Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home Publikationer-Botime të reja
Botime të reja

Murat Gecaj: NAFIE SALIHAJ, NA FTON: “MOS E VRISNI DASHURINË”!

NAFIE SALIHAJ, NA FTON: “MOS E VRISNI DASHURINË”!

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë

1.

Përpara kam shënimin “Ndjenja të pastra, si ujëvarë mali”(Pak radhë për një poete të re dhe të talentuar), që vite më parë ka bërë poeti i njohur nga Kosova, Skënder Zogaj. Ato flisnin për Nafie Salihajn, e cila sapo bënte hapat e parë në udhën e bukur të poezisë. Ndër të tjera, ai shkrunte:


Tre vjet më parë, në redaksitë e gazetave të Tiranës kishte zbritur dhe çika nga fshati Zogaj, në Malësinë e Gjakovës (Tropojë), Nafie Bajram Salihaj. Me atë ndrojtjen e natyrshme të saj, bashkë me një tufë vjershash, hyri në ndonjë redaksi gazete dhe në RTVSH. Megjithëse nuk ishte e njohur më parë, ajo tërhoqi vëmendjen e botuesve të shtypit. Mbajtën disa nga ato vjersha, të cilat u publikuan në gazetat: "Mësuesi", "Rilindja", " Republika", "Kosova", "Emigranti Shqiptar", "Drita", revistën "Bota ime" dhe i transmetoi Radio-Tirana, në emisionet e veta. Ajo u nderua dhe me çmime në konkurset kombëtare. Traditat e shquara atdhetare, shpirti liridashës e demokrat i malësorëve, ndjenjat e pastra rinore, ishin ato që i kishin sjellë frymëzimin e parë… ».

Pastaj S.Zogaj kishte zgjedhur për publikim në gazetën e krahinës, «Ylberi i Zogajve », disa poezi të Nafies. Ishte koha, kur populli kosovar, me UÇK-në në ballë dhe i mbështeur nga Bashkësia Ndërkombëtare, po luftonin pa u ndalur kundër regjimit të gjatë dhe të egër serb, për të fituar lirinë e pavarësinë. Por edhe ishte bërë shpërngulje masive e popullsisë, si shkak i terrorit serb. Prandaj dhe titujt e disa prej krijimeve të saj lidheshin me atë situatë, dramatike e heroike dhe ishin domethënës, si: « Nuk e duron Kosova robërinë », « Të gjithë në një sofër » e «Arbëria», por dhe me tematikë tjetër: «Dua t’u përshëndes», «Drejt botës sime» e «Pse të dua».

Tani, kur kanë kaluar disa vite nga ajo kohë, poetja Nafie Salihaj është «pjekur» në udhën e krijimtarisë letrare. Besoj që mjafton të themi se, deri tani, ka publikuar tre libra me poezitë më të zgjedhura, pa i llogaritur ato, që i ka dorëshkrim dhe presin radhën e mundësinë e botimit, në përmbledhje të veçanta.

2.

Meqenëse e vendosa edhe titullin e këtij shkrimi modest, për krijimtarinë e bashkëkrahinases sime, Nafie Salihaj, po ndalem shkurtimisht në poezitë e vëllimit, me titullin grishës dhe këshillues për të gjithë, «Mos e vrisni dashurinë»(Tiranë, 2007).


Kopertinat e librave të poetes N.Salihaj

Hyrjen e këtij libri e ka shkruar miku im i kahershëm, pra i viteve të rinisë, Lirim Deda, që ishte edhe redaktori i tij. Pasi e vlerëson shpirtin e butë poetik në Nafies dhe frymëzimin e natyrshëm të saj, i cili i buron edhe nga krahina nga ajo vjen, me Shkëlzenin kryelartë e Valbonën kaltëroshe, me bjeshkët alpine kreshtëbardha e me borë të përhershme etj., ai nënvizon se poezitë e saj, «…e bëjnë lexuesin ta ndjejë veten në një kopsht me trandafila të spoçelur dhe ai, vetëvetiu, përfiton aroma, tinguj e ngjyra, që do të kishte dashur t’i kishte përfituar qyshëkurse, varg e vistër, të rejat tona u radhitën, krahas të rinjve të talentuar në leterësinë shqipe».

Poezia e faqes 37, nga e cila e ka marrë titullin tërë ky vëllim, por pak më «i zbutur», është vendosur edhe në kopertinën e fundit, bashkë me fotografinë e Nafies. Aty lexojmë: «Në se të thërras,/ mos m’u përgjigj me zë të lartë./Mos më tulat,/ si zogun kur do të lërë një kafaz,/ mos e tremb dashurinë !...» Për këtë ndjenjë të pastër gjithënjerëzore ka shkruar autorja në disa poezi tjera të saj, si: «Stil dadaizmi», «Po deshe», «Qetësi», «Qielli është i kaltër», «Në se…», «Puthja», «Ndryshe», «Dua…», «I këndoj erosit», «14 shkurt», etj. E, kështu, mund të rendisnim edhe titujt e disa poezive të tjera. Te pak vargje të njërës prej tyre, thotë : «Tani, thirrja ime/ mori tatëpjetën./ Pas përvelimit, buzët/ e shqiptuan fundin e ankthit:/ Të desha,/ të dua,/ do të të dua përjetë ! ».

