Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home
Botime të reja


Petrit XHAJA: “Zonja nga Borasi”, libri kushtuar qytetit të Borasit

 

“Zonja nga Borasi”, libri kushtuar qytetit të Borasit


Nga Petrit XHAJA

Në  vëllimin e ri me tregime “Zonja nga Boråsi”, që i kushtohet qytetit të Borasit, Suedi, Viron Kona ofron për lexuesin shqiptar dhe suedez larmi temash interesante e origjinale, që tregojnë jo vetëm nivelin shkrimor dhe artistik të tij, tashmë të njohur dhe të përkthyer edhe jashtë vendit, por edhe mendimin e pjekur dhe mesazhet e qarta për jetën dhe karakterin njerëzor. Janë tema dhe gjetje të thjeshta në dukje, por me një përmbajtje të thellë, që të vënë në mendime, të bëjnë që, pasi ke përfunduar leximin e librit, të ndihesh i  ngacmuar nga ide dhe përfytyrime për ngjarje të përafërta që si lexues mund të të kenë ndodhur në jetë ose u ke kaluar fare pranë pa i vënë re.

Temat dhe idetë e këtij vëllimi, duket qartazi se janë përjetuar shpirtërisht dhe artistikisht prej autorit, i cili, nëpërmjet tyre, na tregon se “fsheh” brenda shpirtit të tij krijues përvoja të  larmishme dhe të dobishme që, krahas kënaqësisë estetike që   jep arti magjik i fjalës, ato i shërbejnë jetës dhe e pasurojnë atë. Siç shprehet Viron Kona, “Shpesh herë i kërkojmë gjërat e bukura larg nesh, kurse, ato, i kemi fare pranë...”

Duke i lexuar e përjetuar krijimet e këtij vëllimi, ndjejmë se fabula, idetë dhe mesazhet trazojnë shpirtin e lexuesit, rrahin në harmoni me rrahjet e zemrave të tij, bashkohen me llojshmërinë e ndjenjave dhe përjetimeve, duke mbetur të skalitura në kujtesë.

Shkrimtarët e kanë këtë “privilegj”. Shpesh  herë, janë ata të parët që ia shtien në mendje lexuesit dukuritë dhe ngjarjet, duke  i përshkruar e treguar me emocion, ndjenjë, përjetim e këndvështrime origjinale dhe duke i paraqitur nëpërmjet fabulave dhe gjetjeve të bukura artistike.

Letërsia nuk është thjesht pasqyrim  ose përshkrim i  një ngjarjeje ose historie personale. Dukuritë dhe ngjarjet që ajo merr përsipër të rrëfej, kalojnë nëpërmjet penës dhe imagjinatës së shkrimtarit duke u shndërruar në përgjithësime artistike; paraqiten me gjuhën, ndjenjën, shpirtin, emocionin dhe mjetet e figurshme që përzgjedh autori. Kjo ndodh edhe në ato tregime ku Viron Kona shkruan dhe shprehet në  vetën e parë, një parapëlqim ky i tij edhe në libra të tjerë. Ai, nuk përshkruan mot a mo ngjarjen  që mund t`i ketë ndodhur atij vetë, por e tregon atë në vetën e parë, për t`a bërë  rrëfimin më të ngrohtë, më të ndjerë dhe më të freskët; për ta bërë më të besueshëm atë fakt se, letërsia, më shumë sesa sa rrëfim, është ndjenjë. Shpesh herë, edhe në romane, autori i këtij vëllimi, përdor kohën e tashme me pjesëzën po përpara, ku ngjarja paraqitet e tillë, sikur po ndodh, ja, tani, përpara syve të lexuesit. Kjo mënyrë e ky stil  të shkruari, e bën lexuesin të ndihet edhe ai pranë ngjarjes. Ai e “vëzhgon” nga afër atë, ndihet “aktor” aktiv dhe pjesëmarrës  në zhvillimin e saj, përjeton fatin e personazhit, gëzohet me të, dëshpërohet ose zemërohet me të, lëviz përkrah tij...

E veçantë  e këtij vëllimi është  se, shumica e tregimeve  janë  me motive nga Suedia. Janë tregime të shkurtër, por me ide dhe mesazhe që lënë mbresa.

Libri nis me dy tregime që kanë në qendër dy shkencëtarë të mëdhenj suedezë me famë botërore: Karl Linne dhe Anders Celsius, figurat e të cilëve autori i ndriçon me një gjuhë e fjali  të thjeshtë dhe i paraqet nëpërmjet këndvështrimeve interesante dhe origjinale. Vijon me  motive të tjera që bëjnë fjalë për Suedinë dhe suedezët, apo tregime që kanë lidhje me tipare, karakteristika dhe veçori të jetës e veprimtarisë së tyre. Madje, disa herë realizohet një ndërthurje e botës shpirtërore e psikologjike e të dy popujve, zbulohen anë të përbashkëta, qëndrime të përafërta për dukuri e fenomene të veçanta, afrohet tek lexuesi shqiptar populli suedez dhe vendi i tij dhe anasjelltas.

Dukuri të tilla i shohim të përshkruara edhe në dy librat e mëparshëm të Viron Konës, “Bukuri suedeze” dhe “Për Ju, miqtë e mi”, për të cilët është shkruar shumë e ku  autori shpalos aftësinë e një publicisti dhe gazetari të sprovuar. Disa tema tregimesh,( në bocete), i kemi të njohura si pjesë të librave të  mësipërm, por, në këtë vëllim, shkrimtari i ka rimarrë ato dhe u ka dhënë  cilësi dhe vlera artistike përgjithësuese.

Nëpërmjet tregimeve artistike të librit,  ndjejmë e mësojmë se, suedezët, pasardhës të vikingëve, popull ndër të përparuarit e Evropës, së bashku edhe me vendet e tjera skandinave, janë mjaft miqësor dhe u janë gjendur shpesh herë shqiptarëve, si miku që të ndodhet pranë në çastet më të vështira. Mjafton të përmendim vitin 1999, kur Suedia mik-priti me shpirt e zemër mbi 50 mijë shqiptarë, të cilët sot ndihen  qytetarë të nderuar të atij vendi.

Me tregimet e këtij vëllimi, Viron Kona i mëshon idesë së përmendur  e theksuar mjaft herë nga ai, se, “Rruzulli Tokësor, ku ne kemi lindur dhe kemi fatin të jetojmë, është njëherazi edhe shtëpia jonë e përbashkët, “Shtëpia e njerëzimit.”

