Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home
Botime të reja


Patricia Lidia: ATDHETARIZMI I ZJARRTË I RASHIT GASHIT

 

Të tjerët për ne

ATDHETARIZMI I ZJARRTË I RASHIT GASHIT

(Patriotismul înflăcărat al poetului Rashit Gashi)

Kosova vjen në gjuhën rumune me kristale të çmuara që sjellin më shumë dritë në shpirtin dhe jetën e njerëzve.


Patricia Lidia

Poezia e Rashit Gashit konstituon një shembull atdhetarizmi të zjarrtë e të pakufishëm. Kjo ndjenjë sublime shpërthen sidomos në momente pengesash, kur atdheu dhe populli i një vendi përjetojnë padrejtësitë dhe skllavërinë e huaj. Sentimenti don të thotë dashuri ndaj atdheut, ndaj vendlindjes, ndaj prindërve, heronjve, gjuhës, kulturës, historisë dhe traditave të një kombi. Vargjet e poetit janë një kushtrim vetëdijësimi dhe klithje revolte kundër pushtuesit. Ato përbëjnë polemika të ashpra kundër okupatorit, por edhe shprehje të ëmbla lirike ku shpërthen entuziazmi dhe solidariteti shqiptar e ndërkombëtar ndaj intervenimit të NATO-s kundër terrorizmit serb në kohën e ish Jugosllavisë.

Poezi tjera u dedikohen fëmijërisë, brigjeve të vendlindjes, dashurive të shkuara, prindërve. Stili i poetit është direkt dhe i thjeshtë, nga zemra në zemër, herë-herë i ashpër. Sintagmat e krijuara duken të skulptuara në bazalt. Figurat stilistike janë të rralla dhe u paraprijnë mesazhit të poezive patriotike dhe humaniste. Diskursi rrëfimtar sjell dëshmi për kalvarin nëpër të cilin ka kaluar vendi i tij. Poezia e Rashit Gashit konstituon një shembull dashurie të pakufsihme për Kosovën natale. Jo për natalitet e kemi fjalën, por për vendlindjen si burim frymëzimi.


Poetika patriotike është art i kompromisit dhe mirëkuptimit. Rashit Gashi nuk është poet i parë shqiptar për të cilin kam shkruar me admirim. Pa marrë parasysh prezencën apo mungesën e metaforave, e çmoj tejmase lirikën e tij sepse shkruan me zërin e zemrës për subjekte përvëlimtare, siç janë lufta, dëshmorët e kombit, mashtrimi, tradhëtia, vëllau i vrarë etj. Në shumicën e poezive dhe vargjeve defilon bota shqiptare. Poeti shfaq shpirtin e ndjenjës së bukur dhe të brishtë të jetës njerëzore. Kështu shprehet Halil Haxhosaj nga Kosova për Ali Berishën, dhe një konsideratë  e këtillë kritike, vlen edhe për autorin e dashurisë së pakufishme ndaj vendlindjes, familjes dhe atdheut. Përmes vargjeve të tij, poeti demaskon krimet e luftës dhe shpreh respekt ndaj patriotizmit të popullit shqiptar. Është një poezi okazionale (e rastit), dedikuar disa momenteve kruciale dhe konkrete të kësaj lufte.

Një shembull përfytyrimesh të qarta na e jep edhe në poezinë Kanë mugulluar rezet e Lirisë, dedikuar Deklaratës Konstitucionale të 2 korrikut për çlirimin e Kosovës dhe Kushtetutës së Kaçanikut të 7 shtatorit 1990. Në vargjet e saj defilon Kosova me shpirtin e saj, durimi e mençuria, aspiratat për paqë e demokraci, guri themeltar i historisë, rezet e diellit që dëbojnë retë, besën e lidhur të burrave, grave dhe fëmijëve të cilët përfaqësojnë stërnipat e Skënderbeut që militojnë për çlirimin e Atdheut. Rashit Gashin ndoshta nuk e njohin sa duhet sivëllezërit e tij, sepse nuk ka patur kohë për të botuar dhjetra vëllime vlerash reale, por neve na duket si një zë i veçantë i lirikës patriotike në Kosovë. Kosova e tij vjen në gjuhën rumune me kristale të çmuara që sjellin më shumë dritë në shpirtin dhe jetën e njerëzve.

Rashit Gashi u lind më 11 korrik 1933 Arllat të Drenicës (Republika e Kosovës). Pas liceut kreu Fakultetin e Shkencave Natyrore (Katedra e Gjeografisë). Veproi si professor në disa lokalitete, ndërkohë duke ushtruar edhe funksionin e zëvendës/drejtorit, kurse më vonë edhe të drejtorit në Han të Elezit dhe Drenas. Vëllimet e vargjeve Rrugët e shtegtimit dhe Mall i pashuar e kanë parë dritën e botimit me rastin e 100 vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë (2012), ndërsa vëllimi i tij Shtigjet e mërgimit, e pa dritën e botimit edhe në gjuhën rumune (Drumurile exilului, Amanda Edit, Bukuresht, 2013). I vetëdijshëm për faktin se shqiptarët dhe rumunët kanë stërgjyshër të përbashkët, poeti e zgjodhi për rikëndim Baki Ymerin, që tashmë, në sajë të kontributeve të panumërta në këtë fushë, e kosniderojmë si ambassador i kulturës kosovare në veri të Danubit.

