dhe duken qartazi në titujt e tyre:”Nënë, moj e mira ime!”, “Në ditën e baballarëve”, “Sonilës, vajzës sime”, “Henrit-nipit tim”, por dhe për mbesat e dashura, Livia, Alketa e Xhulia, për vëllain Dritan, kusherirën Valbona. Ndërsa, me vargje të trishtuara shkruan ajo për njerëz të saj të zemrës, të cilët edhe ata janë ndarë përgjithnjë nga jeta, në moshë të re: Albana Osmenit, Ilir Cokut, Meritës…

Në pjesën e tretë dhe të fundit, “Motive me tema lirike”, autorja L. Pashollari i vazhdon kujtimet e paharruara të dashurisë së parë, të cilën e ka humbur përgjithnjë, nga kthetrat e pamëshirshme të vdekjes. Por aty lexojmë edhe ndjenjat e saj për një dashuri të gjithëpushtetshme, pra për vendlindjen e Shqipërinë: “Gëzuar Pavarësinë, Atdheu im!,” ”Bijtë e Shqipes”, “Njerëzit e bashkuar”, “Ku më ka bërë koka-bam…”(Memaliajt), “O, moj Shqipja dykrenare” etj.

Në përfudim, përmbledhurazi, mund të themi se autorja Luljeta Pashollari na paraqitet në këtë vëllim me ndjenja të holla e të pastra njerëzore edhe pse ato janë të “spërkatura” me nota trishtimi, nga humbja e bashkëshortit të saj. Por, megjithatë, ajo i bashkohet gëzimit të jetës, kur flet e shkruan për vazhduesit e saj, nipat e mbesat, por dhe për Shqipërinë tonë, krenare e të bukur, të cilën ajo e do me gjithë zemr.

Ne i urojmë asaj shëndet e qetësi shpirtërore, bashkë me njerëzit më të dashur, por dhe krijimtari sa më të frytshme e të bukur!

…Në mbyllje, kam këtë sqarim për titullin e këtij shkrimi. Pra, atë edhe mund ta quaja:“Borxh i pashlyer, për poeten L.Pashollari”. E them këtë gjë, pasi kisha disa ditë që këtë libër, të cilin ajo ma dhuroi me shënimin e vet, e mbaja pranë kompjuterit dhe nuk arrita të shkruaja ndonjë radhë. Kjo, ndër të tjera, erdhi edhe pse e dija që ky shkrim do të ishte një hapje e re e “plagës” së pambyllur të jetës së saj. Kështu, i kërkoj të falura mikes poete Luljeta, nëse me këto radhë e kam “ngacmuar” sadopak atë, në ndjenjat e saj njerëzore!

 

Murat Gecaj: PETRAQ PEPPO, ME LIBRIN PËR NJË ATDHETAR TË SHQUAR

PETRAQ PEPPO, ME LIBRIN PËR NJË ATDHETAR TË SHQUAR

Nga: Prof.Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë

1.

Kur nisa ta shfletoja librin “Themistokli Gërmenji-Kujtime”(Tiranë,2014), natyrshëm, solla në kujtesë autorin e tij, pedagogun, historianin dhe studiuesin e njohur, Petraq Peppo.

Në vitet ’50-të të shekullit të kaluar, kur e nisi jetën e vetë Universiteti i Tiranës, ku dhe unë isha student në degën e gjuhës e letersisë shqipe, të Fakultetit Histori-Filologji, po në atë ndërtesë, ishte edhe Instituti i Historisë. Ndër disa punonjës të tij, aty njoha Patraq Peppon e paharruar. Ai edhe shtëpinë e kishte afër, pra pothuajse ngjitur me Fakultetin tonë. Me atë natyrën e tij dashamirëse, megjithëse ishim me moshë dhe krahina të ndryshme, pra ai korçar e unë tropojan, u miqësuam shpejt. Kështu, pata rastin të shkoja edhe në banesën e tij, ku gjeta ngrohtësi e mikpritje familjare.