“Zonja nga Boråsi”, krijon freski dhe gjendje të veçantë emocionale. Lexuesi ndihet mirë dhe i rrethuar nga një aureolë drite dashurie për njerëzit, por edhe për gjallesat e tjera të rruzullit, si për shembull për kafshët dhe shpendët, të cilat, edhe ato kanë të drejtat e tyre të jetës...Madje, në këtë çështje, autori tregohet  i ndjeshëm, duke përqasur dhe ofruar artistikisht mesazhe për qëndrime të përbashkëta të shoqërisë njerëzore ndaj gjallesave të këtij rruzulli, si pjesë e domosdoshme e natyrës, si nevojë e ruajtjes së ekuilibrit për vazhdimësinë e natyrshme të jetës. Është e rëndësishme të vlerësojmë se, Viron Kona, kudo ku ka shkuar ka lënë gjurmë. Ai shkoi në Hungari dhe prodhoi një  vepër të mrekullueshme: “Dëgjoma zemrën, Budapest !”. Shkoi në Turqi, në krye të një Ansambli Artistik Folklorik dhe shkroi librin “Yje mbi Bosfor”, duke dhënë në përmjet tij mesazhe dhe përshtypje të pashlyeshme. Shkoi refugjatë në Greqi dhe i ofroi lexuesve shqiptarë e grekë një roman drithërues, që të vë në mendime dhe të bën të harrohesh pas tij.  Ndërsa, Suedia, ky shtet me demokraci tepër të zhvilluar dhe  ekonomi të përparuar, e frymëzoi këtë shkrimtar të botoj deri më sot tri libra të çmuar:  “Bukuri suedeze”,  “Për Ju,miqtë e mi” dhe “Zonja nga Borasi”. Siç mësojmë, ende nuk ka përfunduar atë që ka premtuar fillimisht, Bubulinon në Suedi, pasi, kërkon që, ëndrrën e krye-personazhit të  tij, vogëlushit Bubulino, për të shkuar i pari në Mars, ta realizojë duke e “nisur” drejt Planetit të Kuq, nga Kiruna e Suedisë. Fakti se deri më  sot janë  të  përkthyer në  gjuhën suedeze dy pjesë, nga 14 pjesë   të  librit serial “Bubulino”, na bën të  shpresojmë  se shkrimtari ynë  do të  arrijë  ta bëj një realitet artistik “nisjen” e Bubulinos në  planetin Mars.

Kur bisedon me Vironin për këtë merak e përkujdesje të tij që, në cilindo vend të botës ku shkon, shkruan libra, ai të përgjigjet me një buzagaz të lehtë: “Nuk duhet ta lëmë kohën të na shkoj dëm. Edhe në Indi po të më krijohet mundësia të shkoj, përsëri do ta shkruaj një libër për atë vend të madh. Edhe në Australi, edhe në Kinë, edhe në Japoni, edhe në Amerikë.., kudo, do të shkruaj. Njerëzit, meritojnë shumë të shkruhet për ta,t`i respektojmë si vëllezër dhe motra, si banorë të të njëjtit planet, por edhe të  japin dhe të  marrin përvoja nga njëri - tjetri..”

Ndër mesazhet që mbeten në kujtesë pas mbylljes së faqes së fundit të vëllimit “Zonja nga Borasi”, është se, duhet ta duam dhe ta mbrojmë natyrën dhe jetën, ta   jetojmë çdo çast dhe çdo ditë me të gjithë forcën dhe dashurinë tonë, të mos lëmë asnjë minutë të na shkoj kot, por edhe të përpiqemi, qoftë edhe në rastin ose aspektin më të thjeshtë, të përhapim kudo dhe kurdoherë frymën dhe gjurmët e mirësisë, paqes e dashurisë.

Dëshiroj që, në  mbyllje të këtyre shënimeve, të sjellë në vëmendjen dhe kujtesën e lexuesit, mendimet që shpreh për Viron Konën, albanologu dhe shkrimtari i njohur suedez Ulmar Kvik, i cilësuar “Miku i Madh i Shqiptarëve”. Në shkrimin kushtuar librit të Viron Konës “Për ju miqtë e mi”, botuar në disa media elektronike e gazeta, por, edhe në revistën “Mësuesi”, organ i Ministrisë së Arsimit dhe Shkencës së Shqipërisë, në  Nr. 6, qershor 2012, ai ndër të tjera, shkruan:  “Shkrimtari dhe arsimtari Viron Kona është bërë një mik besnik i Suedisë. Ne, suedezët, mund të mburremi dhe gëzohemi se kemi një mik si ky ! Ai jo vetëm bën vizita në Suedi, duke studiuar realitetin suedez me sy, ai e studion edhe në vendlindje përmes librave të të gjitha llojeve me burim nga Suedia. Dhe miku ynë Viron nuk kënaqet me kaq: Ai shkruan studime dhe libra me motive suedeze. Kush është i ri në shpirt dhe zemër mbetet gjithmonë i ri. Përshkrimi i ambienteve… takimeve…ngjarjeve gjatë vizitës së Vironit në vitin 2011 ka të bëjë sidomos me shkollat, bibliotekat dhe me jetën shpirtërore të fëmijëve, domethënë për ato fusha të jetës që janë më afër zemrës së një pedagogu  dhe një autori të librave për fëmijë.

Po presim që të vazhdojë kjo miqësi frytdhënëse dhe shpresëdhënëse që përhap Viron Kona përmes vizitave  dhe në tërë veprimtarinë e tij. Ai është bërë ambasadori ynë i kulturës suedeze në Shqipëri. Sigurisht vetëm “honoris causa”, sepse siç dihet, mundimet kulturore shpërblehen shumë keq në këtë botë… Prapëseprapë, ne jemi të lumtur dhe të nderuar të kemi në mesin tonë miq besnikë shqiptarë si Viron Kona me shokë, të cilët pa u lodhur ndërtojnë urë mirëkuptimi midis popujve tanë. Mirë u pafshim në Suedi dhe në Shqipëri, miku ynë i shtrenjtë Viron Kona!”.

 

 

Vangjush Saro: Shënime për krijimtarinë e Teodor Laços

Vangjush Saro

Shënime për krijimtarinë e Teodor Laços

Teodor Laço, ndër emrat më të njohur në letërsinë shqiptare, përfaqëson në të njëjtën kohë një nga ato dukuri të rralla kur shkrimtari lëvron me sukses në disa fusha të letrave. Kemi sot përmbi 50 vepra që mbajnë emrin e tij: përmbledhje me tregime e novela, romane, drama, komedi, skenarë filmash, publicistikë. Një begati, që do ta kishte zili çdo shkrimtar i madh. Kjo pllojë veprash letrare në shumë plane, përbën një pasuri të madhe letrare jo thjesht e vetëm për Teodor Laçon, por më së pari për kulturën mbarëshqiptare.

Teodori hyri në letërsi përmes prozës së shkurtër. Tregimet e tij të para lajmëruan kritikën shqiptare dhe lexuesit se po qasej një talent i madh. Në tregimet e tij të hershme, krahas vizatimeve brilante të natyrës, erdhi njeriu i thjeshtë, me botën e tij të vockël a të madhe, por në njëfarë mënyre në një dritë të re, ku gjithmonë do të gjendej pak shpresë për nesër, një përfytyrim ndryshe, grishja për një zgjidhje më të mirë. “Ajri i ftohtë i mesnatës” do të shënonte një pikë kulmore në krijimtarinë e autorit. Më pas, ai do të përfshihej edhe në tema të angazhuara (“Tokë e ashpër”,) por do të punonte edhe në ngastra të tilla, ku disi i “bëhej bisht” realitetit “delikat” dhe parimeve e kërkesave të ngurta të soc-realizmit; (“Lëndina e lotëve”).

