Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home
Botime të reja


Hysen Ibrahimi: Libër dokumentar për shkollën shqipe në strehimoren Svenshögen, Suedi,

 

Hysen Ibrahimi

DRITË, NGROHTËSI, OPTIMIZËM

Libër dokumentar për shkollën shqipe në strehimoren Svenshögen, Suedi,

1991-1994, i autorit, Prof. Fetah Bahtiri

VEPËR PËR NJË MISION FISNIK


Libri i radhës ”DRITË, NGROHTËSI, OPTIMIZËM, Libër dokumentar për shkollën shqipe në strehimoren Svenshögen, Suedi, 1991-1994”, i autorit Prof. Fetah Bahtiri, është njëra ndër dëshmitë më të fuqishme, me argumente të forta e të bindshme për një realitet dhe veprimtari. Mund të them se ky është libri i parë në Suedi i këtij lloji, i cili dëshmon në mënyrë të detajizuar fillimin e një shkolle shqipe të mësimit plotësues qysh në muajin tetor 1991 dhe mbarëvajtjen e procesit mësimor në strehimoren Svenshögen me refugjatë shqiptarë, Shkolla shqipe kishte filluar me 13 nxënësit e parë, ku autori i jep ata nxënës me emër dhe mbiemër.

Libri është një shembull për një angazhim me përkushtim në shërbim të fëmijëve tanë në mërgim. Ndër të tjera autori na ofron edhe një horizont të ri: atë se si duhet pasqyruar një punë praktike në zhvillimin e mësimit, si duhet të mbahen shënimeve me pedantëri, si në mungesë mund të ”prodhohen” e rregullohen vetë ditarët e punës me nxënës dhe deri te skicat e tjera përcjellëse të cilat kanë qenë të nevojshme për ta realizuar një mision fisnik. I tërë ky material shkollor e dokumentacion pedagogjik shërbeu edhe për disa vende të tjera, ku ndodheshin shqiptarët mërgimtarë nëpër strehimore, për t’u shërbyer me te. Pra, ky dokumentacion pedagogjik ishte i përgatitur dhe ”i prodhuar vetë”, siç shprehet autori i librit, Prof. Fetah Bahtiri.

Ndërkaq, ana tematike, është dëshmi për vlera arsimore, formë, e cila prezenton veprimtari, dashuri dhe ndjenja ndaj mësimit në gjuhën e të parëve tanë. Në libër shfaqet një energji enorme e autorit, që me çdo kusht, të startojë mësimi në gjuhën shqipe, posa ka ardhur në Suedi. Në fillim puna ishte zhvilluar me ndonjë abetare dhe libra të tjerë shkollorë të sjellur nga atdheu, kurse më vonë edhe me një udhëzim, i cili kishte ardhur nga Kosova. Mirëpo, shtrirjen e gjerë të temave në punën me nxënës, autori e ka ideuar dhe zgjëruara me shembuj të motivuar siç ishte vendlindja dhe mërgimi. Kjo, me gjasë, është arritur duke u mbështetur në faktin se autori ka qenë

njohës i mirë e me një përvojë të madhe nga vendlindja për mbarëvajtjen e mësimit me fëmijë. Në libër shihet qartas se autori dhe mësuesit e tjerë bëjnë çdo gjë që fëmijëve t`ua mësojnë lëndët: gjuhë shqipe, dituri natyre e shoqërie, histori, gjeografi matematikë, art figurativ, art muzikor, dhe gjithëçka tjetër që ka të bëjë me çështjen shqiptare.

Autori Prof. Bahtiri, në këtë vepër rrezaton një dashuri të pa masë për nxënësin, për gjuhën, kulturën dhe traditën shqiptare. Kjo vërehet qysh në ballinën e këtij libri. Aty jepet një fotografi e zgjedhur me nxënësit e shkollës, e disa prej tyre me nga dy gishtërinj të ngritur spontanisht (”Viktoria”) shprehinë dashurinë për Fitore. Edhe veshjet e tyre me simbolin e kombit tonë – shqiponjën me dy krenare dhe Flamurit shqiptar, thjesht shprehin të vërtetën se nxënësit e Fetah Bahtirit ishin plotësisht të indoktrinuar me ndjenjën e atdhetarisë.

Duke lexuar këtë libër, në te hasim faktet se si autori nxit imagjinatën me një princip disiplinor, për të krijuar lidhshmëri mes ambientit dhe nxënësit. Shihet edhe metodologjia e suksesshme e një pune kryekëput profesionale pedagogjike.

Libri ”DRITË, NGROHTËSI, OPTIMIZËM”, i autorit Prof. Fetah Bahtiri, për nga vëllimi është modest, por me vlerë të madhe arsimore dhe historike. Përfshin harta, bukur shumë fotografi dhe më shumë dokumente, prej të cilave secila fotografi e secili dokument flet më shumë se njëmijë fjalë, siç janë shprehur moti studjuesit. Të gjitha këto veprës ia japin dimensione argumentuese, faktografike, të cilat do të mbesin vlera të përhershme arsimore në sfondin e krijimtarisë të librave të ngjashme në Suedi, Kosovë dhe më gjerë. Po ashtu, shkalla e lartë e ruajtjes së një arkivi, pastaj pedantëria e evidentimit të nxënësëve, përmes ditarëve, bashkëpunimi me Kryesinë e Lidhjes së Arsimtarëve Shqiptarë ”Naim Frashëri” – Dega në Suedi me në krye Prof. Bedri Pacin, bashkëpunimi me administratën suedeze të strehimores, të dhënat për fshatin Svenshögen dhe dokumente të tjera përcjellëse, kanë mundësuar që autori të ketë ”brum” të mjaftueshëm, për të përpiluar një libër të këtillë dokumentar për shkollën shqipe, të cilin e ka quajtur ”DRITË, NGROHTËSI, OPTIMIZËM, - dokumentar për shkollën shqipe në strehimoren Svenshögen, Suedi, 1991-1994”.

Në këtë libër servohen edhe fakte për veprimtarinë dhe qëndrimin stoik dhe besnik të Prof. Bahtirit për çështjen kombëtare. Në vija të trasha ceken edhe çështje të tjera kyqe të një ambienti të mërgimtarëve tanë, e po ashtu edhe në aspektin e angazhimit politik me bashkatdhetarë shqiptarë, duke ngritur e vlerësuar lart punën dhe angazhimin e secilit bashkëatdhetar, duke përfshirë në libër të gjithë mësuesit vullnetarë të cilët punuan në këtë shkollë, admisnitratën suedeze të strehimores, e cila ia mundësoi punën shkollës shqipe, që u siguroi lokalin dhe të gjitha mjetet e tjera të cilat kanë qenë të nevojshme për një punë normale e funksionale të shkollës. Në mënyrë shumë simpatike dhe të këndshme flitet edhe për një klub futbollistik nga të rinjtë shqiptarë të cilët arritën suksese të dalluara në këtë sport të popullarizuar. Një vend të rëndësishëm e zë edhe drama ”Jeta jonë”, të cilën e përgatitën Rashit Shabani dhe Musa Robelli. Jepet edhe një procesverbal nga Mbledhja e Nëndegës së LDK-së dhe Komisionit lokal të 3 % (Trepërqindëshit) për Svenshögen, ku shihet angazhimi i të gjithë shqiptarëve të kësaj strehimorjeje për ta ndihmuar atdheun, gjithnjë në kontekst me arsimin, shkollën shqipe, e cila, siç shihet edhe nga vetë titulli i veprës: përhap dritë e ngrohtësi, por edhe optimizëm për jetën e të ardhmen e fëmijëve tanë të cilët pa fajin e tyre u ndodhën në një labirint të vështirë jetësor.

Pikërisht, në saje të punës, aftësisë, besnikërisë dhe angazhimit të tij në punë me nxënës, autori vlerësohet dhe ngritet lart nga vetë shoqëria suedeze, deri në atë shkallë sa që Enti Shtetëror për të Huaj në Svenshögen, i ndan ”Diplomë” për punën e tij si mësues i gjuhës amtare. Më vonë, kur u shpërngul në Uddevalla, shumë shpejt u emërua zëvendës/rektor i shkollës së këtij qyteti Ramnerödsskolan.

