Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home
Botime të reja


Vangjush Saro: Duke lexuar dhe ndjerë poezitë e Vangjush Zikos

 

Vangjush Saro

Shënime për një lirik të spikatur

(Duke lexuar dhe ndjerë poezitë e Vangjush Zikos)

Po rikthehem të shkruaj sërish për Vangjush Zikon, një personalitet kompleks i letrave shqipe: pedagog, përkthyes, dramaturg, poet. Duhet mjaft shpirt për t’i mbajtur gjithë këto tituj, pesha, emra, ndere. Vangjush Ziko është një ndër ata që arrijnë t’i mbajnë, sepse mbështetet mbi një gjë të vyer e të madhe, që jo gjithkush mund ta ketë; mbështet mbi një talent të sigurt. Disa krijues të paanë tregojnë se në vitet ‘60, kritikët flisnin - me njëlloj pathosi - për perspektivën e Vangjush Zikos dhe Dhori Qiriazit në lëmin e poezisë. Por në dekadat që erdhën, poetët nga Juglindja mbetën disi në hije, kur të tjerë bënë artin e tyre me më shumë bujë, mbase edhe duke ‘shërbyer’ më mirë. Dhe në këtë aludim, nuk ka asgjë për t’u trishtuar. Gjithkush ka metrin e vet sesi mat hapat, distancat, raportet, përfitimet. (Poetesha ruse Ahmatova thoshte: “Dikush shkon rrugës pa tërthore/një tjetër rrotull vjen...”) Ndoshta Dhori Qirjazi e Vangjush Ziko nuk performuan mirë.

Ajo që mund të thuhet me siguri është se për Dhori Qirjazin mjedisi ka qenë pak inkurajues; për fat të keq. Kolonja, një krahinë që dikur kishte pasur aq shumë lavdi, u harrua, bashkë me ata pak intelektualë që kishte prodhuar. Vangjush Ziko, gjithsesi, jetoi në një qytet më të madh dhe jo thjesht “me tradita”, por edhe me një rafsh kulturor të lexueshëm: qyteti i Spiro Kondës, Vangjush Mios dhe Kristo Konos; kishte atje një teatër, ku kishin dirigjuar Piro Mani dhe Mihal Luarasi, më pas Dhimtër Orgocka; shkruanin atje Sotir Andoni, Teodor Laço e Petraq Zoto, më pas Kostaq Duka e Skënder Rusi.

Megjithatë, të më ndjejnë të gjithë bashkëqytetarët e mi, Korça është një emër që heraherës pushtohet nga fanatikët...Mandej, njëlloj vetëkënaqësie dhe aristokratizmi fals e ka larguar atë gjithnjë nga dinamika të tjera, më korente. Mbase nuk mundej ndryshe; pavarësisht se edhe në Tiranë gjithçka ishte e kufizuar, këtu antenat ishin më të larta, shkëmbimet e pakta me botën, lejonin sadopak prishje kufijsh e thithje të një “temjani” tjetër. (Artistik.) Këto, gjithsesi - e them në mënyrën më të çiltër - janë përjetime e përfundime vetiake; që askujt nuk ia imponojmë dhe me të cilat askënd nuk do të duhej të lëndonim. E rëndësishme është të vlerësojmë se duke kapërcyer vitet, Vangjush Ziko diti të lexonte realitetin me mendjen e vet. Asnjëherë nuk e tërhoqi fraza e angazhuar. I qëndroi besnik rafshit ku ndjehej më mirë: lirikës.

Një hop të dukshëm, të paimagjinueshëm, kam parë veçmas në ciklet e tij të shkruara në vitet e fundit; (nëse jo shumë vjersha janë shkruar dikur, por nuk mund të botoheshin). Këto cikle, të botuara në disa gazeta apo edhe në revistat e nderuara “Fjala e lirë” dhe “Zemra Shqiptare”, na kanë përsëritur si të thuash mësimin se gjaku nuk bëhet ujë. Që do të thotë se poeti mbetet poet; kur ai është një profesionist, e shpërfaq këtë në gjithë krijimtarinë e tij, me hope ose jo, duke prodhuar shumë publicitet për veten apo pak, mbase edhe aspak...Por gjithnjë i prirur të bëjë artin e vet. Ashtu si të pakët janë ata që e bëjnë lirikën: “Më hodhi dimri/ duke shkundur retë,/ kristalet e bardha/ mbi thinjët e mia./ Thinjë/ mbi thinjët që pata./ Me ëndrra rinie/ u gdhi nata.” (Thinjët e dimrit)

Ashtu si kam shkruajtur edhe në një tjetër shënim, vjershat e tij vijnë si një këngë lirike e kënduar herët, e ndërprerë, por e kënduar sërish; nganjëherë ato të kujtojnë serenatat korçare, nganjëherë brenga të pathëna, përjetime që janë aq komplekse; gjithnjë dhe gjithçka në emër të një sinqeriteti karakteristik për poetët e mirë. Dhe ashtu si gjithë poetët e mirë, ai nuk e heq asnjëherë nga pamja flugerin e vendlindjes. Në fakt, ne jemi andej nga vijmë. Sado larg atyre rrugëve të shtruara me gurë - që për fat të keq, këto kohët e fundit, nuk më janë dukur aq të pastra e të dëlira si dikur - mendjen e kemi atje. Dhe shpesh na bëhet sikur mëngjesin tjetër do të zgjohemi në shtëpinë e vjetër. Dhe yjet janë ndryshe. Mbase edhe bora. “Pendë të buta mjelme/ më përkëdhelën një çast në shpirt/ dhe u tretën.” (Pendë të buta mjelme) Atje ka mbetur fëminia  dhe gjithë koha e shkuar në ëndërr apo në një realitet të dyfishtë; (në realitetin poetik dhe në atë të përpëlitjes së përditshme për të jetuar).