Ndër vite, krijimtaria e tij e zgjeron edhe më shtratin. Ai skaliti figura që u bënë dhe mbetën proverbiale. Një lexues (me sa duket mjaft i kënduar), gjatë një polemike në rrjetet e shumta në internet, me të qeshur a me të ngjeshur, na kujton: “I vetmi Platon që ne mund të flasim rehat është Platon Bubuqi i Teodor Laços.” Stili i shkrimtarit përsoset sidomos në librat  “Portat e dashurisë”, “Një ditë dhe një jetë”, “Zemërimi i një njeriu të urtë”, për të marrë përmasa të tjera në “Vit i hidhur”, “Vrasja e buzëqeshjes” si dhe “Një dritare në Kremlin” e “Kthimi i amerikanëve”. Një moment të rëndësishëm në krijimtarinë e tij, shënon padyshim libri “Bashkëjetesë me kohën”, ku ai rrëfen jetën e tij përtej vitit ‘97, sigurisht në një kuadër të gjerë të zhvillimeve komplekse në Shqipëri.

Ndërkaq, një pjesë e krijimtarisë së Teodor Laços është përkthyer e botuar edhe në gjuhë të huaja; (anglisht, frëngjisht, italisht, rusisht, rumanisht, turqisht, bullgarisht, greqisht).

Duke pasur parasysh se proza e tij përgjithësisht është marrë në shqyrtim në një sërë analizash, në këto radhë po ndalem në disa nga veprat e tij të destinuara për skenën dhe ekranin. Në gjininë e dramës, Laço kontribuoi fillimisht me komedinë “Një nuse për Stasin”, për të vijuar me “Gjëmimi i atij dimri” dhe “Shi në plazh”, pjesë e vënë në skenë nga regjisori Gëzim Kame me pedagogët dhe studentët e Institutit të Lartë të Arteve në vitin 1985. “Këmbanat e muzgut” ishte drama që, si të thuash, e solli artin e Teodor Laços në erën e pluralizmit dhe të lëvizjes së lirë. Ai shkroi gjithashtu një numër të madh skenarësh, që u bënë filma artistikë, veçmas në përthyerje të viteve ‘80: “Streha e re”, “Dorina”, “Përballimi”, “Shtëpia jonë e përbashkët”, “Dhe vjen një ditë” , “Flutura në kabinën time”, etj.

Këtu është vendi për një parantezë. Nuk është ndonjë gjë e re të them se mbi letërsinë dhe filmat e kësaj dekade, shpesh pa të drejtë hidhet baltë. Këtë e bëjnë veçmas shkrues pa peshë, që edhe në atë kohë, edhe sot, mbeten  në periferi të letrave. Nuk është vendi të tjerrim këtë çështje, por duhet të pohojmë që edhe pse jo në kushtet më të favorshme, shkrimtarë dhe kineastë të kësaj periudhe tentuan të shkonin përtej rrjetave të ideologjisë së kohës. Në vështrimin tim, Teodor Laço ishte një nga këto personalitete që përpiqej heraherës t’iu vidhej parimeve të ngushta e rregullave të serta të soc-realizmit. Në një pjesë të mirë të krijimtarisë së tij, ai kërkonte një mënyrë më të drejtpërdrejtë për të kumtuar problematikat e shoqërisë së atëhershme. Më së pari, kjo u vu re pikërisht në disa nga veprat e tij të skenës dhe ekranit.

Në krijimtarinë e Teodor Laços ka disa tregime që “u bënë problem” që përpara viteve ‘80 dhe ndonjë nga libra e tij u ndalua; por në këtë shënim, parapëlqej të përcjell disa nga vlerat - që zgjaten në kohë - të skenarëve dhe dramave të tij. Pa qenë nevoja të prodhojmë shumë debat për krijimet e tjera, “Dhe vjen një ditë” e “Flutura në kabinën time” (të regjisorit Vladimir Prifti) janë dy nga realizimet që përbëjnë kontribut të pacënueshëm në kinemanë shqiptare. Filmi i parë trajton temën e tjetërsimit të njeriut (mjaft e rrahur në letërsinë e viteve ‘80). Përmes jetës së personazhit kryesor Llano Bleta - njëlloj krijese hibrid i kohës, pak fshatar, pak qytetar, që e ndërton të ardhmen duke bjerrur fragmente të karakterit të tij - autorët japin pamje realiste të jetës në Shqipërinë e viteve ‘80.

“Dhe vjen një ditë” është një poemë e sjelljes njerëzore në rrethana kur njeriu ka përpara prova jo të lehta. Llano Bleta është një nga ata, që siç thotë diku Esenini, “e kanë harruar shtëpinë prej druri...” Llano i jepet tërësisht nuses së tij të bukur - prej një familjeje “me peshë” - strofkës së tij të ngrohtë. Dhe këtu nuk do të kishte asgjë të keqe, sikur ai të mos lëkundte (me këto prirje) raportet e tij me njerëzit më të afërt, sikur ai të mos linte pas dore rrethin e tij familjar, deri edhe të ëmën. Një trajtim kaq ‘privat’ e njerëzor - dhe në detaje - i episodeve nga jeta e atyre që bënin ‘përpjetë’ me çdo kusht e me çdo çmim, e bën filmin të ndiqet edhe sot me shumë interes.

I një natyre tjetër, por sërish përmes një drame të fortë, vjen rrëfimi për një djalë të shkujdesur, shofer, për të cilin nuk ka kuptim asgjë ideologjike përqark, as plani i ndërmarrjes, as këshillat moralizuese të shefave; ai po vëzhgon jetën e vet monotone, pa ritëm, të flashkët; dhe është i pakënaqur, pi e zhurmon se nuk mundet të protestojë ndryshe...Deri sa në pamjen e rëndomtë dhe mediokre të jetës së përditshme, shfaqet një vajzë. Është një mësuese. Një femër e bukur. Një njeri i qetë dhe që kur flet, të rrëmben me ëmbëlsinë e vet. Tek ajo fillon dhe mbaron edhe filmi “Flutura në kabinën time”. Asnjëherë më parë, kinemaja shqiptare nuk ishte dhënë kaq shumë pas një dashurie të vështirë, si në dramën e këtij djali liberal, (s’më erdhi në mendje tjetër epitet për momentin). Koha që shkon, edhe më të qarta e më solide i sjell vlerat e këtyre filmave.

Edhe “Shi në plazh” paraqet mjaft interes në këtë vështrim. Është një tjetër vepër përfaqësuese e pllojës Teodor Laço; bën pjesë ndër ato komedi që nuk rrahin të gjitha shtigjet për të përcjellë me doemos një mesazh apo një mësim shoqëror, paçka se jo gjithherë iu ikën moralizimeve. Unë mendoj, gjithsesi, që komedia anon më shumë nga arti për art, duke ndërtuar një ngjarje sa gazmore aq edhe dramatike, por gjithsesi me qendër graviteti larg ideologjive të kohës. Emblematik ka mbetur ndërkaq Çomja, një personazh tashmë aq popullor, nga ata që nuk krijohen pa mund dhe nuk zënë vend lehtë në mendjen e lexuesit dhe spektatorit. Ai të bën për vete me çiltërsinë e tij, me shpirtin e hapët; të gjitha këto cilësi, mbështeten në një fjalor çapraz dhe në një pasuri frazeologjike të rrallë.

