Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home
Botime të reja


Viron Kona: Shqiponja e lirisë

 

Shqiponja e lirisë

(Përjetime nga leximi i librit të Sokol Demakut: ”Sadulla Zendeli - Daja, në aventurë me drojën e një emigranti të “pa atdhe”)

Shkruar nga Viron KONA


Në foto Viron Kona

Më 30 mars 2013, në Boras të Suedisë, në prani të një auditori të gjerë suedezë e shqiptarë, u përurua libri ”Sadulla Zendeli-Daja, në aventurë me drojën e një emigranti të “pa atdhe”. Autori, poeti, shkrimtari, mësuesi dhe gazetari i njohur Sokol Demaku, në hyrje të librit njeh lexuesin me qytetin e lindjes së Dajës, Gostivarin, me natyrën e tij mahnitëse, me demografinë dhe bashkëjetesën e banorëve nga disa kombësi, me pasurinë e vlerave atdhetare dhe të traditës, me personalitetet nga të gjitha fushat e jetës, me historinë dhe, deri, etimologjinë e emrit Gostivar ( Goca e Tivarit ). Demaku e prezanton lexuesin me heroin e  Gostivarit Xhem Gostivari, të cilin  e cilëson “ikona e trimërisë shqiptare”. Në vazhdim, ai tregon për Bilal Selimin, Malik Azizin, Ahmet Peren dhe të tjerë personalitete të asaj treve me histori të lavdishme atdhetare.                       

Dhe, shpejt, në faqet në vijim,  vjen çasti të njohim heroin kryesor të librit, personalitetin e madh shqiptar: Sadulla Zendeli, të pagëzuar me emrin Daja nga vetë shqiptarët me banim në Suedi dhe që autori e cilëson ”Drita shqiptare e Skandinavisë”.


Demaku  shkruan se Daja është poet, pedagog, mësues, shkrimtar, leksikograf dhe atdhetar i madh. Ai lindi në fshatin Sërmnovë të Gostivarit më 3 qershor 1935. Shkollimin fillor e kreu në vendlindje dhe në Vrapcisht, kurse gjimnazin, dega e ekonomi, e filloi në Gostivar dhe e përfundoi në Strumicë. Më tej, flitet për punët që Daja ka kryer në vendlindje, por edhe për atdhetarizmin e tij, duke kundërshtuar në mënyrë të drejtpërdrejtë  nacionalistët sllavë, që kërkonin t`i zhbënin shqiptarët. Duke cituar fjalët e  Dajës, autori shprehet  se Zgjodha më të mirën e së keqes dhe emigrova ! Përse? Sepse ndryshe duhej të bëhesha spiun i vëllezërve të mi, i atyre që mbanin kësulë të bardhë, i atyre që e donin flamurin shqiptar, i atyre që këndonin dhe kërcenin valle shqiptare, i mësuesve dhe mjekëve, i të burgosurve politikë, që për “faj” kishin dashurinë për Shqipërinë dhe trojet tona të shkëputura nga shteti amë. E këtë nuk ma lejonte ndërgjegjja ta bëja, prandaj edhe zgjodha të keqen më të vogël, duke emigruar nga vendi im i dashur, nga ai vend ku çuditërisht gurët, që më vrisnin këmbët e zbathura, më dukeshin të butë. Më dukej sikur ecja në barin e njomë të vendlindjes  sime të dashur! Pa i harruar pllajat e bukura shqiptare, vendosa të largohem kudo qoftë, në qiell, në hënë, në ferr!”

Mjafton ky paragraf për një histori të tërë, për të treguar  se çfarë forcash atdhedashurie  gjëmojnë dhe jehojnë me krisma bubullimash brenda shpirtit të njeriut që e do atdheun si Atin e tij; e do Mëmëdheun si nënën e tij. Atdheu është gjithçka: edhe nënë edhe babë, mbase prandaj dhe ne shqiptarët e cilësojmë me të dy këta emra që përmbajnë bukurinë e madhe jetësore: Atdhe, Mëmëdhe.

Rruga e jetës së Dajës, në libër është përgjithësuar me rrugën  e qindra mijëra shqiptarëve në shekuj, në dekada e vite. Daja është shndërruar në simbol të qëndresës, të rezistencës, të betejave të vazhdueshme  për liri.

Të nguliten thellë  mendimet që autori i këtij libri ka arritur t`i shkëpusë atdhetarit të madh, i cili te Suedia gjeti besimin tek ëndrra e tij për  arsim e kulturë, aty gjeti mbështetje për  lirinë e shumëkërkuar të bashkëkombësve të tij shqiptarë.


Sadulla Zendeli-Daja, në studion e tij

Duke përfunduar universitetin e Upsallës, njërin ndër universitetet e njohura të botës, Daja me shpirtin e tij të ndjeshëm atdhetar, rrënjosi bindjen se, me dije dhe kulturë, do të mund t`i ndihmonte sadopak  popullit të vendit të tij të shtypur nga nacionalizmi sllav. Daja, do të ishte ndër të parët mësues të gjuhës amtare në Skandinavi, në këtë vend me liri dhe demokraci si rrallë tjetër vend në botë. Ndoqi rrugën e mësuesisë, duke pasur si lajtmotiv në radhë të parë arsimimin e fëmijëve të emigrantëve shqiptarë të ardhur në Suedi për mbijetesë dhe për një jetë më të mirë.

Krenohesh me një njeri si Daja, kur lexon se, nga nxënësit shqiptarë të cilëve ai u ka dhënë mësim, kanë dalë 95 intelektualë. Vetëm në qytetin Nybro, ku Daja hapi të parën shkollë shqipe në Skandinavi dhe punoi për 27 vjet me radhë,  janë mbi 40 vetë të punësuar në sektorë të ndryshëm të rëndësishëm. Po kështu edhe 30 nxënës të tjerë në qytetin suedez Kallmar kanë dalë profesionistë të shquar.

Demaku shkruan se 16 vjet të Dajës, e përqendruan atë në universitetin e Upsallës, në Sofje, në Boras dhe në punën madhështore të hartimit dhe botimit të  fjalorëve themelorë. Por, edhe në vazhdim, kjo punë e nderuar dhe fisnike në dobi të mësimit të gjuhës amtare të fëmijëve të bashkëkombësve, mbeti kredo e të gjithë jetës së Dajës, këtij njeriu të urtë në mendim, të shkathët dhe plot guxim në veprim, të dashur dhe mirëbërës, humanist në karakter thellësisht njerëzor.

Duke qenë edhe vet në emigracion, në rrugën e Dajës, Sokol Demaku i ndjen thellë jetën dhe privacionet e mikut të tij më të ngushtë, vëllait të tij më të madh, atdhetarit të shquar. Fjalët e Sokol Demakut, si autor i librit, rrjedhin pastër e të kristaltë, me bukuri dhe hijeshi, me shpirt e zemër, dhe, teksa i lexon, gjaku të zjenë ndër deje, lëviz vrullshëm dhe sikur të  fton të njohësh doemos këtë njeri të madh, teksa ndjen dëshirën t`i shtrëngosh duart  e munduara nga jeta, t`i njohësh shpirtin e sfilitur nga brenga, t`i ndjesh rrahjet e zemrës që vrullojnë  nga malli për vendlindjen, nga respekti për suedezët, që e mirëpritën, që iu gjendën pranë në ditë të vështira si miq të vërtetë.

E pata fatin ta njoh këtë Njeri dhe e përjetoj çdo fjalë e frazë të Demakut, sidomos kur e takova Dajën 78 vjeçar të zhytur në studion e tij, të rrethuar nga dallgë librash në gjuhë të ndryshme të botës, por sidomos të gjuhës shqipe: fjalorë, libra poetik, tregime, romane, libra gjeografikë dhe historikë, një galeri e tërë jete njerëzore, mes të cilës qëndronte duke medituar e shkruar pa kurrfarë ndalese dhe pa u lodhur heroi ynë, Sadulla Zendeli-Daja.