Në shënimin tim në proces “Naivitet, gjetje, talent”, shprehem se fëminia është më shumë se gjysma e krijimtarisë dhe e fatit të çdo krijuesi. Në një pjesë të madhe të veprave më të spikatura, kudo në botë e nëpër kohëra, mund të shikosh përjetimet më të ndjera dhe më “naive” të fëminisë së krijuesve. Disa nga krijimet më të ndjera dhe më të çuditshme të Vangjush Zikos i referohen pikërisht kësaj kohe që...asnjëherë vitet dhe dramat nuk arrijnë ta kallkanosin. Poeti ka një raport të patjetërsueshëm me fëmininë, ai e mban të gjallë atë përmes rikrijimit të përjetimeve. Ato shfaqen dhe yllëzohen vetiu.

Vjersha “Fëminia” e shpreh më së miri këtë gjendje sinqeriteti pa anë e, deri diku, këtë naivitet që të mbërthen e të bën për vete më shumë sesa qindra vargje ku fjala shkon kuturu. Ai vizaton këso: “Yjtë e qiellit/ mbi djep,/ patjetër shikonin.” Më tej: “Purtek' e mënjollës/ më bënte kalorës.” (Kisha kohë pa hasur një asonancë kaq të goditur.) Dhe pastaj, po ai vizion në një tjetër vizatim gjithaq poetik: “Një dorë që njoh,/ mua të lidhurin/ në të thinjurin djep,/ më nanuris,/ mjaltë ëndrrash më jep/ nga hojet e fëmijërisë.” (Zë i dashur) Vështroni se si vërsulen metaforat në një betejë të heshtur për të gjetur sadopak protagonizëm. Është nëna. Është gjyshja. Poeti nuk duhet të japë shpjegime. Poeti nuk jep shpjegime. Ai nuk di të na thotë ku fillon filozofia dhe ku ajo bashkëjeton me artin, në ç’kthesa e labirinthe të shpirtit ravgon, teksa mesazhi kumbon sikur edhe ti ta kishe përjetuar atë çast. Ai të ka përfshirë në mjegullën e vet poetike. Ja ky është arti.

Vangjush Ziko është një poet thellësisht lirik. Dhe lirizmin e tij nuk e shkëmben me asgjë. Ai mund të shkruajë nganjëherë me metrin klasik, por në atë çka ndjen, është një vizatues i përkorë i peizazheve dhe këngëtar i të gjitha kohërave: “Çelën bliret e bulevardit/ Dhe ftuan çiftet në shëtitje./ Që nga kurora e Moravës/ E pashë, flladi me flatra vinte./ E pashë ja, me këta sy/ Si i trazonte lulet e blirit,/ U shkundte çifteve mbi sup/ Ëndrra me ngjyrën e floririt.” (Bliret e bulevardit) Për poetin, dashuria përherë qëndron përmbi kohërat. Është një ndriçim ndryshe. Vitet mund të thinjen, kujtimet asnjëherë. “E mban mend/ kur shëtisnim bashkë të dy/ sikur ishim në një tjetër yll.” (Ato çaste) Sjellja e poetit me këto kryetema të gjinisë lirike, është ajo e vëzhguesit të hollë të jetës, sa edhe e mjeshtrit të gjetjeve shteruese. Por vargu i tij ndehet edhe përtej termave antologjikë, ku jeta merr përmasa të tjera: “Është ora kur mbërijnë/ avionët e largët/ Me rrezet e diellit/ akoma mbi krahët.” (Aeroporti) Ndonjëherë, ritmi i përjetimeve të tij shkon drejt një mirësie dhe harmonie pa fund: “A s' është Bota/ bredh i përbashkët/ ku ne festojmë/ bajram dhe pashkë.”

Vangjush Ziko është një lirik i spikatur, që ka vendin e vet të rëndësishëm në poezinë shqipe dhe që ka sjellë e vazhdon të sjellë kontribut të vyer në krejt hapësirat e kulturës sonë kombëtare.

 

 

Vangjush Saro: Shënime për një lirik të spikatur

Vangjush Saro

Shënime për një lirik të spikatur

(Duke lexuar dhe ndjerë poezitë e Vangjush Zikos)

Po rikthehem të shkruaj sërish për Vangjush Zikon, një personalitet kompleks i letrave shqip: pedagog, përkthyes, dramaturg, poet. Duhet mjaft shpirt për t’i mbajtur gjithë këto tituj, pesha, emra, ndere. Vangjush Ziko është një ndër ata që arrijnë t’i mbajnë, sepse mbështetet mbi një gjë të vyer e të madhe, qw jo gjithkush mund ta ketë; mbështet mbi një talent të sigurt. Disa krijues të paanë tregojnë se në vitet ’60, kritikët thoshin - nën zë apo edhe me zë të lartë - për Vangjush Zikon dhe Dhori Qiriazin. Ata jo gjithnjw performuan mirw. Mund tw them se pwr kwtw fundit, mjedisi ka qenw pak inkurajues, për fat të keq. I pari, gjithsesi, jetoi në një qytet me tradita dhe me një rafsh kulturor të lexueshëm: qyteti i Spiro Kondws, Vangjush Mios dhe Kristo Konos; kishte atje një teatër, ku kishin dirigjuar Piro Mani dhe Mihal Luarasi, më pas Dhimtër Orgocka; shkruanin atje Sotir Andoni, Teodor Laço e Petraq Zoto, më pas Kostaq Duka e Skënder Rusi. Megjithatë, të më ndjejnë të gjithë bashkëqytetarët e mi, një qytet qw heraherës pushtohet nga fanatikët...Njëlloj vetëkënaqësie dhe aristokratizmi fals e ka larguar atë gjithnjë nga dinamika të tjera, më korente. Mbase nuk mundej ndryshe; pavarësisht se gjithçka ishte e kufizuar edhe në Tiranë, këtu antenat ishin më të larta, shkëmbimet e pakta me botën, lejonin sadopak prishje kufijsh e