Mbase edhe vërejtje mund të formuloja për të gjitha sa u analizuan më lart, por në kushtet kur një pjesë e shkruesve nuk dinë të menaxhojnë urrejtjet e tyre, kur disa shkrimtarë mesatarë kanë filluar të rrëfejnë histori bajate e të bëjnë lista si dikur, më duket më e drejtë shpërfaqja e disa vlerave, përkitazi nga ato që nuk kacaviren pas fjalëve. Qoftë edhe këtyre që u thanë në këtë shënim. “Teksti nuk mund të ndryshohet, kurse opinionet janë vetëm shprehje e dëshpërimit.”, thotë diku Franc Kafka.

Radhët e mëposhtëme nuk kanë të bëjnë posaçërisht me letërsinë dhe filmin. As me të tjera detaje të krijimtarisë së tij artistike. Por ato, gjithsesi, flasin për njeriun që ndërsa shkruante (e shkruan pareshtur), kujdesej po kaq edhe për krijuesit e tjerë, shpesh të tërhequr e të keqtrajtuar nëpër rrethe të largëta. Gjatë gjithë karrierës si shkrimtar dhe si zyrtar, nga Korça në Tiranë, nga Tirana në Fier, nga Fieri në ish-Kinostudio “Shqipëria e re”, në Ministrinë e Kulturës e gjetkë, Teodor Laço ka qenë një nga personalitetet që më shumë se kushdo tjetër ka inkurajuar dhe ndihmuar shkrimtarët më të rinj. Janë të shumtë emrat e sotëm të letërsisë dhe publicistikës shqiptare, që i janë atij mirënjohës për përkujdesjen ndaj tyre. (Me modesti, një nga ata është edhe autori i këtyre radhëve.)

Dhe nuk mund të ndodhë ndryshe nga sa Teodor Laço shkruan me aq shpirt në tregimet, skenarët dhe dramat e tij. Në këtë nëntemë, si mund të thoshte Faik Konica “...duhen pak fjalë dhe pak fjalë arrijnë.”

 

Arqile Pipa: “TOKËSORËT NË HAPËSIRË, KOHË...Ç’TRONDITJE”

 

“TOKËSORËT NË HAPËSIRË, KOHË...Ç’TRONDITJE”

- Refleksione për një libër të rrallë, me autor Agron Shehun-

Nga: Dr. Arqile Pipa

Cleveland, OH-Kanada


Tiranë, nëntor 2012: Në përurimin e librit të ing. Agron Shehu (në mes). Djathtas: Fatmiroshe dhe Fatmir Xhemalaj (Foto nga: Murat Gecaj)

Me mendimin që rrethet letrare, kur punoja për të ushqyer disa gazeta dhe revista me recensa dhe mendime, më klasifikonin si një lexues “rrebel”, me përkulshmëri të ulët, si dhe me dyshimin se a do të më japë kënaqësi dhe çlodhje, si dhe a do të përligjë kohën, që do të marrë, e nisa leximin e librit “Tokësoret në hapësirë-kohë… Ç’tronditje!”, shkruar nga njëri prej shokëve të mi të zgjedhur, Agronit.

Titulli me joshi, se ishte një zgjedhje e goditur… Por, të shkojmë më tej. Që në tri faqet e para, fillova të përjetoja një ndjenjë, që ishte shumë, shumë e veçantë dhe që nuk e kisha përjetuar më parë. Vazhdimi më kërrusi, të ndenjurat m’u  “salduan” në karriken rrotulluese. I befasuar dhe njëkohësisht “i ngulur” aty, harrova gjithçka. Në një: “Oh, Oh, ç’po ndodh?”,- u bë aktive mendimi me kërkesën: “Agron, me fal, të paskam njohur pak në këtë fushë, me fal, me fal!”. Këtë falje do të përpiqem ta kthej në reflektim, për të përsosur më tej të përsosurën, detyrë mjaft e vështirë kjo.

Në çast, mendova t’ia dërgoja një e-mail, si refleksion kënaqësie, të bashkuar me përgëzimin, për punën e bërë. Dhe kështu veprova.


Kopertina e librit të ing.Agron Shehu

Vepra “Tokësoret, në hapësirë-kohë … Ç’tronditje!” e autorit Agron Shehu, nuk është thjesht një roman, sepse më e përgjithshmja, që lexuesit mendojnë për një roman, është një skemë disi klasike e tij, një hyrje me përshkrime dhe njohje personazhesh, lindje zhvillimesh, periudha jo shumë të gjata të lundrimit në ngjarjet, klimaks dhe një rrugë drejtë mbylljes. Pak a shumë, kështu konturohen veprat e këtij lloji.

Por, kjo do të ishte pak për këtë libër, sepse ai udhëton në një histori të 4 milionë viteve. Personazhet dhe meditacioni, përzierjet fantazi-realitet-shkencë janë të jashtëzakonshme, jo të nxjerra nga arkiva, por të ideuar me njohje dhe saktësi të rreptë shkencore. Pronësi të tilla i kanë pak individë.

Analiza dhe gjetje të tilla, si ajo e luftës ndaj gravitetit ose e Zotit në mendjen njerëzore, ideja dhe organizimi i udhëtimit të njëkohshëm në të shkuarën dhe në të ardhmen, “debatet” e personazheve për probleme të rëndësishme të zhvillimit të shoqërisë njerëzore, mënyra e kompozimit dhe fantazia e përdorur , në karakteret pjesëtare të këtij udhëtimi, përfundimet për tokësorët dhe problematikën e tyre, përshkrimet e zhvillimeve dhe nyjet gordiane, që ata duhet të zgjidhin në të ardhmen për vazhdimësinë dhe sigurinë e saj,-përbëjnë një kurore letrare, të një lloji shumë të veçantë, mjaft të lakmuar dhe të arritur nga pak pena të fuqishme të romanit, si vepra letrare më e përhapur dhe më e lexueshme nga njerëzit.

Vepra është shumëplanëshe dhe, të ndërmarrurit e një punë të tillë, kërkon një edukim të tërë jetësor, parë këto si procese, që marrin kohë shumë të gjatë, ndoshta, një jetë nuk do të mjaftonte për t’i arritur ato.

Tjetër, gërshetimi ndërmjet reales dhe imagjinares, të cilat udhëtojnë në hapësirë-kohë; ndërthurjet me energjinë, gravitetin, shpejtësitë dhe shndërrimet, janë ngjizur jashtëzakonisht harmonishëm me personazhet.

Tepër e rrokur është ideja e personazhit të dyzuar në dy qenie, trup-shpirt dhe tjetra mendim, që nuk pranon të bashkëjetojë me shpirtin, në një kafkë. Po kështu,  e jashtëzakonshme  është gjetja Kuark, Ardi, pasardhësi Glouni dhe anija DreamLiner,  si mjeti udhëtues i hapësirave të pafundme.