 

 

Kadri Tarelli: NJË TJETËR I DASHURUAR ME “BUKURINË E SHPIRTIT SUEDEZ”

 

Kadri Tarelli

NJË TJETËR I DASHURUAR ME “BUKURINË E SHPIRTIT SUEDEZ”

Murat Gecaj

E çuditëshme kjo bota suedeze. Kushdo nga ne, që shkel këtë tokë të bekuar, dashurohet me të dhe me njerëzit e saj, pavarësisht se është mjaft larg Shqipërisë dhe me klimë tepër të ashpër. Mund të ketë edhe të tjerë shkrimtarë shqiptarë, që e kanë prekur e ndjerë magjinë e këtij vendi. Me sa di unë, ishte Konica i pari e më pas Vedat Kokona, që këtu e 80 ose 90 vjet të shkuar, që mbetën peng të adhurimit për këtë vend e këtë popull, dhe shkruan. Nuk habitem që historia përsëritet edhe në ditët tona, pasi para dy vjetësh ishte atje shkrimtari Viron Kona, i cili vetëm tri dit qëndroi në Suedi dhe shkroi librin “Bukuri Suedeze”, duke na e sjellë të gjallë mjedisin suedez. Dhe ja, tani edhe profesor Murat Gecaj, një tjetër publicist e studiues shqiptar, që bie në prehërin e “dashurisë suedeze”. Pak, shumë pak qendroi edhe ai, gjithashtu vetëm katër ditë dhe tani po boton librin “Me zemër në vendlindje…” (Shënime e mbresa, nga Suedia), me dëshirën për  të përcjellë te ne ndjesitë e rralla, të përjetuara në këtë vend të bukur, duke mos harruar për asnjë çast vendin e tij, Tiranën e Shqipërinë, por dhe Prishtinën e Kosovën.

Sa herë që ndodhem në Tiranë dhe më jepët rasti të takohem me profesorin, vete nga vete fjala, e biseda vërtitet te ndodhitë në Suedi, duke na sjellë në kujtesë edhe grimca të bukura, që na e lezetojnë kafen dhe muhabetin. Në fakt, pothuajse të gjitha janë thënë, pasi autori ka qënë i pakursyer në shkrime, të cilat kanë nisur qëkurse morri ftesën dhe preu biletën e udhëtimit, bashkë me kolegët e tjerë. Por nuk i shqiten nga mendja mikpritja dhe takimet e shumta me suedezët, si nikoqirët e shtëpisë, njëkohësisht edhe me shqiptarët mërgimtarë, që jetojnë e punojnë prej vitesh në Suedi. Është një meritë e çmuar e këtij kolegu e miku, që mban shënime të hollësishme gjatë udhëtimeve, ose i ruan ato në “arkivin e kujtesës”, një sekret dhe zakon i gazetarit në terren, që s’duhet t’i shpëtojë asgjë. Është një model pune për t’u pëlqyer e ndjekur, për të pasqyruar pastaj me vërtetësi gjithëçka. Pothuajse të gjitha shkrimet janë publikuar, si në shtypin tonë e atë suedez, shumica në gazetën “Republika”, në revistën “Dituria”, që botohet në Suedi, por edhe në internet, si te “Fjala e lirë”, “Prishtina Press”, “Trubuna Shqiptare” e tjerë.

Ajo, që bie në sy, janë fjalët e ngrohta në shkrimet kushtuar takimeve me miqtë e shquar suedezë, me albanologun suedez UImar Kvik dhe mikun e shqiptarëve, Anders Vesaman, pa harruar shkrimtarët e publicistët shqiptarë, duke venë në dukje punët e mira, që ata po kryejnë në dobi të mbajtjes gjallë të shqiptarizmës. Një vend të veçantë zenë shkrimet kushtuar takimit në shkollën e Fjardingskolan të qytetit Boras, duke përmendur me respekt të veçantë emrin e drejtorit të saj, Per Kittsen, por dhe Sokol Demakun, mësuesin, gazetarin, shkrimtarin, poetin dhe drejtuesin e revistës “Dituria” dhe të radios lokale në gjuhën shqipe në qytetin Boras.

Në çdo shkrim të këtij libri, secili nga ne, gjen gjëra vërtet të dobishme, që na venë në mendime dhe në “siklet”, pasi në mjedisin tonë ndjejmë boshllëk në mentalitet e ca më shumë në veprim. Mesazhet përcillen thjesht, pa sforcim, pa fjalë të mëdha, në mënyrë të qetë e të urtë, sepse edhe stili i të shkruarit është në formën e një tregimi të një vëzhguesi të mençur, që qëmton me kujdes. Në vend të përsëritjes, që kurdoherë bëhet e bezdisëshme, po bëj pyetje, që vetiu mund e duhet të bëjë secili nga ne: Ç’ ndjejmë ne shqiptarët, po të shikojmë në bibliotekën e qytetit prindër me gjithë fëmijën e vogël në karrocë, siç ndodh në Suedi ? Kështu mund të vazhdojmë më tej: “A mundet, vallë, të përfitojmë nga një shembull kaq i bukur !? Deshira jonë: pse jo, ç’na mungon!?

Mësimi nuk është për të tjerët, siç jemi mësuar t’u japim mend të tjerëve, po për ne, përfshirë të gjitha moshat, duke u ndalur sidomos te të rinjtë, pa përjashtuar gjyshen apo gjyshin. Këtu edhe ne mund të mburremi se kemi shembuj të bukur, siç bën gjysh Murati me mbesën e tij Dorelën, pasqyruar aq me vërtetësi tek libri “Dorela”. Sa mirë do të ishte të vepronin të gjithë gjyshrit kështu!!