Me dashuri e respekt të veçantë u ka thurur poezi autorja edhe njerëzve të gjakut të saj. Një nga ato është për nënën, por dhe për gjyshen shumë të dashur : «E ndiej ledhatimin tënd,/ e shtrenjta gjyshe./ Duart e tua mbi flokët e mi/ fërgëllojnë/ butësisht, si dallëndyshe…».

Gjithashtu, poetja malësore Nafie Salihaj është e mbrojtur me ndjenjat e atdhetarizmit të të parëve të saj dhe tërë krahinës, nga ajo rrjedh. Prandaj në mjaft poezi shpërthen furishëm kjo ndjenjë, duke shkruar edhe për disa figura të njohura të prinjësve e luftëtarëve, për liri e pavarësi. Ja, poezi të tilla ia ka kushtuar figurës legjendare të Gjergj Elez Alisë, por dhe Shahin Kolonjës, i cili thërret : « Ndihmë,/ ndihmë,/ Drita, ime bijë,/ në këto eshtra s’ka më ç’ lëpin,/këto eshtra ngjajnë si fyej,/ fyej që përcjellin kohët,/ këngët,/ vajet,/ humbjet dhe fitoret ».

3.

Por edhe në librin e parë më poezi, me titullin simbolik «Forma e shkrirjes» (Tiranë, 1999), temat e mësipërme janë të pranishme. Në atë kohë ishte në hapat e parë të krijimtarisë, por Nafia dëshmonte se do të kishte të ardhme të mirë, në këtë fushë. Ndërsa libri i tretë, që shënon një pjekuri të dukshme letrare të saj, me titullin « Fati im » (Tiranë, 2011) dhe me 180 faqe, gjithashtu, janë tubuar poezi të bukura dhe me tematikë të larmishme. Mund të shënonim këtu mjaft nga ato, të cilat ua ka kushtuar Kombit tonë, vendlindjes, vëllait, poetit Din Mehmeti etj. Po shkëpus vetëm pak radhë, të njërës prej tyre, kushtuar prindërve : «…Sytë e nënës/ më ndjekin dhe mbrëmjeve,/ kryqëzuar me sytë e babait tim./Sytë e prindërve,/ dritë e frymëmarrjes së agimit/ edhe në udhëkryq,/ ku kalimtarë jemi,/ që nga Eva,/ gjer te foshnja engjëllore ».

Në fund të këtyre radhëve, lexuesi mund të pyesë: Ku ndodhet poetja Nafie Salihaj dhe a e vazhdon krijmtarinë e saj? Jeton e punon, por dhe krijon në vazhdimësi, në kryeqytetin tonë. E kam takuar shpesh në përurimet e librave të rinj të kolegëve e miqëve krijues. Ajo ma ka thënë edhe një «sekret», se po i tubon poezitë më të zgjdhura, nga krijimtaria e saj dhe mendon t’i botojë në një libër tjetër. Prandaj e urojmë atë nga zëmra, për tre librat e botuar dhe gjithë krijimtarinë e saj, të bukur e të frymëzuar!

 

Murat Gecaj: EDIP OHRI: PËRUROHET LIBRI, QË NDERON JETËN E KOMANDANTIT TË AVIACIONIT…

EDIP OHRI: PËRUROHET LIBRI, QË NDERON JETËN E KOMANDANTIT TË AVIACIONIT…

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë


Nga e majta: Edip Ohri e Rrahman Parllaku (Tiranë, 15 mars 2014, foto nga: M.Gecaj)

Në sallën kryesore të Muzeut Historik Kombëtar, sot paradite u organizua përurimi i botimit të ri, nga autori Agustin Gjinaj, me titullin kuptimplotë, “Edip Ohri, legjenda e aviacionit”. Ishin të pranishëm familjarë të personazhit kryesor të këtij libri, ish-aviatorë e udhtarakë të tjerë, miq të E.Ohrit, ardhur nga disa qytete të vendit, por dhe Ohri, nga media e shkruar dhe ajo elektronike e të ftuar të tjerë.

I pari e mori fjalën ish-ushtaraku i lartë, Astrit Jaupi. Ai u ndal, posaçërisht, në historikun e Aviacionit Luftarak Shqiptar dhe dëshmoi ndihmesën e çmuar, në lavdinë e kësaj arme, të ish-komaandantit legjendar, Edip Ohri. Megjithatë, ashtu siç veproi edhe ndaj mjaft ish-gjeneralëve dhe ushtarakëve të tjerë të lartë, regjimi diktatorial e akuzoi atë për “tradhëti të lartë”e “puçist” dhe e dënoi disa vite, të cilat i vuajti në burgun famëkeq të Burrelit.

Për ta nderuar jetën dhe veprën shumë të çmuar të Edip Ohrit, kishte ardhur shefi i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë sonë, Jeronim Bazo, i cili e përshëndeti këtë tubim përurues, në emër të Ministrisë së Mbrojtjes së Shqipërisë, si dhe ish-komandatin, me aq merita për aviacionin luftarak shqiptar, Edip Ohrin dhe autorin e librit, që shkoi për të, A.Gjinaj.