Personazhet në udhëtim: Higgsi, Kuarku, Ardi janë një kompozim tepër i përsosur, sepse kështu dhe vetëm kështu, autorit i jepet mundësia të ekspozojë ide dhe zhvillime për historinë e jetës në Planetin Tokë.

Abstraksioni i hedhur në vepër, është një tjetër risi, gati e paarritshme, në qoftë se nuk je njohës i mirë i subjekteve dhe disiplinave të shumta, që ndërthuren në vepër. Përshkrimet, gjuha e përdorur nga personazhet me nivele të ndryshme qytetërimesh, dhe gjuha e tretë, e përdorur nga ju si autor, të detyrojnë përjetim, të ngacmojnë dhe eksitojnë fantazinë, të korrigjojnë vetëpërmbajtjen, të detyrojnë që të kthehesh në faqe për t’u freskuar me të shkuarën.

Tjetër e veçantë, në këtë vepër, është klimaksi. Në roman, zakonisht, gjendet vetëm një i tillë. Te libri juaj unë ndesha disa të tillë, pothuaj katër, por e veçanta e tij është se këtu rroken personazhe që përfaqësojnë kohë-hapësirë dhe shpejtësi të ndryshme. Analiza, duke përdorur debatin midis personazheve, është një tjetër risi, që preket bollshëm, në këtë libër. Të tillë, atë e kam gjetur në shkrimtarë të shquar, si te Kadareja, Kafka, Hygo. Por, kjo e gjetur në këtë libër, është e një lloji të veçantë, si mjalti i bletëve të Çajupit, që të tillë e gjen vetëm atje.

Përshkrimet për fillimet e jetës së njeriut në tokë dhe evolucionin e saj, edhe Darvini vetë do ta kishte të vështirë ta stiste kështu. Sepse, informacioni dhe edukimi që ai kishte, vështirë se do ja mundësonin atë.

Një tjetër çast, sa atraktiv dhe çlodhës në lexim, është udhëtimi i Higgsit në planetin Kuark, thellë në Galaksi, ku ai gjen të përsosurën dhe jo luftë për të skllavëruar dhe zhdukur njëri-tjetrin, ku ka vetëm gjelbërim, vetëm ditë dhe njerëz të lumtur. Ajo ç’ka alieni Kuark, në udhëtimin drejt Tokës, u afron bashkëudhtarëve të tij, jep rrugën e zhvillimit të njeriut, duke filluar me mjedisin, veglat dhe mjetet e para të punës, përdorimin e kalit si mjet transporti dhe energjie; përmirësimet e mëtejshme të mjeteve të prodhimit, si makinat me avull etj., si dhe futja në shtjellim e parasë, e konturojnë veprën. Kurse të rejat rreth energjisë dhe gjenizimit i japin asaj lartësi, produkti i së cilës afron një volum të rendit , ndjerë ky shumë fuqishëm në mbylljen e saj.

Një tjetër gjetje e krijuar është udhëtimi me DreamLiner, ku raporte tokësore dhe jotokësorë zbulojnë zhvillime dhe përpjekje të vazhdueshme të njerëzimit për të progresuar dhe zbuluar misteret e hapësirës së pafundme.

Ballafaqimet Kuark-Higgs, Kuark-Ardi dhe futja në “debat” e Glounit, kanë një zhvillim, ku autori ka investuar shumë dhe ka ekspozuar me bollëk njohjen e tij, për arritjet në kërkim të hapësirës. Në këtë investim, autori ka ndërthurur njohuri nga shkenca, si: fizika, biologja dhe filozofia, të shoqëruara këto me një saktësi të admirueshme.

Ballafaqimet, mbështetur në ngjarje reale të ofruara si imazhe në DreamLiner dhe të veshura me fakte shkencore, rrisin dukshëm thellësinë e analizës dhe të përfundimeve, që autori ka projektuar të arrijë. Jashtëzakonisht bukur, janë futur zhvillime si: Luftërat Botërore  ose djegia e bibliotekës së Aleksandrisë, veprimet e Hittit (personazh famëkeq i historisë së gjysmës së parë të shek. XX), zhvillimet HBomB etj.

Pra, forca e vënë në lëvizje nga shpirti pa mendim brenda, afron dhe e bënë të pranishme kataklizmonë, që shkatërron çdo arritje të tokësorëve, për t’u bërë njerëz.

Alternimet e ofruara gjatë udhëtimit dhe qëndrimit në Tokë, midis asaj çka ngjet në planetin Kuark, çka ngjet në të shkuarën në  të, të veshur dhe me shembuj të shumtë nga shumë zhvillime të pakëndshme në Tokë, si luftërat botërore, hedhja e bombës atomike, rrëzimi i kullave binjake, gara e armatimeve, si dhe ekspozimi së bashku me to dhe i individëve, që i prodhuan ose u ndihmuan atyre, brilantojnë, jo një ndërtesë të vogël, por një “KALA”, ku tokësorët sot, dhe aq më shumë nesër, mund dhe do të gjejnë një çelës për të programuar dhe investuar për të ardhmen e tyre të sigurt, arritjen dhe vazhdimësinë e jetës në Tokë.

Mesazhi, i gjendur me bollëk në planetin Kuark dhe i evidencuar fuqishëm për mbrojtjen e tokësorëve dhe ruajtjen e planetit të tyre “Blu”, të arritura këto me një rend shoqëror,  ku të gjithë të ndihen të lirë, të barabartë, të mirëushqyer dhe të shëndetshëm, e projekton njerëzimin të sigurt, jo vetëm në planetin e tij, por dhe në “hapësira e vendbanime” të reja në hapësirë, parë këto, jo si pushtime, por si një prirje e kërkesës për bashkëjetesë, shkëmbim e mirëkuptim.

Gjuha e përdorur në këtë libër, në kombinim me figurat letrare, përbejnë një tjetër element, ku lexuesi gjen dhe ndjen atë që i nevojitet. Po kështu, vepra, duke kërkuar të jetë në të njëjtin nivel dhe njëkohësisht të dali nga ”beteja” letrare, me ruajtje të ekuilibrave aq të nevojshëm, fiton lartësi të reja, me kulminacion në fundin e saj dhe me vazhdimin e “luftës” për të fituar lartësi, në hapësirat e pafundme.

Gjatë leximit të parë të librit, m’u krijua përshtypja, sikur ndesha në përsëritje të shumta. Për ta vërtetuar saktësinë e këtij përfundimi  dhe me dëshirën për t’u ndalur më mirë dhe përjetuar më gjatë disa përshkrime mbresëlënëse, të cilat më ofruan meditacion dhe me larguan gjumin, për disa ditë, iu riktheva dhe e rilexova përsëri. Për saktësi, nuk gjeta përsëritje, por paragrafë të kompletuar më mirë, e drejtë e plotë, kjo, e autorit. Po kështu dhe shumë zhvillime  ose fjalëformime të reja, të krijuara nga autori, i rivlerësova të nevojshme, që vepra të arrinte të përmbushte plotësisht qëllimin, objektivin e saj. Për më tepër, do të mendoja, që autori mund të kishte afruar të tjera, të përsosura në shpirt, si Nënë Tereza, që për fatin tonë të madh i përket gjakut tonë shqiptar. Një personazh i tillë, si mendim dhe shpirt së bashku, i kapur në imazhe nga Kuarku, do të ofronte këshilla me vlera të jashtëzakonshme.