Duke kapërcyer vitet në  Vangjush Ziko Një të paimagjinueshme kam parë në ciklet e tij të shkruara në vitet e fundit, (nëse jo shumë vjersha janë shkruar dikur, por nuk mund të botoheshin). Dhe nuk e heq asnjëherë nga pamja flugerin e vendlindjes.   Në fakt, ne jemi andej nga vijmë. Sado larg atyre rrugëve të shtruara me gurë - që për fat të keq, këto kohët e fundit, nuk më janë dukur aq të pastra e të dëlira si dikur - mendjen e kemi atje. Dhe shpesh na bwhet sikur mëngjesin tjetër do të zgjohemi në shtëpinë e vjetër. Dhe yjet janë ndryshe. Mbase edhe bora. “Pendë të buta mjelme/ më përkëdhelën një çast në shpirt/ dhe u tretën.” (Pendë të buta mjelme)

Dashuria qëndron përmbi kohërat. Është një  “E mban mend/ kur shëtisnim bashkë të dy/ sikur ishim në një tjetër yll.” (Ato çaste)

“Një dorë që njoh,/ mua të lidhurin/ në të thinjurin djep,/ më nanuris,/ mjaltë ëndrrash më jep/ nga hojet e fëmijërisë.” (Zë i dashur) Shikoni se si ‘përfyten” metaforat në vizatim tw një përjetimi aq të largët, kaq të afërt. Është nëna. Është gjyshja. Janë kalldrëmet e njw jete pe monotoninë dhe ritmet e veta. Poeti nuk duhet të jap shpjegime. Poeti nuk jep shpjegime. Ai nuk di tw na thotë ku fillon filozofia dhe ku ajo bashkëjeton me artin, në ç’kthesa e labirinthe të shpirtit ravgon teksa, mesazhi kumbon sikur edhe ti ta kishe pwrjetuar atë çast. Ai të ka përfshirë në mjegullën e vet poetike. Ja ky është arti.

PENDË TË BUTA MJELME

Flokë dëbore vallzojnë në ajër

si pendë të bardha mjelme.

(Retë mjelma qielli shpuplon

të veshë trupat e zhveshur

të pemëve).

Një çast,

një çast vetëm ish,

si vegim i një ëndrre.

Aq sa trishtimi im u shprish,

u shojt hieja e një brenge

sikur kurrë nuk ish

(dhe e përjetshme mbetet)...

 

Murat Gecaj: BAXHUL MERKAJ, MIK I PANDARË I “IKONAVE” SHQIPTARE…

 

BAXHUL MERKAJ, MIK I PANDARË I “IKONAVE” SHQIPTARE…

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë

Shpesh herë, në sallën kryesore të Ministrisë së Turizmit, Kulturës, Rinisë e Sporteve, në kryeqytetin Tiranë, organizohen përurime librash. Rasti e ka sjellë që, paraprakisht i ftuar, aty jam ndodhur disa herë edhe unë. Sigurisht, secili përurim libri është një ngjarje e shënuar, si për autorin e familjarët, miq e dashamirë të tij, por dhe për lexuesit. Ndërsa  dy përurime, që janë bërë aty, kanë patur të veçantën dhe bukurinë e tyre. Mikpritësi ynë, shkrimtari e studiuesi Baxhul Merkaj, na ka sjellë aty, përmes dy librave të tij, jo vetëm 24 “hyjnesha” ose “perëndesha të bukurisë”, por disa prej tyre kanë qenë të pranishme edhe  fizikisht.

Të flasësh ose të shkruash për rolin e pazëvendësueshëm në familje, shoqëri e jetë, të nënave, grave e motrave tona shqiptare, është diçka e njohur dhe, ndoshta, e tepërt. Ndërsa të marrësh penën e të shkruash dhe të publikosh jetën dhe veprimtarinë e disave nga ato, më të zgjdhurat, sidomos në fushësn e artit e kulturës, është një detyrë e bukur, atdhetare e shpirtërore. Këtë mision të rrallë e ka nisur dhe po e vijon, kolegu e miku ynë i mirë, Baxhul Merkaj.

Ja, ndër duar kam tani dy libra të tillë, që ai ka shkruar. (Për të parin, kam publikuar një shkrim modest, në Internet). E veçanta, që i dallon nga librat e tjerë, siç u shpreha dhe më lart, është se, që në kopertinë dhe në faqosje, fofografi e të tjera, është zgjedhur nderimi i merituar, që u bëhët atyre nga ky autor. Sigurisht, një gjë e tillë është shprehur edhe gjatë atyre përurimeve. Është shkruar disa herë, nga autorë të ndryshëm, për këta libra. Janë shprehur edhe shumë lexues, në shtyp e në Internet. Por, e ndiej për dëtyrë që të  shkruaj edhe unë pak fjalë, megjithëse kanë kaluar pak muaj nga publikimi i librit të dytë.


B.Merkaj, i pari-djathtas, bashkë me disa “ikona”, në përurimin e librit të tij

E thashë që në fillim, se e përbashkëta e “ikonave” ose “zanave” a “drenushave”, për të cilat ka shkruar kolegu e miku Baxhul Merkaj, është shpirti i tyre atdhedashës e liridashës, etja për dituri e kulturë, prirja për të bërë më të mirën e mundshme, në profesion e në jetë.

Ja, nisia ta shfletoj këtë libër dhe përpara më del fytyra e buzëqeshur e juristes Mimoza Sadushi. Atë nuk e njoh as e kam takuar ndonjëherë. Por është autori i librit, që na e sjell aq afër.  Përveç historive rreth jetës dhe shpirtit njerëzor të saj, çfarë mund të bënte ai më tepër për të, se sa të shkruante edhe një poezi të tërë e, në mbyllje të saj, të shpërthente me vargjet e bukur e domethënës: “…Se ti ishe  dhe mbetesh vetë dashuria./ portret i çiltër në telajon e piktorit,/ muzë që nuk shterr në poezitë e poetëve./ Mozë, mike e stuhive, motër e hënës nazike,/ bijë e ujëvarave, që rrjedhin lartësive,/ në një tokë premtimesh njerëzore!”