Mbase, shkakton të qeshura ndodhia me çelësin e hotelit në Boras, siç qeshëm edhe ne, kur e dëgjuam për herë të parë në bisedë duke pirë kafe. Në fillim, mund të qeshim, por duke e shtyrë më tej mendimin, dallojmë atë hop të zhvillimit të shpejtë të Suedisë, që është për t’u patur zili. Do donim ta kishim edhe ne, që të bëhemi si ata. Mund ta kemi, po gjërat e mira s’vijnë vetiu. Meqë m’u kujtua kafeja, cilido nga ne s’do të habitej, e më shumë do t’i prishej qejfi, se nuk e piu atë të uruar kafe, pasi kishte kaluar ora tetë e mbrëmjes dhe lokali u mbyll. Si mendoni, se ne do ta kalojmë në heshtje dhe nuk do të protestojmë me zë të lartë, duke sharë me rrënjë e degë!!?

Kur dëgjojmë e lexojmë të tilla ndodhi e grimca jete nga modeli suedez, mrekullohemi nga “fanatizmi” i atij populli, i cili zbaton rregullin dhe ligjin. Kështu, duke lexuar librin, të shtyrë nga dëshira për të ndrequr diçka, përsëri mund t’i bëjmë pyetje vetes: Po ne, a mund t’i zbatojmë? A kemi dhe ndjejmë përgjegjësi qytetarie? Përgjigjen mos e kërkojmë tek të tjerët, atë e gjejmë përsëri brenda vetes: “Mund ta ëndërojmë, po vështirë ta besojmë, kur ndeshemi për dit me realitetin tonë”!.

Në këtë libër dhe nëpërmjet pjesëve të tij, megjithëse me kohën e paktë të qendrimit atje, prof.Gecaj përpiqet të na sjellë në mënyrë kronologjike një pjesë fare të vogël të jetës suedeze, përfshirë këtu edhe të atyre mijëra shqiptarëve, emigrantë në Suedi. Pikërisht për këto, mund ta vlerësojmë edhe si një libër historik, një vlerë më shumë, pasi ka data, vende dhe shumë emra, ku autori është i pakursyer. Po ç’mund të bëjë ndryshe? Si mund të mos përmenden suedezët miqtë e Shqipërisë, poetët, shkrimtarët, gazetarët, artistë, mësuesit, e më pastaj edhe organizatorët dhe veprimtarët e shumtë. Si mund të lerë ata shqiptarë që, krahas punës për të mbijetuar, duke gjetur edhe dashamirësinë dhe  mbështetjen e mikptitësve, mundohen të bëhen pjesë e jetës dhe kulturës së vendit, duke luftuar për të ruajtur e zhvilluar gjuhën, kulturën dhe traditat e vendlindjes. Modeli i veprimit i inteligjencës shqipatre në Suedi është për t’u përgëzuar e përkrahur. Këto gjëra në vetvete përbëjnë vlerë e që duhen thënë, sepse nuk është e lehtë për “gurin e shkulur nga vendi i vet”, që sytë dhe zemrën e ka në vendlindje.

Pas leximit të këtij libri, vetiu lind mendimi se, nuk është pak të fiksosh kohën dhe ndjesitë e mallit, në shkrim e foto dhe t’ua përcjellësh brezave të shqiptarëve kudo që jetojnë e sidomos mërgimtarëve. Ky është synimi dhe përkushtimi i autorit si qytetar e atdhetar, të cilin e gjejmë në të gjitha fletët. Për këtë gjë, z. Gecaj meriton fjalët më të mira, falënderim, përshëndetje dhe një mirënjohje të madhe, aq më shumë për mesazhet njerëzore, të cilat i qendis aq natyrshëm.

Më vjen mirë, që një libri i ri i shtohet “bukurisë së shpirtit suedez”, krahas dy librave të kolegut e mikut tonë të përbashkët, Viron Kona, duke na e sjellë atë aq afër, sa mund ta ëndërojmë dhe ta prekim.

Kadri Tarelli

Durrës, dhjetor 2012

 

 

Vangjush Saro: Shënime për poetin lirik Qazim Shehu

Vangjush Saro

Shënime për poetin lirik Qazim Shehu

Duke ndjekur me interes disa nga ciklet e botuara së fundi, duke vështruar rrugën poetike nëpër të cilën poeti Qazim Shehu ka ardhur deri këtu, mund të them se ai është ende duke ngjitur të përpjetën e mundimshme të artit, për të përcjellë prej andej gjithë përvojën jetësore dhe përjetimet poetike që aq shumë e trazojnë. Qazim Shehu është një poet lirik. Në vjershat  e tij, jo rrallëherë gjen motive e fabula të vështira, rrëfime brengosëse e meditime të serta; por gjithsesi, të gjitha këto të para në një drite tejet realiste. Dashuria dhe kujtimet e saj, jo gjithmonë të këndshme, bëjnë kaq shumë vend në botën e tij poetike. “Këtu ndoqa një shamibardhë,/ Që hapej e mbyllej,/ Xixëllonjë.” (Përroit në shelgjishte) Gjithaq zënë vend në shpirtin e trazuar të poetit edhe ndijesitë e lodhshme të jetës së përditshme. “Dhe gjithë këto ngarkesa të ditës,/ Këto nerva pafund,/ Për çfarë të etiketuan tinëz,/ Vagabondët e paturp.” (Zënka)

Si gjithë poetët lirikë, Qazim Shehu e sjell vazhdimisht në vjershat e tij natyrën. Ajo ka shumë vend në krejt botën e tij plot meditime e vuajtje gjithfarë, sepse në natyrë gjejmë më pak deformime. Peizazhet e vjershave të tij, janë vizatuar me shije. “Pranë lumit në shelgjishte/ Barin vështroj,/ Guacka fjalësh të buta,/ Hedh mbi ujë.” (Përroit në shelgjishte) Një model tjetër perfekt të peisazhit poetik, e gjejmë te poezia Ylberi”: “Me një hark të stërmadh u shfaq ai,/ Duke fshehur nisjen në ardhje,/ Mbështeti mbi lumë buzët e tij,/ Sikur donte t`i pinte plagët.”