Të falënderojmë nga zemra Sokol Demaku që, me librin tënd jetësor dhe të shkruar fund e krye me dashuri e ngrohtësi vëllazërore, po na njeh me Sadulla Zendelin, njeriun që e do dhe e njeh çdo shqiptar në Suedi; njeriun që e njohin edhe pa e takuar, njeriun që e respekton sapo e sheh sesi ecën, sesi të vështron butë, ngrohtë e bisedon me ty si me një vëlla me zërin e tij të qetë, të dashur, të urtë. Edhe kundërshtitë e tij janë të buta, por, fjalë-mençura, mendim-bukura,  sokratike.

Duke vijuar leximin e librit për Dajën, mëson  se, heroi ynë, vendosi të jetonte në ishullin Oland, një ishull i mrekullueshëm, ku, mbi detin Balltik,  të çon një ndër urat më të gjata në Evropë. E, pikërisht në këtë ishull, ku edhe mbreti i Suedisë ka rezidencën e tij verore, ku ndodhet një kështjellë madhështore e kohëve të vjetra, ku ngrihet monumenti simbol i Birgitës, pikërisht, në këtë ishull të Veriut të largët, Daja ka ngritur shtëpinë dhe “tempullin” e tij, ka ngritur lokalin e tij me emrin Shqiponja, në ballë të të cilit janë vendosur dukshëm dy flamuj: njëri i Shqipërisë dhe tjetri i Kosovës. Shqiponja u qëndron të dyve mbi krye, shqiponja e lirisë.


Lokali i Dajës me emrin “Shqiponja” në ishullin Oland

Vepra pa fund  ka  shkruar në këtë ujdhesë Daja, dhe, siç kuptohet, shumica e tyre i kushtohen Kombit, Shqipërisë, Kosovës, trevave shqiptare, kudo. Librat u dedikohen  fëmijëve shqiptarë, mësimit të gjuhës shqipe, e sidomos bien në sy fjalori i parë suedisht-shqip me 17 mijë fjalë, fjalori i dytë suedisht-shqip me 28.500 fjalë, i treti….i katërti…Pastaj libra radhë, si vargmalet, si dallgët…prozë, poezi, përkthime, publicistikë…Dhe studioja e Dajës, vazhdimisht ngushtohet nga… librat rrezatues, që flasin për jetën, për dashurinë, për paqen dhe mirësinë…

Libri i Sokol Demakut për Dajën, stacionohet në shumë periudha interesante të heroit, veçanërisht,  kur ai shpreh fjalët, mendimet dhe ndjenjat e tij  të mbrujtura me atdhedashuri për vendin, për bashkëkombësit e varfër  që regjimi nacionalist sllav i kishte lënë të pa arsimuar. ”Kur zgjohesha në mëngjes për të shkuar në punë, para banesës rrinin 10-15 shqiptarë që prisnin për t`i ndihmuar, duke u shkruar lutje se do t`i shisnin: kalin, lopën, gomarin a ndonjë gjel ose pulë, që e sillnin nga fshati 20 - 25 kilometra larg për t`i shitur në pazar për një kafshatë buke!?”

Është ky, një paragraf ku të fiksohen fortë sytë dhe mendja, që e lexon dhe nuk largohesh dot prej tij; një paragraf që, në pak fjalë, i ka thënë të gjitha.

Kështu shprehet Daja, me fjalë të mençura, me sentenca, me fjalë që kanë kuptime të gjera dhe të mëdha, me shprehje filmike, që kur i lexon ose i dëgjon, të duket se sheh një film, përjeton  ngjarje nga jeta e vërtetë.

Autori, Sokol Demaku, ka ditur të qëmtojë dhe të japë kuintesencën e karakterit dhe kulturës së këtij njeriu largpamës, që di se ku të godasë me forcën e kritikës dhe të shigjetojë regjimin nacionalist sllav, i cili përdorte si mjet injorancën dhe paditurinë për t`i mbajtur të shtypur, të përçarë dhe të nënshtruar shqiptarët.

Fragmente mbresëlënëse gjen shumë në këtë libër, madje tepër emocionuese e deri drithëruese. I tillë ishte rasti i shoferit të autobusit, që me mikrofon në dorë lajmëronte udhëtarët të zbrisnin në stacione. Ai u fliste në tre gjuhë: E para suedisht, e dyta anglisht dhe  e treta…shqip. E kishte zgjedhur vetë gjuhën e tretë, shqipen e nënës së tij, shqipen e babait të tij, shqipen e atdheut të tij, teksa kur zbuloi gjoksin, një shqiponjë krah-hapur dukej se do fluturonte nga  malli dhe dashuria në atdheun amë. Dhe Daja, i ardhur në Suedi, ngaqë nuk ngopej së dëgjuari atje larg  gjuhën e shenjtë dhe të artë shqipe, nuk zbriti nga autobusi, por qëndroi deri te stacioni i fundit…


Lexoj këto radhë të shkruara dhe të nënvizuara mjeshtërisht nga Sokol Demaku dhe sjellë në mendje njerëzit e mëdhenj të lashtë, kur flisnin për dashurinë për gjuhën e  nënës, dashurinë për mëmëdheun. Lukiani thoshte “Edhe tymi i Atdheut do të duket më i ndritshëm se zjarri në vise të largëta”. Dhe më tej: ”Është thënë qëkuri se”nuk ka asgjë më të ëmbël se atdheu. Dhe, me të vërtetë, a ka gjësendi tjetër që të jetë jo vetëm më e këndshme, por edhe më e shenjtë, më e lartë se atdheu? Çdo gjë që njerëzit e quajnë të shenjtë dhe të lartë, atyre ua ka mësuar atdheu, sepse ky i lind, ky i rrit dhe i edukon. Shumëkush mund të mahnitet nga madhështia dhe fuqia e qyteteve të huaja, nga bukuria dhe shkëlqimi i ndërtesave të tyre, por për të dashur të gjithë duan atdheun….”

E kush nuk i ka kënduar atdheut? Më të mëdhenjtë poetë, shkrimtarë e gazetarë. Studiues e shkencëtarë, akademikë dhe ushtarakë, punëtorë dhe fshatarë, të vegjël dhe të mëdhenj në moshë. Të tërë, në mendje dhe në zemër, në shpirt, kanë atdheun, atdheun e tyre të mirë, të butë, më të dashurin, më të bukurin, më të shtrenjtin  nga gjithçka. Sot, këtë aksiomë e provojnë mijëra emigrantë shqiptarë të përhapur në të gjithë shtetet e botës, e kanë provuar edhe më parë. Edhe autori i këtij libri e provon çdo ditë. Me mund, vendosmëri, besim e shpresë, me karakter të qëndrueshëm dhe të palëkundur, ai jeton dhe mbijeton. Jeton dhe ndihmon, mbështet dhe tregon vlerat e një njeriu human, duke pasur në mendje dhe në zemër vendlindjen.

Kam fatin dhe lumturinë t`i njohë këta njerëz:  Dajën dhe Sokol Demakun. Them me vete se këta janë vëllezër në mendim dhe në veprim, aty ku është njëri është dhe tjetri, aty ku përfundon diçka njëri e vazhdon tjetri, ata janë ngushtësisht të lidhur me njëri –tjetrin, ngushtësisht, dy vëllezër,  dy shqiptarë me zemër,  forcë, qëndresë, guxim, sy  dhe krahë shqiponje.

