Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home Intervjuer-Intervista
Intervista

Dr. Rovena VATA: INTERVISTË ME POETIN ARJAN KALLÇO

Intervistoi: Dr. Rovena VATA-Albanologe


INTERVISTË ME POETIN ARJAN KALLÇO

Vëllimi me poezi “Pafundësia jote më deh” shkruar nga poeti Arjan Kallço, gjatë qëndrimeve të tij në Greqi, ku bie në sy origjinaliteti i titujeve dhe përmbajtja e poezive të tipit si: Pafundësia jote më deh, Kolonat, Perëndeshë e huaj, në Athinë, Nuk do të desha, E njëjta kafene, Të dashuruarit, Kush të ka parë, Ikonë, Po fshihen ëndrrat, Qiell vere, Kush të ka parë etj.

Poezia e tij dallon për frazeologji të pasur si: Pafundësia jote më deh, Kolona të përhimëta, peshën e kohës, mirazh shkretëtirash, pasqyra dritëverbuese, kolonave të Akropolit, folenë e perëndive, nektari hileqar, zënka planetare, rastësisë tekanjoze, penelopë e paepur, itinerarin tënd, i zhytur pafrymë, ulur shqiptarisht, horizontin e ndezur, meteorët e padurueshëm, sy të tjerë miklues, ëndrrat po treten, bllokada arratisjesh, kontaktet e zjarrta, engjëll parajsash, ziliqare xheloze, ngutje lamtumirash, ëndërr e rreme.

Për tu njohur më mirë me këtë poet vendosëm për t’i bërë një intervistë.

1. Doja së pari të flisnim për punën tuaj, e cila është tashmë e njohur nga të gjithë ne. Si filluat të shkruanit dhe cila është teknika që ndiqni?.

Po e filloj, duke shprehur kënaqësinë dhe duke ju falenderuar për këtë intervistë, që për nga numri i pyetjeve dhe thellësia e këndvështrimeve nuk është e zakontë.Puna ime?! Është e shumëfishtë në gjithë këto vite që përfshin, jo vetëm mësimdhënien, por edhe përkthimin, letërsinë, studimin, gazetarinë, filozofinë etj. Një kompleksitet dhe ndërthurje që më bën të ndihem mirë me gjithë këtë impenjim, që ma bën ditën tepër të lodhshme, por edhe të bukur, në një alternim fushash që do të thosha se është ndoshta më magjiplota. Por, unë jam mësuar tashmë me këto ritme dhe shpesh u them miqve se çlodhem, duke punuar. Është mëse e vërtetë, sepse nga kombinimi i tyre vihet në punë mendja që zhdërvjelltësohet në realizimin e synimeve ditore dhe më gjerë. Një ditë e zakontë është tejet e programuar në punët e mia. Si fillova të shkruaja? Është një shtysë e brendshme në momentet e vështira që kalon njeriu në jetë, si në qenien tënde, ashtu dhe në mjediset e shumta me të cilat komunikojmë e veprojmë. Vështirësitë janë tharmi që të shtyn të përqëndrohesh, të meditosh dhe më pas nga deduktimet ta konretizosh mendimin. Por jo gjithmonë mendimi konkretizohet lehtë, apo plotësisht i arrirë. Një mendim nuk mund të mos përmbajë në vetvete një filozofi, apo mençuri tek e cila, duam s’duam, do të arrijmë, qoftë kjo e krijuar nga puna jote, kjo dhe e pashkruar më parë. Fillesat lidhen me Tiranën, ku mendoj se natyra romantike e qytetit dhe mjediset përreth, ku studionim, ishin një shtysë e mirë për të shkruar. Por ka edhe shumë shtysa të tjera, si kultura e të dy vendeve dhe të dyja gjuhëve, shqip dhe italisht, ndjenja e dashurisë, raportet me njerëzit të cilat depërtojnë thellë në shpirt dhe më pas lënë mbresa që, edhe pse në fillim të duken joreale, por që më pas hyjnë në përditësinë e vet dhe marrin udhën e mrekullueshme të krijimit. Përsa i përket teknikave mendoj se është një pikë që duhet vënë gjithmonë në pikpyetje, sepse ti mendon se përdor disa, por më pas, pas rileximesh dhe reflektimesh, del se janë të tjera. Ndonjëherë përputhen me ato që synon.

2.     Jeni ndikuar nga shqiptarë apo poetë të tjerë dhe nëse po, cilët janë?

Në bisedat tona shpesh thuhet se nuk ka poet tëri që të mos ketë një model të cilin e ndjek, ose ndihet i ndikuar prej tij. Kjo ka të bëjë me natyrën e vetë poetit dhe shkrimtarit. Nuk ështëide  e keqe të ndikohesh nga të mëdhejnjtë e letërsisë botërore, por mua më ngacmon më shumë origjinaliteti. Nëse u referohemi modeleve klasike, edhe sot ka plot mes tyre që ndjekin shembuj në letërsi, por unë nuk do ta futja veten tek këta, pasi nuk ndihem i ndikuar nga ndonjë poet. Më duket si një lloj kopje të cilën nuk e kam shumë për zemër.Natyrisht pas studimeve universitare kam lexuar dhe përkthyer shumë poetë italianë, por edhe të huaj, por kurrë nuk e kam patur të nevojshme të ndjek shembullin e tyre. Ndodh që të kujtohen poezi dhe tamatika e tyre të shtyn në ngasje “kopimi”, por kjo është një lojë e vetë autorit që e vendos veten në kohë dhe në hapësirë, si autori të cilit i referohet. Sigurisht kjo nuk mund të jetë pjesë e të gjithë rrugëtimit tënd në poezi.Unë poezitë e mia të para i shkrova në gjuhën italiane dhe me poezinë shqiptare nuk kisha shumë afrimitet. Në momentin që shkruan në gjuhën shqipe, atëherë e kupton se mund të shkruash në dy variante, duke menduar në gjuhët respektive. Ju e dini që ka një brez të shquar të poetëve hermetikë italianë dhe, nga 4 më tëlexuarit, dy janë Nobelistë: Luxi, Montale, Ungareti dhe Kuazimodo. Në përmbajtje nuk mund t’u shpëtosh dot temave, ndërsa në formëështë krejtësisht e lehtë të mos ndikohesh.

3. Në poezinë tuaj, shohim që pothuajse në çdo varg ka nga një mesazh, pra poezi-mozaik që shpreh plotësinë e jetës, cili është mesazhi që përcjell për lexuesit me këtë formë të poezisë tënde?

Për mua poezia dhe filozofia janë të pandara.Lexova pak kohë më parë intervistën e një poeti rumun që thoshte se nuk i pëlqente ta përzjente poezinë me filozofinë. E respektoj mendimin e tij, ndërsa unë e përzjej qëllimisht, pasi më duket se një filozofi e shprehur me poezi është forma më e shkrutër dhe që kërkon më pak kohë për ta lexuar, meqë jeta në vrapin e saj sot të krijon pak hapësira për të lexuar çdo gjë që del. Kështu që koncetratet e deduktimeve të mia, përmes filozofisë, përpiqem t’i derdh në poezi. Duke qënë se filozfia është forma më e lartë e mendimit, mendoj se më dominon në të gjithë qënien time me racionalitetin e vet. Njeriu, duke qënë se jeta është tepër e përcaktuar, me fillimin dhe fundin e vet, nuk mund ta lërë jashtë vëmendjes këtë fakt. Sa më racional të jesh, aq më shumë gjëra të bukura do krijosh, por si një qëllim i patundur në vetvete. Mesazhet që dua të përcjell janë të shumtë, por dy më të rëndësishmit janë koha dhe hapësira. Kur përdor arsyen, ndoshta humb diçka nga spontaneiteti, por ke fituar kohë dhe koha është “tirani ynë i pamëshirshëm” e kam quajtur në një poezi. Lidhur me hapësirën, mendoj se kufijtë e saj duhet t’i kapërcejmëbrenda pakalueshmërisë së tyre. Një poet pa kohën dhe hapësirën, përsa është e mundur t’i vizitosh, nuk do të ishte i larmishëm. Dhe kur them hapësirë i referohem reales ku jetojmë.Më pas mesazhet e tjera sillen rrotull tyre, por boshti është po ai.

4. Sipas mendimit tuaj, cili është evolucioni i poezisë moderne shqiptare dhe cilat janë lidhjet e saj me traditën?

Unë mendoj se jo çdo evolucion është evolucion. Të shkruash se ke evoluar, ndërsa në realitet gjendesh në regres, është një kthim prapa.Asnjë evolucion nuk e merr vulën e risisë nga sasia e poezisë dhe e librave që ke shkruar. Aktualisht tek ne prodhohet shumë poezi, më lejohet të bëj kritikë duke qënë anëtar i Shoqatës Ndërkombëtare të Kritikëve Letrarë të Unesko-s, por jo e gjitha është e tillë. Masivizimi i saj nuk është evolucion, por shturrje, pasi shkruajnë të gjithë dhejo të gjithë lexohen dhe preferohen. Për më tepër, kur tek ne thuhet se mungon kritika. Ka një grup poetësh tradicionalë, por dihet që ata janë mjeshtra të asaj poezie, por kjo nuk do të thotë që të gjithë të ndjekim shembullin e tyre, pasi do të krijonim poezi sa për të thënë poezi. Më bien në dorë libra të shumtë të autorëve që ndoshta duhet të ndalen dhe të mendojnë, nëse ia vlen të shkruajnë më tej. Është një lloj autocensure që duhet promovuar dhe përkrahur fuqimisht, pa patur momente dobësie, apo zemërimi.Një poezi që nuk ka frymëmarrje nuk është poezi, por çpoezi (po krijoj këtu një precedent për ta përcaktuar ritmin frenetik me të cilin po botohet sot). Dikur një poet i njohur më thoshte se poezia jonë e ka ngritur nivelin e saj dhe ndoshta dallon në Europë, por ende nuk e kam të qartë se ku qëndron ky dallim, kur ajo poezi mbetet e panjohur në Europë dhe më gjerë. Tradita krijohet nga njerëzit dhe prishet prej tyre, prandaj nuk do të isha shumë dakord që ta ruajmë me çdo kusht traditën. Poezia është melodi e shpirtit dhe si e tillë duhet të tingëllojë pa ndonjë klauzolë kufizuese, nëse vërtet tingëllon. Kohët kanë ndryshuar dhe nuk duhet gjykaur më, nëse jemi, apo jo brenda traditës. Ka disa momente që tradita duhet ruajtur, por në atë dallim qëna bën të ndihemi shqiptarë dhe jo konservatorë konsekuentë të modeleve.

5.Ju, cilët nga poetët e vjetër konsideroni më të spikatur?