Në përgjithësi, mund të themi, se libri ”DRITË, NGROHTËSI, OPTIMIZËM”, - Libër dokumentar për shkollën shqipe në strehimoren Svenshögen, Suedi, 1991-1994” është një vepër faktorgrafike dhe dokumentuese për angazhimin vullnetar të mendjeve të ndritura të kombit tonë që vepruan me mençuri e aftësi, pra edhe në strehimoren Svenshögen të Suedisë, për t`i shërbyer kombit e atdheut duke i organizuar shqiptarët në mërgim, duke realizuar mbarëvajtjen e shkollës shqipe dhe duke vepruar edhe në forma të tjera, gjë që autori arrin me sukses ta realizojë synim.

Gjuha e përdorur e autorit, është në nivelin profesional, shumë e kuptueshme dhe në mënyrë të pastër del në sipërfaqe edhe falënderimi ndaj popullit suedez, i cili ndihmoi kaq shumë fëmijët e mërgimtarëve tanë në strehimoren Svenshögen.

Dhe krejt në fund, mund të pohoj se ky libër, sa është dokumentar, po aq është edhe historik, sepse ky do të shërbejë edhe si dëshmi historike për disa raporte të një periudhe të caktuar nga e kaluara jonë përkitazi me çështjen e arsimit dhe qëndrimin tepër tolerues e dashamirës të shtetit suedez. Libri do t`u shërbejë edhe gjeneratave të ardhshme për zbardhjen e gjurmëve shqiptare në Suedi, organizimin dhe angazhimin e tyre në shërbim të atdheut e kombit.

Förslöv/Suedi, Nëntor 2012

 

 

Baki Ymeri: Sa bukur tingëllon gjuha amtare në dhe të huaj

 

Sa bukur tingëllon gjuha amtare në dhe të huaj

(Ismet Hasani, Urti poetike, Amanda Edit, Bukuresht 2012)


Baki Ymeri

Krahas Sadulla Zendeli-Dajës, Sokol Demakut e disa tjerëve, Ismet Hasani është njëri nga shqiptarët më të zellshëm të Suedisë. Autori vjen para opinionit me një vëllim meditimesh personale ku reflektohet mençuria shqiptare dhe ajo suedeze. Librin e tij të parë, Urti poetike, ia kushton familjes, dashamirëve dhe shqiptarëve që digjen për komb e atdhe. Edhepse duket e thjeshtë dhe e kuptueshme, lirika e tij ka vlera kombëtare duke patur parasysh faktin se në gjirin e saj defilojnë fragmente nga filozofia jetës, të gërshetuara me mendime personale dhe popullore. Për kompletimin e librit, në kapitullin e dytë jepet edhe një intervistë interesante që josh kurreshtjen e lexuesve tanë. Edhe sikur mërgimtarëve tanë t'ua kishim ndarë të gjitha pasuritë e botës, edhe sikur t'i kishin njohur të gjitha gjuhët, me të gjitha të fshehtat e artit dhe shkencës, megjithatë do të ishin të mjerë dhe fatzinj pa gjuhën shqipe, sepse vetëm gjuha shqipe për ta është pasuri mirëbërëse, e durueshme, e besueshme, e patundshme dhe armikja e së keqes.

Kështu thekson autori, ndërsa ndjenjat dhe përjetimet e tij për miqtë suedezë dhe bashkëkombësit shqiptarë, që jetojnë e veprojnë në Suedi, i ka shprehur në shkrimet e publikuara në një numër të konsideruar  gazetash e webfaqesh të njohura si Zemra Shqiptare, Dituria, Drini etj. Autori ka privilegjin e madh që të vijë për herë të parë para nesh me librin e tij të parë, ku reflektohen të arriturat e tij intelektuale e kombëtare, me inteligjencën e tij të lartë. Nga ky krijues mësojmë se E vërteta, liria dhe virtyti, janë tri gjëra për të cilat duhet ta duam jetën. Me viertyt nënkuptohën të gjitha vetitë dhe cilësitë e mira që i posedon njeriu. Në krijimet e tia temë dhe motiv është jeta e njeriut e përshkruar me të vërteta: "Kur dëshiroj të zgjërohëm, prej njeriut kaloi të njerëzit, shoqëria, të populli dhe të Kombi shqiptar!" Në jetën njeriut qëndrojnë vetëm dy rrugë: e para të shpie kah  idali, kah qëllimi, kah synimi kah  jeta, e dyta të shpie kah shkatërrimi, humbja - vdekja.


Tjetër rrugë nuk ka, shkruan autori dhe vazhdon: Tri gjëra janë të vështira në jetë: të dëgjosh, të shohësh dhe të heshtësh. Koha është gjëja më e vlefshme për njeriun, prandaj njeriu gjatë jetës së vet nuk ka kohë për të humbur. Ai thotë: veprat vlerësohen në bazë të qëllimit që kanë, por edhe gjykohën e sanksionohen në bazë të pasojave të tyre.

Autori e fshikullon përtacinë, ligësinë dhe hipokrizinë

O zë i ëmbël! Sa bukur tingëllon gjuha amtare të atdhé të huaj! Në qoftë se dëshiron të njohësh e ta duash edhe më shumë atdheun tënd, jeto pak në atdhé të huaj! Mendoj se shetitja në natyrë luan rol kyq në frymëzim, zakonisht kur je vetëm. Unë këtë e shfrytëzoj, nga se në Suedi natyra është terheqëse, ka shumë gjelbërim, lule, livadhe të gjelbërta, liqenj, ku njeriu pushon dhe kur pak ndalet e mendon, disi "i vjen dicka në mendje". Sa i përket relacionit prind - fëmijë: Nuk ka pasuri tjetër më të madhe që i lë trashëgim prindi fëmiut, sesa edukata e mirë. Mirëpo, qëndron edhe tjetra sa u përket fëmijve të tyre: Sa më të mëdhenj e sa më të njohur t'i kemi prindërit, aq më të madhe e kemi përgjegjsinë dhe obligimin që ata mos t'i koritim. Të lumtur më bën e vërteta dhe e drejta.

Prandaj, vazhdon autori, prefroj të thuash vërtetën, edhe kur ajo është në dëmin tënd! Më mundon gënjeshtra, andaj porosis: Mos gënje, edhe nëse nga ajo gënjeshtër ke ndonjë dobi/fitim! Ai që të gënjen, është në gjendje më t'i bërë të gjitha të këqijat. Gënjeshtarët shndrrohen në hipokritë. Në se nuk dini së cilët janë hipokritët dhe cila është hipokrizia, ja unë po ua bëj të ditur. Hipokritët bëjnë punë dhe veprime, që janë edhe më të fshehta se sa gjurma e bubrrecit të zi në rrasë natën e errët! Kjo është e tmerrshme. Dhe né ata i quajmë njerëz. Në botë ekzistojnë vetëm dy lloje njeriu: njeri dhe jonjeri. Ta quash njeriun "shtazë" e ofendon shtazën, nga se atë që e bën njeriu, shtaza nuk do e bënte kurrë.

Ka momente kur del në pah e pavërteta/gënjeshtra se shqiptarët janë “të pandjeshëm”, sipas një ushëpërshkruesi të huaj, apo “armiqtë e vetvetes”. Të parët tanë na kanë porositur të mos merremi me gënjeshtra, edhe atëherë kur gjëja se  gënjeshtra na sjell ndonjë dobi/fitim. Na kanë porositur, poashtu, që të merremi  gjithmonë me të drjetën dhe me të vërtetën, edhe atëherë kur ajo e vërtetë është në dëmin tanë. Gënjeshtra konsiderohet puna dhe vperimi më i keq për njeriun. Edhe duke mos thënë asnjë fjalë, por duke heshtur para gënjeshtrës, gënjejmë. Por gënjeshtra më e madhe është gënjeshtra e heshtur kombëtare e vigane, që përkrah e ndihmon tiraninë, shpifjen, pabarazinë dhe të keqën që mjeron një popull.