Libri i Demakut të jep mundësinë të njohësh mirë Dajën dhe veprimtarinë e tij sepse është i ndërtuar në formë interviste, me pyetje të gjetura, që çlirojnë energjitë e brendshme të njeriut. Pas pyetjeve pikante të poetit Demaku, rrjedhin fjalët dhe mendimet e urta të Dajës. Ato kullojnë edhe lot e dhembje, por tek ato mbisundon besimi, shpresa. Fjalët e këtij Mentori modern rrjedhin edhe mjaltë, edhe nektar. Te fjalët dhe mendimet e Dajës, “takon” gjithë stinët e vitit, sepse, edhe jeta e njeriut  ka stinët e saj. Stinët kanë edhe bukuritë, por edhe të papriturat, edhe kohën e bukur me diell, por edhe shtrëngatat e stuhitë, uraganët; edhe thatësirën, por edhe dendurinë e shirave, vërshimin e lumenjve, edhe vjeshtën e kuqërremtë në fletët e drurët, por edhe pranverën plotë bukuri e freski, plot gjelbërim, cicërima zogjsh, ëndrra e fantazi,  imagjinatë e  dashuri.

Dashuria për Dajën është vendlindja, është Gostivari, atje ai ka dëshirë të prehet edhe kur…

Na priti Daja në familjen e tij, me bashkëshorten dhe njërin nga djemtë, Ismetin. Na pritën krahëhapur, na gostitën me më të mirat gjëra që kishin, na rrëfyen për qytetin ku jetonin, për banorët, komshinjtë e mirë dhe të dashur suedezë.

-Kam 36 vjet që fle me derën pa çelës, - tregoi Daja. Pastaj, pas vizitave në qytetin e tij dhe në rezidencën verore të familjes mbretërore, Daja na shtroi një drekë me të gjithë të mirat, ku biri i tij, Ismeti, na ofroi specialitetin, një picë nga më të rrallat që kishim shijuar si dhe gatime të tjera tradicionale shqiptare. Ndërsa bashkëbisedonim për jetën në emigracion, për Kosovën, për shqiptarët në Maqedoni, në Mal të Zi, për Shqipërinë, për shqiponjën…

E, teksa shtrëngonim duart dhe nuk ndaheshim dot, në retinën e syve të Dajës pashë se, nga ndarja, në faqet e tij u rrokullisën dy-tri  pika loti…Ishin lot të artë, lot dashurie për bashkëkombësit, për atdheun, për shqiptarinë…Eh, Dajë, jeta është dhembje, por, edhe dhembja ndonjëherë është e bukur, kur e motivon jetën, kur krijon dhe, kur krijesa i shërben të sotmes dhe të ardhmes.  Ti, Dajë, me veprën tënde i shërben të sotmes dhe të ardhmes. Ti e ke kthyer shtëpinë në një tempull të prodhimtarisë shkencore dhe letrare, publicistike dhe leksikografike. Studioja jote është një tempull i dijes dhe i kulturës, është tempull i dritës rrezatuese, tempull i atdhetarizmit dhe shqiptarizmit. Qoftë jeta jote me dritë dhe begati, Dajë! Qofsh me jetë të gjatë! Gjithnjë i fortë, siç ke qenë, dhe siç do të jesh në vitet që do të vijnë. Faleminderit Dajë!

Faleminderit Sokol Demaku që bëre me një frymë 700 kilometra rrugë për të na shpurë gjithë gaz e dëshirë në ujdhesën e Dajës dhe për të na kthyer pastaj përsëri në Boras. Ia vlejti shumë ai udhëtim, sepse takuam njeriun e rrallë, magjeps, që ti Sokol e përshkruan aq bukur, me aq dashuri dhe me aq vërtetësi në librin tënd të mrekullueshëm. Qofsh kurdoherë i lumtur dhe energjik siç të njohim sot, Sokol Demaku. Ashtu dëshirojmë të shohim edhe nesër, kurdoherë!

Kjo është jeta e njerëzve, jeta e shqiptarëve në emigracion. Dhe, kur ata, ashtu si Daja ynë, lënë gjurmë, jeta nuk i harron, ajo i shtrëngon fortë në gjoks dhe ua transmeton e trashëgon  brezave historinë, historinë  e bijve të saj….

Në librin e tij, Demaku fokuson shkrime dhe përshtypje të diplomatit Shaban Murati, të shkrimtarëve: Skënder Hasko, Riza Sheqiri, Baki Ymeri, Nehat  Jahiu, prof. Murat Gecaj, prof Fetah Bahtiri, prof. Rexhep Jashari, prof. Haxhi Birinxhiku, etj. Autorët shprehin konsiderata të larta dhe vlerësime për veprën e jashtëzakonshme të Sadulla Zendelit - Dajës, shprehen për ndihmesën e tij të shquar në çështjen kombëtare.


Dëshiroj ta mbyll këtë shkrim me fjalët e Sadulla Zendelit, që na i ofron Demaku në këtë libër. Kur Daja do të kryente një operacion të rëndë, shprehu nëpër ëndërr dëshirën e tij, që të jetonte sa të mbaronte fjalorin e nisur. Pas operacionit, mjekët që e kishin dëgjuar dëshirën e tij, i thanë”Zotëri Zendeli, do të shkruash edhe 10 fjalorë !” Dhe Daja shton: “Gjashtë libra (fjalorë) i bëra. Më kanë mbetur edhe katër”.

Kurse, unë, autori i këtyre radhëve, them: “Eh, mor Dajë ! Je i mençur dhe modest si çdo njeri i madh. Me 10 fjalorë, Ti, i vetëm, po bën punën e një Akademie Shkencore”.

Nëpërmjet këtij shkrimi uroj dhe përgëzoj Sokol Demakun, poetin, gazetarin, shkrimtarin, mësuesin e pasionuar dhe energjik, njeriun e vrullshëm, mirëdashës dhe gjithnjë të qeshur, për këtë vepër që na ka dhuruar, duke na njohur me botën e brendshme, ritmin e jetës, karakterin dhe shpirtin  kristal të një atdhetari të madh, Dajës.

Natyrshëm, uroj Dajën: ”Jetë të gjatë, o miku i shqiptarëve  Sadulla Zendeli-Daja! Qofsh përherë rreze dielli për jetën dhe bashkëkombësit! Në të vërtetë, Ti, rreze dielli je. I tillë do të mbetesh. Gjithnjë.

 

 

Bahtir Latifi:Promovohet libri ”Me zemër në vendlindje ”nga prof .Murat Gecaj në Borås të Suedisë

 

Promovohet libri ”Me zemër në vendlindje ”nga prof .Murat Gecaj në Borås të Suedisë

Nga Bahtir Latifi

Në qytetin e Borås në Suedi, jetojnë afër 2.500 bashkëatdhetarë nga Kosova dhe Shqipëria si dhe vende tjera të banuara me Shqiptarë.

Ardhja e tyre filloj qysh herët para njëzetë-tridhëjetë vjetësh e deri në ditët e sotme.

Qê nga ajo kohë, bashkëatdhetarët nuk u ndalen asnjëherë duke I sherbyer atdheut të vetë në mënyra të ndryshme.

Ata  dëshmuan që nga ardhja e tyre e deri në ditët sotme shumë here se si ata punojn për vendlindjen e tyre dhe kontribojn në qështjen kombëtare  .

Kjo tregon se sa janë të dashur për vendin ku linden dhe u rriten ata vetë që nga ajo kohë dhe më pas , për t`u larguar drejt mergimit pa dashjen e tyre .

Mërgimtarët nuk harruan vendin e tyre dhe nuk do ta harrojnë kurr, këtë ata e dëshmuan  me punen e tyre të përditëshme me aktivitete kulturore duke mos harruar asnjëherë nga kanë ardhur , nga e kane vendin, gjuhën, kulturën si dhe traditen shqiptare .

Pra, u bënë pjesë e historis së vendlindjes me kontributin e dhënë deri më sotë në forma të ndryshme.Edhe bashkëatdhetarët e qytetit Boras bëjnë një gjë të till.Duke I kontribuar vendit pa  kursyer azgjë.

Që nga viti 2007 ,shqiptarët në këtë qytet u bënë më me zë se kurr.Ata hapën Qendren Kulturore Shqiptare “Migjeni”.

Në kuadër të kësaj qendre filloj një revistë e quajtur”Dituria”, revistë kjo që I kushtohët fëmijëve, të rinjëve , si dhe prindërve shqiptarë në mërgatë.