Përgjithësisht, në poezinë Qazim Shehut nuk ka sforcim. Ai është nga ata poetë që  nuk shtiren, nuk bëjnë poza. Kur pamjet e jetës dreqosen dhe flugeri parashikon kohë të keqe, ai e gjen veten sakaq brenda sarkazmës. Në çaste lodhjeje, vargjet e tij bëhen edhe më të përkorë; ai i përzgjedh me kujdes elementet stilistikë që mund të përcjellin më mirë mesazhin e tij. (“Lartësitë” “Ngjizje”) Shpesh poeti nuk e përmban dot vërtikun e ndjenjave. Në këso raste, ai parapëlqen poezinë-polemikë. (Njeriu pyll) Poeti, si gjithë krijuesit profesionistë të artit, shpesh bie në dëshpërim. Mërzitet. “Duke përcjellë kohën si një njeri,/ Që ikën e s`vjen më,/ Në duar mbart një trishtim të ri,/ Që as s`e zhbëj, as e lë.” (Duke përcjellë kohën)

Gjendja shqirtërore e krijuesve është një rebus. Dhe nuk ka asgjë të re nëse pohojmë (me njëlloj dhimbjeje) që mjedisi nuk është fort inkurajues për shkrimtarë dhe poetë të cilët s’dinë ta “shesin” artin e tyre përmes shtirjes dhe kërkimeve gjoja “të kohës”. Qazim Shehu nuk flet me fjalë të zgjedhura. Ai është një nga ata që nuk vishen trendi dhe në mënyrë të tillë që të duket modern. Ai nuk kërkon miqësi me zor atje ku kanë në dorë të të japin një çmim apo të të lëvdojnë, të të dekorojnë, të të fusin në lista snobësh e provincialësh, ku di ç’tjetër. Ai thjesht është një poet. Kjo i mjafton. Më vjen ndërmend një copëz nga filmi “Postieri” (Il postino) i Majkëll Redford, që hedh dritë mbi një fragment të jetës së poetit të njohur Pablo Neruda. Poeti i shpjegon personazhit kryesor të filmit se ç’është metafora. Dhe ky njeri i thjeshtë por gjithë virtyte, e dëgjon duke ia përpirë fjalët një e nga një...

Unë e di që jo çdokush mund ta kuptojë poezinë. Unë e pranoj që përgjithësisht letërsia shkon te pjesa më e kënduar dhe më e përkëdhelur e shoqërisë. Por kaq sa jemi larguar ne sot nga lexuesit, kur shumë e shumë shkrues nuk i njeh askush dhe kur shitjet tregojnë për një zgrip të letërsisë, veçmas të poezisë, këtu e vlen të qëndrojmë. E pra, poezia e Qazim Shehut është ndër ato që shkojnë kundër rymës. Ai beson te lexuesi, i dhimbsen raportet me të. Ai e grish lexuesin, cilido qoftë ai dhe kultura e tij. Kjo është një nga meritat, por tek e fundit edhe destinacioni i tij artistik. Ashtu si me të drejtë ka vënë në dukje edhe Sejdi Berisha, “ai, sikur ka dëshirë që çdo udhëtari të vonë, që ka humbur rrugën, të ia joshë dëshirën dhe vullnetin për mikpritje, për dashamirësi, që askush të mos digjet në “perandorinë” e errësirës, por bile, së paku me shikim ta shijojë lumturinë.” E ndërkaq, poeti e di shumë mirë se në këto rafshe ka humbella dhe pragje gjithfarë; ai është gjithnjë i ndërgjegjshëm për vështirësitë: “Një fjalë rend për t`u bërë poezi,/ Ngaqë s`bëhet, zhduket./ Kërkoj hijen e saj në ndjesi,/ Si vesën te lulet.” (Hije)

Në tërësinë e tyre, poezitë e Qazim Shehut, janë fluide e të derdhura, (sikundër kam thënë para do kohësh në sallat dhe botimet e Akademisë “Fjala e lirë”); por në të njëjtën kohë, janë edhe të përmbyllura nga pikëpamja gjuhësore dhe estetike. Ai nuk fal asnjë pasiguri dhe lëkundje drejtshkrimore, ai e nderon galaktikën e rregullave dhe parimeve artistike gjer në detajin më të parëndësishëm. Në këtë vështrim, ai është njëlloj stoiku, poet i shkollës “së vjetër”, që do të thotë se nuk iu qaset manierave eksperimentuese, jo pse i paragjykon, por ngase ka gjetur veten në këtë stil e në këto aroma, që të kujtojnë nganjëherë Zef Seremben, Lasgush Poradecin, pse jo edhe Jorgo Bllacin, Vangjush Zikon, Dhori Qirjazin, etj.

Përherë në dallgët e tij, në ngastrat e tij, në qetësinë dhe trazimin e tij, Qazim Shehu është një nga poetët tanë interesantë, përherë në lulëzim lirik.