Pamje nga salla, ku u bë përurimi (majtas, në radhën e dytë, A.Gjinaj)…

Recensenti Mehmet Latifi, publicist e studiues nga Struga, theksoi vlerat e përgjithshme të këtij libri, që u përurua. Ai nënvizoi aftësitë profesionale të autorit, i cili ka shkruar me ndjeshmëri të lartë për personazhin kryesor të tij, me gjuhë të pasur e duke përdorur dhe evidentuar mjaft dokumente e fotografi të rralla, si dhe kujtime e mbresa të bashkëpunëtorëve e të njohurve të Edip Ohrit. I lindur në Strugë, më 31 janar 1925, ky trashëgoi e çoi më përpara traditat ë të mira të të parëve të tij, si atdhedashurinë, shpirtin e sakrificës, guximin e trimërinë etj.

Me kënaqësi dhe emocione u dëgjuan fjalët e bijës së Edip Ohrit, Mirjanës. Në emër të babait dhe të familjarëve tjerë, i falënderoi përzemërsisht autorin e librit dhe gjithë të pranishmit në tubimin përurues. Ajo solli kujtime nga jeta e saj, në vegjëli e rini, duke dëshmuar kujdesin e dashurinë e babait të tyre, ndaj fëmijëve. Po kështu, foli për mungesën e boshllekun, që ata ndjenin, kur ai ishte me shërbim dhe, sidomos, kur vuajti dënimin e pamerituar. Babain e tyre e vlerësoi prind, mësues dhe edukator, me ndershmëri dhe besnikëri të patundur ndaj popullit e Atdheut tonë të dashur. Ai u dha atyre forcë, pathyeshmëri e krenari në jetë dhe i frymëzoi vetëm për punë të mira e të dobishme, për tërë shoqërinë shqiptare.


Ballina e parë e librit të ri…

Në emër të Organizatës së Bashkuar të Veteranëve të Luftës, i përshëndeti pjesëmarrësit dhe, në veçanti Edip Ohrin, ish-gjenerali Rrahman Parllaku, “Hero i Popullit”. Ndër të tjera, theksoi se kanë trashëguar dy djem e dy vajza plot merita, në shërbim të palodhur ndaj vendit tonë. Po kështu, solli kujtime nga koha e vuajtjes së dënimit të padrejtë, bashkë me të, në burgun e Burrelit dhe pathyeshmërinë e treguar. Ai kishte e ka cilësi të larta njerëzore, ndershmëri, sinqeritet, mirënjohje ndaj të tjerëve, përkushtim të patundur ndaj Atdheut.

Autori i librit, por dhe i disa të tjerëve për aviacionin, Agustin Gjinaj foli për punën e bërë dhe krenarinë e natyrshme, se ka fiksuar në faqet e tij, sadopak, jetën e birit të dashur të një familjeje atdhetare nga Ohri, normalistit të Elbasanit dhe komandantit të Aviacionit Luftark Shqiptar, Edip Ohri. Po kështu, përshëndetën edhe Nestor Dhaskali, poeti Agim Doçi etj

Gjatë zhvillimit të kësaj veprimtarie të paharruar, në ekranin e sallës së madhe të Muzeut Historik Kombtar u shfaq një dokumentar interesant, me pamje nga jeta e Armës së Aviacionit Luftarak Shqiptar dhe e komandantit legjendar të tij, Edip Ohri.

Në përfundim të këtij përurimi, pjesëmarrësit i kaluan disa çaste së bashku, duke kujtuar e biseduar për udhën e lavdishme të kësaj arme dhe jetën e komandantit të saj.

Tiranë, 15 mars 2014

 

Fatmir Minguli: Refleksione për librin “Portretizime eseistike” të studjuesit Arsim Halili

Nga Fatmir Minguli

Më shumë se një antologji analitike

(Refleksione për librin “Portretizime eseistike” të studjuesit Arsim Halili)

Mos i ’a dish rrënjën qysh e ka,

kqyrja gjethin ç’farë e ka !

Thënie popullore

Sapo u njoha në internet me titullin e librit “Portretizime eseistike” të autorit Arsim Halili , botuar në kujdesin e shtëpisë botuese “Beqir Musliu”, intuitivisht kuptova se është fjala për një libër serioz mbi letërsinë.

Libri i Arsim Halilit është një parakalim modest eseistik i njëmbëdhjetë figurave të shkrimtarëve, studjuesve dhe intelektualëve shqiptarë nga trojet e Kosovës dhe Maqedonisë. Për hir të analizës sime për këtë libër po përmend emrat e këtyre autorëve, të cilëve Arsim Halili i ka bërë skanerin e krijimitarisë së tyre. Ata janë:

Prof. Dr. Agim Vinca

Prof. Dr. Bajram Kosumi

Ibrahim Kadriu

Mexhid Mehmeti

Prof. Dr. Myrvete Dershaj – Baliu

Ramadan Mehmeti

Sabit Rustemi

Prof. Dr. Sabile Keçmezi – Basha

Prof. Dr. Sunaj Raimi

Struktura e ndërtimit të këtij libri është e veçantë duke e kthyer këtë libër në një antologji tjetërlloj, ndryshe nga disa prej tyre që vërshojnë librarive të Shqipërisë, Kosovës,Malit të Zi , Maqedonisë e më gjërë. Për çdo autor është ndërtuar një skemë gati e njëjtë por e larmishme, me personalizime të theksuara dhe të ndjeshme deri në detaje.