Ballinat e librit të Petraq Peppos, me kujtime për Themistokli Gërmenjin…

Por edhe në vitet vazhduese, kur i kreva studimet e larta dhe punova tre vjet në gazetën e kohës për fëmijët, “Pionieri”, nuk i shkëputëm lidhjet tona sepse, në atë kohë, u vendosa me banim, përkohësisht, në konviktet e Qytetit “Studenti”, jo larg nga shtëpia e tij.

Siç është e njohur, në vitet ’60-të të shekullit të kaluar, shumë intelektualë, nga kryeqqyteti, u dërguan me punë, si “vullnetarë” nëpër rrethe të ndryshme të vendit. Kështu, edhe mua më dërguan familjarisht në vendlindje dhe u vendosëm në qytetin “Bajram Curri”. Tre vjet punova me rininë dhe pesë vjet kryeinspektor i kulturës së rrethit. Nga kryeqyteti, atje vinin njerëz të profesioneve të ndryshme, që i kisha njohur ose jo më parë. Ndër ta, kujtoj se pata kënaqësinë që erdhi me shërbim miku im i mëparshëm, Patraq Peppo, por edhe prof. Bedri Dedja, prof.Stefanaq Pollo, prof. Muin Çami, prof.Bep Jubani e të tjerë.

2.

Gjatë takimeve tona disavjeçare, por dhe nga leximet, mësova se Petraqi kishte lindur në Korçë, më 30 qershor 1903. Mësimet e para dhe Liceun i ndoqi në qytetin e lindjes, i cili u hap në vitin 1917. Shpejt ai u dallua për veprimtarinë e tij, në fillim, në Lidhjen “Shpresa” dhe drejtor i revistës së saj. Mori pjesë edhe në Bandën e qytetit (1920-1922).

Studimet e larta i ndoqi në Shkollën Normale të Parisit. Njëkohësisht, aty dha lëndët e gjuhës shqipe, në Institutin e Gjuhëve dhe Qytetërimeve të Lindjes (INALCO). Në vitin 1930, u kthye përsëri në Korçë, tashmë, profesor i Liceut të saj. Më 1936, e transferuan në Normalen e Elbasanit. Për veprimtarinë e tij antifashiste, më 1940 e arrestuan dhe internuan në Bari të Italisë. Por edhe pasi e liruan e Petraqi u kthye në Shqipëri, më 1942, përsëri e burgosën në Porto-Romano. Pas kapitullimit të Italisë, e liruan dhe mundi të jepte mësim në Liceun e Korçs, deri në çlirimin e Shqipërisë.

Në vitin 1946, Petrq Peppo ishte konsulent në Konferencën e Paqes, që u mbajt në Paris. Nga vendlindja, më 1948, atë e sollën pedagog në Institutin 2-vjeçar të Tiranës dhe më pas në Institutin 4-vjeçar. Në vitin 1956, u caktua me punë në Institutin e Historisë, po në kryeqytet. Gjatë atyre viteve, hartoi disa studime me interes për historinë e Shqipërisë. Ndër ta, me vlera të veçanta janë jetëshkrimet e figuarave të shquara të Kombit tonë, që nga Skënderbeu dhe në vitet pas shpalljes së Pavarësisë sonë. Shkroi edhe për Kongresin e Manastirit, për Kongresin e Elbasanit, për Kongresin e Lushnjës etj. Me rëndësi ishin pjesët, që ky pedagog e studiues shkroi e botoi në librin e Akademisë së Shkencave, “Historia e Shqipërisë”, si dhe disa zëra në “Fjalorin Enciklopedik Shqiptar”.

Për veprimtarinë e tij atdhetare, pedagogjike e shkencore, Patraq Peppos iu dhanë medalje e urdhëra të ndryshëm dhe, në vitin 1984, titulli i lartë, “Mësues i Popullit”. U nda prgjithnjë nga jeta, i nderuar dhe i respektuar nga të gjitha ata, që e njohën, në Tiranë, më 14 dhjetor 1988.