Revista shpërndahet falas për bashkëatdhetarë, del njëherë në muaj nga shtypi .Përfshin disa qytete të Suedis si dhe në disa vende të Europes-Botës e deri në Kosovë e Shqipëri.

Një vitë më vonë filloj edhe radio”Dituria”, po ashtu organ nga Qendra Kulturore Shqiptare “Migjeni”.

Pikrishtë në 5-vjetorin e QKSH”Migjeni”, revistës “Dituria “që u mbajt një vitë më herët , bashkojë shumë bashkëatdhetarë, autor librash ,personalitete të ndryshme nga vende të ndryshme si nga Suedia, Kosova dhe Shqipëria .

Ndër musafirët e ftuar për këtë ngjarje ishte I ftuar dhe një grup miqësh nga Tirana, si prof.Murat Gecaj, Viron Kona, Kozeta Hoxha dhe Kadrije Gurmani  .

Gjatë kësaj vizite ata qëndruan katër ditë në qytetin Boras ku u mahniten me gjithqka që panë dhe përjetuan për aqë kohë sa qendruan, duke vizituar vende të ndryshme, duke u takuar me miq suedez e shqiptarë për here të parë .Kontaktet mes mes njëri tjetrit ishin vetëm për mes Internetit dhe jo fizikisht sukurëse kësaj radhe disa nga ta .

Nga kjo vizitë impresionuese tashmë nga prof.Murat Gecaj në librin e tij “Me zemër në vendlindje “, mundë të lexosh krejt qka ai kishte parë ,përjetuar ,takuar .

Ishte hera e parë kur prof. Gecaj vizitoj një nga shtetet skandinave si Suedinë.

Takime të mira ,të këndëshme, me miq e shokë .Vizita të ndryshme duke I ngulitur në kokë krejt qka ai kishte pare e përjetuar .

Tani nga kjo prof.Murati dëshiron që të gjitha përshtypjet që morri nga Suedija ti qesë në letër.

Këto I bëri ai  për ta kujtuar atë kohë të paharruar , për t`ju treguar edhe të tjerëve për mes librit “Me zemër në vendlindje “si dhe për ti falenderuar miqët suedezë dhe ata shqiptarë për pritjen që ata I bënë në nderë të 5-vjetorit të Qendrës Kulturore Shqiptare “Migjeni” në Boras dhe revistës “Dituria”.

Libri fletë pra shumë rreth vizitës në Suedi për here të parë ,takime me njerëz të ndryshem dhe mosha të ndryshme ,miq e shok.

Më tej vazhdon autori në librin me  vizitat e më herëshme nga miqët suedezë në Durrës e Tiranë, komunikimet me bashkëatdhetarë, letra përshëndetës, falendërime , si dhe fotografi nga më të ndryshmet  e çka tjetër …

Tani në 5- vjetorin e radio”Dituria”në Boras që u  mbajt më 30 mars 2013, ishin musafir nga Tirana , por jo edhe prof.Murat Gecaj.Këtë here ai solli librin e tij “Me zemër në vendlindje “, për mes Viron Kones e Petrit Xhaja të cilët ishin pjesë e manifestimit kulturor.

Në mesin e disa promovimeve të librave që u bënë nga Shoqata e Shkrimtarëve,Artistëve,Krijuesëve  Shqiptarë në Suedi në krye me Hysen Ibrahimi dhe anëtarë të tjerë të kësaj shoqate , që ishin musafir ,   u bë edhe promovimi I librit më të ri”Me zemër në vendlindje “nga prof.Murat Gecaj.


Gecaj në librin e ti shkruan që nga fillimi I kontakteve të para me miq shqiptarë në Suedi si dhe ata suedez..

Në falenderojm nga zemra prof .Murat Gecaj për librin që ua kushton bashkëatdhetarëve shqiptare në Suedi bashke me miqët sedezë .

Urojm që profesori të ketë jetë të gjatë dhe suksese të një pasnjëshme.

Faleminderit prof.Murat Gecaj !

Në promovimin e librit foli Viron Kona .Më posht po  japim edhe fjalen e Vironit për librin e prog.Gesaj të mbajtur në Boras në ditën e 5 –vjetorit të radio “Dituria”.

Duke qenë I ftuar nga Qendra Kulturore Shqiptare “Migjeni”, në Boras të Suedisë , në festimet e 5-vjetorit të krijimit të revistës ”Dituria” dhe 4-vjetorit të Radios ”Dituria”, në prill të vitit të kaluar , prof.Murat Gecaj është nxitur të shprehet ndjeshëm , me respekt dhe me shumë dashuri , për ato festime dhe për aurelën ,që i ka shoqëruar ato, në Shqipëri dhe në Suedi .Këtë gjë , ai  e ka realizuar bukur , përmes faqes të librit më të ri të tij, ”Me zemër në vendëlindje ”(Shenime nga Suedia), i cili u publikua para ditëve në Tiranë.

Kur i lexon , varg njëri pas tjetrit, shkrimet e librit të krijojnë përshtypjen e një buqete me lule të shumëllojshme e të freskëta , të lidhura me ”fjongon” e miqësisë shqiptare-suedeze, por dhe mikpritësve suedezë , të cilët iu gjendën pranë vëllezërve tanë nga Kosova , në ditët e tyre më të vështira , kur mbi ta veproi me egërsinë më  më të madhe, gjenocidi serb.

Në shkrimet e këtij libri, pasqyrohen dhe vlerësohen dukuri , episode, dhe ngjarje , veprimtari miqësore shqiptare-suedeze dhe ndjenja atdhedashurie , për vendlindjen Kosovë dhe Shqipërin.Por shprehen edhe meditime rreth asaj qfar prof.Gecaj ka përjetuar e ka ndjerë , në ato ditë të qëndrimit dhe të vizitave në Boras e Goteborg të suedisë mike.Gjithqka është parë dhe shkruar nga këndëvështrimi i një publicisti të sprovuar .Me penën e artë të tij, autori gjen rastin të shprehet bindshëm , argumentues dhe bukur për Suedinë e zhvilluar dhe të përparuar.Njëherazi , shkruan me një gjuhë zemre të ngrohtë edhe për ato vlera thellësisht njerëzore që e shquajnë popullin suedez.

Cilido lexues i vëmendshëm vëren se ngjarjetr, episodet , shënimet , përshtypjet , skicat, reportazhet e bisedat dhe e tërë ngrehina publicistike e paraqitur mjeshtërisht në faqet e librit , ka një bosht , rrezaton një subjekt:jetën e suedezëve dhe të shqiptarëve , me banim në Suedin;jetën aktuale, mardhënjet e natyrshme dhe tepër njerëzore e miqësore të krijuara ndërmjet tyre ,për një ardhmëri të sigurt;për fëmijët , familjet dhe vazhdimësinë e jetës.Libri pikëzon dhe veqon episode dhe ngjarje ,portretizon tipa dhe karaktere njerëzish , shqiptarë dhe suedezë , të moshave dhe profesioneve të ndryshme ;vë  në dukje e vlerëson dhe gjithqka e bën në mënyreë tepër shprehës, figurative dhe emocionuese.

Libri nisë me lajmin e udhëtimit për në Suedi, nëpërmjet ftesës së veçant të Qendër Kulturore Shqiptare ”Migjeni” në Boras ;me udhëtimin ajror e drejt Veriut të Europës ,në vendin e dikurshëm të vikingëve ,kurse sot të suedezëve të zhvilluar , të përparuar dhe shpirtmirë, me botë të pasur njerëzore.Vijon libri me shkrime për brendinë e festimeve të 5-vjetorit të revistës”Dituria” dhe 4-vjetorit t

E radios ”Dituria ”.Por gjejmë në libër edhe vazhdimësinë e lidhjeve të autorit me kolegë e miq të tij në Suedi , si me anë të Internetit ,por dhe nga takimet me ta në qytetin e Durrësit dhe në Tiranë.