Sidoqoftë, duke e respektuar plotësisht të drejtën e autorit, mendoj se zgjedhjet e tij janë shumë të gjetura dhe, për këtë arsye, i vlerësoj maksimalisht ato.

Në këto kushte, a nuk do të ishte pak, që ky libër të emërtohej roman?

Unë mendoj se po. Më e pakta, do të  këshilloja një tjetër emërtim, të ngjizur në procesin e leximit të veprës, “HYPER-ROMAN” fantastiko-shkencor, në shërbim të tokësorëve.

Në shenjë mirënjohje, kënaqësie, ndihmese dhe refleksioni, ndjehem i detyruar dhe, natyrshëm, jam duke dalë jashtë kornizave të dhënies së mendimit, sepse një thirrje ma ka pushtuar gjithë qenien time dhe nuk më lejon që të mos e bëhem pjesë e kësaj pune, që ndërmora:

Lexues të nderuar, kudo që ndodheni! Gjeni kohë dhe lexojeni këtë Hyper-Roman; aty ju do të gjeni të shkuarën, të tanishmen dhe të ardhmen e njerëzimit, në hapësirë-kohë. Ju siguroj që do të përjetoni vetëm kënaqësi dhe, mbas leximit të librit, natyrshëm do të ofroni diçka më shumë për t’i shërbyer më shumë jetës suaj dhe gjeneratave, që do të vijnë.

( E dërgoi për publikim, prof. Murat Gecaj-Tiranë )

 

 

Viron Kona: Pak fjalë për librin e prof. Murat Gecaj “Me zemër në vendlindje”

 

Pak fjalë për librin e prof. Murat Gecaj “Me zemër në vendlindje”

(Shënime nga Suedia)

Nga: Viron Kona

Duke qenë i ftuar nga Qendra Kulturore Shqiptare  “Migjeni”, në Boras të Suedisë, në festimet e 5-vjetorit të krijimit të Revistës  “Dituria” dhe të 4-vjetorit të Radios “Dituria”, në prill të vitit  të kaluar, prof. Murat Gecaj është nxitur të shprehet ndjeshëm, me respekt  dhe me shumë dashuri, për ato festime dhe për aureolën, që i ka shoqëruar ato, në Shqipëri dhe në Suedi. Këtë gjë, ai e ka realizuar bukur, përmes faqeve të librit më të ri të tij, “Me zemër në vendlindje” (Shënime nga Suedia), i cili u publikua para disa ditëve në Tiranë.

Kur i lexon, varg njëri pas tjetrit, shkrimet e librit të krijojnë përshtypjen e një buqete me lule të shumëllojshme e  të freskëta, të lidhura me “fjongon” e miqësisë shqiptare – suedeze. Ato u dhurohen dhjetëra mijëra bashkëkombësve shqiptarë, me banim në Suedi, por dhe mikpritësve suedezë,  të cilët iu gjendën pranë vëllezërve tanë nga Kosova, në ditët e tyre më të vështira, kur mbi ta veproi me egërsinë më të madhe, gjenocidi  serb.

Në shkrimet e këtij libri, pasqyrohen dhe  vlerësohen dukuri, episode dhe ngjarje, veprimtari miqësore shqiptare - suedeze dhe ndjenja atdhedashurie, për vendlindjen Kosovë dhe Shqipërinë. Por shprehen edhe meditime rreth asaj çfarë prof.Gecaj ka përjetuar e ka ndjerë, në ato ditë të qëndrimit dhe të vizitave në Boras e Goteborg të Suedisë mike. Gjithçka është parë dhe shkruar nga këndvështrimi i një publicisti të sprovuar. Me penën e artë të tij, autori gjen rastin të shprehet bindshëm, argumentues dhe bukur për Suedinë e zhvilluar dhe të përparuar. Njëherazi, shkruan me një gjuhë zemre të ngrohtë edhe për ato vlera thellësisht njerëzore, që e shquajnë popullin suedez.

Cilido lexues i vëmendshëm vëren  se ngjarjet, episodet, shënimet, përshtypjet, skicat, reportazhet e bisedat dhe e tërë ngrehina publicistike e paraqitur mjeshtërisht në faqet e librit, ka një bosht, rrezaton një subjekt: jetën e suedezëve dhe të shqiptarëve, me banim në Suedi; jetën aktuale, marrëdhëniet e natyrshme dhe tepër njerëzore e miqësore të krijuara ndërmjet tyre, për një ardhmëri të sigurt; për fëmijët, familjet dhe vazhdimësinë e jetës. Libri pikëzon dhe veçon episode dhe ngjarje, portretizon tipa dhe karaktere  njerëzish,  shqiptarë dhe suedezë, të moshave dhe profesioneve të ndryshme; vë në dukje e vlerëson dhe gjithçka  e bën në mënyrë tepër shprehëse, figurative dhe emocionuese.

Libri nisë me lajmin e udhëtimit për në Suedi, nëpërmjet ftesës së veçantë të Qendrës Kulturore Shqiptare “Migjeni” në Boras; me udhëtimin ajror drejt Veriut të Europës, në vendin e dikurshëm të vikingëve, kurse sot të suedezëve të zhvilluar, të përparuar dhe shpirtmirë, me botë të pasur njerëzore. Vijon libri me shkrime për brendinë e festimeve të  5-vjetorit të revistës “Dituria” dhe të 4-vjetorit të radios “Dituria”. Por gjejmë në libër edhe vazhdimësinë e lidhjeve të autorit me kolegë e miq të tij në Suedi, si me anë të Interenetit, por dhe nga takimet me ta në qytetin e Durrësit dhe në Tiranë.

Nëpër  faqet e librit kalojnë emra njerëzish të moshave e profesioneve të ndryshme, shqiptarë e suedezë, fëmijë, nxënës shkollash, mësues e mërgimtarë të thjeshtë, personalitete të artit e kulturës, miq dhe dashamirës të Shqipërisë e Kosovës; autoritete vendëse, gazetarë, shkrimtarë, artistë, studiues… Emrat e tyre bëhen të njohur nga autori me respekt e dashuri; ata portretizohen dhe paraqiten bukur me të veçantat e tyre, me vlerat dhe me mesazhet që përcjellin, nëpërmjet tregimeve, ndodhive, bashkëbisedave të ngrohta e të sinqerta. Nga njëra faqe në tjetrën, lexuesi miqësohet  me ta, si me njerëz, që ka mall e dëshirë t`i takojë e t`i njohë më nga afër.

E bën tërheqës librin, fakti se ai është  shkruar me një gjuhë të pastër letrare e drejtshkrimore, me larmi, ngjyrime e nuanca emocionale, me stil tërheqës e origjinal. Gjithashtu, e bën edhe më të plotë librin, pajisja me fotografi njerëzish, vendesh, peisazhesh dhe pamjesh, nga vizitat në  Suedinë  e bukur, si dhe nga takimet vazhduese, në Durrës e Tiranë.