Njerëzit që gënjejnë quhen gënjeshtarë. Ai që të gënjen, është në gjendje më t'i bërë të gjitha të këqijat. Duke u marrë gjithmonë me gënjeshtra, gënjeshtarët shndrrohen në hipokritë.  E dini cilët janë hipokritët? Në qoftë se nuk e dini, ja unë po ua shpjegoj: Hipokritë janë ata njerëz të cilët kryejnë punë dhe veprime të cilat janë edhe më të fshehta se gjurma e bubrrecit të zi në rrasë natën e errët! Kjo është vërtetë e tmerrshme! Po si të shihet gjurma e bubrrecit të zi në rrasë natën e errët? Jo, assesi. Po atëherë, si të shihet puna dhe veprimi i hipokritit që janë edhe më të fshehta se gjurma e bubrrecit?! O Zot! Na ndihmo, na mbroj e na ruaj nga gënjeshtarët dhe hipokritët!

BOX


Ismet (Mustafë) Hasani, u lind më 20 mars 1945 në fshatin PacajGjakovës. Katër klasë fillore i kreu në fshatin Sheremet, Tetëvjeçaren në Junik, kurse Shkollën e Mesme Ekonomike e kreu në Gjakovë. Pas kryerjës së shkollës së mesme, punoi si mësues në shkollën fillore në Sheremetaj. Më pas vijoi studimet në Fakultetin Ekonomik në Prishtinë, të cilat i përfundoi në afatin e rregullt, e mëpastaj vijoi Studimet Posdiplomike në Unversitetin e Zagrebit, për të fituar titullin - Magjistër i Shkencave ekonomike. Punoi si profesor i lëndëve ekonomike në Gjimnazin ”Silvira Tomazini” të Mitrovicës dhe në Shkollën për Punëtorë të Kualifikuar në Zveçan, e mëpastaj punoi si ndihmësdrejtor në Shtypshkronjën e Mitrovicës; si inspektor dhe inspektor i Lartë pranë Shërbimit të Kontabilitetit Shoqëror në Mitrovicë; ndihmësdrejtor pranë FPO “Trepça” udhëheqës dhe me përgjegjësi dhe autorizime të veçanta pranë KXMK "Trepça" në Mitrovicë.

Si ekspert për ekonomi e financa Gjykatat e angazhonin në cilësinë e ekspertit gjyqësor, të cilën detyrë e kreu me përkushtim të madh nën betimin e dhënë prej vitit 1972 - 2004. Pas largimit me dhunë nga puna, në vitin 1990-të, regjistroi si veprimtari të pavarur profesionale - Ekspertizat Gjyqësore, kështu që në Kosovë ishte i pari dhe i vetmi ekspert i Përhershëm Gjyqësor me veprimtarinë e autorizuar, të regjistruar e te legjitimuar – licencuar. Kështu, depërtoj me ekspertizat e tija, emri i tij si ekspert në lëminë e ekonomisë dhe te financave u bë i njohur jo vetëm në Kosovë, por edhe jashtë saj. Përmes duarve te tij kanë kaluar mbi  50 mijë lëndë, në të cilat me Aktvendime të gjykatave ka kryer ekspertiza gjyqësore. Lufta e vitit 1999 e gjeti në pjesën veriore të Mitrovicës, ku me familjen e vet jetoi që nga viti 1968.

Si shumë shqiptarë të tjerë, luftën e mbijetoi në Pjesen Veriore të Mitrovicë pas shumë vuajtjesh e maltretimesh, në shkurt të vitit 2000, serbët e larguan me dhunë nga banesa e vet me gjithë familjen dhe fal Zotit dhe gjetshmërisë se bashkëshortës se tij Mejremes, e cila u kacafyt me shkije qe veq kishin hyrë në banesë dhe luftoi sa shtatë burra, dhe kur e pa se s’po zbrapsen, bertiti me klidhje: “M’i sjellni bombat dhe automatikun e ti vrasim këta çetnikë të tërbuar!” Kur dëgjuan këtë klithje shkijet u tërhoqen, por me automatikë e “bërën  shoshë” derën e banesës - për fat të mirë familja shpëtoi. KFOR-i françez as që ka ndërhyrë, por në të kundërtën i dëtyroi ta lirojnë banesën e të kalojnë në Pjesën Jugore,  ku disa vite, me familjen 6 antarëshe brodhen shtëpi me shtëpi si endacakë.

Duke mos mundur me i përballuar një jete të endacakut, u detyrua të largohet nga Mitrovica (ku jetoi mbi 36 vite) dhe në vitin 2004 emigroi në Suedi, ku dhe fitoi të drejtën e Lejeqëndrimit. Në Suedi me vetdëshirë vijoi shkollimin, e mësoi gjuhën suedeze e angleze dhe me preferimin e miqve filloi të merrej me shkrime (poezi, fjalë të urta, tregime, mendime filozofike, mendime të zemrës, aforizma, anekdota, pleqni të odave etj).

 

 

Marius Chelaru: Muzat që derdhin në Kosovë mjaltën e qiejve të fjalës

 

Muzat që derdhin në Kosovë mjaltën e qiejve të fjalës

(Lulzim Tafa, Ekspozitë me ëndrra, Amanda Edit, Bukuresht, 2012)


Poeti posedon një shpirt të florinjtë dhe kosntrukton, herë pas here, figura stilistike dhe shprehje poetike interesante në kuadrin e një game variacionesh të ndryshme që ndërlidhen me opcionin e tij. Ai shkruan me një ndjeshmëri të veçantë për dashurinë, për kujtimet dhe kohët e shkuara, për luftën çlirimtare, për përditshmërinë dhe atdheun e tij. Në vargjet e tij defilojnë muzat shqiptare që të joshin me mjaltën e qiejve të fjalës. Autori kërkon të konferojë universin e krijuar përmes identitetit të plasuar në varg, duke e konfiguruar pa këmbëngulje në të shprehur, dhe pa ndonjë prapavijë patetike, por shpeshherë me nyanca të qëlluara paralajmëruese që mbeten në kujtesë.

Marius Chelaru

Çdo vepër e një shqiptari të shquar që rikëndohet në një gjuhë të huaj, paraqet një festë dhe risi për pasurimin e bibliotekave të sentimenteve tona letrare. Selekcioni i përkthyer me mjeshtëri profesionale nga Baki Ymeri, grupon poemat e Lulzim Tafës në ciklet Ekspozitë me ëndrra, Këngë të tmerrshme, Parodi të zeza, Me vetëveten, dhe, në fund: I kam edhe dy fjalë. Autori na i përkujton trenat e zi të mërgimit me ekspozita ëndrrash. Ballafaqohemi në këtë vëllim, të këtij poeti të talentuar, me një fushë motivesh e tematikash të llojllojshme, që nga ekzili (p.sh. poezia Pagëzimet), një temë e hasur, do të thoja, si pasojë e rrethanave ku arrijnë këta, një subjekt që e trajtojnë më shumë poetë shqiptarë të rikënduar në gjuhën rumune kohëve të fundit, secili duke e trajtuar sipas mënyrës së tij. Ne nuk jemi më/ Njëri vdiq/ Tjetrin e vrau ushtria/ Disa në mërgim.../ Disa i presin trenat e zi/ Disa u bënë nuse mërgimtarësh/ E shkuan me vaje. (Në mungesën tonë). Universi tematik i motiveve të autorit, përfshin qytetin, shiun, të shkuarën, luftën (me armatë ushtarësh të patrembur, plumba për pushtuesin e kështu me rradhë). Shembuj mund të jenë poemat Luftëtari, Kusarët dhe lulëkuqet, Reportazh i luftës së shenjtë etj. Pastaj, konkretisht, konflikti në Kosovë, me poema si Të fuqishmit, Atmosferë lufte...