Nëpër faqte e librit kalojnë emra njerëzish të moshave e profesioneve të  ndryshme, shqiptarë e suedezë , fëmijë , nxënës shkollash ,mësues e mërgimtarë të thjeshtë , personalitet të artit e kulturës , miq dhe dashamirës të Shqipërisë e Kosovës ;autoritete vendëse, gazetarë ,shkrimtarë ,artistë, studiues ...Emrat e tyre bëhen të njohur nga autori me respekt e dashuri ; ata portretizohen dhe paraqiten bukur me të veçantat e tyre , me vlerat dhe me mesazhet që përcjellin ,nëpërmjet tregimeve , ndodhive , bashkëbisedave të ngrohta e të sinqerta.Nga njëra faqe në tjetrën , lexuesi miqësohet me ta , si me njerëz , që ka mall e dëshirë t`i takoj e t`i njohë më nga afër.

E bën tërheqës librin , fakti se ai është shkruar me një gjuhë të pastër letrare e drejtshkrimore , me larmi ,ngjyrime e nuanca emocionale , me stil tërheqës e origjinal .Gjithashtu , e bën edhe më të plotë librin, pajisja me fotografi njerëzish vendesh , peisazhesh dhe pamjesh , nga vizitat në Suedinë e bukur , si dhe nga takimet vazhduese , në Durrës e Tiranë.

Do të jetë vetë lexuesi, ai që do ta bëjë vlerësimin e librit ”Me zemër në vendlindje “(shenime nga Suedia), me autor prof. Murat Gecaj. Por , me këtë rast, e urojmë dhe e përgëzojmë atë , për këtë botim të bukur , mbresëlënës e domethënës !

 

Boras 05 prill 2013

 

 

Murat Gecaj: FJALË TË PATHËNA, PËR PILOTIN DËSHMOR, AZBI SERANAJ…

 

FJALË TË PATHËNA, PËR  PILOTIN  DËSHMOR, AZBI SERANAJ…

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë

Jeta është shumë e çuditëshme! Po të më kishte thënë dikush, këtu e mbi 60 vjet më parë, se tani do të ulesha e të shkruaja për një bashkëmoshatar timin, me emrin e nderuar dhe titullin e lartë “Dëshmor i Atdheut”, Azbi Ramadan Seranaj, sigurisht që do të më dukej e pabesueshme. Por ja, që jeta është e tillë, me shumë të paparitura, me dhimbje e brenga, por dhe me fatkeqësi.

Në këto mendime të trishtuara më futi këto ditë kolegu e miku shkrimtar, sidomos për aviacionin shqiptar, Riza Lahi. Ishim takuar bashkë që të pinim kafe dhe të shkëmbenim dy libra me njëri-tjetrin. Sigurisht, tema e bisedës sonë ishte edhe për jetën e pilotëve tanë. Mirëpo, miku im nuk e dinte, se diçka e shkuar nga jeta ime më lidhte me këtë armë të Ushtrisë Shqiptare. Ndër të tjera, i tregova atij se kisha qenë skenderbegas që në moshën 12-vjeçare, pra në klasën e 7-të. Pasi mbaruam klasën e tretë gjimnaz, maturën na dërguan ta kryenim në Shkollën e Bashkuar të Oficerëve. Në verën e vitit 1957, ndodhi e paparitura për disa nga ne kursantët. Na përzgjodhën për të na dërguar të studionim për aviatorë, në ish-Bashkimin Sovjetik. Kishte nga ne, që ishim kursantë në degën e artilerisë së rëndë kundërajrore. Pra, nga planifikimi që të përgatiteshim për të gjuajtur avionët “armiq” nga toka, ishte menduar që të aftësoheshim për të dyluftuar në ajër me ata.


Kopertinat e librit

Që mos ta lodhi lexuesin, po citoj pak radhë nga libri i autorit aviator, Qirjako Dhima:

“Oficeri i rojës, pasi mori forcën nga kujdestarët dhe oficerët e ditës të nënreparteve, komunikoi:

-Vini re! Kursantët, që do të dëgjojnë emrat, mbas ngrënies së drekës, do të paraqiten në komandën e shkollës! Dhe filloi të lexonte: Servet Dani, Petrit Nuraj, Qirjako Dhima, Azbi Seranaj, Murat Gecaj, Meko Elmazi…Lista ishte me 14-15 veta…”.

Siç tregon autori i librit në fjalë, ne na njoftuan se, me urdhër të ministrit të Mbrojtjes Popullore, ishim caktuar për t’u dërguar në Shkollën e Aviacionit, jashtë shtetit, pra në ish-Bashkimin Sovjetik, për t’u bërë pilotë gjuajtës reaktivë. Ndërsa  nuk ishte e thënë që unë të shkoja për studime jashtë vendit për aviator. Nga një ftohje e fortë dhe e paparitur, u shtrova në Spitalin Ushtarak të Tiranës dhe në vijim më liruan me paaftësi për shërbimin ushtarak. Kështu, mora udhë të tjera, në jetën civile. Ndërsa shumica e atyre  bashkëmoshatarëve të mi, me përjashtim të Servet Danit, me probleme nga sytë e ndonjë tjetër, ata studiuan dhe u bënë pilotë të zotë, në Aviacionin Luftarak Shqiptar. Ndër ta, ishte edhe shoku im i dashur dhe i paharruar, Azbi Seranaj.

E kishte nisur jetën ushtarake në vitin 1950, pra në moshën 10-vjeçare, ndërsa unë dy vite më vonë. Vërtet ishim nga krahina të ndryshme të Shqipërisë, unë nga Tropoja e ai nga Mallakastra, por megjithatë jeta jonë ushtarake, që në atë moshë të vogël, na afroi e na bëri si vëllezër. Kjo vinte  edhe sepse Azbiu ishte djalosh i urtë, i qetë e i afrueshëm dhe i respektueshmë me të gjithë ne. Gjithashtu, me mësime ishte ndër më të dalluarit e klasës dhe tërë shkollës sonë. Sigurisht, këto cilësi ai i ruajti të pandryshuara, deri në fundin e jetës së tij.

Siç tregova më lart, Azbiu shërbeu në armën e aviacionit dhe bëri emër me profesionalizmin e tij të spikatur. Ndërsa unë, pas studimeve të larta, në Tiranë e në ish-Leningrad (sot Petërburg), shërbeva pothuajse gjithnjë në shtyp. Por në vitet 1966-1973, më dërguan të punoja me rininë e kulturën në Malësinë e Gjakovës (Tropojë), pra në rrethin e vendlindjes. Në ato vite bëheshin shumë stërvitje ushtarake, jo vetëm me oficërë e ushtarë efektivë, por dhe me rezervistë. Mbaj mend se një lajm shumë i hidhur u përhap përmes medias, pra se aviatori i guximshëm dhe trim, Azbi Seranaj, në moshën 32-vjeçare, gjatë një fluturimi me avionin e tij gjuajtës-bombardues, kishte humbur jetën tragjikisht dhe kishte mbetur përgjithnjë i paharruar, në kaltërsitë e Atdheut tonë!

Shumë vite më pas, pikërisht në vitin 2005, e takova pranë Komitetit Kombëtar të Veteranëve, në Tiranë, bashkëmoshtarin tonë, oficerin e njohur të aviacionit shqiptar, Qirjako Dhimën. Ai më tregoi se kishte përfunduar një libër, kushtuar pikërisht jetës dhe aktit heroik të pilotit Azbi Seranaj. Shkëmbyem mendime, se edhe unë mund të shkruaja diçka, në nderim të kujtimit të tij. Mirëpo, siç doli më pas, isha i vonuar dhe libri ishte dërguar në shtyp. Pra, nuk u realizua dëshira që aty të botoja pak radhë!