Do të jetë vetë lexuesi, ai që do ta bëjë vlerësimin e librit “Me zemër në vendlindje”(Shënime nga Suedia), me autor prof. Murat Gecaj. Por, me këtë rast, e urojmë dhe e përgëzojmë atë, për  këtë botim të bukur, mbresëlënës e domethënës!

Tiranë (Shqipëri)-Boras (Suedi), 29 mars 2013

 

 

Mehmet Deliu: “ Zonja nga Borasi”, kontribut i veçantë artistik, në përçimin e mrekullive suedeze

 

“ Zonja nga Borasi”, kontribut i veçantë artistik, në përçimin e mrekullive suedeze

(Libri tretë i Shkrimtarit Viron Kona, për Suedinë)

Nga Mehmet DELIU, Fushë - Krujë


Në foto Mehmet Deliu

Në shenjë nderimi e respekti për miqtë suedezë dhe shqiptarët që jetojnë të barabartë atje, ju kushtoj një përshëndetje modeste, nëpërmjet disa mendimeve që më lindën nga leximi i librit të shkrimtarit Viron Kona, “Zonja nga Borasi”, i cili i shtohet dhe zbukuron natyrshëm krijimtarinë e pashtershme të tij.

Çdo gjë e rrallë dhe e veçantë, bën pjesë në vlerat e çmuara e shumë të çmuara. Me bindje dhe plotësisht me të drejtë, në rrethet intelektuale, ndër kolegë shkrimtarë, krijues e studiues të ndryshëm, thuhet me zë e nën zë, se Viron Kona po i kalon caqet e normales e të zakonshmes. Krijimtaria e tij artistike në shume plane dhe shumë intensive, e ndjerë, tërheqëse dhe mesazh përçuese, në të gjitha fushat, është bërë shumë e kërkuar dhe e vlerësuar, sfiduese e letrave boshe. Libër pas libri, Viron Kona, vjen te lexuesi jo vetëm si një krijues i talentuar artistik, por dhe si një edukator i madh, si njeri vizionarë, me botë të gjerë, si një erudit i pjekur dhe i kompletuar. Në librat e tij lexuesi merr përgjigje të sakta e të denja nga të gjitha fushat.

***

Libri tretë për Suedinë, “ Zonja nga Borasi”, që vjen si një dhuratë e bukur për lexuesin shqiptar e atë suedez, në shërbim të forcimit të ndjenjave të përbashkëta të miqësisë dhe dashurisë, përbën  një kontribut të veçantë artistik, në përçimin e mrekullive suedeze, në jetën shqiptare, duke lozur rolin e një suedologu shqiptarë, në gjurmimin, analizimin dhe konfirmimin e vlerave të gjithanshme të historisë së Kombit suedez.

***

Faleminderit  Viron Kona, që nëpërmjet librave të tu, dashurisë dhe dashamirësisë tënde, kulturës dhe artit tënd, na ke sjellë kaq pranë, kaq natyrshëm, vlerat dhe historinë, kulturën dhe përparimin e një populli mik.

“Zonja nga Borasi”, është një libër i bukur, i thjeshtë, i kuptueshëm, mbresëlënës, që të bën pjesë të çdo ngjarje dhe me shumë emocion e përjeton atë natyrshëm.

Në çdo rresht që lexon, ndjen respektin dhe dashurinë e Vironit për Suedinë, për njerëzit e saj, për historinë dhe kulturën, për shkencën e ekonominë dhe për çdo arritje në tërësi.

Ashtu si dhe në dy librat e tjerë ”Për ju miqtë e mi” e “Bukuri Suedeze”, edhe “Zonja nga Borasi” vjen në rritje, trajton më shumë tema, në thellësi e në gjerësi, nga të gjitha fushat.

Në këtë libër, shkrimtari Viron Kona, me shumë art e ndjenjë, me shumë argument dhe realizëm praktik, bazuar në ngjarje, fakte e figura të vërteta, ndërthurur bukur me fantazinë artistike të tij, duke zbritur në terrene lehtësisht të perceptueshme, sjell te lexuesi informacione tërheqëse, të gjithanshëm historik e shkencor, njerëzor e natyror, kulturor e letrar, por të “mjaltëzuar” në atë masë që nuk ka si të mos pëlqehet nga çdo lexues.

Aq shumë është miqësuar dhe dashuruar Vironi me Suedinë e suedezët, me fisnikërinë e tyre, me historinë dhe kulturën e tyre, sa që në çdo tregim të tij, do të gjendet një “Mrekulli suedeze”, që për çdo rast vishet natyrshëm e bindshëm me efektin pozitiv “magjik”.

***

Nëpërmjet këtij libri dhe dashurisë së mësuese Ollgës për fëmijët, lexuesit mësojnë se shkencëtari i madh suedez Karl Linne` i ka kushtuar gjithë jetën studimit të bimëve dhe luleve, që ne i duam aq shumë, se ato janë pjesë e jetës së njeriut dhe kanë nevojë e duhen trajtuar si vetë njeriu. A nuk na ndodh të gjithëve që të  sëmuremi dhe gjëja e parë që bëjmë është matja e temperaturës? Këtu mësojmë natyrshëm se dhe termometrin e ka shpikur astronomi i shquar suedez, Anders Celsius, për nderë të cilit ka marrë emrin temperatura.

Edhe “Promeksi” suedez, mjeti i fuqishëm i hapjes së tuneleve në Shqipëri e në botë, përveç kësaj mrekullie vishet natyrshëm me aftësinë “mbrojtëse” të njeriut që e përdorte në detyrën e vështirë. A nuk flet për dashurinë ndaj Suedisë, një “fotografi në bibliotekën suedeze”, në shkrimin e 100 - vjetorit të pavarësisë së Shqipërisë, që zbulon dhe koincidencën me ditën e librit të Suedisë? Po përshtypja dhe mbresat që shkakton te shkrimtari Viron Kona, përshëndetja e tij, nga i madhi Ulmar Kvik, me “Korin e Skllevërve”, që dikur ishte aspirate shpirtërore e shkrimtarit, dhe tani konfirmohet se liria nuk është vetëm e zogjve, a nuk tregon atë lidhje të fuqishme miqësie mes shkrimtarit shqiptar dhe Suedisë e suedezëve?

Ky libër tregon se Viron Konës nuk i ka shpëtuar dhe nuk i shpëton asnjë fragment, asnjë fjalë dhe asnjë rast, ku bëhet fjalë për Suedinë, pa trajtuar dhe amplifikuar për mirë e në të mirë të saj, siç është zonja me origjinë suedeze nga Goteborgu, apo skulptura, dhuratë, “Tregtari i Bronztë”, që paraqitet si tregtarë me imunitet ndërkombëtare, dhe që i “kalonte doganat” lehtësisht, vetëm se kishte siglën e Suedisë. Dhe më tej, Igna Maj, misionarja e shenjtë në Shqipëri, që në çastin e largimit shprehet se: “arti i afron njerëzit, por më shumë i afrojnë dhe i lidhin ndjenjat dhe zemrat e bukura”.