 

VIRON KONA: FLLADE TË NGROHTA ATDHEDASHURIE E MIQËSIE, SHQIPTARE-SUEDEZE..

 

FLLADE TË NGROHTA ATDHEDASHURIE E MIQËSIE, SHQIPTARE-SUEDEZE..

(Libri i ri i prof. Murat Gecaj, “Me zemër në vendlindje”)

Nga: VIRON KONA, shkrimtar e publicist

inspektor në Ministrinë e Arsimit dhe Shkencës-Tiranë


Nga e majta: V.Kona e M.Gecaj (Tiranë, shkurt, 2013)

Vizitat në një vend mik, janë gjithnjë mbresëlënëse dhe cilido vizitor e ndjen detyrim që të shprehet për to, në mënyrën e tij, për gjithçka që sheh, për njerëzit që takon e për mjedisin. Ndërsa, më pas, si pa kuptuar, nis e “zhytet” në jetën dhe botën e atij vendi, më saktë të njerëzve që jetojnë, punojnë dhe  e zhvillojnë veprimtarinë e tyre atje.

Prof. Murat Gecaj, duke qenë i ftuar nga Qendra Kulturore Shqiptare  “Migjeni” në Boras të Suedisë, në festimet e 5-vjetorit të krijimit të revistës  “Dituria” dhe të 4-vjetorit të radios “Dituria”, është nxitur të shprehet ndjeshëm, me respekt  dhe me shumë dashuri, për ato festime dhe për aureolën, që i ka shoqëruar ato, në Shqipëri dhe në Suedi. Kur i lexon, varg njëri pas tjetrit, shkrimet e librit të krijojnë përshtypjen e një buqete me lule të shumëllojshme dhe  të freskëta, të lidhura me “fjongon” e miqësisë shqiptare – suedeze. Ato u dhurohen dhjetëra mijëra bashkëkombësve shqiptarë me banim në Suedi, por dhe mikpritësve suedezë, këtij populli me ndjeshmëri të lartë njerëzore, që iu gjendën pranë vëllezërve tanë nga Kosova, në ditët e tyre më të vështira, kur mbi ta veproi me egërsinë më të madhe gjenocidi  serb.

Në shkrimet e këtij libri, pasqyrohen dhe  vlerësohen dukuri, episode dhe ngjarje, veprimtari miqësore shqiptare - suedeze dhe ndjenja atdhedashurie, për vendlindjen Kosovë dhe Shqipërinë. Por shprehen edhe meditime rreth asaj çfarë prof.Gecaj ka përjetuar e ka ndjerë në ato ditë të qëndrimit dhe të vizitave në Suedinë mike. Gjithçka është parë dhe shkruar nga këndvështrimi i një publicisti të sprovuar, që nuk lë t`i shpëtojë gjë; që vlerëson, studion, analizon, shprehet me fjalën e sinqertë dhe mendimin e pastër e të çiltër dhe, e plotëson këtë, më tej, me imagjinatën krijuese. Me këtë libër,  mendoj se autori ia arrin t`i shprehë natyrshëm  mbresat dhe emocionet, që provoi në ato ditë të shënuara, por edhe t`i përjetojë dukuritë dhe ngjarjet me ndjenjën e thellë të atdhetarizmit, t`i vlerësojë ato si ngjarje të rëndësishme historike  dhe me theks njerëzor.

Me penën e artë të publicistit, autori gjen rastin të shprehet bindshëm, argumentues dhe bukur për Suedinë e zhvilluar dhe të përparuar, ndër shtetet dhe kombet europianë. Njëherazi, shkruan me një gjuhë zemre të ngrohtë edhe për ato vlera thellësisht njerëzore, që e shquajnë popullin suedez,  dashurues  të shpirtit të bukur e të lirë të njeriut.

Cilido lexues i vëmendshëm vëren  se ngjarjet, episodet, shënimet, përshtypjet, skicat, reportazhet dhe e tërë ngrehina publicistike e paraqitur mjeshtërisht në faqet e librit, ka një bosht, rrezaton një subjekt: jetën e suedezëve dhe të shqiptarëve me banim në Suedi; jetën aktuale, marrëdhëniet e natyrshme dhe tepër njerëzore e miqësore të krijuara mes tyre, për një ardhmëri të sigurt, për fëmijët, familjet dhe vazhdimësinë e jetës. Libri pikëzon dhe veçon episode dhe ngjarje, portretizon tipa dhe karaktere  njerëzish,  shqiptarë dhe suedezë, të moshave dhe profesioneve të ndryshme; vë në dukje dhe vlerëson e gjithçka  e bën në mënyrë tepër shprehëse, figurative dhe emocionuese.