Analizat kritike që paraprijnë këto skema, janë vepër autentike e Arsim Halilit, analiza të cilat janë , pa frikë, model i të menduarit dhe të shtjelluarit eseistikisht veprave të autorëve që studjohen në këtë libër. Mendimet e shkrimtarëve dhe personaliteteve të ndryshëm , analizat e biografike të kombinuara me veprat nëpërmjet një sharmi tepër letrar, shpërblimet dhe çertifikimet për secilin autor, botimet e tyre në atdhe dhe në vende të të tjera, aktivitete jashtë letrare të disa prej tyre e kështu me radhë, të dhënë të tjera me vlera.

Që në fillim të librit , vetë autori Arsim Halili thotë:

“ Guximin e mora të shkruaj, por guximi më i madh është nëse kam thënë atë që është meritore, pa teprime hiperbolike, pa ndonjë paradoks eventual të qëllimshëm.” Pra është thënë qartë, shkurt, kuptueshëm dhe ajo që dallon më shumë në këtë thënie është modestia , ndryshe , sinqeriteti.

Kësisoj unë do bëja parabolën , duke e konsideruar vetë Arsim Halilin si autorin e dymbëdhjetë të këtij libri , shifër që të kujton të dymbëdhjetë kalorësit e…..

Patjetër që autori ka kaluar ndoshta një siklet në përzgjedhjen e këtyre shkrimtarëve , dhe jo të tjerëve që krijojnë në Kosovë e Maqedoni.. Kritika për këtë ka dhe do të ketë. Por ai e ka botuar këtë libër me emrin e tij dhe është thjeshtë vepër e tij dhe as e ndonjë institucioni shtetëror apo shoqate sociale.. Eshtë rrjedhë e studimeve që ai ka bërë për një kohë të gjatë dhe tani i erdhi koha e t’a hedhë në treg librin e tij. Tregu ka ligjet e tij dhe treguesit dalin , lindin me kalimin e kohës e do të japë rezultatet.

Antologjitë , sot janë me karakter të lirë, janë frut i një pune pasionante e një autori të vetëm, shpesh të pashpërblyer, punë që duhet t’a bëjnë si rregull institute, Akademi, apo grupe autorësh. Por kjo sot është harruar dhe ndodh ajo që një autor bën punën e një Akademie, jo vetëm në rastin e Arsim Halilit , por dhe për shumë studjues të tjerë të letërsisë shqipe.

Këtë e bën Arsimi, duke studjuar me sqimë të papërsëritshme me shprehjet e veta kur analizon veprat e të njëmbëdhjetëve,shenjë e një kritiku pozitivist. Të kritikosh sot, në letërsi do të thotë të përzgjedhësh. Të kritikosh një libër të një autori do të thotë se ai libër ka vlera dhe ja vlen të merresh me të , të shpalosësh ato pozitivitete që i shërbejnë njerëzve e të lësh mënjanë difektet e vogla që mund të ketë. Një libër që nuk vlen, nuk analizohet fare nga një kritik i zoti në kohët tona. Duhet të kuptojmë se me termin pozitivizëm nuk nënkuptohet lajkatarizmi.

Më vjen mirë të përmend dhe punën e dallueshme që bën poeti dhe përkthyesi i përkorë Baki Ymeri në Bukuresht, që boton herë pas here antologji të motivuara , duke intersektuar autorë shqiptarë e ata rumunë , gjë që realizon dhe ndërkombëtarizon letërsinë shqipe.

Jo më kot , Arsim Halili sjell në këtë libër mendimet e çmuara , krahas personaliteteve shqiptare dhe ato të të huajve si Stefan Sigg, Jolanda Malamea, Caroline Fetscher, Shaun Byrnes, Ana Husarske, Victor Stream, Drago Ciobanu, Murius Chelaru, Monika Muresau, Inger Lalandau si dhe agjensinë Reuters.

Dëndësia e informacionit, referencat të tipit shkencor, mendimet e mbledhura me një kujdes të jashtëzakonshëm të çojnë në mendimin e plotë se ky libër është shkruar pa intersea klienteliste . Me shumë të drejtë në fund të këtij libri , i urti Prend Buzhala shkruan për këtë libër:

“ Ndërkaq , te ky libër autori përpiqet të sjellë risitë e tij të frymës bashkohëse, me gjuhë eseistike e diskurs estetik bashkohës.”

Libri “ Portretizime eseistike” është amalgamë e fakteve letrare të të njëmbëdhjetëve shkrimtarë të Kosovës dhe Maqedonisë e përzjerë me thagmën poetike, duke e çuar librin në një stad krejt të veçantë. Risia e Arsim Halilit vjen mbas tre librave poetikë, e njërit me intervista e tjetrit me novela. Tendenca e tij për të trajtuar këtë sistem të ri kritike letrare e shkul atë nga trojet poetike, por duke i marrë ato me vete e t’i transplatojë në analiza të hollësishme që lexohen me shumë kënaqësi.