Ndërsa Sadije Kryeziu-Bejtullahu, na paraqitet me ato foto të bukura e shprehëse, por dhe “ikonë” përmes fjalëve të autorit të librit. Ka patur arsye ai, ku ka nisur të rrefejë për lexuesin:” Ti, e mbarte Kosovën me vete, si peng fjale e gjaku, si katakomb dashurie, që nuk e nxë asnjë hartë, asnjë enciklopedi. Ti, ecje  rrugëve të botës së madhe e mbillje dashuri, se e dije që një ditë do ta korrje këtë dashuri…Kosova do ta korrte barin e freskët dhe aromëdehur të lirisë!” Autori është i bindur, kur i përmendë tri bijat e dashura të Sadijes: Rinën, Bleonën e Didejonën, aty në Londër, që e nderojnë me çdo gjë mëmën e tyre. Një ditë, ato “do të rrefejnë  për mëmën e tyre, Sa-Dije-n, që nuk ishte thjeshtë një nënë e mrekullueshme, një grua e përkryer, por një simbol i  botës femërore…”.

Shkrova pak radhë vetëm për dy “ikona” të këtij libri. Por tani e ndiej, se sa e vështirë është, që ta nxitësh përfytyrimin e lexuesit edhe për 12 të tjera! Megjithatë, përligjem para vetes, të paktën, t’i shënoj me “gërma të arta” emrat e tyre. Se janë të përzgjedhura nga autori, për sa e sa cilësi të tyre: njerëzore, shpirtërore, profesionale, familjare, shoqërore e tjerë Megjithatë, po vazhdoj në detyrën e një” recensenti të paanshëm” dhe me synimin e mirë, që të them diçka për këto “ikona”.

O, tani po e shoh, se cila qenka ajo e treta: Irini Qiriako, emër i një këngëtareje shumë të njohur për brezin tonë. Në fillim, ajo na paraqitet në një fotografi rinore, me sy depërtues e rrezatues. Se të tillë e kemi parë atë kurdoherë në skenat tona, që i ka ndezur ato “flakë”, me zërin e saj shpërthyes e melodioz. Jam kureshtar të lexoj, se çfarë ka shkruar autori për të. Dhe ja, ndalem, që në titullin, “Irini, trëndafil i këngës”dhe,  më tej, në këto radhë: “Diva e plifonisë shqiptare, Irini, doli nga salla dhe njerëzia u turrën për ta parë, për ta cekur fustanin e saj”. Ndërsa më tej: “Ajo ka shetitur globin tokësor, sepse zëri i saj brilant është përherë në udhëtim. Zëri i saj, i dehu lëndinat, pllajat, korijet, ahishtet, çajret dhe rrugët e botës shqiptare; mori dhenë, në botën globale, me kryefjalë dashurinë…”. Autori e përfundon shkrimin e tij me vargje: “Ecën dhe në buzë të këndojnë/ erërat e Jugut, valët e detit,/shtrunga e hënës pi në bebëzat e tua/ kaltërsiën e ujërave të fshehta,/ që jonet e këngëve të lashta sjellin…”.

Vallë, për kë e ka fjalën autori, kur që në titull shkruan” Dalldisej jeta te buzët e saj”? Kërshërinë tonë e plotëson ai, me gojën e personazhes së tij: “Emri im është Mehrnoush. Kam lindur në Iran, prej një familjeje të klasës së mesme.Unë kam një baba shumë të sjellshëm dhe nëna ime ishte shumë e hapur në mendime dhe inteligjente. Gjatë gjithë jetës së saj ka punuar për njerëzimin, gjithmonë na ka nxitur për të lexuar dhe për të qenë krijuese”. Ndërsa më tej zbulohet edhe profesioni i kësaj artisteje: “Mbi të gjitha, ajo mbjell dashuri në çdo cep të botës, kudo që shkel jo vetëm me kmbë, jo vetëm me mendje e fantazi, por edhe me ëndrra, me pikturat e saj…”.

Margarita Xhepa, “Ofelia” është personazhja tjetër artiste e madhe e skenës shqiptare, për të cilën Baxhul Merkaj ka shkruar me nderim, dashuri e respekt. Fjalët e tij janë shumë, por unë zgjodha këto radhë: “Ajo është nënë, bijë, grua, e dashur. Heroinë e një kohe, që ende nuk ka ardhur. Sikur të ishin dhjetëra e dhjetëra gra e vajza shqiptare e mbërbotërore, që u digjet shpirti për to  dhe ata, që lindin…fëmijët…nëna Margaritë, që fëmijët kurrë s’e kanë ditur se kur ka fjetur gjumë…Sepse për Margaritën: Ofeli, Hekubë, Ajkunë, Tanushë, Artiste Virtuoze, nuk ka kohë, në konceptin e zakonshëm të kohës…”.

Ja, përpara më dalin disa fofografi të një këngëtareje tonë të madhe, me të cilën jam takuar dy vjet më parë, në shtëpinë e saj, aty në Prishtinë. Autori sikur e ka “zbuluar” mendimin tim, kur që në titull ka shkruar: “Mbrëtëresha e këngës shqiptare…është e përjetëshme, sa vetë përjetësia”. Po cila është kjo, vallë? Nexhmije Pagarusha quhet ajo dhe kur e shqiptojmë emrin e saj, përfytyrimin e çojmë larg, në sa e sa skena shqiptare e botërore. Me zërin e saj brilant ajo i ka kënduar me zjarr Kosovës e lirisë së saj, Shqipërisë dhe mbarë trojeve arbërore. Duk e quajtur “hyjneshë”, autori shprehet për të: “U bë i përbotshëm timbre i zërit tënd melodioz; zëri yt, fëshfërimë pylli në univerin  e ndjesive më të ëmbl, simbol krenarie…”. Ndërsa më tej: “Kryevepër e interpretimit, ku Pagarusha shndëritë me një vezullim thuajse hyjnor, sikur vjen nga kopshti i parë i botës, nga koposhti i parajsës, ku ka këputur mollën baritore të maleve tona. Këtu, ku meritor është kompozitori Rexho Mulliqi e poet Rifat Kukaj, ajo njohu një nga majat e artit muzikor”. Në mbyllje, autori shpërthen me vargje zemre: “Po kërkoj një biletë për në qiell,/ se toka nuk mjafton për të shijuar magjinë tënde,/ Pagarushë, nusja e bukur e Kosovës!...”