3.

Ja, tani po ndalemi pak në librin, të cilin e përmendëm në fillim të këtij shkrimi paraqitës. Ai i kushtohet atdhetarit të shquar, Themistokli Gërmenji. Që në hyrje të tij, është ky shënim: “Kujtime për Themistokli Gërmenjin: Sipas origjinalit, pa asnjë ndryshim, të shkruar nga Petraq Peppo, në vitin 1960”. Libri është botuar nga familja Peppo, në Tiranë dhe një kopje ma dhuroi me nënshkrimi, biri i tij, dr. Leonidha Peppo.

Në fillim të librit jepen disa të dhëna për jetën e veprimtarinë atdhetare të Themistokli Gërmenjit (1871-1917). Ai kishte lindur në Korçë dhe arsimin fillestar e kreu në vendlindje. Nga kushtet e jetës, u detyrua të emigronte në Rumani, në vitin 1892, ku punoi çirak e pastaj u mor me tregëti. Atje u përfshi në veprimtaritë atdhetare të shoqërive “Drita” e “Dituria”.

Por këtë punë të dobishme atdhetare ai e vazhdoi me përkushtim edhe kur u kthye në vendlindje, në fillim të shek.20-të e pastaj në Manastir. Me dituri dhe armë, punoi e luftoi, që të arrihej sa më parë shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë. Pasi u realizua kjo ëndërr shekullore e shqiptarëve, Th.Gërmenji u vu në shërbim të shtetit të parë shqiptar, që u kryesua nga Ismail Qemalit, “Hero i Popullit” dhe “Nderi i Kombit”.

Në vitet 1914 e 1915, Themistokliu shkoi në Rumani e Bullgari, ku e vazhdoi veprimtarinë e tij për çështjen mbarëkombëtare shqiptare. Në Sofje botoi revistën “Biblioteka Zëri i Shqipërisë”, bashkë me atdhetarë tanë.

Faqe të rëndësishme të jetës së Th.Gërmenjit përbëjnë vitet 1916-1917, kur ai u kthye në Shqipëri. I mbështetur nga bashkëkrahinasit e tij, në fillim të vitit 1916, ai organizoi luftën e armatosur për çlirimin nga pushtimi grek të Korçës me rrethinat, por dhe më gjerë. Për t’ia arritur këtij qëllimi, shfrytëzoi edhe mosmarrëveshjet e kohës, ndërmjet Francës e Greqisë. Kështu, Th.Gërmenji bëri të mundur që të nënshkruhej marrëveshja shqiptare-franceze e 10 dhjetorit 1915, duke shpallur kështu Krahinën Autonome të Korçës, e njohur dhe “Republika e Korçës”. Ky akt ishte pjesë përbërëse e qëllimit përfundimtar të çlirimit të Shqipërisë nga pushtuesit e huaj. Për këtë arsye, ndaj tij vepruan qarqet antikombëtare shqiptare dhe arritën që Themistokli Gërmenjin ta pushkatonin, më 9 nëntor 1917, nga një gjyq i sajuar, në Selanik të Greqisë.

4.

Në këtë libër me 125 faqe, autori Petraq Peppo mblodhi të dhëna interesante për jetën dhe veprimatrinë atdhetare të Th.Gërmenjit. Ato i mori, kryesisht, nga bashkëshortja e tij, Evdhoksija. Kështu, janë me interes të veçantë pjesët e tij, si “Kujtimet e mia dhe dokumentet”, “Vëllezëria Thanas Gërmenji”, Hotel “Lirija”, Klubi i shqiptarëve “Bashkimi” i Manastirit dhe “Përgatitja e Kongresit të Alfabetit”.