Ky fakt më kujton një shënim të shtypit rus të Petërburgut në vitin 1848 për kritikun e madh V.G.Bjelinski: “ Publiku nga ana e tij , i’a lexon kritikat në gazeta apo revista ,sikur të ishin vepra të mirfillta poetike.”

Pa ndrojtje, them se ky libër është i përshtatshëm për tekste alternative në shkollat e mesme e të larta sepse veç vlerave eseistike të letërsisë ngërthen jetën dhe historinë e popullit shqiptar në Kosovë apo Maqedoni.

Duke ndërtuar një mikroenciklopedi të lloit Who is who? do të gjejmë tabllo të peneluara me ngjyra të ndezura dhe që japin profilet e këtyre shkrimtarëve.

Agim Vinca, i cili është midis poetit dhe kritikut , studjuesit të përkorë të problemeve globale të letërsise shqiptare, vjen në këtë libër më se i ekspozuar ku lexuesi njihet me rrugëtimin e tij sa të gjatë aq dhe të përkorë në krijimtari. Bajram Kosumi , studjuesi i apasionuar i Fishtës dhe krijuesi i një letërsie të burgut, si një anatemë e letërsisë të realizmit socialist, udheheqës shtetëror dhe aktivist publik është një shembull i veçantë në jetën e intelektualëve. Ibrahim Kadriu , pedagog, gazetar dhe shkrimtar sjell një stuhi romanesh me “ letërsi ndryshe si kala e fortifikuar krijuese “ - siç e përcakton Arsim Halili.

Mexhid Mehmeti , shkrimtari që me prozat dhe poezinë kalon përtej kufijve të Kosovës dhe guxon të shkruaj drama të suksesshme, thika me dy presa për shumë shkrimtarë. Bashkë me analizat kritike ai krijon poliedrin me emrin “Mexhid Mehmeti” . Studjuesja delikate Myrvete Dreshaj – Baliu , shkrimtare dhe doktore e shkencave filologjike ka projektuar dhe ndërtuar kaleidoskopin me pamjet e femrës model midis familjes, problemeve të mëdha shoqërore, shkences dhe letërsise.

Nexhat Rexha, është jo vetëm shkrimtar por dhe një rilindas i jetës së sotme të popullit shqiptar midis Prishtinës dhe Shkupit. Shumë antologji të huaja e radhisin ndër faqet e veta. Ramiz Kelmendi ,një bashkëpuntor i revistave e gazetave të viteve të para 70 – 80 , kthehet në “Marathonomak të prozës shqiptare” – përsëri sipas Arsim Halilit, duke trajtuar pothuaj të gjitha llojet e gjinive letrate duke mos harruar përkthimet e disa korifejve botërorë te letërsisë.

Ramadan Mehmeti , të cilit nuk do t’i numurohen vitet e jetës po do t’i numurohen veprat ku veç romaneve e vëllimeve të tjera nuk do t’i harrohet “Requiem për Mirko Gashin “ ku njihemi me të madhin poet bohem kosovar, simetriku i bohemit tjetër shqipar Frederik Reshpjes.

Sabit Rustemi , poetit që i këndon shpirtit njerëzor, aktivistit të madh dhe organizatorit të paparë gjilanas i cili di të ndërtojë bërthama “institutesh akademike të artit” , vëzhgues i imtësive më të vogla të jetës kosovare, shprehur në të gjithë librat e tij.

Sabile Keçmezi – Basha ,është autore e dramës problematike “Hadi” , poezitë e së cilës janë botuar rumanisht në përmbledhjen “Anatomia ibirii’ në vitin 2009. Ajo është mjeshtre e perceptimit jo vetëm të problemeve të estetikës por fuqishëm edhe ato të sociologjisë.

Sunaj Raimi, figurë e “çuditshm” krijuesi, shkrimtar ,kantautor , doktor i shkencave sociologjike , ekspert i kulturës antike , njohës i gjuhëve të huaja , hartues i teksteve shkollore.

Arsim Halili , duke e bërë këtë libër me analiza të zgjeruara për çdo autor, arrin që të japë edhe çmimet, vlerësimet, që kanë marrë këta autorë gjatë veprimtarisë së tyre. Ai i rendit ato një nga një pa patur shqetësimin se dikush mendon se këto çmime e vlerësime janë dhënë “ashtu e kështu”. Por ai është i bindur se ato janë fakte sociale, dhënë në aktivitete plot me pjesmarrës duke vendosur kështu fortas kuptimin e shprehjes latine “Libera scripta manet” ( ajo që është shkruar mbetet).

Në këtë libër Arsimi ka krijuar mozaikun shumëngjyrësh të shkrimtarëve, poetëve, studjuesve, gazetarëve, vlerat e veprave te tyre i tejkalojnë “medaljet” e konferencave apo tubimeve ndryshe. Ai ka ditur të bëjë krahasimin me sistemin pindarik dhe ja ka arritur qëllimit.