Përveç kësaj, autori kundron edhe në drejtim të pasqyrës, kah përjetimet personale, sentimentale, dhe shkruan me një ndjeshmëri të veçantë edhe për dashurinë, për kujtimet dhe kohët e shkuara, për luftën çlirimtare, për përditshmërinë dhe atdheun etj. Me të gjitha këto, është vështirë të thuhet nëse kemi një temë apo motiv qëndror, por aftësia e autorit për t’i nusëruar fjalët me fjalë dhe ndjenjat me ndjenja, na shpie më parë në mendimin se kemi të bëjmë me një seleksion briliant nga disa vëllime paraprake, gjë që ndikon që kjo përmbledhje të duket si njëfarë mozaiku i veçantë që josh vëmendjen e lexuesve tanë. Vlen të shënojmë se autori përmend me admirim emra e vende, personazhe legjendare dhe folklorike, objekte dhe subjekte që e ndërlidhin këtë univers magjik që don të thotë Shqipëri/Kosovë: Teuta, Gjergj Elez Alia, Drini, Rozafa, Shkodra, Ulqinji etj., apo çiftelia si instrument popullor i njerëzve të vendit. Por edhe mjeshtëria artistike e Lulzim Tafës, i një fjalori të veçantë, relativisht i pasur, me një „dekor” të larmishëm që përfshin qytetin, përditshmërinë, fushëbetejat,  lashtësinë shqiptare, apo livadhet e Kosovës dhe jo vetëm kaq.

Poeti posedon një shpirt të florinjtë dhe kosntrukton, herë pas here, figura stilistike dhe shprehje poetike interesante në kuadrin e një game variacionesh të ndryshme që ndërlidhen me opcionin e tij. Disa shembuj: „për çdo ditë më thahen/ frytet e imagjinatës”; „e vesha/ dhe çvesha/ lëkurën e lisave”; „harta e dhembjes/ e skalitur mbi buzë”; „trishtimin/ do ta vëmë të gjallë/ në arkivol”; „shtegtarit/.../ do t’ia marrim/ bagazhin e dhembjeve”. Janë, madje, edhe disa shembuj të shkëlqyer që reflektojnë një imagjinatë të bujshme, si: ”zjarrin e skëterrës/ kush do ta shuajë”. Disa poema, edhepse ngërthejnë metafora unteresante, mbajnë tituj të thjeshtë në krahasim me peshën e vargjeve, ku e krreh natën porsi një femër të lehtë. Ja ku e keni njërën nga to! „Po deshe/ Merre krehrin/ Krihe Natën/ Si rrospinë.../ Thonjtë ngjyrosi... (Dorëheqje)

Disa poezi tjera posedojnë një latim të rëndomtë, si Deklaratë patetike, për shembull. Përndryshe, edhe poemat kushtuar dashurisë kanë një intenzitet të lartë, edhepse në disa sosh defilojnë sintagma si “kusar i dashurisë” etj., por ekzistojnë në këtë vëllim vlerash të veçanta, edhe disa poezi të mrekullueshme në adresë të Ajkunës, apo, Muzat shqiptare që të joshin me mjaltën e qiejve të fjalës. Nga një plan tjetër, duke u nisur nga ideja e Flaubertit, sipas të cilit forma është “trupi i mendimit”, te Lulzim Tafa ekuilibri ndërmjet formës dhe substancës nuk është i çekuilibruar, ndërsa simbolistika, mugujt e kuptimeve, nuk mund të themi se mungojnë. Autori kërkon të konferojë universin e krijuar përmes identitetit të plasuar në varg, duke e konfiguruar pa shtypje, pa këmbëngulje në të shprehur, dhe pa ndonjë prapavijë patetike, por shpeshherë me nyanca të qëlluara paralajmëruese që mbeten në kujtesë.

Përfundimisht mund të themi se kemi para nesh një vëllim me një numër të konsideruar plusesh, të një autori që dëshmon njohjen e fjalorit të gjuhës së tij, por edhe shijen për një farë diversiteti tematik. Poeti është, ndërkaq, një „kërkimtar”, një kavalier apo mburojë e fjalës që kërkon një misionar që hulumton rrugë të ndryshme nëpër botën e gjuhës dhe shprehjeve poetike, derisa e gjen shtegun e vet. Dhe vlen të konkluzionojmë se, duke e lexuar Lulzim Tafën, kuptojmë se fëmija e çdo nëne bëhet poet, apo: „kur hidhërohen hyjnitë/ lindin poetët”. Nuk ma merr mendja se në rastin e tij janë hidhëruar hyjnitë, apo se është një „fëmijë më shumë” i poezisë, por ai është një shteg i ndritur që gjendet në brigjet e atdheut të poezisë, sidomos me një hap të mbarë që ka depërtuar nëpërmjet portës së ëndrrës, tejmatanë së cilës muzat derdhin në pendën e tij, mjaltën e qiejve të fjalës.

BIBLIOGRAFI E SHKURTË

Lulzim Tafa u lind më 2 shkurt 1970, në Lipjan afër Prishtinës – Kosovë. I takon brezit të poetëve të viteve nëntëdhjetë - viteve të periudhës më të vështirë për popullin e Kosovës, të cilit i kanosej shfarosja masovike nga çmenduritë dhe luftërat e Ballkanit. Shkollën fillore dhe të mesme i ka përfunduar në Lipjan. Studimet për drejtësi dhe ato të magjistraturës, i ka kryer në Fakultetin Juridik të Universitetit të Prishtinës, kurse gradën e doktorit të shkencave juridike, e ka arritur në Fakultetin Juridik të Universitetit Publik të Sarajevës. Krahas librave shkencore, është autor edhe i shumë librave të tjerë të fushës së letërsisë. Deri më tash ka botuar këto libra: “Gjaku nuk bëhet ujë” (poezi), “Rilindja”, Prishtinë, 1993; “Metaforë e Pikëlluar” (poezi), “Rilindja”, Prishtinë, 1997; “Planeti Babiloni” (poezi e dramatizuar), “Rilindja”, Prishtinë, 1999; “I kam edhe dy Fjalë” (poezi), “Faik Konica”, Prishtinë, 2011; “Punë Djalli” (poezi të zgjedhura), Gjordan-Studio, Sarajevë, 2011; “Ekspozitë me ëndrra/Expoziţie de vise”, Amanda Edit, Bukuresht 2012. Është përkthyer në disa gjuhë të botës dhe ka fituar shumë çmime letrare, si dhe është përfshirë në disa antologji. Po ashtu, është përfshirë në shumë aktivitete të fushës së të Drejtave dhe Lirive të Njeriut. Shkruan poezi dhe dramë, por merret edhe me kritikë letrare dhe publicistikë. Është profesor universitar në disa universitete në Kosovë dhe jashtë saj. Aktualisht është Rektor i Universitetit AAB. Lulzim Tafa jeton dhe krijon në Prishtinë.

KE FJETUR NËN HËNË

A s’të dhimbsem

Dielli t’i vrau sytë athua

Ke fjetur nën hijen e hënës

Dhe pa dashur të futa në këngë.

Pse qanë

Sytë s’dhimbsen a

Do të vijë në ëndrrën tënde

Dhe do ta harroj udhën e kthimit.

Nga vaji i ligë

Nga ëndrra e zezë

Të lutem mos qaj

A s’të dhimbsem unë vogëlushe.

TË DIELAVE MOS MË THIRR

Të dielave mos më thirr më

Mund të mos zgjohem

Për jetë të rri në gjumin e vdekjes.

Mos i harro çastet e ngrira

Veç të dielës zgjidhe ditën tënde.

Për ty kur të vdes

Pas shtatë bjeshkësh të ta gjejë emrin

Ah si nuk vjen ditëve të tjera.

TEUTË

Sonte të thërras Teutë

Të vemi në pijetore Helmi

Që gjuha jote nxjerr.

Sytë i ke lajmëtarë të akullt

Në degën e thyer

Të fatit cub.

Teutë

Ty të përulen perënditë.

NESËR

A do të ulemi prapë Teutë

Në karriget e drunjta

Gotat e qelqta t’i cakërrojmë

Si fatet si zemrat.

Sërish do të ulemi

Kujtimet t’i bartim

T’i  lexojmë vargjet

E natës së shkuar.