Unë do të ndalem tek Dritëroi, jo vetëm si poet, por edhe si njeri. Më vjen keq për ata që poetët sot i ndajnë me një lloj pëlqyeshmërie të natyrave të tjera. Dritëroi është simboli ynë kombëtar për lirikat e tij plot harmoni dhe  rrjedhshmëri të zhdërvjelltë. Është një lloj jehone që nuk vonon të përcillet tek veshi, mendja dhe shpirti. Melodia e vargut të tij, edhe pse tradicionale, të jep një perceptim ndryshe nga sa thashë më parë. Ka plot të tjerë të cilët i vlerësoj edhe për tekstet e këngëve të tyre tëëmbla që ende sot ke dëshirën t’i dëgjosh.Pra poezia është këngë që me formën dhe përmbajtjen e saj të mbetet e gjallë në mendje, edhe pas shumë vitesh. Brezi i vjetër e ka bërë atë që quhet “gavetë”, pra përvojën dhe e kanë të vështirë të shkruajnë poezi sa për sy e faqe. Apo ndonjë poezi të shpejtësa të plotësohet sasia e librave të botuar që të rendim për çmime.

6.Poetët aktuale shqiptare, a ndikohen dhe sa nga rrymat poetike ndërkombëtare?

Nuk kam mundësi që në rrugëtimin e poezisë botërore të mbetesh jashtë ndikimeve, apo rrymave. Ndyshe do të pranonim se kemi mbetur prapa. Por unë personalisht jam kundër rrymave dhe mendoj se letërsia është letërsi, pa e inkuadruar nëpër rryma. Rrymat si dhe shumë gjëra të jetës i ka shpikur shoqëria njerëzore, por pse të mos e quajmë poezi pa rryma? Ç’kuptim do të kishte poezia në kornizën e rrymës globale sot? Çfarë emri do t’u vinim rrymave që sot etiketohen postmoderniste, pasi e gjithë shoqëria konsiderohet e tillë? Po sikur postmodernizmi të konsiderohet antiteza e modernizmit?Pra, mbetet shumë e vështirë të klasifikohet sot rryma letrare.

7.Në sektorin e botimeve, si lëkundet prodhimi shqiptar? Çfarë libra preferon publiku dhe çfarë botuesit?

Natyrisht është fakt ana sasiore e botimeve tona, bile për nga prodhueshmëria ua kalojmë edhe disa vendeve të tjera në popullsi më të madhe se ne. Ndoshta kemi të bëjmë me ndonjë lloj deliri krej origjinal shqiptar. Plot libra mbeten të pashitur dhe që nga ky moment autorit nuk i mbetet gjë tjetër veç t’i dhurojë që më pas të mbeten nëpër rafte bibliotekash. Shkruhet shumë, shija e poezisëështë tepër delikate, por mua më duket se pak lexohet.Dhe e kam të qartë se një njeri i edukuar(është fjala tek e cila ne duhet të ndalemi shumë dhe seriozisht) me shije të larta, të mund të pëlqejë të lexojë çdo lloj poezie. Mesa dëgjojmë edhe nga sondazhet pëlqehen autorët e huaj, por kjo ndonjëherë bëhet edhe për efekte snobizmi, pasi jo çdo autor i huaj është në nivelet e të mëdhenjve. Këtu ndikon shumë edhe niveli i përkthimit të tyre në gjuhën shqipe. Kam përshtypjen se edhe botuesit seriozë përpiqen ta anashkalojnë autorin vendas dhe sidomos të paafrimuar.

8.Libri shqiptar, publikohet më lehtë se sa të huajt, apo e kundërta, dhe pse?

Është e vërtetë se botohet më lehtë, pasi edhe kostoja është më e vogël. Nëse u hedhim një sy librave të huaj gjithmonë do të shohim dallimin që në çmim. Kohët e fundit unë po botoj me Amazonin, në sajë të një miku italian dhe çmimi, nëse do ta botoja në Shqipëri, do të ishte pengesa kryesore e lexuesit. Për të mos folur më pas për mënyrat, sesi libri duhet të mbërrijë tek lexuesi.Mësova se nga një sondazh, libri në rrjet u mund nga ai i botuar në formën tradicionale.

9.Personalisht, cilat janë çështjet që ju prekin dhe ju stimulojnë në shkrim?

Unë do të thosha shprehej se gjithçka është me moshë. Në fillimet e mia temat ishin tepër rrebele, një poet po të mos jetë i tillë, nuk do ta meritonte emrin poet. Më pas pjekuria rritet dhe temat ndryshojnë, po ashtu dhe vrulli. Por tema që nuk mund të lihet jashtë vëmendjes është ajo e udhëtimit: sa më shumë të udhëtosh, aq më shumë do të njohësh dhe njohja e kulturave është një premisë më tepër për larminë e tematikave. Më pas jeta dhe përballja me të, ta sugjeron vetë tematikën.Thuhet se poetët e mëdhenj u bënë të tillë nga vështirësitë e jetës.Mund të jetë e vërtetë, por poeti bëhet i tillë, edhe me përvoja dhe përjetime të tjera.Jeta është sinonim dhe antonim i dialektikës së vetë jetës.

10.Këtë periudhë, jeni duke përgatitur diçka të re?

Sapo përfundova një antologji me poezi të poetëve italianë bashkëkohorë që nuk janë shumë të njohur nga publiku shqiptar.Janë poetë të cilët i kam takuar realisht, por edhe virtualisht.Shpresoj që libri të dalë së shpejti, edhe pse disa prej tyre janë botuar në faqet e shtypit shqiptar. Më pas libra të tjerë do të pasojnë, por le ta lëmë pak surprizë.

11.A ka ndonjë poet modern shqiptar ose të huaj që do të veçonit?

Mua më pëlqen të theksoj se më pëlqejnë, së pari Nobelistët, ndryshe nuk do të ishin të tillë, edhe pse ka zëra që Nobelin e marrin budallenjtë. Kjo do të ishte shakaja më e pakuptimtë që mund të dëgjojmë. Më pas vijnë ata që kanë bërë emër në nivel botëror, e më pas përpiqem të zbuloj poetë të rinj, të panjohur më parë dhe, nëse poezia e tyre më josh, e përkthej në shqip. Do të ishte e vështirë të veçoja, pasi janë unikë në llojin e vet, nuk kanë “kopje” apo nuk janë “kopje”. Ndoshta meqë lexoj shumë në gjuhën italiane dhe pak në gjuhët e tjera, do të përmendja ndonjë emër italian, por këtu do të gaboja.

12. Sa e lehtë është sot, ku të gjithë shkruajnë dhe publikojnë, të dallohet një poet me vlera dhe të bëhet i shquar?

Talenti e gjen vetë rrugën e vet, edhe sikur të duash ta pengosh me shumë shkopinj nën rrogoz.

13. Si i shikoni Festivalet Poetike, të cilat kohët e fundit shfaqen gjithnjë e më shumë?

Festivalet janë një formë për ta promovuar poezinë dhe si të tillë janë të mirëpritur.Ne prej 19 vjetësh organizojmë një të tillë në Korçë dhe ju them nga përvoja se është pozitive.Problemi qëndron tek cilësia e përzgjedhjes. Do të ishte më mirë që të paracaktoheshin tema dhe të dërgoheshin poezitë para së të fillonte festivali. Pse tek ai i Strugës marrin pjesë edhe Nobelistët e ardhshëm? Mendoj, sepse komisioni bën përzgjedhjen e duhur, pa u nisur nga anë të tjera.

14. Cili është raporti i poezisë tënde me erotizmin?

Erotizmi është një elemnet i pandashëm i poezisë, por unë jam për një erotizëm të hollë dhe shpesh të fshehur dhe jo të shpallur hapur, bile shpesh arrihet në nivelet e banalitetit. Estetika qëndron pikërisht tek ky erotizëm “i maskuar” dhe jo tek ai i shpallur me nota epshi. Nuk ka më erotike sesa puthja, të tjerat më pas detyrimisht të futin në rrugën e banalitetit.Erotizmi i parë si akt real dashurie, të fut nëpër shtigje që duhet të jesh mjeshtër që ta pasqyrosh. Por poezi erotike të tillë sublime e gjen rrallë. Puthja, po...që është vërtet përqasja më e bukur ndaj erotizmit.Nuk është e vërtetë se nuk ka erotizëm pak banalitet.Banaliteti tregon për instikte të pazbutura dhe edukim ndjenjash të palotësuar dhe të paformuar. Duhen edukuar dhe këto shijë, për fat të keq.

Ju falenderoj për intervistën tuaj. Dhe ftojmë lexuesit për të shijuar disa nga vargjet tuaja më të bukura:

Shtojzavalle kryeqytetëse

Sikur të most të të kisha,

tash do të thosha,

se je njëëndërr e rreme.

Por ti kërkon t’i sfidosh rregullat,

shtojzovalle e kësaj nate,

kryeqytetase.

Nuk do të desha

Nuk do të desha kurrë,

që kjo ditë t’i drejtohej fundit.

Do të ishte ngushëllimi më i keq,

për të dy.

Të dashuruarit

Romeo dhe Xhuljeta,

sërisht të ndarë nga fati i pafat.

Historia bëhet më kurioze,

dhe pashmangërisht po zgjat.

Nata në Selanik

Është e magjishme nata,

në Selanik.

Rrugët gumëzhijnë nga makinat,

që rendin tutje,

në horizon përhumben.

Aromë jete

E jotja është esencë,

e mbledhur si hektari hileqar,

është akomë dehëse.

Kalendari yt

Sa jetë do të duhen,

që kalendari yt i ndalur,

kush e di se ku qëndron i varur,

vështrimin ta drejtojë larg?

Po fshihen ëndrrat

Kontaktet e zjarrta mund ta kishin zbutur,

kohën që rrjedh mendueshëm,

mund ta kishin ndalur hemorragjinë,

që braktis një vend.

Kush të ka parë

Kush të ka parë, lehtë,

s’mund të të harrojë,

Kush të ka njohur, papritur,

s’mund të të braktisë.

Tani po e kuptoj,

sa më dhëmb ky trishim im, por,

tashmë ti je larg.

Tundim

Një copë letër e ngjitur mbi mur,

duket se syrin ma shkeli,

e dëshirën ma zgjoi.

Pafundësia jote me deh

Eh, sa herë, e lashta ime,

nëpër rrugët e tua pambarim,

u deha në pafundësi.

………………………

Më mirë ndalesat të mos mbaronin,

fundiështë vetmi,

 

pafundësia liri.

 

Murat Gecaj: BUKURIE BUSHATI: “LIBRAT E MI I KAM SI GISHTAT E DORËS…”

BUKURIE BUSHATI: “LIBRAT E MI I KAM SI GISHTAT E DORËS…”

(Autore e disa romaneve, me tematikë të mprehtë shoqërore)

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë

1.Dëshiroj, mike krijuese Bukurie, që bisedën tonë ta nisim, me zbulimin e një “sekreti”, për lexuesit tanë…Pra, ku dhe kur do ta përurosh  romanin, me titullin interesant, “Prostitutë më bëri nëna”? Dhe, shkurtimisht, cila është përmbajtja kryesore e tij?


-Romani, “Prostitutë më bëri nëna”, do të përurohet më datën 7 nëntor 2015, ora 17.00, te Ak. Art Gallery, në Tiranë. Përurimi organizohet në prag të çeljes së Panairit vjetor të Librit, “Tirana-2015”.