Do të më duheshin faqe të tëra, vetëm sa për të skicuar portetet e “zanave” a “drenushave” shqiptare, të cilat ai i quan “ikona”, për të cilat autori Baxhul Merkaj ka derdhur të gjithë talentin e frymëzimin e tij. Megjithatë, duke  u kërkuar atyre ndjesë për këtë gjë, po shënoj këtu, se të gjitha e meritojnë nderimin dhe respektin e lexuesve, por dhe mbarë shoqërisë sonë: Drita Aga, “zonjë e bekuar, mike e mirë e detit dhe e poetit”; Jackie Lima, me “një ëndërr të kahershme për ta parë Amerikën”; Miradije Ramiqi, bijë e Kosovës, “mesazhere jo vetëm e estetikës brilante, por dhe e kohës së njeriut të vërtetë”, që na mrekullon me “bulëzat e shpirtit” të saj; aktorja Hajrie Rondo ose “Tana”; këngëtarja Maya Aliçkaj ose edhe “Argjiroja”, siç dëshiron ta quajë autori; piktorja indiane nga Kalkuta, Chandana Khan; Brunilda Mumajesi ose “sirena”, që bën sfilatë në bregdetin e Vlorës.

Sa kënaqësi ndjeva, kur në mbyllje të këtij libri “gjeta” portretin për një tjetër “ikonë”, “zanë”, “nimfë” a çfarë ta quajë tjetër, për “legjendën e gjallë të këngës shqiptare”, Vaçe Zela. Në këto çaste e risjell në kujtesë atë, gjatë një shfqajeje, në Pallatin e Kulturës së Tiranës. Ishin vitet e diktaturës dhe ato kishin ndrydhur mendjet e ndjenjat edhe të këngëtarëve. Ajo doli para shikuesve, me mandolinën saj dhe nisi të këndojë. Por nuk ishte e lejuar të lëvizte nëpër skenë, gjë që ajo e dëshironte shumë. Megjithatë, shikuesit e duartrokitën nxehtësisht dhe kështu ajo sikur u çlirua nga një “ngurosje” e detyruar në skenë. Prndaj dhe autori e fikson, me nderim e respekt,  portretin e saj në vargje, duke i venë epitetet më të bukur dhe duke u shprehur me çiltërsi: “Me kitare flisje me qiellin dhe zogjëve u çoje mesazhe…/ O gjeni, kohën e fiksove në notat muzikore!”

Në përfundim, lexuesin e këtyre radhëve po shënoj diçka për autorin e librit, për të cilin shkrova më lart. Baxhul Merkaj është studiues e kritik arti. Ka lindur në Lapardha të Vlorës, në vitin 1944. Me dëshira dhe prirje për artin, mbaroi Liceun Artistik “Jordan Misja”, në Tiranë, më 1964 dhe Akademinë e Arteve, më 1971.  Ka shkruar e publikuar  afër 400 artikuj, esse dhe intervista, brenda e jashtë Atdheut, sidomos kushtuar figurave të shquara të artit shqiptar. Ka merituar dy çmime kombëtare, në publicistikë dhe është autor i disa botimeve të tjera. Përmendim këtu edhe librin e tij të bukur e domethënës, me titullin “Personalitete elitare të artit shqiptar”, si një enciklopedi e veçantë, për disa nga artistët tanë më të njohur, nga të gjitha trevat shqiptare. Në faqet e tij, ai ka bërë një përmbledhje të jetëshkrimit dhe të veprimtarisë së disave nga këto figura, që nga Aleksandër Moisiu, Sandër Prosi, Odhise Paskali e Ibrahim Kodra dhe deri te artistët e ditëve tona.

…E di, se jam  ca “i vonuar” me këto shënime modeste edhe për një fakt të besueshëm. Se kam shpresën që ai vazhdon të qendrojë në “pararojë”, me shkrimet e ti. Pra, do të ketë përgatitur për botim edhe vëllimin e tretë, kushtuar të tjerave “ikona” shqiptare. Ndërsa, “borxhin” moral, ndaj kolegut e mikut Baxhul Merkaj, po e “shlyej” në një datë të shënuar për të gjithë ne: në Festën e Ditës së Verës, kur nisë ripërtëritja e çdo gjëje në natyrë, së pari, e shpirtit krijues të shkrimtarëve e artistëve, gjithë të njerëzve të penës e skenës. Prandaj, për tërë këtë punë kaq të vlefshme, e përgazojmë dhe e urojmë atë, nga zemra!

Tiranë, 14 mars 1013

 

 

Murat Gecaj: PUBLICISTIKA E PROF. SHEFIK OSMANIT, SIDOMOS ARSIMORE DHE PEDAGOGJIKE

 

Në prag të 7 Marsit, “Dita e Mësuesit”:

PUBLICISTIKA E PROF. SHEFIK OSMANIT, SIDOMOS ARSIMORE DHE  PEDAGOGJIKE

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë


Prof.Sh.Osmani, duke folur në një takim me studentët, në Tiranë, me rastin e fillimit të vitit të ri akademik 2007-2008

Të shkruash e të flasësh për udhën e botimeve arsimore e pedagogjike dhe të autorëve të tyre, duhen faqe të tëra. Por, më shumë mund të lexonim për to, në veprën “Historia e Arsimit dhe e Mendimit Pedagogjik Shqiptar”(Tiranë, 2003). Ajo kishte redaktor përgjegjës, të ndjerin Prof. Bedri Dedja dhe prof. Shefik Osmanin, bashkautor.