Boras-Suedi (14 prill 2012). Nga e majta(lart): V.Kona, B.Latifi, M.Gecaj, P.Ketissen, S.Demaku; (poshtë, nga e majta): K.Hoxha e K.Gurmani

Libri nisë me lajmin e udhëtimit për në Suedi, nëpërmjet ftesës së veçantë të Qendrës Kulturore Shqiptare “Migjeni” në Boras; me udhëtimin ajror drejt Veriut të Europës, në vendin e dikurshëm të vikingëve, kurse sot të suedezëve të zhvilluar, të përparuar dhe shpirtmirë, me botë të pasur njerëzore. Vijon libri me shkrime për brendinë e festimeve të  5-vjetorit të revistës “Dituria” dhe të 4-vjetorit të radios “Dituria”; me përqafime të ngrohta dhe të përmallshme mes vëllezërish dhe miqësh; me bashkëbisedime mbresëlënëse dhe fjalë të zjarrta, të mbajtura në kuvendin  e njerëzve të kulturës. Ndërsa shohim më tej fotografi të panumërta dhe autografe librash, me shprehje ndjenjash të respektit vëllazëror e miqësor…

E, në vazhdim, pasqyrohen vizitat në Borasin e njohur për tekstilin, për veçoritë dhe karakteristikat qytetare perëndimore të tij; për historinë dhe kulturën, për njerëzit e mirë, të dashur, të ditur dhe  mikpritës; për bukuritë dhe pastërtinë e mjedisit; kujdesin ndaj kulturës, traditës, librit, veprave të artit; respektin për vlerat njerëzore kudo, ku ato shfaqen dhe plot shembuj të tjerë, që përfaqësojnë, konfigurojnë  e paraqesin në mënyrë bindëse një qytet europian, me përmasa dhe  parametra modernë.

Shkrimet e librit, shprehin ngrohtësisht e mjaft bukur edhe vizitën në Goteborg, qytet i dytë i Suedisë për nga madhësia, i quajtur ndryshe dhe “Londra e vogël” ose “Amsterdam i ri”; vijojnë me përshkrimet mbresëlënëse të vizitave  dhe shëtitjeve në atë qytet-port, me histori dhe mjedise interesante e befasuese për cilindo vizitor. Libri ndalet në portretizimin e karaktereve njerëzorë, tregimin e ngjarjeve të llojllojshme, duke pasqyruar thellësinë e ndjenjave të atdhedashurisë së shqiptarëve, të cilët kanë gjetur strehë të ngrohtë dhe të sigurt në Suedinë mike, por që vazhdimisht mendjet dhe rrahjet e zemrave të tyre, përhapin në hapësirë fllade malli dhe dashurie të zjarrtë për vendlindjen e shtrenjtë, Kosovën dhe Shqipërinë.


Kopertinat e librit të ri

Prof. Murat Gecaj, si edhe në shkrime të tjerë të tij, zhvillon dhe vlerëson ngjarjet nisur nga ideja se, ajo që e bën të bukur dhe mbresëlënës një vend, një qytet, një shtet, një popull, është vlera shpirtërore e njeriut, sesi ai paraqitet në veprimtarinë e jetës së përditshme, çfarë qëndrimi mban  ndaj të resë, përparimtares; sesi ai ndërton “urat” e bashkëpunimit me popuj të tjerë, si nderon dhe respekton civilizimin dhe qytetërimin. Dëshiroj të theksoj me bindje të plotë, si bashkudhëtar dhe dëshmitar  i mjaft episodeve dhe ngjarjeve të përshkruara në këtë libër, që Suedia dhe banorët e saj, qofshin vendës, shqiptarë ose të ardhur nga kombe të tjerë, e manifestojnë cilësisht shkëlqyeshëm qytetarinë, mirësinë dhe dashurinë njerëzore.

Autori e respekton Suedinë dhe suedezët si komb, duke vënë në dukje se ata   i kanë  dhënë botës dhe njerëzimit personalitete të mëdhenj historikë dhe të të gjitha fushave: politikës, kulturës, shkencës,  artit, letërsisë. Por, ndërkohë, ky vend dhe ky popull emeton stuhishëm dhe me rrezatim gjithëpërfshirës, energji të pamata njerëzore, ashtu si dielli jetëdhënës shpërndan kudo, pa kursim, pa hatër dhe anësi, rrezet e tija të ngrohta, kusht kryesor  për ekzistencën e njeriut në planetin, ku ne  jetojmë.

Nëpër  faqet e librit kalojnë emra njerëzish të moshave e profesioneve të ndryshme, shqiptarë e suedezë, fëmijë, nxënës shkollash, mësues e mërgimtarë të thjeshtë, personalitete të artit e kulturës, miq dhe dashamirës të Shqipërisë e Kosovës, autoritete vendëse, gazetarë, shkrimtarë, artistë, studiues… Emrat e tyre bëhen të njohur nga autori me respekt e dashuri, ata portretizohen dhe paraqiten bukur me të veçantat e tyre, me vlerat dhe me mesazhet që përcjellin, nëpërmjet tregimeve, ndodhive, bashkëbisedave të ngrohta e të sinqerta. Nga njëra faqe në tjetrën, lexuesi miqësohet  me ta, si me miq që ka mall e dëshirë t`i takojë e t`i njohë më nga afër.

E bënë tërheqës librin, fakti se ai është  shkruar me një gjuhë të pastër letrare e drejtshkrimore, me larmi, ngjyrime e nuanca emocionale, me stil tërheqës e origjinal. Gjithashtu, e bën edhe më të plotë librin, pajisja me fotografi njerëzish, vendesh, peisazhesh dhe pamjesh, nga vizitat në  Suedinë  e bukur.

Kam bindjen  se, cilido që do ta lexojë këtë libër, jo vetëm do të marrë një informacion të pasur dhe të plotë për popullin suedez dhe shqiptarët me banim në Suedi, por edhe do të krijojë përshtypje, të atij lloji,  që të mbeten të ngulitura thellë në kujtesë dhe që pasohen me shfaqjen e  emocioneve, për çdo faqe dhe  shkrim të librit.