M’i  jep sytë ta shoh diellin

Si bien yjet

Qielli si bie

Do të ulemi sërish Teutë

T’i  rrëfejmë ëndrrat

E natës së shkuar

Syhapur të na gjejë mëngjesi

Sërish do të ulemi

Në karriget e drunjta

Kujdes Teutë

Nga Jeta

Nga Vdekja

Kujdes...

FYTYRËN TA MBAJ MEND

Fytyrën ta mbaj mend

Gjakun lot ngrirë

mbi mua.

Gjuhën ta kujtoj

Gjarpër helm zi

Fatin ma mbështjell.

Kur ti fle

Unë zgjohem

e rri me kujtimin tënd.

QYTETI I LASHTË

Puhi e lehtë e akullt fryn

Qytetit të lashtë era ia shkund qepallat.

Nuk jam i marr të të dua

Qytet i lashtë i dashurisë së parë.

Me shuplakë  rrugët  t’i  masim

Qytet i lashtë pa kështjellë guri

Që ecën si ora.

NATË E LEHTË ME SHI

Natë e lehtë me shi

heshtja e qytetit vret

stinët e vonuara

udhëtarin e vonuar

në qytetin e lagur.

Natë e lehtë me shi

udhëtar i vetmuar

në qytetin e lagur

sonte vë kurorë.

Natë e lehtë me shi

mos i zhduk gjurmët e mia

në qytetin me erë gjaku.

NESËR DO TË BIE SHI

S’do të shihemi nesër

Shi do të bie

E diel është

Do të flemë një shekull.

S’e di

Dielli a do të lindë

A do të shihemi

Pas shiut me diell.

Nesër do të bie shi

Do të falem ty

Syve të tu

Fatkeqësisë së zotave.

S’e di a qan zoti

A bie shi

S’do të shihemi nesër

Shi do të bie.

Nesër do të vdesim të dy.

NË MUNGESËN TONË

(Shokëve të klasës)

Ne nuk jemi më

Njëri vdiq

Tjetrin e vrau ushtria

Disa në mërgim

Sa shumë u pakuam

Për një ditë.

(Shoqeve të klasës)

Disa i presin trenat e zezë

Disa u bënë nuse mërgimtarësh

E shkuan me vaje.

Vetëm njëra u ndal

Te dera e klasës shkurtoi flokët

Dha shenjë se ne

Do të harrohemi.

(Prishtinë, 1990)

DORËHEQJE

Po deshe

Merre krehrin

Krihe Natën

Si rrospinë...

Thonjtë ngjyrosi...

POETËT

Kur zemërohen zotat

Lindin poetët.

Në të parën shenjë jete

Ngrihen kundër zotit të vet.

Protestojnë.

Kur rriten

Bëhen çapkën

Shpërndajnë afishe

Kundër vetvetes

Si demonstrantët nëpër qytet

“Fëmija i tepërt i secilës nënë

Bëhet poet”...

KUR TË VDES

Kurë të vdes

Mos qaj e dashur

Të kam tradhtuar

Me çupat e planetit tjetër.

Kur të vdes mos qaj motër

E ngas gjokun e Gjergjit

Me bajlozë deti...

Kur të vdes mos qaj nënë

Veç jepu gji

Këtyre

Metaforave

Të pikëlluara

Si mua dikur…

TEORIA E SHPJEGIMIT TË ËNDRRAVE

Nëse e ke parë në ëndërr Gjarprin

Dikush ta ka kafshuar lojën.

Nëse e ke parë ëndërr Lirinë

Dikush tallet me Robërinë tënde.

Nëse i ke parë ëndërr sytë e mi

Dikush të ka mashtruar.

Të kam  thënë kryeneçe

Të kam thënë

Mos flejë

Se ëndrrat ta nxjerrin

Dashurinë për hunde...

 

 

Viron KONA: Jeta e refugjatit shqiptar në penën e hollë të një publicisti

 

Jeta e refugjatit shqiptar në penën e hollë të një publicisti

(Shënime rreth librit  “Ne, ishim pesë shokë”  të Bashkim Saliasit)

Nga: Viron KONA


Në foto:Bashkim Saliasi

Në librin e tij “Ne ishim pesë shokë”,  publicisti i njohur Bashkim Meleq Saliasi,  paraqitet me një libër – ditar mjaft interesant, ku trajton me realizëm e vërtetësi episode dhe ngjarje mbresëlënëse nga jetë e tij, refugjatë në Greqi.

Tashmë, jeta e refugjatit është bërë e zakonshme për shumë shqiptarë, sikurse edhe literatura, që përshkruan e pasqyron  jetën e tyre, është shumuar. Madje, mund të themi se, është përvijuar dukshëm ajo, që quhet “Letërsi e emigracionit” dhe secili nga librat e publikuar ka veçoritë, tiparet, karakteristikat dhe vendin e vetë. Autorët, që  kanë shkruar, kanë sjellë në botimet e tyre aspekte, ndodhi, ngjarje, episode e copëza, por edhe këndvështrime interesante nga jeta  e dhimbshme në emigracion.


Në këtë atmosferë krijuese për emigracionin, Saliasi sjell një libër me një theks njerëzor dhe ndjeshmëri të veçantë, që të bën të meditosh dhe të arrish në  përfundime të qarta, të pakthyeshme dhe vendimtare për çmitizimin e idesë së gabuar, se “Jeta rregullohet vetëm  duke shkuar në emigracion”. Sigurisht, kur ke një gjendje pa rrugëdalje dhe përpara teje nuk sheh dritë, por perspektiva të zymta e të turbullta, atëherë thua: “Pa ta provoj edhe unë, si qindra e mijëra të tjerë. E di që shumë prej tyre nuk u ka ecur, por mbase me mua do të ndodhë ndryshe, fati do të më ndihmojë”. Njeriu, përpiqet t`i japë kështu guxim vetes, veprimit ose aventurës, që do të ndërmarrë dhe, pa e menduar gjatë këtë veprim e, ngaqë nuk ka se çfarë të humbasë, i bashkohet dallgëve të emigrantëve.

Në  kushte e reja të krijuara, gjërat kanë ndryshuar disi. Por në libër paraqitet një dëshmi dhe tablo e gjallë e asaj periudhe, që ka lënë gjurmë të thella në shpirtin dhe jetën e qindra-mijëra shqiptarëve. Ishte koha, kur ishte “heroizëm” dhe aventurë e rrezikshme për jetën, të merrje rrugën e të shkoje refugjat, të kaloje lumenj të thellë dhe të ftohtë, male dhe gryka me borë e acar;  të përballoje rojet e kufirit matanë, që u vërsuleshin refugjatëve si gjahtari presë; të hidheshe në detin me dallgë mbi gomone, por edhe të druheshe se, mos këtu ose, tek ai shtegu atje, do të dilte një bandë, që do të rrëmbente gjithçka kishe, ndonjëherë edhe jetën. E, pikërisht në ato kohë, edhe heroi i librit, duke na treguar pulsin dhe rrahjet e zemrës së tij njerëzore, pasqyron emocionalisht sakrificat e jashtëzakonshme, përpjekjet, vajtje – ardhjet, që na sjellin ndërmend “Mitin e Sizifit”, poshtërimet, përjetimet psikologjike të njerëzve të shpërfillur nga vendi  i tyre dhe që nuk e gjenin veten në asnjë “listë”, ndërsa ishin të dyshuar dhe të papranuar nga vendi fqinj. Kësisoj, gjithë frikë në zemër, refugjati ishte i detyruar të trokiste dhe të trokasë dyerve të botës. Ritmika  e kësaj trokitjeje, nga njëra faqe e librit,  në tjetrën, ngjason me trokun e një kali, që ecën e ecën pa pushim, pa ditur se ku të ndalet dhe pa e ndjerë se ç`fat e pret në fundin e vrapit të tij. Sigurisht ndodhë që gjen edhe “zotë” të mirë, por ndesh edhe në matrapazë, në hajdutë e kriminelë dhe kështu  është i detyruar ose të përshtatet, ose të përplaset me ta, ose të largohet e të kthehet i dëshpëruar prej nga ka ardhur.