Siç dihet, më 1 shtator 1961 nisi udhën e saj gazeta me emrin kuptimplotë  “Mësuesi” (tani, revistë, po me këtë emër). Në këto afër 52 vite  vite të jetës së saj, ajo u bë  mjaft e dashur dhe e vyer për mësues e pedagogë, nxënës e studentë, për prindër e mbarë lexuesit shqiptarë. Me rastin e 40-vjetorit të botimit të kësaj gazete, në mesazhin e tij përshëndetës, ndër të tjera, kryeredaktori i parë i saj, prof. Bedri Dedja shkruante: “Gazeta “Mësuesi” zgjoi aftësitë krijuese të dhjetëra mësuesve, gjer në fshatrat më të largët, të cilët nisën të bashkëpunojnë me endje me të…”. Ndërsa, për arsye të ndryshme, ende nuk ka një historik të plotë të kësaj gazete. Por, një ndër ish-redaktorët e kryeredaktorët e saj, Prof.as.Dr. Ilir Kanini ka botuar librin e tij, me titullin “20 vjet, nga jeta e një gazete”(Tiranë, 2004).

Megjithatë, në faqet e gazetës “Mësuesi”, janë të fiksuara puna e djersa e derdhur, nga breza redaktorësh e drejtuesish të saj. Ata janë gjithësej 23 redaktorë, 5 sekretarë kolegjiumi e 9 kryeredaktorë dhe, ndër të parët, ishin emrat e njohur: Prof. Bedri Dedja-Akademik, Mustafa Gerxalliu, Jakup Mato e Sofokli Afezolli e me radhë. Nga  redaktorët e parë, që shërbyen në gazetën “Mësuesi”, ishin: Myzafer Bejleri, Sami Xhango, Bekim Çomo, Dhurata Xoxa, Sadie Agolli, Nako Bezhani, Ramadan Pasmaçiu dhe i ndjeri Muhamet Ndrita.

 

 

Në një veprimtari të Shoqatës së Arsimtarëve të Shqipërisë, me rastin e “Ditës së Mësuesit”. (Nga e majta: V.Kona, Sh.Osmani, M.Gecaj, Y.Beçi…)

 

Në vazhdimësi, në  gazetën “Mësuesi” u caktua të punojë redaktor Shefik Osmani (Shkodër,1923-Tiranë, 21 korrik 2012). Ai shkonte aty pas një periudhe relativisht të gjatë pune, në fushën e arsimit dhe të pedagogjisë. Kishte shërbyer drejtues i shkollave pedagogjike, që përgatisnin mësues për arsimin fillor, në Shkodër, Peshkopi e Tiranë . Pra, e njihte nga afër jetën e shkollës sonë, të mësuesve e nxënësve dhe të prindërve. Prandaj në shkrimet, që redaktoi, por edhe në ata që publikoi me emrin e tij, gjatë asaj periudhe, u vërejt pjekuria dhe aftësitë profesionale të një drejteusi, mesimdhënësi, pedagogu e didakti. Nuk është vendi të përmendim të gjithë arsitikujt që ai shkroi në atë gazetë. Por dhe as të flasim për aftësinë e tij të veçantë redaktuese, ku dëshmëroi qartë aftësitë e tij dhe, në një fomë ose në tjetrën, në shkrimet e bashkëspunëtorëve futi e pasqyroi me mjeshtëri edhe shpirtin, mendimin dhe përvojën e tij në fushën e arsimit, pedagogjisë e mësimdhënies. Në ato vite të punës redaktor në gazetën “Mësuesi” ai u dallua edhe për taktin e dshamirësinë e shprehur  jo vetëm ndaj kolegëve dhe bashkëpunëtorëve, por edhe në marrëdhëniet me mësuesit, nxënësit e prindërit, kur shkonte me shërbim nëpër rrethe.

Duke folur për lidhjet e vazhdueshme, që mbajti prof. Shefik Osmani me gazetën e dashur të tij, “Mësuesi” edhe pasi u largua në punë të tjera ose doli në pension,, një nga redaktorët e saj dhe shkrimtari Viron Kona, tani kujton: “Në dhjetëra takime me të, në zyrën e redaksisë së gazetës “mësuesi” ose në kafe, duke shëtitur në këmbë ose në vizita në shtëpinë e tij, gjithnjë e pashë atë Njeri, koleg e mik të mirë, që të lumturohej dhe të ngazëllehej, kur vinte biseda te arsimi dhe librat, te kultura kombetare dhe vlkerat e gjuhësisxë e të shkrimtarisë shqiptare. Arsimi ishte motive I tij udhëheqës e kryesor, deviza e jetës dhe e veprës së tij madhore”.

Në vitet e mëvonshme, prof. Shefik Osmani shërbeu në Shtëpinë Botuese të Librit Shkollor dhe në Institutin e Studimeve Pedagogjike. Siç dihet, në atë periudhë dilnin disa organe tjera shtypi, si “Arsimi Popullor” (më pas u emrua “Revista Pedagogjike”) dhe buletine të ndryshme, me të cilat ai bashkëpunoi rregullisht, pra aty botoi mjaft shkrime e studime. Po të hedhim një vështrim në gazetat e kohës, si  “Drita”, “Bashkimi” e “Zëri i Rinisë” , “Rilindja Demokratike”, por dhe në gazeta të Kosovës  e  Maqedonisë etj. dhe në revistat  tona: “Nëntori”, “Ylli”, “Shkenca dhe Jeta”, “Shqiptarja e Re”, “Studime historike” dhe “Kultura Popullore” , do të gjejmë shkrime e studime  të tij për ngjarje të shënuara arsimore dhe për figura të ndritura të arsimit, kulturës dhe shkencës sonë kombëtare. Të tillë ishin punimet për:  Mësonjëtoren Shqipe të Negovanit dhe Kongresin e Elbasanit,  për shkollën Normale “Drita”  të Bukureshtit, për Kongresin e Arsimor të Lushnjës, për shkollat e para shqipe në Shkodër, për disa konferenca kombatare arsimore e pedagogjike të viteve të fundit të shek. të kaluar, Por ai shkroi edhe  për Universitetin e Tetovës e Fakultetin Filologjik të Shkupit, me mësim në gjuhën shqipe, si dhe për shkollat shqipe me mësim plotësues: në Zvicër, Gjermani, Suedi e tjerë. Gjithashtu, ka shkruar  me dashuri edhe për figura të shquara, që iu përkushtuan  me të gjitha dijet e forcat e tyre, mësimit në gjuhën amtare dhe shkollës sonë kombëtare. Nga ata po përmendim shkrimet e tij për: Ibrahim Frakullën e Beratit, Muhamet Çamin-Kyçykun, Naum Veqilharxhin, Naim Frashërin, Petro Nini Luarasin e Ibrahim Dalliun; për Nikolla Lakon, Daut Boriçin, Luigj Gurakuqin, Hasan Prishtinën e Aleksandër Xhuvanin: për Gaspër Beltojën, Vehbi Dibrën, Hafiz Ali Korçën,  Kolë Kocin etj.