Është titull intrigues, që mban brënda vetes një akuzë tronditëse, të një fëmije, ndaj nënës.  Them kështu, sepse nëna është hyjnesha, që sjell jetën në tokë, e mëkon dhe e pagëzon me qumështin e saj. Por, në pjesën e pasme të ballinës kam shkruar, si plotësim të këtij titulli tronditës: “Çdo femër mund të sjellë një fëmijë në jetë, por jo gjithkush mund të bëhet nënë!?”.

Ideja për këtë libër, më lindi teksa dëgjova një incest në vendlindje, më pas edhe një tjetër. Jo se nuk i dëgjojmë këndej, ku jetojmë, jashtë Shqipërisë. Me ta dëgjuar këtë gjë, mendova se duhej ta shkruaja këtë roman, edhe pse të shkurtër, për të thyer atë tabu, se: “Rrobat intime lahen e ndehen brenda shtëpisë”. Sepse dëgjoja që flisnin, për një rast të tillë, se duhej të mbyllej goja, të mos hapeshin fjalë, që e mbulonte turpi familjen, me gjithë farefisin! Por kjo nuk është “rrobë intime”, që duhet larë e nderë në shtëpi. Kjo është një ndyrësirë, që duhet të demaskohet sa më shpejt dhe të hidhet në koshin e plehërave. Vetëm kështu do të jetë e pastër marëdhënia në familje, në këtë drejtim dhe të jenë të sigurtë fëmijët, në rritjen e tyre.

E kam hapur librin me një poezi, ku shprehi zemërimin tim dhe i bashkohem akuzës së kësaj vajze, kundër prindërve jo të merituar për të qenë të tillë. Po kështu, kundër tutorëve të seksit të shitur, shoqërisë që mbyllë sytë para kësaj plage dhe kundër shtetit, që nuk funksionon.

Në këtë libër njihemi me dhimbjen e një fëmije-prostitutë të detyruar, dhimbje që e  mbështjell autorin dhe nuk e len të qetë, deri në  shkronjën e fundit, ku shumë i revoltuar, ai i bashkohet protestës së vajzës së braktisur.

Në libër, kam pëdorur shpesh monologun e kësaj vajze, përballë pasqyrave, që filmonin seksin e shitur, dëshmitareve të heshtura, që shkruanin çdo çast skenarin e jetës së saj të dhimbëshme dhe që e shoqëruan deri kur, të thyera,  grimcat e tyre e përpinë viktimën, përfundimisht!

2.Siç kam vërejtur edhe në skedarin e Bibliotekës Kombëtare, në Tiranë, ke botuar edhe disa libra të tjerë…Cilët janë ata dhe çfarë mund të tregosh për tematikën e tyre?

-Deri tani, kam botuar 5 romane. ”Pafajësi nëne”(shqip e italisht) tregon për rrëmbimin e fëmijës së porsalindur nga e ëma, duke i thënë se e kishte lindur të vdekur dhe e kishte shitur në Itali?!... Kjo “nënë luaneshë”, siç e kam quajtur edhe Luana, lufton deri në minutën e fundit për ta patur një herë në krahë fëmijën e saj. Por ja që jeta ka të papriturat e veta...

Më pas, kam shkruar romanin “Borjona”(Tiranë, 2011). Tematika sillet rreth një gabimi të bërë nga bluzet e bardha, në ngatërrimin e dy fëmijëve, që fati i përplas në familje të ndryshme. Po kështu tregohet se si ky gabim bëhet shkak i grindjeve, që mund të çonin në shkatërrimin e jetës së një çifti...

Në romanin tjetër (Tiranë, 2012), personazhi kryesor është Arta, nga e cila ka marrë edhe titullin tërë libri. Është një vajzë studente e ardhur në moshë të vogël nga Peshkopia. Asaj i duhet të përballet me pasojat e një krize depresive të të atit, emigrant në Greqi dhe të keqtrajtuar. Kjo vajzë, që arrin të shkojë në universitet për ekonomi, i vë shpatullat familjes dhe më pas i bëhet mbështetëse dhe mike e mirë të atit, për ta gjetur djalin dukagjinas, të humbur në shtetin fqinj. Ajo ia mban fjalën nënës dukagjinase, se do t'ia gjente të birin dhe ia arrin asaj, gjë të nuk ia arriti dot të bënin organet përgjegjëse të shtetit. Peshë e rëndë për  shpatullat e një studenteje, por që unë e ndiqja me dashuri në secilin hap që bënte, në çdo rritje të karakterit të saj. Më në fund, ndjeva kënaqësi të përligjur, se isha pikërisht unë, ajo që ia hodha kupertën supeve, asaj studenteje të lodhur.

Ballinat e dy romaneve të Bukurie Bushatit…

“Enigma ime, Lira”(Tiranë,2014) ishte romani, që nxora para një viti. Dua të them shkurt këtu, se si më lindi ideja e kësaj vepre letrare. Një mbrëmje, isha ulur me motrat, duke ngrënë akullore, te "Brryli", siç i thonë në Durrës. Na vjen pranë një djalë rreth 11-vjeçar, duke  na afruar kausha me bajame. Ia bleva 20 kaushat, që i kishin mbetur, sepse vëreja që diçka lutej në sytë e tij. Pastaj porosita kamarierin që  t'i sillte një akullore edhe atij. Nuk u ul, edhe pse e ftova. E hëngri akulloren në këmbë, shpejt e shpejt. Në këto çaste, e pyeta në se shkonte në shkollë. M'u përgjigj që nuk kishte kohë të shkonte në shkollë, sepse punonte që nga mëngjesi dhe deri në mesnatë. Më tha, gjithashtu, se kishte dëshirë për ta ndjekur shkollën, por nuk mundej ta realizonte këtë gjë, sepse i ati ishte zhdukuar me gomone dhe e ëma duhet të kujdesej për tre fëmijët.

Më preku në shpirt  historia e tij dhe, që në atë cast, mendova të shkruaja një roman. Edhe pse nuk arrita ta shihja më dhe nuk mund ta ndihmoja dot atë fëmijë në jetën reale, vendoosa që ta ndriçoja jetën e tij, në romanin që do të shkruaja. Kështu do t’i jepja edhe urimin që të shkonte në shkollë dhe t'ia dilte mbanë, më mirë se të tjerët. Por jeta edhe në libër, është plot supriza të hidhura për të....

Romani tjetër, pra më i riu, është ai për të cilin fola në fillim të bisedës sonë dhe që pret të përurohet, së shpejti.

Kam shkruar edhe vëllimin e parë të romanit për fëmijë, “Një mik i mirë”(Tiranë,2013). Është një libër tërheqës dhe shumë edukativ. Këtu jo vetëm se depërtoj te të vegmjëlit dëshirën për kafshët dhe sidomos qentë, por edhe e fus fëmijën në aventurat e tyre, që janë paralelizëm i  jetës së përditëshme njerëzore. Në libër është përdorur një gjuhë e thjeshtë për fëmijët dhe, të them të drejtën, kur e kam shkruar atë, sikur jam kthyer edhe vetë, një here, në atë moshë. Kam pothuajse gati vëllimin e dytë, por....

Kam botuar edhe një libër me përmbledhje tregimesh, "Buzëqeshje me gjurmë lotësh”(Tiranë, 2013). Ka  tematika të ndryshme, edhe format e të shkruarit janë, po ashtu, të ndryshme. Kam përdorur ese abstraksioniste, gjë që më pëlqen ta praktikoj, herë pas here.

Kam botuar edhe një vëllim me poezi, “Shpirti im vagabond”(Tiranë, 2012). Aty hedh poshtë çdo paragjykim dhe shijoj lirinë e femrës, në barazi me gjininë tjetër, ku ajo mund të shprehë hapur ato, që mendon dhe dëshiron. Edhe këtu e quaj shpirtin e saj “katedrale” dhe, para se të hysh tek ajo, duhet të ndezësh një qiri.

3.Siç e përmende më lart, ndër librat tu, 5 janë romane. Cilin ke më për zemër dhe a ke libra tjerë, në dorëshkrim, që presin mundësinë e botimit?

-I kam për zemër të pesë romanet e mia. Njërin e dua më shumë se tjetrin. Nuk mundem të veçoj asnjërin, ndërmjet tyre. Janë si pesë gishtat e dorës. Për kë mund të thuash, që do më shumë?!

Kam në “lap-top” 3 romane të përfunduara. Një është roman me ngjarje krimi, të cilat ndodhin në Frankfurt e Darmstadt, pra këtu në Gjermani.

Në tjetrin roman, ngjarjet na çojnë disa dhjetëvjeçarë dhe ato zhvillohen në Venezia e në Brazil. Mendimi për të më lindi, teksa shihja në Venezia, “Urën e psherëtimave”.

Romani tjetër, tregon për historinë e dhimbshme të një çifti. Gruaja është ruse dhe burri shqiptar, që ka studiuar në ish-Bashkimin Sovjetik dhe flitet për goditjen, që marrin nga diktatura....Më tej, tregohet se si e i përjeton vitet e demokracisë  njëri prej tyre, që arrin të shpëtojë gjallë...

4. Kam parë në faqen tënde të Internetit, që kohët e fundit aty ke publikuar disa poezi, kushtuar stinës së vjeshtës…A është kjo një rastësi apo e praktikon që, kur vjen secila stinë, ulesh e shkruan poezi, rreth saj?

-Jam e lidhur shumë me natyrën, madje, aty gjej qetësinë time shpirtërore.  Kohën më shumë e kaloj me të. Futem në pyjet, që kam rreth  shtëpisë, për fat. Aty mund të flas edhe me zë të lartë. Mos ma merrni për të sëmurë, por aty bëhem një me natyrën. Më pëlqejnë lulet shumë dhe më e pëlqyera ime është Orchideea.

Secilës stinë i kushtoj poezi dhe, madje, sa herë që vjen, sepse më ngjan me një lindje të re. Por vjeshta është stina ime më e pëlqqyer. Edhe pse e lindur në pranverë, jam e dashuruar me vjeshtën. Ajo i ngjan shpirtit tim, që herë revoltohet, herë qan, herë qesh, herë luan nëpër flokë dhe të deh. Asaj i kushtoj më shumë se çdo stine poezi dhe ajo është “vjeshta ime”. Pra, nuk janë rastësi, poezitë e publikuara këto ditë. Ato stinë lindin e rilindin dhe  brënda meje, edhe tani në stinën time të vjeshtës!...

5. Je me prindër nga Shkodra dhe vetë ke lindur e je rritur në Durrës…Po, në Farankfurt të Gjermanisë, ku jeton tani, kur ke shkuar dhe si i mban lidhjet me bashkësinë shqiptare aty?

-Po, me origjinë jam shkodrane dhe  jam krenare për këtëfakt. Shkodra është vetë qytet poezie. Është “vajzë”, e mbështetur rrëzë  Rozafës, me këmbët që ia lagin: Drini, Buna, Kiri e Liqeni, me vështrimin mbi Tarabosh. Shkodra është tambli i fjalës! Gjithnjë i kam kaluar pushimet e mia atje.