Refugjatët” Abdurahim Buza

Në faqet e librit, që kemi në dorë, bota greke shfaqet herë - herë njerëzore dhe mikpritëse. Por, në mjaft raste, ajo paraqitet e ftohtë, ngjason me një statujë të pandjeshme dhe mospërfillëse, pa u “shqetësuar” për dramat, madje edhe për tragjeditë rrëqethëse, që ndodhin përpara  syve të saj të gurtë. Refugjatin, që troket derë më derë, ndodh që e zbojnë si një qen rrugësh dhe, në këto raste, ai na sjell ndërmend  lypsarin e mjerë,  i cili, nga mëngjesi deri në darkë, thërret me zërin e tij të përvajshëm:  “Më jepni një lek, ju faltë Zoti shëndet!”

Libri ka pesë kapituj dhe, në secilin prej tyre, ndeshesh me  të keqen, që fokusohet dhe merr formën e fytyrën e një oktapodi gllabërues, që lëshon e përhap tentakula gjithandej për të kapur prenë. Ajo e keqe ka shpesh herë pamjen e  gjahtarit çiftengrehur me gishtin në këmbëz, që pret çastin për të goditur kapronjtë e bukur të pyllit.

Natyrisht që tronditesh, kur mendon se, bëhet fjalë për njerëz të fund-mijëvjeçarit të dytë dhe fillimit të mijëvjeçarit të tretë të shoqërisë njerëzore, kur ende ky  “oktapod” me emër njerëzor dhe me pamje kuçedre, i kap viktimat, i përplasë, i pështynë dhe i godet mizorisht, pikërisht,  këta njerëz të mjerë, që e kërkojnë dritën e diellit, që kërkojnë jo më shumë se një copë bukë për familjet dhe fëmijët e tyre.

Sot bota përparimtare nxjerr  ligje, mbron dhe alarmohet edhe për jetën e një ujku, që privohet nga liria e tij, kurse njeriut të gjorë i duhet të provojë ende trajtime fyese dhe poshtërues nga raca e sojit të tij, njerëzve; të provojë përbuzjet, poshtërimet, shkelmimet në fytyrë, duke qenë deri edhe i lidhur me  pranga të ftohta në duar.

Ndoshta, dikush që lexon këto radhë meditimi, që vijnë si rrjedhojë e leximit me vëmendje të këtij botimi dhe njohjes së jetës së refugjatit, do të mendojë se këto janë meditime hiperbolike, pra të stërzmadhuara. Por, do të shprehesha se, në ata qindra mijëra refugjatë, edhe sikur njëri të ketë atë fat poshtërues, që e përshkruan me dhimbje autori, është mjaftueshëm të denoncohet trajtimi kafshëror ndaj refugjatëve tanë, si dhe fytyra e vërtetë e  segmenteve ende të egra të shoqërisë njerëzore.

Emigracioni, si një përplasje dhe vidhisje në Ferr, ka tingëllimën e një kambane zije për ata mijëra bashkatdhetarë, që  kanë provuar pasojat dhe vragat, që ai lë pas. Janë dëshmitarë qindra e mijëra familje shqiptare, që nuk mund t’i harrojnë jetët e  humbura maleve në mes të dimrit, në përpjekjet e tyre për të kapërcyer kufirin; jetët e mjera që kanë përfunduar në fundin e detit, vajzat e shndërruara me dhunë dhe pa dëshirën e tyre në prostituta e, të gjitha këto,  ushqim për korbat e zinj, trafikantët shpirtkatranë, që fatkeqësisht gjallojnë të pashqetësuar edhe sot, në qytete e kryeqytete me emër të botës, ku jetojmë.

Shumë histori kemi dëgjuar, por, duke e lexuar këtë libër, bindesh se ke përpara një trajtim dhe shikim disi ndryshe të ngjarjeve. Ato kanë të përbashkët vërtetësinë dhe shfaqen përpara lexuesit të prekshme, të krijohet përshtypja se ato po ndodhin aty para teje dhe ti po i sheh, po i vrojton dhe merr pjesë me gjithë shpirt në dhimbjen e personazheve, në mjerimin dhe fatin e tyre të keq ose ndonjëherë disi të mirë, teksa ndjen të revoltohesh dhe të provosh brenda vetes shkulma zemërimi të papërmbajtur.

Libri është shkruar nga një intelektual, një mësues  i  thjeshtë shqiptar, bashkëshort e prind shembullor, që për shkak të gjendjes ekonomike, është i detyruar, si edhe mijëra të tjerë, të marrë rrugën e  emigracionit dhe t’ia kthejë me dhimbje shpinën vatrës familjare, vendlindjes. Është një njeri me kulturën e nevojshme dhe me dije për vendin, ku do të shkojë. Këtë kulturë dhe qëllim mirë të Saliasit, e shohim thuajse në të gjithë faqet e kapitujt, duke ndjerë emocione, rrahje të zemrës  së tij intelektuale, vuajtjet dhe aventurat e tij dhe të shokëve bashkëshoqërues me të. Por bëhemi dëshmitarë edhe për marrëdhëniet e respektin e merituar, që ai krijon për ata fqinj grekë, mikpritës dhe të kulturuar, të cilët e respektojnë njeriun e mirë, vlerat dhe shpirtin e tij punëtor. Autori  di ta dallojë të mirën nga e keqja dhe, siç demaskon të keqen, ai përshëndet dhe përgëzon të mirën, e evidenton atë dhe shpërndan mesazhe respekti e miqësie për ata njerëz që i gjenden emigrantit në çastet e vështira të jetës.  Në këtë kontekst, libri rrezaton edhe dashuri, mirësi e zgjuarsi intelektuale.

Është paraqitja me vërtetësi dhe në mënyrë të drejtëpërdrejtë e përmbajtjes reale të jetës, ajo që e bën të mirëpritur këtë libër, por edhe vlerat atdhetare e intelektuale, sikurse edhe ato publicistike e kulturore. Prandaj dhe ndodh ajo që, sapo nis e  lexon faqet e para, menjëherë sikur të rrëmben një forcë e padukshme, teksa ti vijon të shfletosh, duke i shoqëruar ngjarjet dhe episodet e duke e ndjerë veten edhe ti, një pjesëmarrës në ato ngjarje, si njeri i afërt me personazhet  dhe karakteret e spikatura, që pasqyrohen.

Shumë njerëz kanë dëshirën për të treguar, madje, disa, arrijnë edhe të tregojnë mjeshtërisht bukur. Kurse autori i këtij libri, edhe di të shkruaj bukur e besueshëm, me mendim të qartë dhe të ekuilibruar, duke përdorur një penë të mprehtë e befasuese. Duke vetëpeshuar jetën dhe veprimet e tij dhe duke i bërë një skaner realitetit, dallgëve e gjeratoreve, që përfshijnë në humnerat e tyre refugjatët, Bashkim Saliasi nënvizon fort  idenë e fuqishme, se çdo njeri ndihet më i lumtur, në radhë të parë në atdheun e vet, aty ku ka lindur, ku ka kaluar fëmijërinë dhe është burrëruar, ku ka lënë gjurmë të jetës dhe veprimtarisë së tij, atje ku dëshiron të shtrojë rrugën e së ardhmes.

 

 

Viron KONA: Përjetime rreth vëllimit poetik të Vjollca Spahos”Po të shkruaj...”

 

 

 Lulet e Narçizit çelin edhe në dëborë

(Përjetime rreth vëllimit poetik të Vjollca Spahos”Po të shkruaj...”)


 

Viron KONA

Prej kohësh kam dashur të shkruaj për vëllimin poetik “Po shkruaj...” të shkrimtares dhe publicistes së njohur Vjollca Spaho. E kam “vonuar” shkrimin për këtë libër, (“Kurrë nuk është vonë për të thënë fjalën tënde!”) pasi, kam ndjerë  vështirësi dhe përgjegjësi, sepse dëshiroj t`i përgjigjem sa më mirë temës, përmbajtjes dhe mesazheve të fuqishme të librit. Mbase, ka qenë edhe fakti sepse, sapo e kam marrë në duar dhe kam nisur ta shfletoj, më ka përfshirë një dhembje e thellë dhe e heshtur...


1.