 

Xhahid Bushati:Bardhyl Xhama: portret shkrimtari, për të cilin dua të flas përsëri…

Bardhyl Xhama: portret shkrimtari, për të cilin dua të flas përsëri…

Nga: Xhahid Bushati


B.Xhama

I qetë nga natyra, me një shpirt paqësor që mbart mistere deti, me një vështrim sa të vëmendshëm aq dhe prej kureshtari e sportive, duke sfiduar pleqërinë, si gjithnjë duke treguar rrëfenjat e tij me brumë nga mençuria e urtësia popullore, që janë sa pedagogjike aq dhe artistike, të cilat zënë vendin më të gjerë në opusin e krijimtarisë së autorit, të gjitha këto ia kanë gdhendur më së miri portretin, i kanë falur të veçantën si individualitet në letrat shqipe, për fëmijë e të rinj.

Ky është një portret i vizatuar me penelata të shpejta i shkrimtarit për fëmijë e të rinj, Bardhyl Xhama. E, si thellim i mëtejshëm i portretit të tij, i shoqëruar edhe me misionin shkrimtar i kësaj letërsie, shtojmë edhe këto radhë: “Gjënë më të bukur e bëjnë këta shkrimtarët për fëmijë. Nuk janë shumë të mëdhenj, që të trondisin dheun kur kalojnë, si ca shkrimtarë të rëndë, por janë përherë të pranishëm dhe hyjnë në zemrën tonë, në gjakun tonë, ashtu të përzemërt dhe secili mbart me vete kujtimet e fëmijërisë. (Dizdari, Limos: Fjalë e mbajtur në Takimin jubilar kushtuar 70-vjetorit të lindjes të mësuesit, shkrimtarit dhe gazetarit Bardhyl Xhama.-Veprimtari e organizuar nga Lidhja e Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë, Shoqata Mbarëkombëtare e Shkrimtarëve për Fëmijë e të Rinj, në bashkëpunim me komunitetin fteriot të Tiranës).

Kopertinat e disa librave, nga B.Xhama

Shkrimtari Bardhyl Xhama i takon brezit më të vjetër të letrave shqipe për fëmijë dhe të rinj. Kjo moshë, sot, është e paktë në tempullin e kulturës sonë bashkëkohore e të ardhmërisë. Ndaj, kemi të drejtë t’i krahasojmë me gurë të çmueshëm; përkujdesja ndaj të cilëve është më shumë se një falënderim, më shumë se një respekt, më shumë se një dashuri, më shumë se një nderim. Të mos harrojmë se ata janë identitet dhe kujtesë, mësues të heshtur dhe mëkues të fjalës shqipe, përhapës të palodhur të diturisë e të kulturës shqipe, gjyshër që, edhe përmes një mijë e një sakrificave, falin buzëqeshje, dashuri e ëndrra për nipërit e mbesat e tyre, respektues deri në dhembjen e madhështisë së krijimit, ndaj lexuesit të vogël. Jo vetëm kaq, por po të “Ulesh me të në tavolinë, dhe bashkë me kafenë dhe shishen e rakisë, të cilën s’e ndan nga çanta e librave, të dhuron bukurinë e shpirtit dhe bujarinë, humorin e hollë dhe krenarinë, vlagun e mençurisë dhe energjinë, me të cilat “vret” problemet dhe plogështinë për të ringjallur shpresën e sigurisë dhe për të mundur stresin dhe pleqërinë.” (Harka. Sejdo: “I arti” Bardhyl Xhama, gazeta “Shekulli”, 27.06.2013.)

Bardhyl Xhama “... i përket brezit të dytë të shkrimtarëve të letërsisë së re për fëmijët, të cilët, me krijimtarinë e tyre të spikatur, i ngritën më lart e i konsoliduan themelet, që vunë paraardhësit e tyre: Qamil Guranjaku, Teufik Gjyli, Spiro Çomora, Zihni Sako, Moisi Zaloshnja, Bedri Dedja etj., duke qenë bashkëkohës e bashkëpunëtorë me autorë të njohur të këtij brezi, si: Odhise Grillo, Dionis Bubani, Xhevat Beqaraj, Skënder Hasko, Adelina R. Mamaqi, Bekim Harxhi, Petraq Zoto etj. Krijimtaria letrare e këtij autori zë fill në vitet ’50...” (Nelaj. Milaim: “Bardhyl Xhama – shkrimtari që sfidon moshën”, gazeta “Telegraf”, 08.04.2010.)

Dhe krijimtarinë e tij letrare, si process, duhet ta kërkojmë te lëvrimi i përrallës shkencore. Jo vetëm këtë lloj të kësaj gjinie, por edhe atë fantastiko-shkencor, ne duhet ta kërkojmë profilin e këtij shkrimtari, i cili nga viti në vit vjen duke u pasuruar. Studiuesi i problemeve fantastiko-shkencore, Astrit Bishqemi vëren: “Shumicën e tregimeve fantastiko-shkencore, autorët tanë i kanë ngritur mbi bazën e një fabule interesante. Nëpërmjet kësaj fabule, jo vetëm jepen njohuri shkencore, por del edhe një moral i saj.” (Bishqemi, Astrit: Probleme të tregimit fantastiko-shkencor për fëmijë”, f. 148, revista Nëntori, 10/ 1976.)