Ndërsa, kam lindur e jam rritur në Durrës. Gjithashtu, e dua shumë qytetin tim bregdetar dhe ai breg më mungon përherë. I kam kushtuar shumë poezi dhe e kam larë me shumë lotë malli.

Tani, prej 22 vitesh, jetoj në Gjermani Frankfurt. Në qytetin, ku jetoj, nuk njoh shumë shqiptarë, por me ata, që njihemi, jemi si një familje. Veç kësaj, shtëpia ime është bërë një vatër, ku shpesh më vijnë student ose praktikantë, që i vazhdojnë studimet këtu. Prandaj ma bëjnë që të ndjehem edhe unë, bashkë me ata, në Atdhe. Pra, kemi një “Shqipëri të vogël”, por të ngrohtë, se këtu: flasim shqip, këndojmë shqip dhe qeshim e përlotemi, po shqip.

6.Sa je e informuar për botimet e reja dhe, në përgjithësi, për jetën letrare në Shqipëri? Po, lidhjet me krijuesit tanë në vendlindje, si i mban dhe cilët janë disa nga ata?

-Tani, jemi në kohën e Internetit, që na jep mundësinë të njihemi me gjithçka të re. Kështu edhe fb, ky rrjet  social, bën të mundur njohjen e miqëve, krijimtarinë e tyre, si dhe bashkëbisedimet, që unë i vlerësoj. Veç kësaj, kam fatin e  mirë që kthehem disa herë në vit për në Shqipëri, sigurisht me avion. Kjo m’i forcon lidhjet me miqtë dhe sidomos me krijuesit në vendlindje. Kam miq të çmuar, të cilët janë edhe  krijues të mirë në Shqipëri, me të cilët jamë takuar personalisht. Ja, me kënaqësi po pres që të takohem në Tiranë edhe me të tjerë, pas pak ditësh, në përurimin e romanit tim. Nuk mundem që të përmënd emra, sepse e di që do të harroj disa prej tyre dhe kjo më dhemb. Por ju uroj të gjithë miqëve të mi krijues, suksese në penën e tyre!

7.Në fund të bisedës sonë, për të cilën të falënderoj përzemërsisht, a mos do që të shtosh ndonjë diçka, që e ke merak, e nderuara mike Bukurie?

 

-Të falenderoj edhe unë përzëmërsisht, mik i mirë dhe uroj të takohemi sa më shpejt, në Tiranën tonë të dashur!

 

ME FILIZAT QË RRIT TROPOJA

Gjin Musa

ME FILIZAT QË RRIT TROPOJA

(Intervistë me poetin Besart Ramiz Tafaj)

Diku në nji shkrim timin kam than se ne Tropoj njerzit e krijimtaris mbin si bari i njom.Kesaj radhe kame zgjedhur nji talent,nji krijues brilant,ai vjen nga Tropoja dhe eshte Besart Tafaj.

Besart është kënaqësi që ju intervistoj për shtypin e ditës. Fillimisht do na tregosh se kush është Besart Tafaj,ku keni lindur dhe si ka qenë fëmijëria e juaj ?

Kënaqësia ime është dhjetë fish ma e madhe , mbi të gjitha është nji nder i madh për mua të intervistohem nga ju miku im i nderuem z. Gjin Musa. Ndër gjërat që unë nuk i pëlqej , është të flasë për vetveten.  Mirëpo , duke pasur parasysh se kjo është e nevojshme , do të them në mënyrë të përmbledhur gjithçka nga vetvetja.  Unë kam lindur më 20 qershor të vitit 1994 në Shipshan të Tropojës.  Jam fëmija i madh në familje , duke theksuar se unë jam binjak me një moter. Kam pasur fatin të rritem në një familje, ku jam mësuar qysh i vogël me ndjenjen e llogari dhënies, korrektësisë, rrespektit të ndërsjelltë dhe vlerave njerëzore . Dhe e gjithë kjo falë edukatës që prindërit e mi kanë përcjellun tek unë. Ç'të iu them , për fëmijërinë time ? Iku shpejt momenti më i bukur i jetës. Nuk di nëse unë i kam qëndruar larg fëmijërisë apo fëmijëria më qëndroi larg mua. Nuk e kam shijuar sa duhet atë kohë , pasi ma shumë kam dashur të rritem dhe t'i kuptoj gjërat më në thellësi. Mund të iu them se më merr malli për fëmijërinë time , ndonëse jo fort të hershme. Qysh fëmijë , tek unë është kultivuar ndjenja e besimit në tërësi. Pra jetën , me gjithë peripecitë e saj unë e shikoj me syrin e një 'Optimisti'....

Mësimet fillestare ku i kryet? Po ato të  mesme? Dhe si je ndjerë në këto vite të shkollimit,në moshën rinore ?

Mësimet fillestare dhe bazë , unë i kam kryer pranë shkollës 9 - vjeçare " Haxhi Zenuni ", Buçaj. Mbetet e paharruar për mua , mësuesja e klasës së parë Hajrie Kucaj , për të cilën deri ditën që do të vdes , gëzoj një rrespekt të veçantë dhe një mirënjohje të thellë. Shkollën e mesme e kam kryer në Tropojë të Vjetër , pranë Shkollës së Mesme të Bashkuar" Ali Iber Nezaj " - Tropoje.  Gjatë kohës që unë kam qenë në shkollë, kam marrun rrespekt dhe vlerësim si nga shoqëria ashtu edhe nga mësuesit e mi. Jam shumë i bindur se do të mbetem borxhli ndaj rrespektit të tyre . Mosha rinore , sidomos vitet në shkollë janë vitet ma të bukura dhe më të paharruara të jetës . Lënda që unë kam pasur ma për zemër ka qenë Letërsia . Pastaj vijnë Matematika, Historia dhe Kimia. Jam aktivizuar shumë në aktivitete të ndryshme   që organizoheshin në shkollë . Do të bëja gjithçka që koha të kthehej pas dhe t'i përjetoja dhe njëherë ato vite në shkollë , që nga klasa e parë e deri në Maturë. Pa çka se kjo nuk do të ndodhë kurrë . Fatkeqësia më e madhe për mua është se asnjëherë nuk kam mbajtur ditar personal me kujtimet ma të bukura të jetës, edhe pse gjithmonë e kam dashur dhe vlerësuar ditarin. Jam penduar shumë për këtë. Di të iu them vetëm një gjë ,' i lumi ai që është në shkollë dhe ia di rëndësinë asaj dhe mjerë ai që në shkollë shkon sa për të kaluar kohën.'

Kur  jeni dashuruar me poezinë? Dhe cili ka qenë motiviv ?

Kur jam dashuruar me poezinë..? Poezia është dashuria ime e parë  do të thosha , pasi kam qenë në klasë të pestë kur unë shkrova të parën poezi me titull 'Deshmorit Haxhi Zenuni' . Kjo poezi i kushtohej një deshmori të atdheut , i cili ishte nga fshati im , ku emrin e të cilit e mbante shkolla e fshatit ku unë isha nxënës i klasës së pestë. Më kujtohet mirë kur unë ia prezantova këtë poezi në shkollë , Mësuesit të Letërsisë z. Sali Çekaj. Ishin mbledhur mësuesit në Këshillin Pedagogjik dhe po lexonin poezine time , e cila ishte e para që i kushtohej atij deshmori . Për rrugëtimin tim poetik , unë i jam shumë mirenjohës Mësuesit të Letërsisë z. Sali Çekaj,  pasi ai e motivoi shumë frymëzimin tim dhe dashurinë time për poezinë. Falë përkrahjes së tij , unë kam marrun disa çmime në fushën e Letërsisë në shkallë Prefekture , si krijues i ri letrar dhe si recitues. Poezia ka mbirë si një lule në stinën e Pranverës tek unë  dhe nuk do të thahet kurrë.

Studimet universitare ç'fare ishin për Besartin? Kujtimet tuaja që ndoshta edhe i keni hedhur në ndonji dorshkrim.

Studimet Universitare unë i vazhdoj në Universitetin Politeknik të Tiranës , në Fakultetin e Inxhinierisë Matematike dhe Inxhinierisë Fizike, Dega Inxhinieri Matematike diçka krejt e kundërt me pasionin tim , poezinë.  Studimet universitare , për mua janë një sfidë mjaft e madhe , për të cilat duhet punë dhe vullnet shumë i madh . Në studimet universitare ka sakrifica , nuk diskutohet ,por në fund të fundit kam besim se çdo gjë ka një shpërblim të caktuar . Do të doja shumë të isha për Gjuhë dhe Letërsi Shqipe , Filozofi apo Shkenca Politike pasi këto degë i kam shumë pasion dhe do të kisha dhënë shumë nga vetja. Mirëpo edhe kjo degë në cilën unë jam , është shumë e mirë , por shumë e vështirë kur është pa pasion si dhe një gabim i vogël do të kushtonte shumë . Nisur nga eksperienca ime , unë mund të iu them se studimet universitare kërkojnë një formim të mirë nga shkolla e mesme. E thashë dhe pak më parë se , fatkeqësia me e madhe është se asnjëherë nuk kam mbajtur ditar personal . Kujtimet e mia i kam hedhur në ndonjë poezi , por të fshehura në figuracione letrare dhe ndonjëherë në kuptime të dyta. Besoj se në të ardhmen do të mbaj ditar për kujtimet që do të pasojnë.

Cili është krijimi i parë,sigurisht që keni botuar në shtypin e ditës,si je ndjer?

Frymëzimi im për poezinë ka ardhun nga poezia e Mjedës dhe Fishtës . Pra poezitë e tyne që unë i lexoja në shkollë , kanë qenë shkëndia ime e parë poetike.  Krijimi im i parë i botuar në shtypin e ditës është një poezi me titull ' Shko moj Shqipe' që i dedikohet atij që frymëzoi vargun tim poetik , At Ndre Mjedës . Këtë poezi e botova në Gazetën Letrare "Muzgu" , nga botuesi i mirënjohur , eseisti dhe shkrimtari  Mark Simoni në Nëntor të 2014-ës. Kur doli nga shtypi kjo gazetë me poezinë time të botuar , nuk di se si ta përshkruej ndjesinë time. Dhe për këtë unë i jam shumë mirenjohës Profesor Markut. Pastaj ,unë kam botuar disa herë poezi në këtë gazetë . Profesor Marku,  më ka përfshirë në disa Antologji Poetike , të Shtëpisë Botuese "Muzgu" , në mesin e shumë poetëve të tjerë. Veç Gazetës "Muzgu " , kam botuar edhe në Gazetën Kulturoro-Letrare "NACIONAL " të shkrimtarit dhe botuesit Mujë Buçpapaj. Pra botimi i poezive të mia në këto Gazeta , sikur i dha krahët e një shqipje  rrugëtimit tim poetik. Me një fjalë , më motivuan shumë.

Si nji djal Tropoje me plot energji për të sotmen dhe të nesermen keni botuar një liber me poezi këtë verë ,cila është pak a shumë përmbajtja e krijimeve tuaja ?