Duke u kthyer te takimi me Riza  Lahin, që përmenda në fillim të këtij shkrimi, shënoj këtu se ai, kur u njoh me lidhjet e kahershme të mijat me Azbiun, e hapi celularin dhe formoi një numër. Sakaq, më tha t’i flisja vëllait të tij, pra Kujtim Seranajt, i cili jeton dhe punon në Tiranë. Sigurisht, përjetova emocionet e rastit dhe e lamë që të takoheshim bashkë, në ditët vijuese. Kështu ndodhi që të nesërmen dhe ai më tha se kopjet e librit, kushtuar Azbiut, ishin mbaruar me kohë. Ndërsa unë gjeta një rrugëzgjidhje tjetër, pra e mora atë në fondin e Bibliotekës Kombëtare.

Nuk do të ndalem këtu, që të bëj recensionin e këtij libri, në 175 faqe, shoqëruar me mjaft fotografi shprehëse. Por theksoj se autori, që nga fillimi e deri në  fund, ka dëshmuar jetën e thjeshtë, por heroike të në djaloshi nga një familje atdhetare mallkastriote. Kështu, pas kaq e kaq vitesh, e solla në vëmendje me dashuri, nderim dhe respekt të veçantë, shokun tim të rinisë, Azbi Seranaj, kujtimi i të cilit do të ruhet gjatë nga brezat.

Me këto radhë të thjeshta, sadopak, tani ndjehem  “i çliruar” nga një detyrim moral, që pak vite më parë, nuk munda të isha edhe unë pjesë e librit jetëshkrimor të Qirjako Dhimës, kushtuar këtij “Dëshmori të Atdheut”, me titullin: “Azbi Seranaj, përjetësisht në kaltërsi-Monografi” (Tiranë, 2005).

Janë thurur këngë e vjersha dhe janë publikuar kujtime e shkrime për pilotin Azbi Seranaj, disa nga të cilët janë edhe në këtë libër. Përmbledhurazi, mund të shpreheshim, me fjalët e autorit të  tij: “502-shi”, ashtu mbeti përjetë në sulm, në pikjatë!” Ndërsa unë po shkëpus vetëm pak vargje, prekës e domethenës, hartur nga shokët, që në ato ditë të rënjes së tij heroike , në tetor 1972:

Për ty nëna nuk derdhë lotë,

Bijtë e saj janë gjithë pilotë;

Vijnë nga Jugu e nga Veriu,

Nëna thotë: Po më vjen Azbiu!

Në aerodrome shokët kur zbresin,

Me parashutë e përshëndesin,

Që s’pranoi kurrë për ta hapë,

Kur avioni i tij mori flakë!...

Tiranë, 3 prill 2013

 

 

Vangjush Saro:Shënime për poeteshën Rajmonda Moisiu

Vangjush Saro

Shënime për poeteshën Rajmonda Moisiu

Rajmonda Moisiu është tashmë një poeteshë dhe publiciste e njohur dhe një personalitet në ngjitje i jetës së diasporës mbarëshqiptare. Ky shkrim rreh të portretizojë pikërisht në mënyrë sa më realiste një prej intelektualeve shqiptare që prej disa kohësh ka tërhequr vëmendjen e një publiku të gjerë; dua të formuloj pra, në këto radhë, gjithë nderimin tim për krijimtarinë letrare të saj, për poezitë, publicistikën, sa edhe përfshirjen në një sërë veprimtari mbarëshqiptare. Një grua e rrallë, që u ngrit mbi dramën e saj vetiake, për t’i dhënë shoqërisë shqiptare, veçmas diasporës, më të mirën e shpirtit dhe të talentit të vet natyral. “Kërkoj dritë, dritë,/ të më ndriçojë rrugën,/ drejt qiellit të kujtimeve…” (Grua e vetmuar) Përherë në kërkim, përherë e impenjuar në një aksion letrar a shoqëror, ndodh që Monda të më kujtojë mikun tim Viktor Canosinaj, një shkrimtar aq prodhimtar dhe përherë në një ambicje nga më të rrallat, që shkruan e boton pareshtur sikur të druhej se përndryshe mund të humbte apo mund të shkëpuste lidhjet me lexuesin, qoftë edhe vetëm për një çast. Unë e kuptoj dhe e besoj këtë zjarrmi.

Kur lexon poezitë e Mondës, të krijohet përshtypja sikur diku përqark është edhe një aparat filmi; madje edhe dikush po këndon pranë teje. Nuk është e re të themi se poezia shfaqet para nesh si një ndër artet më ‘vetmitare’, nëse mund të shprehem kështu. Mënyra se si ajo lind, se si mbahet gjatë në mendjen dhe në buzët e krijuesit, mënyra se si ngjizet për të shkuar tej sa më e plotë, të gjitha këto janë një mister. Por edhe pse kaq e brishtë, vetiake, ajo jep e merr me këngën, që fundja është arti më i përhapur. Monda është një ndër ata poetë që e njohin dhe e marrin në sy këtë lidhje. Ajo nuk “...këndon fjalët që s’duhen”, siç mund të shprehej Xhojsi. Është e kthjellët në atë se ç’do të thotë, i gjen mjetet e duhura për ta shprehur atë çka e mundon. Monda shikon qartë në gjithë kompleksitetin e të mirave dhe të këqijave, orientohet paq në detin e brengave dhe të dobësive, gjëra këto që jeta i ofron me shumicë.

Ashtu si kam shkruar edhe në një shënim tjetër, disa nga vjershat e saj janë të një natyre aq njerëzore, aq fluide, ku gjithnjë ka diçka që e ndjen nga afër, njëlloj vuajtjeje, trishtim i kënduar me vetëpërmbajtje gjithsesi: “Po zbret, që nga dega mbi mua,/ më puth te flokët, në qukën e gushës,/ dhe…në buzët e mia të dëshpëruara…” Por ky shpirt, edhe pse dridhet, dënes shpresë dhe shikon larg: “Pres të fluturoj, për në udhën tonë./ Pres çastet pa fund,/ për në pyllin tërë blerim...” (Ndikimi i poetëve të njohur lirikë, është një realitet edhe në vjershat që po kqyrrim, por askush nuk e bën rrugën vetëm dhe pa kurrfarë busulle në këtë profesion delikat.)

Poezitë më të mira të Mondës, gjithsesi, janë të vetat; ato prodhojnë njëlloj afiniteti, ngrohtësi që rrallë e ndjen. Vjershat e saj kanë një ngarkesë metaforike bindëse, gjithnjë në funksion të mendimeve të lira, pse jo edhe të dëlira njëherësh: “Mundohem të iki sa më lart,/ Të rilind,/  Të vallëzoj në qelqin e reve..” (Ëndrrat) Por nuk është në stilin e saj të kërkojë një stolisje tejet për vargjet. Poetesha mund të braktisë çdo gjë, me përjashtim të thjeshtësisë dhe të komunikimit, çka është edhe suksesi i saj; sepse siç thoshte Gëte, “...shkëlqimi vdes në çastin që ka lindur, e thjeshta i mbetet botës trashëgimi.” Të flasë me të tjerët, kjo është shumë e rëndësishme për poeteshën. Madje nganjëherë, poezia e Moisiut vjen më shumë se e natyrshme, gati naive, aq sa të jep përshtypjen se është shkruar me padurim, me ngut, në një përplasje midis ndjenjave të çastit dhe një përvoje jetësore të pazakontë, përderisa me lehtësinë më të madhe e përshkruan dashurinë edhe  “…si një çun harrakat,/ që ka hypur tërë ditën majë mollëve,/ dhe, ja, e ka zënë gjumi,/ nën njërën prej tyre,/ ndërsa agimi po zbret nga kurora e mollëve,/ për ta zgjuar nga gjumi.” (Unë e ti…mëkatarë)