Një hyrje libri, ka për detyrë të japë natyrshëm një informacion, por edhe të nxisë dëshirën dhe kureshtjen e lexuesit për atë që, libri, përfaqëson, paraqet dhe trajton, për mesazhet që  përcjell dhe mënyrën, sesi i shprehë ato. Gjithësesi, sado pasqyruese që të jetë një hyrje, ajo nuk mundet kurrsesi të bëhet zëdhënëse e plotë dhe shteruese  e mesazheve, emocioneve dhe bukurive të një vepre të ndjerë publicistike. Do të jetë vetë lexuesi, ai që do ta bëjë vlerësimin. Por dëshiroj të nënvizoj me bindje se, te faqet e këtij libri, rrahin si krahë pëllumbash në fluturim, fllade të ngrohta atdhedashurie e miqësie, të çiltëra, transparente dhe të sinqerta, të atilla, që mund t`i krijojnë vetëm zemrat  e bukura.

Tiranë, shkurt 2013

 

 

Kurtesh Devaja: Deri te Molla e Kuqe

 

Deri te Molla e Kuqe


Kurtesh Devaja

"Kur të rriteni dhe të shtoheni ju muhaxhirët e rinj, mos i lini trojet tona të Toplicës, se ato janë tokat e të parëve dhe kthehuni atje së paku t’i vizitoni varret dhe themelet e shtëpive të djegura e të bëra shkrumb e hi”. (Amaneti i muhaxhirëve të Toplicës). Problemet historike në jetën tonë kombëtare dhe shtetërore janë prezente në vazhdimësi. Këto probleme datojnë qysh herët, dhe ato kanë ndikuar në të gjitha proceset e zhvillimit të përgjithshëm shoqëror e kombëtar. Brezat e lindur dhe të rritur në vitet që po jetojmë, të ndarë politikisht me kufij shtetesh, të vendosur nëpër tokat shqiptare me vendimet e Traktatit të Shën Stefanit, Kongresit të Berlinit dhe Konferencës së Londrës, e quajnë të pakuptimtë mosangazhimin e duhur të politikës mbarëkombëtare për t’i korrigjuar padrejtësitë dhe gabimet historike që shqiptarëve iu imponuan gjatë shekujve. Nuk mund të them se është faji i brezave më të vonshëm, pse nuk e kemi ditur këtë, por do të mbetemi fajtorë nëse nuk e mësojmë sot drejt këtë padrejtësi që iu bë shqiptarëve gjatë shekujve të fundit. Sepse deri tash këto padrejtësi në librat e historisë e të gjeografisë i mësuam mbrapsht, ashtu siç na servuan dhe na mësuan të tjerët.


Por, sa më shumë që tash mësojmë, më shumë e kuptojmë se në ato libra nuk është shkruar drejt e si duhet e vërteta historike për shumëçka nga e kaluara jonë. Kjo u bë nga ata që e shkruan historinë me diktate politike e ideologjike. Por, njëkohësisht, fajtorë edhe më të mëdhenj janë ata që e falsifikuan historinë tonë kombëtare. Brezi ynë i sotëm do ta mbajë fajin nëse brezave që vijnë nuk ua shpjegojmë drejt historinë tonë. Pra, do të mbetemi fajtorë nëse për brezat që vijnë nuk i shkruajmë drejt librat e historisë e të gjeografisë sonë kombëtare.

Duhet të dihet qartë e mirë se shteti shqiptar në vitin 1912 u shpall në kufijtë edhe ashtu të tkurrur politikisht që përfshinte 4 vilajetet shqiptare, në një sipërfaqe prej mbi 90 mijë kilometrash katror. Mirëpo, pavarësisht kësaj, nuk pushoi zaptimi dhe grabitja e tokave shqiptare nga fqinjët, e që është më keq çështja shqiptare dhe këto padrejtësi ndaj kombit tonë vazhduan që nga  Paqja e Budapestit, më 1877, Traktati e Shën Stefanit, deri në Kongresin e Berlinit (1878). Çështja shqiptare u kalua shkarazi, duke u përmendur vetëm aq sa i prekte interesat e njërës, ose të fuqisë tjetër botërore. Ndërsa, Fuqitë e Mëdha kujdeseshin që t’i kënaqnin interesat e fqinjëve të shqiptarëve, duke u dhënë toka shqiptare. Nga e gjithë kjo, përfitime më të mëdha nxori hegjemonizmi serb, i cili gjatë shekujve gjithnjë i zaptonte tokat shqiptare. Prandaj, edhe vendimet që u morën në Kongresin e Berlinit, të cilat ishin shumë të padrejta, e shtuan zemërimin e shqiptarëve kundër Fuqive të Mëdha. Ky pezmatim u ndie dhe u theksua veçanërisht në viset ku ndodhi humbja e territoreve.

Prandaj, edhe plagët e rënda të pashëruara që vazhdimisht dhembin dhe ngacmojnë edhe sot trungun kombëtar, e që quhen Molla e Kuqe, Toplica e Sanxhaku i Nishit, ishin dhe mbeten preokupim i shumë gjeneratave, pasi zaptimi i asaj pjese të territorit shqiptar nga serbët, sot e gjithë ditën mbeten të paqartësuara dhe të pandriçuara sa e si duhet. Sepse, kjo pjesë e historisë së dhimbshme për shqiptarët, me gjithë përpjekjet, asnjëherë nuk u ndriçua drejt, qartë e mirë. Nuk u ndriçua drejt, e të mos them fare gjithë ajo që kishte ndodhur në fund të shekullit XIX dhe në fillim të shekullit XX, në atë pjesë që ishte tokë shqiptare, e që u zaptua nga sllavët. Kjo çështje në vazhdimësi vetëm shkarazi përmendet nëpër disa dokumente historike, apo të autorëve të pakët shqiptarë, por edhe të atyre të huaj. Për më tepër detyrën që duhej ta kryente historia, i mbeti traditës gojore e cila aq sa pati mundësi e kurajë e kultivoi në kujtesën e vet popullore.