Kam privilegj të madh nga jeta , për vet faktin se unë jam nga Tropoja , vendlindja e shumë poetëve më në zë të letërsisë së sotme shqipe. I jam shumë mirenjohës vendit tim , me gjithë mrekullitë e tij që më bëri dhuratë poezinë . Në korrik të këtij viti , unë kam botuar librin tim të parë dhe të vetëm deri më tani me poezi me titull “ Akoma Besoj " , tek shtëpia botuese " Muzgu ". Vlen ta theksoj se për sponsorizimin e këtij libri më ka ndihmuar z. Xhemë Nezaj , ndaj të cilit unë mbetem gjithmonë mirenjohës. Ai ka deshmuar dhe më herët respektin dhe konsideraten e tij ndaj poezisë duke ndihmuar edhe poet të tjerë .  Për rrugëtimin tim poetik , kam falenderim të përzemërt për dy poetët më në zë të Vendlindjes sime , dy mjeshtërit e HAIK -ut , poetin Gjon Neçaj dhe poetin dhe njëherësh Kryetarin e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve , Tropojë z. Lulzim Logu. Kam pasur fatin e madh në jetë , të njihem me këta dy poet me një shpirt dhe zemër të madhe njerëzore , të cilët më kanë rrëfyer sadopak rreth poezisë dhe se si hapen portat e saj . Unë nuk e shoh poezinë si një mjet fitimi , sepse 'poeti është i varfër financiarisht ,por shumë shumë i pasur shpirtnisht.' Unë e dua poezinë , dhe me krijimet e mia dua t'i jap diçka nga vetja asaj. Unë nuk bëhem pjesë e Letërsisë për të konkuruar askënd , por kërkoj vendin që më takon , vetëm kaq dhe asgjë ma shumë. Ndonëse i ri në moshë , përmbajtja e krijimtarisë sime në thelb ka jetën  reale , dhe motivet patriotike - atdhetare. Bërthama e gjithë krijimtarisë sime të deri tanishme mbetet , ndjenja e optimizmit. Qëllimi im është që të rikthehet fryma poetike e Mjedës dhe Fishtës . Nuk them t'i mbërrij ata , por të iu afrohem deri diku për të mos i lënë në harresë. E adhuroj shumë vargun poetik të rimuar.

Ju jeni shumë aktiv në fb,si e vleresoni komunikimin me miqtë dhe mikeshat tuaja? Ka raste qe Besarti nervozohet kur shef komente të dalura jashtë kontekstit njerëzor.

Rrjeti social Facebook , dashur e padashur ne , është bërë pjesë e secilit prej nesh. Si çdo gjë,  edhe ky ka të mirat dhe të metat e tij.  Në Facebook, më është dhënë rasti të njihem me shumë njerëz ndonëse virtualisht. Edhe në Facebook jam vetvetja ashtu siç jam në realitet. Komunikimi në këtë rrjet social për mendimin tim i kalon disa herë kufijtë dhe kjo më nervozon nganjëherë siç e pohoni dhe ju. Edhe Facebook-u kërkon orar dhe mirë administrim pavarësisht se ka raste ku nuk e rrespektojmë as njërën e as tjetrën.

Ju jeni nji i ri që e doni të mirën në jetë,do angazhoheni në jetën politike apo do i kushtoheni jetës tuaj dhe dorshkrimeve?

Është shumë e vërtetë se e dua të mirën në jetë si për vete ashtu edhe për të tjerët. Sa i përket pyetjes suaj nëse do të angazhohem në politikë apo jo , unë mund të iu them se jam akoma i ri , por nuk e mohoj se një ditë do të jem ndoshta edhe pjesë e Politikës . Dua të theksoj se do ta ndaja Politikën me Letërsinë. Pra do të përpiqesha t'i ekuilibroja me njëra -tjetrën. Gjithsesi , jetës nuk i dihet ,por poezinë nuk do ta lë kurrë. Ajo ka lindur me mua , do të jetojë me mua dhe do të vdesë me mua.

Dy fjal për jetën politike në vend, gjithmonë në këndvështrimin tuaj si poet?

Në këndvështrimin tim prej poeti , vendi ynë nuk ka pasur dhe as nuk ka një politikë të mirfilltë me ambicie për zhvillimin e Shqipërisë. Vendi ynë është i tej mbushur me parti politike , çka kjo vetëm dëm po i sjellin vendit.  Politika tek ne nuk e ka frymën e bashkëpunimit kur bëhet fjalë për interesat Kombëtare. Kam bindjen se duhet zhdukur një herë e përgjithmonë kjo klasë politike , për tu lënë vendin të rinjëve për ta drejtuar vendin dhe politiken shqiptare. Shqipëria nuk e meriton gjithë këtë rrëmujë nga vet shqiptarët.  Për vendin tonë asgjë nuk kanë qenë pushtimet çka po i bëjnë autopushtimet . Si pati thënë Faik Konica : "Zot ruaje Shqipërinë prej shqipëtarëve se prej armikut ruhet vet...." Dhe unë jam plotësisht dakord me fjalët profetike të Konicës. Nuk pajtohem fare me politikën aktuale. Dhe deri nesër po të bëhem pjesë e Politikës , unë nuk do të aderoj në asnjëren nga këto  parti politike .

Duke e përfunduar këtë intervistë me juve i nderuari z.Besart,dy fjalë për të ardhmen tuaj.

Sa i përket të ardhmes time mund të them se  kam shumë besim tek ajo. E ardhmja nuk mund të parashikohet edhe pse njerëzit përpiqen shumë për këtë . Di të iu them një gjë se e ardhmja sigurohet duke besuar dhe duke guxuar. Përfundimisht , të ardhmen time unë e shoh në shërbim të vendit tim në çfarë do lloj mënyre.  Ju them shumë sinqerisht se nuk më intereson asgjë ma shumë se sa e ardhmja e sigurte e vendit tim.  Unë them se "në jetë ,çfarë do që të jesh, asgjë nuk është më me rëndësi, se sa të qenurit Njeri....." Duke iu falenderuar pafundësisht për intervistën tuaj , z. Gjin Musa,  unë iu deshiroj suksese dhe gjithë të mirat në jetë,  ju dhe familjes suaj!

 

Edhe nji here ju falnderoj nga zemra per bashkebisedimin qe patem ne realizimin e kesaj interviste me filizin e ri te Tropojes poetin Besart Ramiz Tafaj.

 

Murat Gecaj:Bisedë me poeten dhe shkrimtaren e mirënjohur, VOJSAVA NELO

”PROCESI I KRIJIMIT DHE PRODUKTI  I TIJ, MË JAPIN  LUMTURI  TË VEÇANTË...”

(Bisedë me poeten dhe shkrimtaren e mirënjohur, VOJSAVA NELO)

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues

 


“Vojsava Nelo është një poete origjinale, e veçantë.

Poezia e saj është e natyrshme, e bukur…”

DRITËRO AGOLLI

1. Në “Jetëshkrimin” tënd, mike Sava, kam lexuar, se ke nisur të shkruash që në moshë të re. Por, këtë gjë e di edhe unë nga njohjet tona shumëvjeçare. Si ka filluar dhe si erdhi libri i parë me poezi, “Kur çelin ëndrrat“? Çfarë kujtimesh ruan, nga ajo periudhë e bukur e jetës?

- Po, fillimet e mia letrare nisin që në adoleshencë. Krijimet e para janë botuar në revistat e kohës; në revistën “Pionieri” e më pas, në gazetës “Zëri i Rinisë, “Drita” dhe revistën “Nëntori”.

Librin e parë, “Kur çelin ëndërrat”, e kam botuar kur isha studente, pra në vitin 1977, nga SHB “N. Frashëri”. Ai u mirëprit nga lexuesit dhe kritika e tha fjalën e saj vlerësuese, duke më hapur rrugën e gjatë të krijimit letrar.

Çfarë kujtoj? Edhe tani sjell ndërmend lumturinë e madhe që kam ndier atëherë. Megjithëse botimi i çdo libri është lumturi, një lindje e re, një krijesë e re, që vjen në jetën tënde artistike, sigurisht e para, mbetet e pashlyer. Pra, edhe për mua ishte emocion i patreguar. Ky gëzim i madh, u pasua me një akt institucional: u pranova anëtare e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Për kohën që flasim, në jetën e një shkrimtari ky vlerësim përbënte ngjarje, për më tepër, në jetën e një letrareje të re, siç isha unë.

2. Po më tej, si e vazhdove udhën tënde të krijimit letrar? Cilat janë  librat poetikë, që mbajnë emrin tend? A mund të tregosh diçka edhe për temëtikën  kryesore të  tyre?

-Udha ime e krijimit letrar ka vazhduar natyrshëm, pa ndërprerje. Krijimin letrar e kam pjesë të ekzistencës sime, që më rregullon ritmin e jetës. Unë jetoj me poezinë, me fjalën. Krijimi letrar është bota ime. E përditshmja, e përnatshmja ime. Në këtë botë lëvizi e përmbushur. Pa sforco, pa vështirësi, përkundrazi. Poezia është një univers i mrekullueshëm. Vet poeti është një botë e mrekullueshme. Jam e lidhur pazgjidhshmërisht me të.

Qysh kur kam filluar të shkruaj, herët e deri më sot, por besoj dhe në vazhdim, orët e krijimit janë orët e mia më të bukura. Vetë procesi i krijimit dhe produkti i tij, më japin lumturi të veçantë dhe më bëjnë të ndihem e realizuar. Tavolina e punës, orët aty, janë për mua një realitet krejt tjetër, gati-gati, me trajtë hyjnore. Aty lëviz unë. Kështu, në vazhdim, kam botuar librat: “Mbretëroj”(1995), “Idil në dy akte”(1997), “Benvenuta Artemida”, shqip-italisht (2001), “Tretur te puthja” Lirika për dashurinë)”(2004), “Gërsheti i prerë“ (2010). Janë dhe dy libra të tjerë poetikë në rradhën e botimeve të mia: “E qeshur” dhe “Shtëpia më e lumtur”, që nuk i rendis. Jo se i mohoj dhe, ndonëse në kohën kur janë botuar, përkatësisht në vitet 1985 dhe 1990, janë pritur mirë, nuk i rezistuan dot kohës. Do të shtoja dhe se, në këndvështrimin e sotëm, në largësi, kur gjërat shihen më mirë e më qartë, në gjykimin tim, ato janë një pasqyrim i realitetit njerëzor, fill pas martesës, një realitet tejet i vështirë. Me shpirt ndër dhëmbë unë, krijuesja e tyre, por me shpirt ndër dhembë ato, krijesat e mia. Prandaj, më shumë se sa ecje përpara, ato vijnë si regëtitje e një shpirti, që nuk vdiq: poetik e njerëzor, njëherazi, gjë që e them për herë të parë në intervistën me ju. Ato dy libra janë si dëshmi qendrese. Prandaj i dua dhe i mbaj veçanërisht, duke i prekur rrallë, megjithëse bëj pjesë në ata njerëz, që jetojnë me të kaluarën. Atyre nuk u kthehem shpesh, dhe kjo, besoj, është e kuptueshme. Pastaj do të rigjeja veten, atë të librit të parë, “Kur çeilin ëndërrat”, për t’i çelur në vazhdimësi, pa ndërprerje, gjithmonë e më të shumta e, mbi të gjitha, gjithmonë e më të bukura, ndoshta, përtej pritshmërisë së ndokujt, përfshirë dhe mua vetë.