Monda i këndon me gjithë zemër dashurisë; nuk di të bëjë poza. Poezia e saj shpesh vizaton në mënyrë sensuale dhe ftuese; heroina e saj lirike grish pareshtur për një shtrëngim gjer në harrim; por kjo asfare nuk është dalldi. Mënyra se si ajo iu këndon çasteve të dashurisë, edhe pse me ‘mjete’ të forta poetike, ka diçka tepër femërore, që mund të cilësohet më shumë si ngazëllim, një harmoni e dëshirave më të natyrshme njerëzore, sesa një vizatim skenash plot lektisje. Me të drejtë, poeti Arqile Gjata vë në dukje se në karakterin e saj krijues, ne gjejmë “vajzën, femrën qytetare kurajoze, që brishtësinë femërore e ekspozon dhe ngrihet me guxim ndaj ambientit, rrethanave, mentaliteteve.” Jo rrallëherë, poezia e saj është e drejtpërdrejtë, ka aq shumë tension e ndjenjë, saqë mund të vijë vetëm përmes imazhit (pothuaj) filmik dhe e ngarkuar mbi epitete fort mirë të përzgjedhura: “Ne nuk kemi frikë;/ se na ndrit, një kandil,/ pasqyra në ujët e burimit./ Vështrohemi mbi burim,/ duke përkëdhelur kaçurrelat e njëri-tjetrit,/ mes burbuqeve të përflakura,/ të puthjeve të nxehta.” (Unë e ti…mëkatarë)

Duke e parë gjithë këtë krijimtari me vështrim të përqendruar, mund të thuhet se tashmë Monda e krijon poezinë tërësisht në mënyrën e vet; poezia është vetja tjetër e saj. Por kur duhet, ato të dyja shkrihen. Dhe ajo është nga ato gra, që për të bërë më të mirën për fëmijët e saj, për njerëzit e saj, për artin e saj, këndon e lufton si në atë lirikën e bukur të këngëtarit të njohur Chris Rea: “There's a storm on my radar/ But I can still fly.” Që do të thotë se nuk ka ndër mend të thyhet. Dëshpërimi, një prani e pashmangshme për poetët e mirë, asnjëherë nuk është më i fortë, më mëtonjës se dëshira e natyrshme për të jetuar dhe për të ëndërruar. “Të ëndërroj,/ Se jemi ende zgjuar në këtë botë,/ Se diçka vjen ndryshe nga dita që shkon,/ Se jeta jetohet edhe duke ëndërruar…” (Ëndrrat)

Mendoj se këto vargje të saj, e përmbyllin në mënyrë kuptimplotë këtë shënim, ndërkohë që do ta këshilloja miqësisht ta përdorte më me kujdes retiçencën, si dhe të kishte më mirë nën kontroll ritmin dhe sidomos gjatësinë e vjershave. Pak re në një qiell kaq të kaltër...

Vankuver - Mars 2013

 

Petrit XHAJA: “Zonja nga Borasi”, libri kushtuar qytetit të Borasit

 

“Zonja nga Borasi”, libri kushtuar qytetit të Borasit


Nga Petrit XHAJA

Në  vëllimin e ri me tregime “Zonja nga Boråsi”, që i kushtohet qytetit të Borasit, Suedi, Viron Kona ofron për lexuesin shqiptar dhe suedez larmi temash interesante e origjinale, që tregojnë jo vetëm nivelin shkrimor dhe artistik të tij, tashmë të njohur dhe të përkthyer edhe jashtë vendit, por edhe mendimin e pjekur dhe mesazhet e qarta për jetën dhe karakterin njerëzor. Janë tema dhe gjetje të thjeshta në dukje, por me një përmbajtje të thellë, që të vënë në mendime, të bëjnë që, pasi ke përfunduar leximin e librit, të ndihesh i  ngacmuar nga ide dhe përfytyrime për ngjarje të përafërta që si lexues mund të të kenë ndodhur në jetë ose u ke kaluar fare pranë pa i vënë re.

Temat dhe idetë e këtij vëllimi, duket qartazi se janë përjetuar shpirtërisht dhe artistikisht prej autorit, i cili, nëpërmjet tyre, na tregon se “fsheh” brenda shpirtit të tij krijues përvoja të  larmishme dhe të dobishme që, krahas kënaqësisë estetike që   jep arti magjik i fjalës, ato i shërbejnë jetës dhe e pasurojnë atë. Siç shprehet Viron Kona, “Shpesh herë i kërkojmë gjërat e bukura larg nesh, kurse, ato, i kemi fare pranë...”

Duke i lexuar e përjetuar krijimet e këtij vëllimi, ndjejmë se fabula, idetë dhe mesazhet trazojnë shpirtin e lexuesit, rrahin në harmoni me rrahjet e zemrave të tij, bashkohen me llojshmërinë e ndjenjave dhe përjetimeve, duke mbetur të skalitura në kujtesë.

Shkrimtarët e kanë këtë “privilegj”. Shpesh  herë, janë ata të parët që ia shtien në mendje lexuesit dukuritë dhe ngjarjet, duke  i përshkruar e treguar me emocion, ndjenjë, përjetim e këndvështrime origjinale dhe duke i paraqitur nëpërmjet fabulave dhe gjetjeve të bukura artistike.

Letërsia nuk është thjesht pasqyrim  ose përshkrim i  një ngjarjeje ose historie personale. Dukuritë dhe ngjarjet që ajo merr përsipër të rrëfej, kalojnë nëpërmjet penës dhe imagjinatës së shkrimtarit duke u shndërruar në përgjithësime artistike; paraqiten me gjuhën, ndjenjën, shpirtin, emocionin dhe mjetet e figurshme që përzgjedh autori. Kjo ndodh edhe në ato tregime ku Viron Kona shkruan dhe shprehet në  vetën e parë, një parapëlqim ky i tij edhe në libra të tjerë. Ai, nuk përshkruan mot a mo ngjarjen  që mund t`i ketë ndodhur atij vetë, por e tregon atë në vetën e parë, për t`a bërë  rrëfimin më të ngrohtë, më të ndjerë dhe më të freskët; për ta bërë më të besueshëm atë fakt se, letërsia, më shumë sesa sa rrëfim, është ndjenjë. Shpesh herë, edhe në romane, autori i këtij vëllimi, përdor kohën e tashme me pjesëzën po përpara, ku ngjarja paraqitet e tillë, sikur po ndodh, ja, tani, përpara syve të lexuesit. Kjo mënyrë e ky stil  të shkruari, e bën lexuesin të ndihet edhe ai pranë ngjarjes. Ai e “vëzhgon” nga afër atë, ndihet “aktor” aktiv dhe pjesëmarrës  në zhvillimin e saj, përjeton fatin e personazhit, gëzohet me të, dëshpërohet ose zemërohet me të, lëviz përkrah tij...

E veçantë  e këtij vëllimi është  se, shumica e tregimeve  janë  me motive nga Suedia. Janë tregime të shkurtër, por me ide dhe mesazhe që lënë mbresa.

Libri nis me dy tregime që kanë në qendër dy shkencëtarë të mëdhenj suedezë me famë botërore: Karl Linne dhe Anders Celsius, figurat e të cilëve autori i ndriçon me një gjuhë e fjali  të thjeshtë dhe i paraqet nëpërmjet këndvështrimeve interesante dhe origjinale. Vijon me  motive të tjera që bëjnë fjalë për Suedinë dhe suedezët, apo tregime që kanë lidhje me tipare, karakteristika dhe veçori të jetës e veprimtarisë së tyre. Madje, disa herë realizohet një ndërthurje e botës shpirtërore e psikologjike e të dy popujve, zbulohen anë të përbashkëta, qëndrime të përafërta për dukuri e fenomene të veçanta, afrohet tek lexuesi shqiptar populli suedez dhe vendi i tij dhe anasjelltas.

Dukuri të tilla i shohim të përshkruara edhe në dy librat e mëparshëm të Viron Konës, “Bukuri suedeze” dhe “Për Ju, miqtë e mi”, për të cilët është shkruar shumë e ku  autori shpalos aftësinë e një publicisti dhe gazetari të sprovuar. Disa tema tregimesh,( në bocete), i kemi të njohura si pjesë të librave të  mësipërm, por, në këtë vëllim, shkrimtari i ka rimarrë ato dhe u ka dhënë  cilësi dhe vlera artistike përgjithësuese.