Duke iu drejtuar rrëfenjave më të realizuara artistikisht, vërejmë se ato i karakterizon “...  humori dhe ironia... . Shpesh edhe ky humor e kjo ironi është huajtur nga folklori ynë i pasur.” (Bishqemi, Prof. as. Dr. Astrit: “Histori e Letërsisë Shqiptare për fëmijë e të rinj”, Botim i tretë, i plotësuar dhe i përmirësuar, Sh. B. “Dy Lindje dhe dy Perëndime”, Tiranë, 2008; “Pse qau delfini?, 1996, f. 722.)

Duke iu drejtuar rrëfenjave, që Bardhyl Xhama i realizon artistikisht, vërejmë se, pavarësisht kohës apo vendit ku zhvillohen ngjarjet, parakalojnë personazhe-fëmijë që mbartin cilësi, dëshira, përpjekje e ëndrra…; gjithashtu, parakalojnë nëna, baballarë, gjyshër, të rritur… që mbartin këshilla, qortime, porosi, që shoqërohen me një aparat pedagogjik të pasur, të cilat kanë vlera dobiprurëse dhe rrezatojnë fuqishëm në shpirtin e personazheve. Këto rrëfenja flasin për besueshmëri dhe përçojnë mesazhe të rëndësishme e jetike, si për fëmijët ashtu edhe për prindërit.

Leximi i lëndës së këtij shkrimtari (po rikujtoj edhe leximin e rrëfenjave) “... është sa mes vlerave artistike e gjuhësore, aq edhe mes arsyes së mbrujtur me karakter edukativ e shkencor. Krijimet e tij, të ardhura vitesh, mes një transferte të pasur e mjeshtërore, janë thurur në mënyrë të tillë “që të fitojë e mira ndaj së keqes”. (Terziu, Fatmir: “Ndërtesa” e krenarisë letrare e shkrimtarit Bardhyl Xhama.) Më tej, po ky studiues, vazhdon: “Kalimet nga realja në fantastiken, mes arsye dhe qëllimit, e bëjnë leximin e shkrimtarit Xhama një arsye më shumë, në atë zinxhir të gjatë vitesh, që kthen vlerat Kombëtare gojore në artin e të shkruarit.” (citim, po te shkrimi i studiuesit të mësiprm).

Duke parë lëvrimin e rrëfenjës, që zë pjesën kryesore të krijimtarisë së shkrimtarit Bardhyl Xhama, e njëkohësisht duke parë dhe natyrën e botimeve të kohëve të fundit, konkludojmë se krijuesit, si pa dashur, janë grupuar në këtë mënyrë: a) disa ruajnë statusin e letërsisë për fëmijë e të rinj, si të mirëfilltë b) të tjerë ruajnë statusin e letërsisë arstistike, por të bashkëngjizur me atë pedagogjike e didaktike. Mendojmë që shkrimtari B.Xhama hyn në grupin e dytë. Se si do të jenë prirjet e kësaj letërsie në të ardhmen, nuk mund të themi një mendim të saktë, pasi mungojnë edhe studimet në këtë fushë. Por mendimi im është se kjo letërsi po vjen gjithnjë duke e tkurrur elementin e parë dhe prirjen e ka drejt grupimit të dytë. Le të shohim...

E, për ta përmbledhur këtë skicim të shpejtë të krijimtarisë së shkrimtarit Bardhyl Xhama, mendojmë se ai lë këto shenja në letërsinë shqipe për fëmijë e të rinj: a)Trajtimi me mjeshëtri i motivit të detit; b)Përjetimi i shkrimtarit si pjesë e procesit të tij krijues; c)Individualiteti në rrëfimin e përrallës shkencore; ç)Krijimtaria popullore, burim jetëdhënës i krijimtarisë artistike të shkrimtarit, në veçanti i llojit të rrëfenjës, që mendojmë se autori e ka më për zemër; d)Lënda artistike e ofruar gërsheton më së miri: mësuesin, shkrimtarin dhe gazetarin.

Shkurt, 2014

 

MURAT GECAJ: KOLEC TRABOINI: TRI FESTA, NË NJË DITË…

KOLEC TRABOINI: TRI FESTA, NË NJË DITË…

(Kur përuroi librat, “E kam Atdheun te porta” e “Dashuri”)

Nga: MURAT GECAJ


Nga e djathta: K.Traboini, F.Kulli e M.Gecaj

Nuk ishte hera e parë, që salla kryesore e Ministrisë së Kulturës mblodhi poetë, shkrimtarë e artistë, të cilët ishin nga Tirana, por dhe nga Durrësi. Kësaj here, mikpritësi ishte poeti, shkrimtari e kineasti Kolec Palok Traboini. Në vijim të botimeve të shumta e cilësore të mëparshme, në ditën e shënuar të ShënValentinit, ai solli para të ftuarëve, kolegë, miq e dashamirë, dy libra të rinj poetikë, “E kam Atdheun te porta” e “Dashuri”. Sigurisht, kjo ishte një kanaqësi e veçantë për atë, por dhe për të gjithë pjesëmarrësit në këtë veprimtari përuruese, që u la atyre mbresa të pashlyera. Po, njëkohësisht, suprizë e bukur ishte njoftimi, që bënë organizatorët se, autori K.Traboini kishte dhe festën e ditëlindjes së tij.