Tematika, në poezinë time? Në se flasim për tematikë, hapësira zotëruesë në krijimtarinë time është dashuria. Kjo ndjenjë, e lindur bashkë me njerinë, mëkon poezinë, si askush dhe si asgjë. Ajo e përtërin përjetësisht poezinë, poetët, vetë jetën. Sa herë që u këndoj marrëdhënieve të tilla, si dashuria, humbja, iluzioni, përpiqem të kontaktoj me zona të panjohura. Të lëviz atje, ku unë jam. Ku jetoj. Ku marr frymë...

Nëse do të ndaleshim për një çast te libri, “Gërsheti i prerë“, botimi im më i fundit (në poezi), po dhe te të gjithë titujt tjerë, do të shohim se ai sjell këndvështrime të reja për raporte të vjetra të botës, si: dashuria, brenga, dhimbja, drama, ekstaza. Mund të vihet re lehtësisht se mbart shumë dashuri, siç thash pak më lart, shumë dritë, ndiesi të gëzuara, të bukura, ekspresive, plot jetë dhe kënaqësi, por dhe shumë dhimbje; shumë brengë, revoltë dhe indinjatë, gjë, që të bën të besosh, në atë që thuhet se “poezia është një britmë, që del nga një shpirt i lënduar”.

3. Krahas poezisë, lëvron dhe prozën, në gjininë e romanit. Cilët janë librat e botuar deri tani dhe si ndodh kalimi nga njëra gjini, në tjetrën?

- Po... Krahas poezisë kam shkruar dhe kam botuar romanet: “Mikesha e yjeve”(1999), (Përfshirë në letërsinë rekomanduese të Ministrisë së Arsimit dhe Shkencës, për shkollat e mesme). “Vajza e gjysmës së Diellit”(2002), “Të fshehtat e mikeve të mia”-(Njëzetë e një ngjarje në një) (2007) dhe “Gruaja me të Zeza” që sapo është botuar, nën siglën e SHB “Toena”, pra 2015.

Dua të them që në krye se, dhe kur shkruaj poezi, dhe kur shkruaj prozë, shkruaj me të njëjtin frymëzim. Pasion. Dashuri. Kalimi ndodh natyrshëm, siç vjen dhe frymëzimi, ideja, subjekti, personazhet; ajo që do të shkruaj, natyrshëm. Procesi i punës, pastaj, është i ndryshëm. Për mua, poezia nuk kërkon “komoditet”. Nuk të kërkon shumë kohë fizike, por as vend. Domosdoshmërisht, një tavolinë, qetësi, pak muzikë në sfond etj, siç ndodh kur shkruaj prozë. Jo, poezia është moment, çast poetik. Një përjetim i thellë, i shpejtë, fluturimthi, që duhet kapur, po fluturimthi, se ndryshe.... E shkruaj, siç e ndiej, siç më vjen nga shpirti, aty për aty. Prandaj e them me bindje se poezia që shkruaj, është shpirt. Është ndjenjë, emocion.

Edhe në prozë, e njëjta gjë, pak a shumë. Ndonëse, siç thashë, gjini të ndryshme, stile të ndryshme që, aty-këtu, tek unë përzihen, siç ka ndodhur te romani i sapobotuar, “Gruaja me të Zeza”. Por thelbi është i njëjtë: letërsi, art.

4. Në muajin maj të këtij viti, në Pallatin e Kongreseve të kryeqytetit, u organizua “Panairi Pranveror i Librit-2015”. Aty erdhe me romanin e ri,“Gruaja me të Zeza”, publikkuar nga SHB “Toena”. Ai u përurua në një nga ato ditë, ku pata kënaqësinë që të isha i pranishëm. Romani zgjoi mjaft interes dhe startoi suksesshëm. Pse? Cili është ”sekreti”dhe për çfarë flet ky roman?

-”Panairi Pranveror i Librit-2015”, për mua erdhi me romanin, “Gruaja me të Zeza”. Ai doli tetë vjet pas botimit të romanit “Të fshehtat e mikeve të mia”, (2007) dhe pesë vjet pas botimit të librit me poezi, “Gërsheti i prerë“, (2010).

Siç shihet, harku kohor që ka dashur për të ardhur ky roman, ka qenë relativisht i gjatë. Një roman pak “delikat” për historinë që sjell, për atë të vërtetë të kësaj historie, të subjektit të tij, që nuk arrin të pranohet lehtë, qoftë dhe si trill. Po unë, në tërësinë time, nuk i iki së vërtetës dhe përpiqem ta shoh atë sy më sy.


Ballina e parë e romanit të ri dhe të suksesshëm, nga Vojsava Nelo

Romani “Gruaja me të Zeza”, ka në thelb tradhëtinë. Po jo atë tradhëti, që jemi “mësuar” të dëgjojmë ose lexojmë. Tradhëtia e Gruas me të Zeza është brenda familjes. Historia e saj është historia e gruas që krijon lidhje intime brenda për brenda familjes dhe që, pa asnjë mëdyshje, është shfaqja më e shëmtuar e njeriut.

Gruaja me të Zeza, prej nga ka marrë titullin romani, ka një kuptim metaforik. Ajo është protagonistja e romanit dhe nuk gjendet vetëm në historinë, ku zë fill ai dhe që mua më vjen si një imazh nga fëmijëria. Por është një dukuri shumë më e pranishme e shumë më e përhapur, nga sa mund ta mendojmë. Por që mbytet aty, ku lind, në përgjigje të nderit, kodeve, rregullave e moraliteteve të shoqërisë. Ndërsa njeriu, shpesh, ecën përmes të vërtetës, si të ecë mespërmes ujërave të zeza.

Romani është një narracion artistik, që tipologjikisht qëndron shumë afër me romanin magjik, ku kohët, ngjarjet, personazhet dhe përjetimet vendosen në kufi të ekzistencës së tyre. Vetë prototogonstja e romanit, pra Gruaja me të Zeza, shfaqet herë si një personazh real, herë si një fantazëm; herë e dukshme dhe herë e padukshme, duke përhapur një makth tragjik; duke shkatërruar njerëz dhe jetë njerëzish: me tradhëtinë, pabesinë dhe perversitetin pa cak; lidhje të një gjaku.

Për ndërtimin artistik të veprës  kam shfrytëzuar simbole dhe kumte, që vijnë nga legjendat; tekste dhe mendësi të botës magjike, duke realizuar një çvendosje semantike të tyre në kohët e sotme. Kjo mënyrë rrëfimi, besoj, i jep narracionit dramacitet dhe tension, që e bëjnë lexuesin “t’i mbahet fryma”. Romani të rrëmben, që në faqet e para dhe të mban të mbërthyer, deri në rrjeshtin e fundit. Ai përcjell mesazhin, se progresi i njeriut dhe shoqërisë, ndjek një trajektore dramatike.

Gjatë leximit të lindin shumë pyetje, përgjigjen e të cilave e mësojmë duke lexuar romanin, i cili, siç thashë, të trondit me dramacitetin, të pajis me mesazhe për jetën dhe njeriun. Ndokush, mund të gjejë edhe diçka nga vetja aty ose të marrë një përgjigje për të vërteta të hidhura, që shpesh njeriu nuk arrin t’i gjejë; për një ngërç, për diçka që mund t’i rrijë aty, në fundin  e shpirtit, ku, siç thotë shkrimtari i madh francez i shek XIX, Viktor Hygo, “...shpesh gjen gjëra të mbytura, më shumë se në fundin e detit”.

5.Si ka ecur ky roman i ri në udhën e tij dhe sa e si është vlerësuar, nga dashamirësit e kësaj fushe, por dhe nga kritika letrare?

- Së pari, gjej rastin t’u falenderoj për praninë tuaj në festën përuruese dhe publicitetin që i keni bërë më pas romanit tim, “Gruaja me të Zeza”.

Siç thatë dhe ju, romani ka startuar suksesshëm. Ka zgjuar interes te lexuesit, mediat, studiues dhe kritikë. Edhe pse thuhet se “fillimi i mbarë, gjysma e punës”, janë vetëm ditët dhe javët e para. Pra, le të presim. Ata, që e kanë mbyllur kapakun e tij, ndoshta, në një mbasdite të vetme, ndoshta në dy, thonë se romani të depërton në shpirt dhe të ngelet në mendje. Nëse kjo është e vërtetë, është ajo, që dëshiroj më shumë, pra që lexuesi, siç thotë John Le Carre, “ta lexojë historinë time, (librin tim), pa u lodhur, deri në fjalën e fundit”.

6. Megjithëse është e vështirë ta bësh dallimin, cilin nga librat e tu poetikë ke më përzemër dhe pse? Po nga romanet? A ke libër të ri në dorëshkrim ose të gatshëm për në shtyp dhe kur mendon që ai do ta shohë dritën e botimit?

Nga librat e mi të dashur me poezi? Të gjithë, përfshirë dhe ata të dy, që nuk i rezistuan kohës, por që mua më drithërojnë, sa herë i prek. Fati… Jeta…Poezia…. Megjithatë, në respekt të pyetjes suaj, do të veçoja tre prej librave të mi poetikë.

Të parin, “ Kur çelin ëndërrat”(1977), sepse më futi në udhën e krijimit letrar. Më dha shumë: gëzim, lumturi, njohje e miq, disa prej të cilëve i kam dhe sot. Të tjerë kanë ikur, po unë i kujtoj me respekt e nostalgji.

I dyti, është libri “Mbretëroj”, një nga tre librat e mi më të dashur, sepse me të arrita ta rimarr veten. E rigjeta dhe u sula... Pas tij, u bëra e pandalshme. Prandaj e veçoj. “Mbretëroj” është libri, që më jep ndiesinë e habitshme të mbretërimit, të cilën, besoj e ka çdo njeri në hapsirën e tij; në punë dhe në jetë, në shtëpinë e vet, poet qoftë ose jo.

I treti është libri, “Gërsheti i prerë“ (2010). Mund të thosha shumë për këtë libër, por do të mbetem te një çast i jetuar e që i ka dhënë titullin këtij libri. Ka ndodhur shumë vite më parë, pra më 1995, ndërsa vetë libri do të vinte në vitin 2010. Është një çast jo i bukur, përkundrazi, i dhimbshëm. Gërsheti im i prerë befasisht dhe lotët e vajzës sime, atëhere 9-10 vjeçe; unë që iu duka si një grua tjetër, që hyri në shtëpi…Duart e saj, që dridheshin lehtazi, duke kërkuar gërshetin në supet e mi… Ose, së paku, ta kishte aty, në shtëpi, ashtu të prerë. Gërsheti i nënës së vet, me të cilin më kishte njohur që kur lindi ose kur filloi të rritej e të luante me të, duke e thurrur si donte e kur donte, ndërsa ushqehej në gjirin tim. Ndërsa unë nuk e dija kurrë se ajo ishte lidhur aq fort pas atij gërsheti. Se, pa të, nuk më kuptonte dot. S’do ta harroj kurrë atë ngjarje. Është, si të kem bërë një mëkat. E vuaj.