Që nga koha kur isha nxënës i shkollës së mesme, por edhe gjatë studimeve, e në veçanti gjatë bisedave të zakonshme, si në tubimet familjare, por edhe në ato më të gjera shoqërore, isha kureshtar të di për historinë e Mollës së Kuqe, që brez pas brezi përcillej nga të moçmit, duke e cilësuar si kufi ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, që nga koha e sundimit të Perandorisë Osmane. Por, asnjëherë nuk e kisha mësuar me saktësi të vërtetën se ku ndodhej kufiri që quhej si Molla e Kuqe. Për Mollën e Kuqe shpesh në opinion dolën edhe spekulime të ndryshme, kinse ajo është joekzistente etj. Nën trysninë e kësaj kureshtjeje dhe i interesuar për të vërtetën, vendosa që t’i qasem me një cikël dokumentari televiziv, që në verën e vitit 2011 u transmetua në 9 episode në televizionin publik, Radio Televizioni i Kosovës, e që u realizua në bashkëpunim me Radio Televizionin  e Preshevës. Kjo ishte një përpjekje që, sado kudo me të dhëna arkivore, biseda me historianë, demografë, etnologë, veprimtarë dhe nëpërmjet deklaratave të dëshmitarëve të gjallë, apo stërnipërve të atyre që e kishin përjetuar kohën e tmerreve dhe gjenocidit serb ndaj shqiptarëve në Sanxhakun e Nishit dhe Toplicës, ta prek këtë temë, e cila meriton më shumë se kaq. Në këtë cikël të dokumentarit u përpoqa që ta shtjelloj sado pak historinë e Mollës së Kuqe, por t’i prek edhe ngjarjet tjera që e kishin sajuar atë periudhë të dhimbshme për kombin tonë.

Nga puna që kam bërë, gjatë realizimit të ciklit të dokumentarit për Sanxhakun e Nishit, Toplicën dhe kufirin “Te Molla e Kuqe”, arrita të gjej shumë fakte historike në retrospektivë, për ato ngjarje lemeritëse që kishin shoqëruar atë periudhë historike. Do ta përmendja një element që hasa në vendet që vizitova, për të mbledhur dhe siguruar materialin, për ta shtjelluar këtë tematikë, vërejta se bashkëbiseduesit vazhdimisht ndjeheshin të trishtuar kur i përmendin ngjarjet që kishin përjetuar stërgjyshërit e tyre gjatë periudhës së dëbimeve në Sanxhakun e Nishit në vitet 1878-1889. Dhimbja dhe pikëllimi i tyre ishte i papërshkruar, për gjithë ata që ende ruajnë me tapitë e tokave dhe pasurive të tyre në Sanxhakun e Nishit e Toplicës, e që sot e kësaj dite, kjo e drejtë u mohohet vazhdimisht nga Serbia.

Fatkeqësisht, të vdekurit nuk mund të kthehen, por me kujtimin e tyre mund ta vazhdojnë praninë e tyre midis nesh. Sepse, ato ngjarje kanë qenë krim kundër shqiptarëve, e për këtë nuk mund të thuhet asgjë. Prandaj, edhe vendosa që në këtë libër të përfshij pjesët më të rëndësishme nga dokumentari im “Lugina e Preshevës, dikur dhe sot”, i transmetuar në vitin 2011 në Radiotelevizionin e Kosovës. Pjesa që ka të bëjë me rrëfimet e ngjarjeve është autentike. I vetëdijshëm për punën e bërë, nuk dua të jem përjashtues për kritika, ose rrëfime tjera që gjërat i ndriçojnë ndryshe, ose pretendojnë se përshkrimet dhe analizat e tyre janë më të sakta, seç i kam paraqitur në këtë libër. Personalisht vetëm do të përfitoja dhe do të më kurajojnë për hulumtime më të hollësishme në këtë lëmi shumë të ndjeshme dhe të dhimbshme për kombin tonë, në përgjithësi.

Por, njëkohësisht, vatrën e ngrohtë të stërgjyshërve tanë në Sanxhakun e Nishit dhe Toplicës e konsideroj se duhet ta ngremë dhe ta mbajmë gjallë si çështje kombëtare dhe të kërkojmë me argumente të fuqishme në të gjitha institucionet ndërkombëtare që të aktualizohet çështja e kthimit të shqiptarëve në trojet e tyre etnike në Toplicë dhe në Sanxhakun e Nishit. Në elaborimin e kësaj çështje shumë të vështirë, por me interes kombëtar dhe shkencor me sugjerimet e veta substanciale dhe me këshillat përmbajtjesore kontribuuan edhe recensentët e këtij libri, historianët e spikatur Prof. dr. Muhamet Mala dhe Prof. dr. Jahja Drançolli dhe veprimtari Reshat Avdiu, për çka u jam shumë mirënjohës. (Parathënie e librit “Te Molla e Kuqe, 1878-2012)”, Faik Konica, Prishtinë, 2012. Zgjodhi B. Y.)

 

 


Faqe 25 nga 63

Tidningen-Gazeta

Vem är Online?

Kemi 29 vizitorë n'linjë

Besökare

Shikimet e përmbajtjes : 1315602
SocialTwist Tell-a-Friend