Nëpërmjet tregimeve artistike të librit,  ndjejmë e mësojmë se, suedezët, pasardhës të vikingëve, popull ndër të përparuarit e Evropës, së bashku edhe me vendet e tjera skandinave, janë mjaft miqësor dhe u janë gjendur shpesh herë shqiptarëve, si miku që të ndodhet pranë në çastet më të vështira. Mjafton të përmendim vitin 1999, kur Suedia mik-priti me shpirt e zemër mbi 50 mijë shqiptarë, të cilët sot ndihen  qytetarë të nderuar të atij vendi.

Me tregimet e këtij vëllimi, Viron Kona i mëshon idesë së përmendur  e theksuar mjaft herë nga ai, se, “Rruzulli Tokësor, ku ne kemi lindur dhe kemi fatin të jetojmë, është njëherazi edhe shtëpia jonë e përbashkët, “Shtëpia e njerëzimit.”

“Zonja nga Boråsi”, krijon freski dhe gjendje të veçantë emocionale. Lexuesi ndihet mirë dhe i rrethuar nga një aureolë drite dashurie për njerëzit, por edhe për gjallesat e tjera të rruzullit, si për shembull për kafshët dhe shpendët, të cilat, edhe ato kanë të drejtat e tyre të jetës...Madje, në këtë çështje, autori tregohet  i ndjeshëm, duke përqasur dhe ofruar artistikisht mesazhe për qëndrime të përbashkëta të shoqërisë njerëzore ndaj gjallesave të këtij rruzulli, si pjesë e domosdoshme e natyrës, si nevojë e ruajtjes së ekuilibrit për vazhdimësinë e natyrshme të jetës. Është e rëndësishme të vlerësojmë se, Viron Kona, kudo ku ka shkuar ka lënë gjurmë. Ai shkoi në Hungari dhe prodhoi një  vepër të mrekullueshme: “Dëgjoma zemrën, Budapest !”. Shkoi në Turqi, në krye të një Ansambli Artistik Folklorik dhe shkroi librin “Yje mbi Bosfor”, duke dhënë në përmjet tij mesazhe dhe përshtypje të pashlyeshme. Shkoi refugjatë në Greqi dhe i ofroi lexuesve shqiptarë e grekë një roman drithërues, që të vë në mendime dhe të bën të harrohesh pas tij.  Ndërsa, Suedia, ky shtet me demokraci tepër të zhvilluar dhe  ekonomi të përparuar, e frymëzoi këtë shkrimtar të botoj deri më sot tri libra të çmuar:  “Bukuri suedeze”,  “Për Ju,miqtë e mi” dhe “Zonja nga Borasi”. Siç mësojmë, ende nuk ka përfunduar atë që ka premtuar fillimisht, Bubulinon në Suedi, pasi, kërkon që, ëndrrën e krye-personazhit të  tij, vogëlushit Bubulino, për të shkuar i pari në Mars, ta realizojë duke e “nisur” drejt Planetit të Kuq, nga Kiruna e Suedisë. Fakti se deri më  sot janë  të  përkthyer në  gjuhën suedeze dy pjesë, nga 14 pjesë   të  librit serial “Bubulino”, na bën të  shpresojmë  se shkrimtari ynë  do të  arrijë  ta bëj një realitet artistik “nisjen” e Bubulinos në  planetin Mars.

Kur bisedon me Vironin për këtë merak e përkujdesje të tij që, në cilindo vend të botës ku shkon, shkruan libra, ai të përgjigjet me një buzagaz të lehtë: “Nuk duhet ta lëmë kohën të na shkoj dëm. Edhe në Indi po të më krijohet mundësia të shkoj, përsëri do ta shkruaj një libër për atë vend të madh. Edhe në Australi, edhe në Kinë, edhe në Japoni, edhe në Amerikë.., kudo, do të shkruaj. Njerëzit, meritojnë shumë të shkruhet për ta,t`i respektojmë si vëllezër dhe motra, si banorë të të njëjtit planet, por edhe të  japin dhe të  marrin përvoja nga njëri - tjetri..”

Ndër mesazhet që mbeten në kujtesë pas mbylljes së faqes së fundit të vëllimit “Zonja nga Borasi”, është se, duhet ta duam dhe ta mbrojmë natyrën dhe jetën, ta   jetojmë çdo çast dhe çdo ditë me të gjithë forcën dhe dashurinë tonë, të mos lëmë asnjë minutë të na shkoj kot, por edhe të përpiqemi, qoftë edhe në rastin ose aspektin më të thjeshtë, të përhapim kudo dhe kurdoherë frymën dhe gjurmët e mirësisë, paqes e dashurisë.

Dëshiroj që, në  mbyllje të këtyre shënimeve, të sjellë në vëmendjen dhe kujtesën e lexuesit, mendimet që shpreh për Viron Konën, albanologu dhe shkrimtari i njohur suedez Ulmar Kvik, i cilësuar “Miku i Madh i Shqiptarëve”. Në shkrimin kushtuar librit të Viron Konës “Për ju miqtë e mi”, botuar në disa media elektronike e gazeta, por, edhe në revistën “Mësuesi”, organ i Ministrisë së Arsimit dhe Shkencës së Shqipërisë, në  Nr. 6, qershor 2012, ai ndër të tjera, shkruan:  “Shkrimtari dhe arsimtari Viron Kona është bërë një mik besnik i Suedisë. Ne, suedezët, mund të mburremi dhe gëzohemi se kemi një mik si ky ! Ai jo vetëm bën vizita në Suedi, duke studiuar realitetin suedez me sy, ai e studion edhe në vendlindje përmes librave të të gjitha llojeve me burim nga Suedia. Dhe miku ynë Viron nuk kënaqet me kaq: Ai shkruan studime dhe libra me motive suedeze. Kush është i ri në shpirt dhe zemër mbetet gjithmonë i ri. Përshkrimi i ambienteve… takimeve…ngjarjeve gjatë vizitës së Vironit në vitin 2011 ka të bëjë sidomos me shkollat, bibliotekat dhe me jetën shpirtërore të fëmijëve, domethënë për ato fusha të jetës që janë më afër zemrës së një pedagogu  dhe një autori të librave për fëmijë.

Po presim që të vazhdojë kjo miqësi frytdhënëse dhe shpresëdhënëse që përhap Viron Kona përmes vizitave  dhe në tërë veprimtarinë e tij. Ai është bërë ambasadori ynë i kulturës suedeze në Shqipëri. Sigurisht vetëm “honoris causa”, sepse siç dihet, mundimet kulturore shpërblehen shumë keq në këtë botë… Prapëseprapë, ne jemi të lumtur dhe të nderuar të kemi në mesin tonë miq besnikë shqiptarë si Viron Kona me shokë, të cilët pa u lodhur ndërtojnë urë mirëkuptimi midis popujve tanë. Mirë u pafshim në Suedi dhe në Shqipëri, miku ynë i shtrenjtë Viron Kona!”.

 

 


Faqe 25 nga 67

Newsflash

Sokol Demaku

URIME VITI I RI SHKOLLOR

Këto ditë në shumicën e shkollave dhe institucioneve shkollore në Suedi për arsim fillor dhe të mesëm ka filluar viti i ri shkollor.

Në të gjitha qytetet u organizue pritje për shkollaret në lokalet shkollore dhe iu dëshriu mirë se ardhje të gjithë atyre të cilët do vijojnë mësimet në kopshte, parashkollor, shkolla fillore dha në shkolla të mesme.

Në menyrë solemne pothuaj në të gjitha shkollat e vendit u shenua dita e parë e fillimit të vitit të ri shkollor apo si këtu quhet termimini i vjeshtës.

Lexo ma...