Si një lloj kompesimi, a s’di se si, erdhi poezia “Gërsheti i prerë“, që, vite më vonë, do të çelte librin, po me atë titull, pra “Gërsheti i prerë“.

Kur vajza ime, Artemida, tashmë studente në Itali, e lexoi poezinë, qau përsëri. Iu kujtua ajo ditë, ai çast, që s’do të donte ta kujtonte. Por poezia i pëlqeu. Libri, gjithashtu, të cilin e redaktoi vetë. Është dhe kjo arësye, se përse e veçoj këtë libër, ndër më të dashurit. Është dhe autorja e fotos sime artistike, hobi i saj, në kopertinën e këtij libri. E çmoj punën dhe aftësitë e saj në fushën e letërsisë, ndonëse i është dhënë jurispodencës.

Kështu, ja pra, këta janë tre librat me poezi, që munda të veçoja.

Po nga romanet? Pa dyshim, i pari, “Mikesha e yjeve”. Edhe kjo ka një arësye private, po që, kësaj rradhe, lidhet me djalin tim, Gentin. Me të, me “Mikeshën e yjeve”, kam mundur të siguroj të ardhurat për t’i blerë kompjuterin, ndërsa ai studionte për informatikë, në Greqi (1999).  Kur tha se kompjuteri ishte libri i tij, të cilin, deri në atë çast nuk e kishte, por që arrinte ta siguronte deri diku, prej një shoku të tij student, pasi t’i mbaronte detyrat e tij, lash çdo gjë. Harrova çdo gjë dhe fillova të shkruaj fundjavëve të mia, (e vetmja kohë që kisha), me ngulm. Me një frymë. Pa u ndalur. Kështu lindi romani “Mikesha e yjeve”, subjektin e të cilit kisha vite që e vërtisja nëpër mend.

Që atë ditë, biri im, Genti, nuk kishte më nevojë të punonte për dikë tjetër, por drejtpërsëdrejti për veten, pasionin e tij për dijen, talentin për shkencën, vullnetin e pashoq, punën e palodhur, që do ta çonte drejt suksesit, që gëzon sot. Ja, pse ky roman, “Mikesha e yjeve”, më është i dashur dhe e veçova me lehtësinë më të madhe.

Më pyetët, a kam libër të ri të gatshëm për botim? Po, kam një libër të ri. Është me poezi dhe besoj se do të vijë vitin tjetër, pra më 2016. Viti që jemi, pra 2015-ta, është viti i romanit tim të ri, “Gruaja me të Zeza”.

7. Në kuadër të 100-vjetorit të Shpalljes së Pavarësisë, Teatri Metropol realizoi tri mbremje poetike–teatrore. Dy prej të cilave ishin me poezitë e autorëve tanë të mëdhenj, Naim Frashërit dhe Lasgush Poradecit. Ndërsa mbrëmja e tretë ishte me poezinë e perzgjedhur nga krijimtaria jote poetike. Si u ndjetë, në atë realizim? Si qëndrove pranë dy kollosëve tanë?

- Mendoj se me dinjitet. Kaq mund të them. Po një përgjigje më të plotë për këtë pyetje, zgjedh ta jap nëpërmjet kritikut dhe studiuesit të mirënjohur të artit në përgjithësi dhe atij skenik në veçanti, Prof. Dr. Josif Papagjoni. Në shkrimin e tij, “Shpirti i një gruaje në vargje mirësie” , botuar në ”Gazeta Shqiptare”, më 25 mars 2012, ndër të tjera, shkruan::

“…Poezia e Vojsava Nelos nuk është e vështirë të dekodohet; ajo s’ka mbingarkesa kuptimesh të shumëfishta, hermetizma, ngujim nëpër skutat e misterit… Është e bardhë, e tejdukshme, e rrokshme qysh në leximin e parë…Kjo mbresë m’u krijua, ca më shumë, kur ndoqa mbrëmjen poetike, “Eja të duhemi”, me vargjet e zgjedhura të saj. Aktorët e njohur, që recituan, si Margarita Xhepa, Yllka Mujo, Fatos Sela, Anila Bisha, Rozi Kostani e Kastriot Ramollari, patën mundësinë që ta lartësonin ndjeshmërinë e tyre artistike në ndoca rima, ritme, tingëllima, vallëzime imazhesh, që trokisnin lehtë-lehtë, të pabëzajta, përtej çdo zhurme, aty, në intimitetin tonë… Aty, ku porta s’hapet aq kollaj, sepse lipset një kod tjetër; kodi i mirëkuptimit. Ky kod, qoftë pse jo fort i vështirë e me një mori kyçesh, në veprimtari kësilloj, gjakonte pikërisht simbiozën ndërmjet poezisë së thjeshtë, të brishtë e lirike, në stilin po të tillë të recitimit, çka u realizua hijshëm, në këtë mbrëmje poetike elegante…”.

Kjo mbrëmje poetike, “Eja, të duhemi!”, (21 mars, 2012), do mbetet një vlerësim special për poezinë time modeste; një çmim i konsiderueshëm, krahas çmimeve dhe vlerësimeve të tjera. Një akt i bukur, impresionues, në zinxhirin e artë të veprave të zgjedhura për festimet mbarëkombëtare të 100 Vjetorit të Shpalljes së Pavarësisë. Respekt për Teatrin Metropol që e realizoi, dhe për drejtuesen e tij, artisten Suela Konjari!

Për ta mbyllur përgjigjen, që rrokë poezinë time edhe përtej mbrëmjes poetike, “Eja të duhemi”, dëshiroj të citoj shkrimtarin tonë të shquar, Dritëro Agolli, i cili, në parathënien e librit, “Gërsheti i prerë“, është shprehur:   “...Vojsava Nelo është një poete origjinale, e veçantë… Poezia e saj është e natyrshme, e bukur… Vjershat e saj janë vjersha të një femre delikate, të brishtë, të ndjeshme… Në poezinë e saj tingëllon një harmoni në lëvizje. Nuk është një harmoni, si sendet në një dhomë, por një harmoni me shpirt… Ka identitetin dhe figuracionin e saj, metaforat dhe mjetet e tjera artistike. Është një poezi, që nuk të lë indiferent, po të bën për vete. Është spontane dhe të kujton atë, që thotë Tolstoi, shkrimtari gjenial i shekullit të XIX, “krijimtaria është si teshtima, që, kur të vjen, nuk e mban dot”. Dhe Vojsavës i vjen për të shkruar dhe shkruan poezi, siç e ndjen, siç e përjeton nga shpirti”.

8. Një grua dhe një nënë, si ti, me një djalë e një vajzë, tashmë të rritur, sigurisht, ata nuk e kanë kaluar “në heshtje” punën tënde krijuese dhe botues në fushën e poezisë dhe të prozës letrare. Pra, sa e si të kanë ndihmuar ose mbështetur, në këtë drejtim?

- Shumë, vërtetë shumë. Genti dhe Artemida janë dy fëmijët e mi, ekzistenca e të cilëve është mbështetja ime e parë, e madhe. Më e rëndësishmja. Ata janë frymëzimi im.

Në krijimtarinë time, veçanërisht në poezi, ku ndihet më shumë dhe është më e drejtpërdrejtë, një nga tingëllimet më të bukura, më të ndiera e ndoshta më të arrira, besoj unë, është ajo e mëmësisë.

Në filozofinë time, në bindjen time, ”sivi”-ja e çdo gruaje, cilado qoftë ajo, sado larg e sado lart të jetë ngjitur e ngjitet në art, në politikë, në shkencë, në sport e gjetiu, fillon nga mëmësia. Prandaj dhe mua ajo e mbush dhe e ushqen muzën time. Genti dhe Artemida, thash dhe e them sa herë bie fjala, janë dhe mbeten frymëzimi im. Janë jeta dhe ekzistenca ime fizike dhe artistike. Shumë poezi, libra, jo vetëm frymëzohen prej tyre, por dhe u kushtohen atyre, sepse janë dy fëmijë të shkëlqyer në kuptimin e plotë të fjalës. Këtë gjë e kanë dëshmuar më së miri në detyrimet ndaj vetes, jo vetëm si nxënës e studentë, brenda dhe jashtë vendit, por, para së gjithash, me edukatën e sjelljen shembullore, me tiparet morale dhe njerëzore, që jam përpjekur t’u jap, krahas mësuesve dhe pedagogëve të tyre, që janë kudo: në Skrapar e Delvinë, në Greqi, Itali e Amerikë dhe gjej rastin që t’i falenderoj dhe t’u shpreh mirënjohjen time. Genti, është sot pedagog në një nga universitetet më të famshëm të Francës. Që prej vitit 2011, kur ishte vetëm 30-31 vjeç, mban titullin ”Prof. ass. Doktor”, të cilin e ka marrë në SHBA. Kur ishte atje, Genti mbështeti dhe realizoi paraqitjen e librit tim me poezi, “Gërsheti i prerë“ (28 nëntor 2010), në mbrëmjen festive me rastin e festës së Shpalljes së Pavarësisë, në bashkësinë shqiptaro-amerikane, që jeton në Boston. Po dhe në Nju Jork. E, prej andej, dr. Anna Kohen, e pranishme në festën e Bostonit, simpatinë e së cilës e fitoi “Gërsheti i prerë“, e paraqiti pak ditë më vonë, në NY, pra më 12 dhjetor 2010, në një mbrëmje speciale të Shoqatës së Grave “Motrat Qiriazi”, pa pranainë time, për shkak të datës së kthimit në Shqipëri. Ishte surprizë e bukur dhe lumturi për mua. Artemida është pak vjet pas vëllait dhe ecën në rrugën e tij. E diplomuar exelent për juriste në Universitetin e Bolonjës, është juriste në një kompani të rëndësishme në Milano. Krahas profesionit, kthen kokën nga prirja e saj letrare. Ajo është redaktore e dy librave të mi më të fundit, “Gërsheti i prerë“ dhe “Gruaja me të Zeza”. Ka filluar punën me librin e ri, për të cilin folëm pak më lart. Hera-herës, përkthen ndonjë poezi në gjuhën italiane, gjuhë për të cilën dhe ka studiuar pesë vjet, në Institutin Linguistik të Salernos.

Dhe, për ta mbyllur përgjigjen e pyetjes suaj, po them shkurt: janë dy fëmijë të shkëlqyer që më frymëzojnë pambarimisht për jetë e krijimtari e që pambarimisht u uroj, me gjithë fuqinë e shpirtit, që të kenë shendet, fat dhe lumturi pa fund!