Në vazhdimësi, flitet për arrestimin e Themistokliut e ditët e burgut në Korçë dhe për bashkëpunimin me “Shoqërinë e Zezë për Shëtim”, po atje. Me dashamirësi e fakte konkrete shkruhet për figura të atdhetarëve tanë të njohur, si Spiro Toli Ballkamenin etj.

Po kështu, përmes kujtimeve të Evdhoksisë, që P.Peppo i kishte mbledhur me kujdes e profesionalizëm, lexuesi njihet me veprimtarinë atdhetare të Th.Germenjit në Rumani e Bullgari, por dhe më pas, kur ai erdhi në Shqipëri, si në Korçë e Pogradec. Kërshëri paraqesin për lexuesit faktet e të dhanat, se si u shpall “Republika e Korçës”, cilin flamur përdori ajo, si u bë organizimi i funksionimit të saj etj.

Të dhimbshme janë kujtimet e Evdhoksisë, që janë në faqet e këtij libri, për arrestimin dhe ekzekutimin e bashkëshortit të saj, Themistokli Gërmenjit. Por më tej tregohet se edhe ajo e vazhdoi veprimtarinë e vetë atdhetare. Mori pjesë aktive në Shoqërinë e Grave të Korçës, “Përlindja”, duke u lidhur me disa shoqata të huaja simotra, po kështu në revistën “Mbleta”. Janë interesante edhe kujtimet për Pandeli Çalen, Sali Butkën, Kozma Trebickën, Vasil Tromarën etj.

Në faqet e fundit të këtij libri janë botuar disa fotografi, që e dëshmojnë një pjesë të jetës së Themistokli Gërmenjit dhe të bashkëluftëtarëve e bashkëpunëtorëve të tij.

Në tërësi, ky botim është nderim jo vetëm për këtë atdhetar të shquar, që u sakrifikua për çështjen mbarëkombëtare shqiptare, por edhe respekt e vlerësim për jetën e përkushtuar të atdhetarit, pedagogut, studiuesit e shkencëtarit të njohur, Petraq Peppo,“Mësues i Popullit”, në prag të përvjetorit të lindjes së tij.

 


Faqe 11 nga 80

Newsflash

Përgatiti: Kadri Tarelli

Durrës.

SHOQATA “DURRËSI” 20 VJET MESAZHE QYTETARIE

Më 10 shkurt 2011, shoqata “Durrësi” mbush 20 vjet. Nismëtarët ishin një grup intelektualësh të nderuar të qytetit të Durrësit, të nxitur nga z. Shpëtim Metani, të cilët me përgjegjësi qytetare u mblodhën në ato ditë të trazuara të shkurtit 1991 dhe themeluan shoqatën “Durrësi”, ku përfaqesohen e përcillen vlerat më të mira të kulturës dhe traditës durrsake. Vetë programi flet shumë, sepse shpalos synimin e këtij grupimi qytetar:

Së pari: Ruajtjen e vlerave kulturore, artistike dhe arkeologjike.

Së dyti: Evidentimin dhe vlerësimin e qytetarëve durrsakë dhe të huaj që ndihmojnë dhe krijojnë në zhvillimin e qytetit të Durrësit,

Në krye të këshillit drejtues u zgjodhën: Halil Myderizi kryetar, Shpëtim Metani sekretar, Koçi Moisiu n/kryetar, Ali Sula n/kryetar. Sot pas njëzet vitesh, shoqata në gjirin e saj ka rreth 7800 antarë, nga këta 1117 intelektualë. Një antarësi e cila është një pasuri për t’u lakmuar për një organizatë shoqërore qytetare, jo politike, jo fitimprurëse. Një tjetër pasuri për t’u lakmuar janë edhe veprimtaritë e zhvilluara, që për hir të të vërtetës janë të shumta dhe me shumë vlera, të cilat i bëjnë nder jo vetëm shoqatës, por ca më shumë qytetit dhe qytetarisë durrësake.

Lexo ma...