Vëmëndje të veçantë  i ka kushtuar prof. Shefik Osmani, “Mësues i merituar”,  edhe  historikut të hartimit dhe botimit të abetarave për shkollat shqipe. Pra, ai shkroi e publikoi disa punime të tij në këtë fushë, siç janë: “Abetarja shqipe e Anastas Kulluriotit”, “Abetarja shqip e Jani Tërrovës, e vitit 1887”, “Një abetare shqipe e vitit 1911” ose edhe: “Pellazgjika shqip, një abetare pak e njohur deri më sot”, “Vështrim historiko-pedagogjik rreth abetareve, me autor Sami Frashërin”, “Tri abetaret e Parashqevi Qiriazit” dhe më tej: “Abetaret e gjuhës shqipe në Kosovë, Maqedoni e Mal i Zi”, si dhe ato për disaporën shqiptare.

Interes të veçantë studimor e pedagogjik paraqesin punimet dhe studimet e publikuara nga prof. Shefik Osmani, në buletine të ndryshme shkencore të Institutit të Studimeve Pedagogjike ose jo. Të tillë mund të përmendim këtu buletinet: “Probleme të shkollës tetëvjeçare”, “Gjuha shqipe dhe letërsia në shkollë”, “Kultura fizike dhe sporti” etj. Një pasuri interesante dhe më vete përbëjnë mbi 62 “zërat”, që hartoi e u botuan, lidhur me çështje të arsimit tonë kombëtar, për ngjarje dhe figura të shquara  tij, në “Fjalorin Enciklopedik Shqiptar”, botuar më 1985 dhe ribotuar në vitet e fundit.

Për disa vite radhazi, prof. Shefik Osmani ishte edhe në redaksinë e revistës shkencore e kulturore “Univers”, botim i Institutit të Mendimit dhe Qytetërimit Islam, ku publikoi shkrime të vlefshme, nga fusha e arsimit dhe pedagogjisë.

Po t’i shfletosh koleksionet e gjithë atyre botimeve, që përmendëm më lart, aty gjen mjaft artikuj e studime të thelluara të tij, për çështje të mësimdhënies, historisë së arsimit e të mendimit pedagogjik shqiptar, për figura të njohura të arsimit e pedagogjisë etj. Kështu, me mjaft interes janë edhe shkrimet për Pjetër Bogdanin, Pestalocin, Luigj Marlekën e Motrat Qiriazi, të cilëve u kushtoi edhe libra të veçantë. Siç thekson prof. Pajtim Bejtja, në një shkrim kushtuar prof. Shefik Osmanit, një pjesë e artikujve të tij janë botuar si parathënie, hyrje dhe esè, në veprat e autorëve të ndryshëm.

Me inters janë edhe recensionet e shkruara prej prof. Shefik Osmanit, lidhur me temat e disertacioneve, të cilat u shkruan dhe u mbrojtën nga kolegë të Institutit të Studimeve Pedagogjike ose bashkëpunëtorë të jashtëm të tij.

Por, prof. Shefik Osmani nuk kufizohej me shkrimet dhe studimet e tij, vetëm në gazetën e revistat, që përmendëm më lart. Emri i tij u bë i njohur, pothuajse, në të gjitha gazetat e revistat e kohës, si dhe në emisone të radios e televizionit shqiptar. Një pasqyrë të plotë,  të tërë atyre botimeve e shkrimeve të thelluara, gjuhëisht e profesionalisht të larta dhe të bukura, e gjejmë në librin e prof. Njazi Kazazit, ”Në gjurmët e një didakti” (Tiranë,2005). Ato e kanë zanafillën që në vitin 1940  e 1941 dhe vijojnë, qindra pandërprerje, deri në vitin 2010, kur sëmundja e ndau atë përgjithnjë, nga puna dhe pasioni i veçantë për t’i shërbyer, me atdhetarizëm e përkushtim të dalluar profesional, shkollës sonë amtare, Arsimit Kombëtar Shqiptar.

Edhe me këtë skicim të punës dhe veprimtarisë së gjerë të prof.Shefik Osmanit, si redaktor  dhe bashkëpunëtor i shypi arsimor e pedagogjik, por dhe më gjerë, krijojmë bindjen e një personaliteti të shquar të vendit tone. Prandaj kujtimi dhe vepra e tij do të ruhen gjatë dhe do të çmohen e njihen, jo vetëm sot, por edhe nga brezat pasardhës.

Tiranë, 1 mars 2013

 

 

Patricia Lidia: ATDHETARIZMI I ZJARRTË I RASHIT GASHIT

 

Të tjerët për ne

ATDHETARIZMI I ZJARRTË I RASHIT GASHIT

(Patriotismul înflăcărat al poetului Rashit Gashi)

Kosova vjen në gjuhën rumune me kristale të çmuara që sjellin më shumë dritë në shpirtin dhe jetën e njerëzve.