Shoh kopertinën ku mbizotëron e verdha  në të kafejt e gjetheve vjeshtake. Mbi to, një dorë duke shkruar vargje dhembjeje dhe premtimi të sinqertë, dhe sjell vazhdimisht përpara syve kolegen fisnike Vjollca Spaho, redaktoren e gazetës “Mësuesi”, sot e revistës “Mësuesi”. Unë nuk jam më në atë staf, pasi punët kështu venë dhe vijnë, por, tek mbaj në duar vëllimin “Po shkruaj...”, kujtoj kohën kur, me Vjollca Spahon dhe Andon Andonin, punonim bashkë në  redaksinë e gazetës. Diskutonim, këmbenim mendime sesi ta bënim sa më të mirë  gazetën e mësuesve, i përkushtoheshim asaj me gjithë zemër, shkrimeve dhe rubrikave, teksa, kur gazeta dilte, e përfytyronim atë të shfletohej nga  duart e kolegëve tanë mësues në të gjithë Shqipërinë. Ato çaste, sytë tanë i rëndonte një pyetje e sinqertë e shoqëruar me ankth: “Ju pëlqenë ky numër gazete ?”, “Çfarë mendimesh, vlerësimesh, vërejtjesh keni?” , “Çfarë mund të bënim më mirë ?” Se, dihet gazeta është si zogu. Po e lëshove nga duart,  nuk e kap dot më. Si rrjedhojë, në gazetën e shtypur, nuk bën dot asnjë korrigjim ose të ndryshosh diçka...

Vjollca punonte atëherë, si edhe tani me revistën, shkruante e shkruan për gazetën artikuj nga përvoja e saj si mësuese, si inspektore, e, mbi të gjitha  si një personalitet letrar e publicistik.

Gjithnjë kanë tërhequr vëmendjen krijimtaria e saj, ku spikat një botë e pasur, plot kulturë dhe ndjenjë, plot vlera ideore dhe mesazhe për jetën dhe më të mirën në jetë, për më të bukurën, për më të madhërishmen... Fjalën dhe mendimin ajo i shndërron në rreze, në  vërshime ndjenjash e kumtimesh që të mbeten në mendje. Ajo  i  laton vargjet mjeshtërisht, i ngjyen me figuracion të vyer poetik, me një figuracion që rrjedhë  ëmbëlsisht, në fillim si një rrëkezë e, që, kthehet dalëngadalë në një përrua. Një përrua që rrjedh e rrëshket me rrëmbim mes gurëve e shkëmbinjëve të lumit, duke krijuar në rrugëtimin e   tij një muzikalitet tërheqës, një kaltërsi qiellore, freski  pranverore. Vjollca ligjëron në vargje, strofa, në çdo faqe dhe, në të gjithë vëllimin.

”Po shkruaj...” shpërthen nga brendësia e tokës, e, pastaj, nis e rrjedhë lehtë - lehtë,  ëmbël, si një puhizë,  si një aromë luleje,  si një dallgëzim i vogël, e, më tej, ngrihet lart-lart e, zëri ligjërues, tingëllon i fortë,  kumbueshëm. Poetesha  vozit me vargjet e saj mes dallgëve të jetës, drithërohet në vargje si një fije bari që e reh era ...

“PO SHKRUAJ ..” çelet në faqen e parë me kushtimin mëmësor: Yllkës dhe Rajnës. Vjollca, ia kushton këtë libër dy vajzave të saj, dy yjeve të saj, që,kanë krijuar familjet e tyre, kurse Vjollca është bërë  gjyshe.

2.

Gjithnjë  kam ndjerë vështirësi të shkruaj artikuj vlerësues e kritik për libra, por ndonjëherë edhe kam guxuar. Them se, të guxosh nuk është pak. Sepse po guxove, diçka do ta bësh, një hap përpara do ta hedhësh, doemos, aq më tepër që karakteri i këtij vëllimi poetik të grish, të zhyt në subjektin e tij, ku poezitë të kapura fort për dore, duken se i ngjiten një lëndine, ku jeta shfaqet me tërësinë, larminë, llojshmërinë e saj, por, edhe me të papriturat...Në  çdo resht vrullojnë  ndjenja. Ndjenja pa fund. Ndjenja të thella njerëzore,  veçanërisht  për njeriun e dashur...

Një çast, vështrimi më mbetet tek  mendimi  i shprehur në një faqe të tërë, ku autorja  citon një thënie të Spinozës: ”Trishtimi e rrëzon njeriun nga majat e përsosmërisë”. Pastaj, vijoj të lexoj parathënien brilante të mikut, kolegut dhe  shkrimtarit Andon Andoni...Vështrimi im nxiton në vargjet e  poeteshës, shoqes sonë zemërartë e trimëreshë.

“Trëndafila të bardhë”, është titulli i poezisë së parë, trëndafila që krahasohen me gjallesën më të bardhë, më të dashur, më të bukur, pëllumbin:

Për ty!

Trëndafila të bardhë, si pëllumba fluturojnë,

Ngarkuar me kristale bore e malli të largët,

Vijojnë poezitë njëra pas tjetrës, herë si tingulli i pikave të  shiut, herë si një lule fushe, herë si një puhizë flladitëse dhe, që, diku, përfundojnë me merakun e poetes:

”Unë sigurisht, nuk jam vetëm kjo...

Ti merak mos kij,

Se jam fjala, zëri, kënga, dashuria jote.

Mjafton. Lexuesi mbetet një çast. Zë e mendon për ndjenjat e thella të njeriut që  ka kaluar një dhembje të madhe e tronditëse; që ka provuar një humbje të rëndë; që e mundojnë kujtime të dhimbshme, male malli. Vjollca poeteshë i thurr vargje njeriut që qëndron i artë dhe i shenjtë në zemrën e saj dhe të fëmijëve të saj,  jeta e të  cilit, u këput papritmas, si një yll  dritëpërhapës, që shuhet në qiellin e pafund...

3.

Zakonisht, librat poetik mund t`i lexosh edhe me pauza, ashtu si edhe vëllimet me tregime. Por, jo këtë libër. Ky vëllim është një ligjërim, një vërshim i pandërprerë poetik, që fillon dhe nuk ndalet. Ai nis dhe, nuk përfundon, edhe kur lexon e përjeton vargjet e fundit. Madje, në mënyrë figurative, ai rifillon në mendjen e lexuesit, sepse bëhet njësh me lexuesin,  skalitet në mendjen e tij dhe  veçohet mes veprave të bukura. Aty, në zemrën e lexuesit e  ka stacionin, sepse, edhe nisja e tij, është nisur nga një zemër. Kam rastin këtu, të perifrazoj thënien proverbiale të Gëtes: “Zemra juaj, do të fitoj shoqe, kur  ju del nga zemra ajo që thoni”.

4.

“Po shkruaj...” një gjerdan vjershash, që në thelb përbëjnë një buqetë të freskët lulesh mbi petalet e të cilave ende shndrit vesa e argjendtë. Por, mund të shprehem se, kjo buqetë, përbën edhe një poemë, ku, ashtu si bleta mbledh nektarin, poetesha mbledh e zgjedh figurat letrare që kanë burim shpirtin. Dhe ato rrjedhin të ndritshme, si të duan që, nëpër vargje, të rivalizojnë njëra-tjetrën: metafaora, metonimi, krahasime, epitete..., e deri te forma interesante poetike: haiku.  

Shpresoj lexuesi të më japë të drejtë, kur lexon vargjet te poezia “Deti dhe unë”:

”Do të derdh lot nëse duhet,

Për ta bërë më të madh detin,

Do të uluras , sa mundem,

Që dallgët e egërsuara,

ëndrrën të mos ma mbysin.

5.

Në vijim, në faqet e këtij vëllimi  poetik, nis e fëshfërin “Era e shfrenuar”, shprehet dëshira poetike “Rri me mua”...., troket poezia “Me gjethe vjeshte”, shfaqet nga thellësia e shpirtit:“Mall dhe dhembje”, ”Do të shkruaj”, ”Po të shkruaj”... Ndalem te kjo poezi, më saktë në vargjet e fundit të saj, që përfundojnë me një metaforë të fuqishme, e të mbushur me drithërima me bukuri tronditëse:

Ndërsa Ti lexo se ç`të shkruaj...