Në këtë libër shfaqet me anët më të bukura dhe më të dëlira, deri në përsosmëri, natyra njerëzore, me humanizmin e gjithanshëm, jo vetëm ndaj njerëzve, por dhe ndaj botës bimore, luleve e pemëve në përgjithësi, deri te lisi i Borasit që njehsohet me Lisin Shqiptarë të Drenicës, dashuria ndaj botës shtazore, nëpërmjet keqardhjes e dhimbjes për kafshët e shpendët,si për macet, qentë, lejlekët, patat, pelikanët e çdo gjë tjetër të gjallë, ndaj të cilave shfaqet dhuna.

Këto mesazhe jepen aq bukur dhe kuptueshëm nëpërmjet lartësimit të shkrimtares së madhe suedeze Selma Lagerlof në fjalët ”Thuaju njerëzve që të lënë dhe pak vend për ne kafshët. Të mos na vrasin ose lëndojnë” dhe se ”…edhe kafshët e zogjtë kanë të drejta si dhe njerëzit”.

***

Viron Kona me një natyrshmëri dhe me një dashuri ideale, përpiqet dhe gjen pika të fuqishme kontakti, midis Suedisë e Shqipërisë, duke i krahasuar por dhe duke i përafruar e gati njësuar ato në vlerat e tyre.

Kështu nga “Promeksi” i fuqishëm suedez, pasqyrohet dhe emri i Karl Gegës, inxhinierit shqiptarë, mjeshtërit të ndërtimit të hekurudhës së parë malore në botë, në Semmering të Austrisë. Nga parku natyror në Boras, shkrimtari kalon në lagunën shqiptare të Karavastasë, nga gërshëra simbol i Suedisë, te rrobaqepësi dhe njeriu i urtë e i nderuar Toli Kona, baba i autorit, që me punën e ndershme përballonte jetesën e vështirë të familjes, e kështu në të gjithë rastet, nëpërmjet personazheve të zgjedhur në Suedi e Shqipëri, me emra të ndryshëm, por me  ekuivalencë të njëjtë qëndrimi dhe dashurie, butësie dhe mirësie ndaj kujtdo e çdo gjëje që e meriton atë.

Viron Kona është bërë sot ambasadori më i fuqishëm i përfaqësimit të vlerave shqiptare në Suedi e në botë dhe anasjelltas.

Është shumë e kuptueshme dhe e pranueshme nga të gjithë, se, “ Zonja nga Borasi”, krahas dy librave të mëparshëm dhe të tjerëve në vazhdim, përbëjnë një kontribut të veçantë artistik, në përçimin e mrekullive suedeze, në jetën shqiptare dhe kanë efekte të fuqishme në forcimin e miqësisë dhe dashurisë midis dy popujve tanë.

Por për të pasur miq të mirë, më parë duhet të jesh dhe vetë i mirë. Viron Kona është tejet i besueshëm për publikun shqiptarë, për ato që thotë e trajton për Suedinë, sepse vazhdimisht ka qenë vetvetja dhe në çdo kohë është cilësuar : ”Njeriu i Mirë”, prandaj nëpërmjet mesazheve kuptimplote të tij dhe ne lexuesit shqiptarë e ndjejmë si një vlerë të re miqësinë e pastër me suedezët.

Urime dhe suksese në vepra të tjera të arrira, urime dhe suksese Popullit Suedez dhe Shqiptarëve që jetojnë atje.

Fushë-Krujë, më 25.03.2013

 

 


Faqe 26 nga 67

Newsflash

TELEGRAM URIMI NGA SUEDIA

Të nderuar zonja dhe zotërinj! Të dashur vëllezër e motra!

Jam i gëzuar të përshëndes ceremoninë e promovimit të librit të profesorit, pedagogut, arsimtarit, shkrimtarit, shkencëtarit  dhe veprimtarit të shquar, Fetah Bahtiri, ”Miku i madh i shqiptarëve, Ullmar Qvick (Monografi)”. Veçanërisht më bën të gëzuar se jam edhe redaktori i këtij libri që sot përurohet në Bibliotekën Kombëtare Univerzitare në Prishtinë, duke përshëndetur drejtorin e bibliotekës dhe në Kullën e të madhit Isa Buletini në Kosovën tonë të Dashur të Lirë dhe të Pavarur.

Libri del për herë të parë në dritë, në gjirin mërgatës shqiptare të Suedisë (në Skandinavi). Ky libër, shumë i qëlluar, bën një analizë të hollësishme për punën shumëvjeçare të albanologut, pedagogut, mësuesit dhe dashamirit të zjarrtë për shqiptarët, për gjuhën e tyre, duke hyrë thellë në shpirtin shqiptar, traditat dhe kulturën e hershme të këtij populli të coptuar në ca  pjesë që mbetën tejmatanë kufinjve të shtetit amë, Shqipërisë sonë të dashur. Ullmar Qvicku përmend pothuajse çdo detaj për shkëputjen e trojeve tona, për çështjen shqiptare në përgjithësi. Ky është, pra, Albanologu Ullmar Qvick. Sigurisht, shumë intelektualë nga Suedia e Skandinavia, kanë patur dëshirë të shkruajnë a të bëjnë sadopak për njeriun shumë human dhe të palodhur,  Ullmar Qvick.

Fatmirësisht këtë punë të mbarë, me shumë mundim dhe vetëfinancim, e morët Ju, i nderuari dhe i respektuari Profesor Fetah Bahtiri. Ju jeni ai që keni bërë një gjest fisnik duke shkruar për Mikun  e Madh të Shqiptarëve, Ullmar Qvick. Ju  na e zbardhët fytyrën para popullit të lashtë Suedez, para Familjes së nderuar të Ullmar Qvickut, para miqve të tij dhe shqiptarëve tanë në Suedi dhe në përgjithësi. Kur doli në dritë ky libër i bukur dhe i pasur, u pa qart se sa shumë kemi bërë ne për Ullmar Qvickun tonë. Me këtë rast shihet qart se Ullmar Qvicku ka ndarë kohë dhe mund intelektual, duke bërë shumë për shqiptarët. Ka qenë shumë leht të kërkojmë ndihmë nga Ullmar Qvicku, por ka qenë rënd t´i ndihmojmë ne këtij Burri të madh suedezo-shqiptar.

Ju përgëzoj zoti Fetah Bahtiri  me rastin e përurimit të librit Tuaj  për Mikun e Madh i Shqiptarëve. Ju përgëzojmë për këtë Monografi të pasur, si dhe për faktin që e bëtë të mundur të përurojmë këtë libër shumë të pritur vlerash të veçanta dhe, do të thoja një libër i çmuar për dritën dhe shpirtin e Kombit shqiptar, që do ta  gëzojnë shumë gjenerata dhe do ta çmojnë edhe miqtë tanë Suedezë.

Në fund, të nderuar pjesëmarrës, Ju përshëndes nga zemra me fjalët e Ullmar Qvickut: ”Unë, nëse do të jetoja edhe një herë, do të punoja me shqiptarët dhe për shqiptarët”.

Mr. fil. Sadulla Zendeli Daja, Suedi