Patricia Lidia

Poezia e Rashit Gashit konstituon një shembull atdhetarizmi të zjarrtë e të pakufishëm. Kjo ndjenjë sublime shpërthen sidomos në momente pengesash, kur atdheu dhe populli i një vendi përjetojnë padrejtësitë dhe skllavërinë e huaj. Sentimenti don të thotë dashuri ndaj atdheut, ndaj vendlindjes, ndaj prindërve, heronjve, gjuhës, kulturës, historisë dhe traditave të një kombi. Vargjet e poetit janë një kushtrim vetëdijësimi dhe klithje revolte kundër pushtuesit. Ato përbëjnë polemika të ashpra kundër okupatorit, por edhe shprehje të ëmbla lirike ku shpërthen entuziazmi dhe solidariteti shqiptar e ndërkombëtar ndaj intervenimit të NATO-s kundër terrorizmit serb në kohën e ish Jugosllavisë.

Poezi tjera u dedikohen fëmijërisë, brigjeve të vendlindjes, dashurive të shkuara, prindërve. Stili i poetit është direkt dhe i thjeshtë, nga zemra në zemër, herë-herë i ashpër. Sintagmat e krijuara duken të skulptuara në bazalt. Figurat stilistike janë të rralla dhe u paraprijnë mesazhit të poezive patriotike dhe humaniste. Diskursi rrëfimtar sjell dëshmi për kalvarin nëpër të cilin ka kaluar vendi i tij. Poezia e Rashit Gashit konstituon një shembull dashurie të pakufsihme për Kosovën natale. Jo për natalitet e kemi fjalën, por për vendlindjen si burim frymëzimi.


Poetika patriotike është art i kompromisit dhe mirëkuptimit. Rashit Gashi nuk është poet i parë shqiptar për të cilin kam shkruar me admirim. Pa marrë parasysh prezencën apo mungesën e metaforave, e çmoj tejmase lirikën e tij sepse shkruan me zërin e zemrës për subjekte përvëlimtare, siç janë lufta, dëshmorët e kombit, mashtrimi, tradhëtia, vëllau i vrarë etj. Në shumicën e poezive dhe vargjeve defilon bota shqiptare. Poeti shfaq shpirtin e ndjenjës së bukur dhe të brishtë të jetës njerëzore. Kështu shprehet Halil Haxhosaj nga Kosova për Ali Berishën, dhe një konsideratë  e këtillë kritike, vlen edhe për autorin e dashurisë së pakufishme ndaj vendlindjes, familjes dhe atdheut. Përmes vargjeve të tij, poeti demaskon krimet e luftës dhe shpreh respekt ndaj patriotizmit të popullit shqiptar. Është një poezi okazionale (e rastit), dedikuar disa momenteve kruciale dhe konkrete të kësaj lufte.

Një shembull përfytyrimesh të qarta na e jep edhe në poezinë Kanë mugulluar rezet e Lirisë, dedikuar Deklaratës Konstitucionale të 2 korrikut për çlirimin e Kosovës dhe Kushtetutës së Kaçanikut të 7 shtatorit 1990. Në vargjet e saj defilon Kosova me shpirtin e saj, durimi e mençuria, aspiratat për paqë e demokraci, guri themeltar i historisë, rezet e diellit që dëbojnë retë, besën e lidhur të burrave, grave dhe fëmijëve të cilët përfaqësojnë stërnipat e Skënderbeut që militojnë për çlirimin e Atdheut. Rashit Gashin ndoshta nuk e njohin sa duhet sivëllezërit e tij, sepse nuk ka patur kohë për të botuar dhjetra vëllime vlerash reale, por neve na duket si një zë i veçantë i lirikës patriotike në Kosovë. Kosova e tij vjen në gjuhën rumune me kristale të çmuara që sjellin më shumë dritë në shpirtin dhe jetën e njerëzve.

Rashit Gashi u lind më 11 korrik 1933 Arllat të Drenicës (Republika e Kosovës). Pas liceut kreu Fakultetin e Shkencave Natyrore (Katedra e Gjeografisë). Veproi si professor në disa lokalitete, ndërkohë duke ushtruar edhe funksionin e zëvendës/drejtorit, kurse më vonë edhe të drejtorit në Han të Elezit dhe Drenas. Vëllimet e vargjeve Rrugët e shtegtimit dhe Mall i pashuar e kanë parë dritën e botimit me rastin e 100 vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë (2012), ndërsa vëllimi i tij Shtigjet e mërgimit, e pa dritën e botimit edhe në gjuhën rumune (Drumurile exilului, Amanda Edit, Bukuresht, 2013). I vetëdijshëm për faktin se shqiptarët dhe rumunët kanë stërgjyshër të përbashkët, poeti e zgjodhi për rikëndim Baki Ymerin, që tashmë, në sajë të kontributeve të panumërta në këtë fushë, e kosniderojmë si ambassador i kulturës kosovare në veri të Danubit.

 

 


Faqe 25 nga 64

Tidningen-Gazeta

Vem är Online?

Kemi 22 vizitorë n'linjë

Besökare

Shikimet e përmbajtjes : 1371006
SocialTwist Tell-a-Friend

Newsflash

Sokol DEMAKU

NË GÖTEBORG TË SUEDISË U MBAJT FESTIVALI I RADIOVE LOKALE MË TITULL

"NÄRRADIOGALA"

Mbrëmjen e të ejtës së fundit të muajt janar në Göteborg të Suedisë u mbajt festivali i radiove lokale nga Västragötalän. Në këtë fesitval u paraqitë edhe e vetmja radio lokale shqiptare nga qyteti Borås i Suedisë me një prezentim të shkurtës të puenës së redaksisë së saj, si dhe një prezentim të gjuhës, kulturës dhe traditës shqiptare.


Festivali u mabjt në sallën e njohur për mbrëmje të tilla në qyetin Göteborg ”Valands festvåning”.

 

Në këtë festival të organizuar nga Shoqata e radiove lokale me emrin ”Radiotorget” dhe në bashkëpunim me ”Studiefrämjandet”nga qyteti Göteborg, pastaj ”Västra Götalandsregionen Konst- och kulturutveckling” nga Göteborg dhe 26 Radiot lokale ku në mesin e tyre është anëtare edhe Radio dituria, e cila është mjaft aktive në të gjitha aktivitet që organizohen nga ”Radio torget” këtu në regjionin përendimor të Suedisë.

Lexo ma...