Nuk ka letër më të bukur se ajo,

Që shkruan dhembja për TY

E teksa mbaj frymëmarrjen një çast, vijoj të lexoj: ”Vjeshtë e trishtë”,  “Një gllenjkë vjeshte”.

Poetët i kanë thurur vargje  jetës dhe ndarjes së papritur me të,  por, them se ndjenja e  fuqishme e vargjeve në vijim, nuk ka sesi të mos na tronditin emocionalisht:

Pije një gëllënjkë vjeshte

Prej dorës sime

Dhe lëmë, të rrëzohem prej helmit,

Si një gjethe, mbi ty”

6.

Vjollca Spaho jep mesazhe realiste, ndonëse paraqet  realitete të dhimshme të jetës: Jeta ka të papritura dhe ato duhen përballuar. Jeta ka dhembje dhe ato duhen shëruar. Jeta ka lot, por..., por, s`është lehtë të ndalësh vërshimin e tyre, madje, ato, ndonjëherë s`ka digë që t`i përmbajë...

E, megjithatë,  jeta, duhet të jetohet. Autorja e ndjen gjer thellë në  shpirtin e saj të bukur këtë aforizëm, këtë lajtmotiv. Ajo ndjen se, duhet të bëhet e fortë: edhe për veten, edhe për fëmijët, edhe për niprit dhe mbesat, për vazhdimësinë, të ardhmen....

Tek lexon këtë vërshim poetik, bindesh edhe një herë se, poezia është ndjenjë, poezia është mesazh, poezia është rikrijim i përjetimeve më të thella e më mbresëlënëse, poezia është delikate, transparente, e thyeshme, ajo ka vërsnik shpirtin e mirë, shpirtin e butë, të kadifejtë. Në poezitë  e Spahos, ndjen rrahjen e zemrës së  njeriut të mirë. Lexuesi i ndjen këto rrahje, i respekton dhe  i nderon, por edhe  mban ritmin e tyre me kujdesë e delikatesë, në vëmendje, në kujtesë. Poetesha dhe lexuesi përjetojnë bashkë idenë, ndjenjën, mesazhin, teknikën e vargëzimit. Përjetojnë bashkërisht figuracionin e shkëlqyer poetik.

Dhe tani dhimbje shumë kam ndier,

por s`jam rrëzuar nga pesha e trishtimit...

Por, s`jam rrëzuar nga pesha e trishtimit...Më pëlqen ta përsërisë këtë varg, që shpreh idenë e qëndresës, idenë e vazhdimit të jetës, idenë  se, të përkohshëm jemi fizikisht në këtë botë, por, nuk jemi të përkohshëm shpirtërisht. Shpirtërisht jemi të gjithkohëshëm, sepse, jeta, nuk ka stacion ndalese, ajo ka vazhimësinë te brezat që vijnë, që, në thelb, janë vazhdimi i jetës sonë...

7.

Në një shkrim të vetëm, nuk është e mundur t`i shpreh të gjitha ato mendime, ndjenja të fuqishme që më shkaktuan poezitë, njëra pas tjerës, njëra pranë tjetrës, të gjitha bashkë. Por, them se një shkrim vlerësues, gjithsesi e ka një pikë në fund. E, megjithatë, nuk ka vend ajo pikë, tek ndjenjat, idetë dhe mesazhet e  fuqishme që sjellë te lexuesi ky vëllim i dhimshëm dhe njëherazi i mrekullueshëm poetik...

Vjollca Spaho, vijon të krijoj, vijon, bashkë me kolegë, të bëjë revistën “Mësuesi”, një revistë, ku gjithkush do të kishte dëshirë të shihte të botuar qoftë edhe një shkrim; një revistë me vlera të shumta, që i shërben shkollës dhe mësuesve...Në këtë punë të palodhur e brilante, si kurdoherë, Vjollca Spaho rrezaton dritë dhe mirësi, ndjenja të thella humane, gaz njerëzor dhe vrulle për të thënë të vërtetat e jetës...

 

 


Faqe 25 nga 58

Tidningen-Gazeta

Vem är Online?

Kemi 24 vizitorë n'linjë

Besökare

Shikimet e përmbajtjes : 1011026
SocialTwist Tell-a-Friend

Newsflash

Nga Ajet Nuro

NË MONTREAL FILLOI VITI I RI SHKOLLËS SHQIPE

Montreal, Kanada


Ditën e shtunë në datën 21 shtator 2012, në Montreal u hap viti shkollor në shkollën që mban emrin e bamirëse së shquar shqiptare Nënë Tereza. E veçanta e këtij viti shkollor është fakti që, drejtuesit e Bashkësisë së Shqiptarëve të Kebekut në Montreal e kanë bërë mësimin e gjuhës shqipe dhe rrjedhimisht shkollën shqipe, prioritetin e tyre numër një të punës së tyre. Kështu që nga zgjedhjet e reja gjer në ditën e hapjes së shkollës, Bashkësia ka organizuar disa aktivitete dhe ka ngritur në këmbë një strukturë të tërë për mirë funksionimin e shkollës shqipe. Kështu është organizuar një forum enkas për shkollën shqipe nga i cili doli një komision që organizoi rishikimin e programit dhe përshtatjen e tij në përshtatje me orientimet e forumit të qershorit 2013. U përzgjodhën mësuesit që do të realizojnë programin e ri dhe u sigurua baza materiale. Duke mos dashur të citojmë të gjithë ata që ndihmuan në këtë aksion, një merit i takon përgjegjësit për edukimin në këshillin drejtues të bashkësisë z. Gerti Bajraktari që ishte edhe kryesues i të gjitha veprimtarive për mbarëvajtjen e shkollës shqipe.

Duke parë pjesëmarrjen e prindërve dhe fëmijëve të tyre në ditën e parë, mund të themi se puna e kaq muajve i ka dhënë frutat e para. Sigurisht, ngelet shumë për t'u bërë pasi n
ë Montreal mendohet se jetojnë 3-4 mijë shqiptarë dhe nëse bëjmë një raport të thjesht shifrash, numri i nxënësve pjesëmarrës duhet të ishte dhe më i lartë.

Në ceremoninë e hapjes së vitit shkollor ishin të pranishëm veç prindërve dhe nxënësve, edhe kryetari i Bashkësisë së Shqiptarëve të Montrealit z. Hysni Marku, anëtarët e kryesisë zotërinjtë Idriz Beha, Besnik Bashi, Ilir Orana, Gerti Bajraktari e Ajet Nuro si dhe kryetari i komisionit për të ardhmen e shkollës shqipe dhe selisë së Bashkësisë së Shqiptarëve ë Kebekut në Montreal z. Laze Leskaj.

Z. Hysni Marku duke iu drejtuar të pranishmëve theksoi rëndësinë e ruajtjes së gjuhës shqipe tek fëmijët tanë si shprehje e ruajtjes së identitetit tonë kombëtar si dhe rëndësinë që i ka kushtuar këshilli drejtues i bashkësisë mbarëvajtjes së shkollës shqipe.

Pastaj anëtari i kryesisë së Bashkësisë së Shqiptarëve të Kebekut në Montreal, z. Gerti Bajraktari prezantoi dy mësuesit që do të sigurojnë mësim-dhënien në dy grup moshat (5-8 vjeç dhe 9 deri në 13 vjeç) zotin Alban Zeneli dhe zonjën Etleva Xhaferi.

Drejtues të shoqatës dhe prindrit e pranisëm shkëmbyen mendime për mbarëvajtjen e procesit mësimor

Drejtuesit e shoqatës kishin marr masat për t'u ofruar të pranishmëve pije freskuese dhe ushqime të çastit si dhe dhurata për fëmijët pjesmarrës.

Pastaj filloi regjistrimi dhe dita e parë e mësimit. Uroj më që entuziazmi i ditës së parë t'i shoqëroj fëmijët tanë gjatë gjithë vitit shkollor. Vit të mbar dhe suksese!

 

Montreal, 22 shtator 2013