I pari e çeli siparin e kësaj veprimtarie Pandeli Koçi, kryetar i Shoqatës Mbarëkombëtare të Letërsisë për Fëmijë dhe të Rinj. Pastaj “fjalën e mori” poeti Kolec Traboini, i cili u paraqit me zërin e tij kumbues, përmes ekranit të sallës, duke recituar vetë disa nga krijimet e tij më të zgjedhura, shoqëruar me pamje filmike. Poezi të tilla ishin: “Kohë pa sens”, “Jemi ngapak donkishotë”, “Zemër mbi dallgë”, “Akuarel”, “Gjethe vjeshte” e “Zemra”.

Në vazhdimësi, dolën në foltore disa poetë, shkrimtarë e studiues, të cilët nënvizuan shpirtin e butë, por dhe “rebel” të këtij autori. Pas studiuesit Behar Gjoka, u shpreh me dashamirësi për krijimtarinë e K.Traboinit poetja Fatime Kulli. Traditat atdhetare e arsimore të familjes së vet malësore, ai i ka shprehur me mjeshtëri në krijimtarinë shumëplanëshe, të pasur dhe të bukur të tij.

Në pamundësi ardhjeje, nga Tuzi, Anton Gjojçaj kishte dërguar mesazh përshëndetjeje. Përmes tij, shprehej për disa vlera të krijimtarisë letrare të K.Traboinit, duke theksuar që këtë udhë autori në fjalë e nisi në prozë dhe e vijoi me vëllime poetike, ku mbisundon motivi i dashurisë, në të gjitha pamjet e saj. Në fjalën e tij, P.Koçi e quajti poet qytetar, i cili me vargjet e tij shqetësohet për fatet e bashkëkohësve dhe jep mesazhe për më shumë optimizëm e dashuri njerëzore. Për lidhjet e poezive të poetit Traboini me lexuesin, me traditat atdhetare etj., u dal posaçërisht Ilia Dede.

Kryetari i Klubit të Shkrimtarëve dhe Artistëve të Durrësit, Nikolla Spathari e përshëndeti dhe e përgëzoi autorin e dy librave të rinj, që u përuruan dhe tha se krijimtarinë e K.Traboinit e ka ndjekur e gjithnjë në rritje, që nga vitet ’60-të të shekullit të kaluar. Ndërsa prof.dr. Klara Kodra u bëri analizë profesionale jo vetëm këtyre dy librave, por dhe në përgjithesi krijmtarisë së këtij autori, i cili tashmë ka hyrë natyrshëm në letrat shqipe. Kështu, ndër të tjera, dëshmoi se ai i ka poezitë të çiltëra, të ëmbla e me bazë dashurinë, duke spikatur me individalitetin e vet. Poetja e kineastja Vllasova Musta lexoi temën e saj, “Portreti i poetit K.Traboini, përmes vargjeve të tij”. Në vazhdim, me dashamirësi diskutuan për krijimtarinë e këtij autori, piktorja e poetja Flutura Maçi dhe krijuesi Agim Pipa.

Ndjesi të bukura sollën te të pranishmit, në këtë veprimtari përuruese, edhe recitimet e frymëzuara të disa poezive të K.Traboinit, nga Agim Xheka, Xhelal Luca e Fatime Kulli.

Në mbyllje të këtij tubimi, mikpritësi i tri festave të përbashkëta, Kolec Traboini i falënderoi nga zemra, si folësit dhe gjithë pjesëmarrësit. Gjatë bisedave të ngrohta, në koktejin e shtruar me këtë rast, me kënaqësi nënshkroi librat e tij, për kolegë, miq e dashamirë. Këta e uruan sinqerisht dhe shprehën besimin se, përsëri, ai do t’i mbledhë në ngjarje të tilla të gëzuara.

Tiranë, 14 shkurt 2014

 


Faqe 11 nga 66

Newsflash

JAM I IMPRESIONUAR NGA AJO QË KAM DEGJUAR PËR PUNËN QË BËHET NË SHKOLLAT SUEDEZE THOT MINISTRI SHQIPTAR Dr. MYQEREM TAFAJ

Pritje madhështore me rastin e vizitës së delegacionit suedez në Ministrinë e Arsimit të Republikës së Shqipërisë nga ana e Ministrit të Arsimit Dr. Myqerem Tafaj në Tiranë.

Ditën e katërtë të qëndrimit të tyre në Republikën e Shqipërisë pedagogë nga Fjärdingskolan e qytetit Borås të Suedisë të prirë nga nënkryetari i distriktit të Lindjes ku graviton Fjärdingskolan Petter Löberg vizituan Ministrinë e Arsimit të Republikës së Shqipërisë.

Këtë delegacion të pedagogëve suedez në përbërje Per Kettisen, drejtor shkolle, Annete Ekelund mësuese e klasës së gjashtë, Sonja Persson, mësuese parashkollore dhe Sokol Demaku, mësues i klasës së dytë në Fjärdingskolan e si thash më herët nën udhëqjen e Petter Löberg i priti dhe u uroj mirëseardhje Ministri i Arsimit i Republikës së Shqipërisë Dr. Myqerem Tafaj.

Lexo ma...