9. Kemi kënaqësinë që, në radhët e kësaj bisede modeste, të urojmë  dhe të përgëzojmë, përzemërsisht, për tërë këtë punë krijuese e botuese, si dhe për sqarimet korrekte, në pyetjet e bëra. Por, në mbyllje, deshëm të dinim edhe se sa e si është çmuar ose vlerësuar puna e përkushtimi yt i çmuar, në fushën e letërsisë shqipe, ku ke një vend të merituar, për të cilën vendlindja jote Delvina të ka dhënë, së fundmi titullin, “Qytetare Nderi”...

- Krijimtaria ime ka marrë vlerësime dhe çmime, që i quaj të rëndësishëm. Por, mbi të gjitha, çmoj vlerësimin e lexuesve ndër vite, të cilët meritojnë respektin më të madh. Prandaj flas shpesh për ta dhe u kushtoj një vëmendje të veçantë marrëdhënieve të ndërsjellta.

Po përmend këtu se kam fituar çmimin e dytë, „Për botimet më të mira të vitit“, në gazetën Drita“(1977), „Çmim Special“ në Netët Korçare të Poezisë (2009): „Për krijimtarinë letrare me nivel të lartë artistik duke sjellë vlera të spikatura dhe të qëndrueshme në fushën e poezisë“. Çmimin “Asdreni“, në Netët Korçare të Poezisë (2010) etj. Së fundmi, siç e cituat në pyetjen tuaj, Këshilli Bashkiak i qytetit të Delvinës më ka dhënë titullin, “Qytetare Nderi, “Për kontributin e dhënë në fushën e letërsisë, për pjesëmarrje në nivele të larta të Artit Letrar Kombëtar, duke shpalosur traditat më të mira të qytetit të Delvinës”. Është një titull i lartë, për mua, duke e parë edhe përtej kufijve letrarë. Sepse, sado tituj e çmime, që mund të marrë një njeri, krijues apo për vlera të tjera, vlerësimi i bashkëqytetarëve të tu, i njerëzve ndërmjet të cilëve ke lindur dhe je rritur, është në vendin e parë. Një një nxitje dhe një përjetim, që për mua do të mbetet kulm.

Siç e thash, kam lindur në Delvinë dhe, ngado që të shkoj nëpër botë, i kam rrënjët e mia atje. “Tek rrënjët e tua”, - shprehet shkrimtari nobelist grek, Seferas. Aty ka marrë e merr jetë krijimtaria ime. Është ushqyer dhe ushqehet poezia dhe romanet e mi. Aty marrin impaktin e parë, impulsin e parë, në Delvinë. Ajo është e ”Bukura e Dheut”, që e dua pafundësisht, që më ndjek kudo, që më frymëzon. Edhe pse e vogël (gjeografikisht), Delvina është një truall kolosal ndodhish, idesh, karakteresh, dramash të panjohura, të cilat janë lënda më e mirë, që kanë ushqyer dhe ushqejnë frymëzimin tim më të mirë. Në çdo hap të jetës më ndjek: ajo atmosferë, ai mjedis, ata njerëz, bashkëqytetarët e mi; ata që kanë qenë e nuk janë më; ata që janë dhe ata që do të jenë.

Në qytetin tim, në Delvinë, kam kaluar fëmijërinë dhe fëmijëria është ajo baza më e fortë, ku shkrimtari ushqen idetë e tij. Sa më e pasur me kujtime dhe njohje të jetë fëmijëria, aq më mirë është për atë që dëshiron të bëhet shkrimtar. E, unë e kam patur dhe e kam këtë fat. Me kureshtjen e jashtëzakonshme, kam mësuar shumë. Atë e kam dhe sot e kësaj dite, gjë që më bën të besoj në atë që thuhet se: “poeti, në vetëvete, ruan një fëmijëri të përjetshme”.

Mos dola gjë, përtej pyetjes suaj? Ndjesë! Por, kur vjen puna për atë, pra për të ”Bukurën e Dheut”, ”Xhevahirin e Botës”, siç e quaj në një nga poezitë e mia, iki..., rrëmbehem e harroj… Pastaj, e patëm fjalën te vlerësimet, te çmimet, dhe ata më kanë bërë vlerësimin më të lartë, më kanë dhënë çmimin më të madh që gëzoj, të paktën, deri sot, ” Qytetare Nderi”.

10. Sçi e kanë vlerësuar studiuesit, sot shkrimtarja Vojsava Nelo është ”një zë origjinal i letërsisë shqipe”, si në poezi, ashtu dhe në prozë. Si po vijon puna jote krijuese?

- Intensivisht... Jam në një fazë të jetës që e gëzoj këtë mundësi e, që, do të thotë se mua më gjen vazhdimisht te poezia, te proza; tek një motiv, te një varg, te një ide. Pse pikërisht tani?!  Dikush mund të thotë që poezia e ka kulmin e ve, në kulmin e rinisë. Edhe mund të jetë kështu. Por, tek unë, siç shihet, nuk është kështu. Them tek unë, meqë më pyesni mua, se kjo është një e vërtetë, që kalon përtej meje. Dikur kam menduar se, ndoshta, me rininë që mbetej mbrapa, do të mbetej dhe poezia. Por jo! Poezia, tek unë, siç u pa, nuk ka qenë arësye biologjike, arësye moshe. Prandaj ajo ecën bashkë me mua dhe, të shpresoj, në rritje.

Punoj intensivisht, sepse tani jam më e lirë. Ata që merrnin më së shumti energjitë e mia, kohën, përkushtimin, fëmijët e mi, sot janë të rritur. Sot kam një shtëpi të bukur, timen, e mbushur me dritë, qiell dhe yje, që shkëlqejnë para syve të mi, që shndrisin, ndërsa shkruaj. Kam përvojën. Kam njerëz që e duan poezinë time, romanin tim. Janë të gjitha këto arësye, të marra sëbashku, që më mundësojnë intensitetin e dëshiruar, që më frymëzojnë, ndërsa më ndjekin motive pafund. Pafundësisht, pa u ngopur, mua ”më gjen” te hëna dhe te yjet, që më ndrijnë nga të gjitha anët. Te dielli që perëndon... Te mëngjesi që vjen... Te dita që lind... Aty jam unë.

-Faleminderit, prof.Murati për bisedën që bëmë së bashku, si dhe për vëmendjen e treguar ndaj krijimtarisë sime letrare, ndër vite, në vijimësi. Shpreh mirënjohjen time për shkrimet e ndryshme publicitarë, kritikë, informues për lexuesin, që ju keni botuar. Janë vlerësime e ndihmesa të vyera, që i çmoj, ashtu si dhe kohën e shpenzuar e kafen miqësore. Shpresoj që, në botime të tjera, do të realizojmë biseda edhe më domethënëse.

Tiranë, korrik 2015

 

PO NJERIU LINDË POET O SMUND TË BËHET KURRË NJË SHKRIMTAR I DENJË

PO NJERIU LINDË POET O SMUND TË BËHET KURRË NJË SHKRIMTAR I DENJË

-thotë poetja e re Ariana Byqyqi

Për asgjë në botë nuk do ta ndërroja vendlindjen time, Gjuhën më të pasur në botë, dhe njerëzit më të mrekullueshëm që ka Kosova.

Ne krijuesit kerkojm vetem ndihmë për rrealizimin e projekteve tona nga organet në të cilat ne u drejtohemi, dhe ajo që do të donim të ndryshojm është që vetëm të njifemi si të barabart dhe të marri fund familjarizmi.

Të lumtur të bën fakti kur punët ecin mbarë dhe finalizohen ashtu si ke parashikur ecurin e tyre, dhe e kunderta e kësaj të acaron.

Ju lutem nje prezentim të shkurtër?

Jam Ariana Bytyçi nga Lipjani, e lindur në Lipjan dhe veprimtaria ime lidhet poashtu më vendlindjen time.

Përveç se një poete, aktivisate e qështjeve kulturore, do te ishte me interes te mësonim nga ju për rolin e poetëve të rinj në Kosovë?

Gjatë aktiviteteve që ne kemi,duke filluar më 30- të Korrik, ku pas daljes nga shtypi të librit Malli Poetik i Kosovës, nga aty mund të vlerësojme një vrull te aktivistëve të rinjë që janë pjesë e jona aktive dhe shumë produktive,ngase poezit që ata dergojnë në konkursin e librit të vitit janë poezi që mbajnë më vete mesazhe të ndryshme.

Keni kryer shkollën fillore dhe të mesme në qytetin e Lipjanit përshtypjet e juaja për kohëne shkollimit në shkollë të mesme.

K am kryer Gjimnazin e Shkencave Matematikore,për çudi këto të dyja nuk kanë asnjë gjë të perbashkët,nurmrat dhe poezia,por shoqëria në atë kohë e beri të veten dhe nga Prishtina që kisha regjistruan shkollën e Mjeksisë unë më shumë kënaqësi u ktheva në Lipjan.Kurse sa i përket dallimit në mes kohësh ,mësimit të atëhershem me tani,vërehet dukshëm nje ndryshim i madh për faktin që,,ne kemi qenë më të koordinuar në mësim e libra, kurse tani na kanë pushtuar rrjetet sociale.

Ndiçni studimet Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe në Universitetin e Prishtinës, çka ju shtyri ta studjnoni Gjuhën?

Unë në vitin e parë kam regjistruar Menaxhment më Informatik në Universitetin e Tetovës,por dëshira për të shkruar nuk më ka mungu asnjëher dhe vendosa që në Prishtinë të regjistrohem edhe në Letërsi Shqipe që pasioni për të shkruar dhe profesioni në të njëjtën kohë të jenë në rrugë të njejtë.

Ju i jeni përkushtua poezisë, çka ju ka shty në këtë drejtim ta adhuroni poezinë?

Po njeriu o lindë poet o smund të bëhet kurrë një shkrimtarë i denjë.

Nga e merrni frymëzimin ne punën e juaj? Çfarë ju frymëzon në punën tuaj?

Unë kam lind në frymën e poezis, unë ndjejë munges shkrimi, mua çdo gjë më bën të shkruaj, era të frymezon, mëngjesi i hershëm, nata mes yjesh të futë në imagjinatën më të thellë sa nuk do të përfundoj kurrë.

Ju jeni shumë aktive edhe ne jetën shoqërore dhe kulturore në vendlindjen tuaj në qytwtin e Lipjanit çka ju shtyn në ketë drejtim dhe në çka më shumë është e angazhuar Ariana?

Aktivitetet më Lipjanin më lidhin domosdoshmërisht për faktin që, nga "Pegasi "Albania në Tiranë jam zgjedhur Kryetare e Shkrimtarëve për Degën e Lipjanit konkretisht nga Z. Kristaq Shabani, dhe përgjegjësia mbi mua bie mbi bazat e aktiviteteve që organizohen në çdo vit.

Si e kalon një ditë Ariana?

Edhe Ariana si çdo nënë kam angazhime me femijët e mi, dy vajzat Ajzen Afrozen dhe djalin e madh Aronin i cili është në klasën e dytë dhe kërkon përkushtim në veçanti në organizimin dhe përgatitjen e orëve në shkollë.

Ju jeni studente por merreni edhe me shkrime dhe publicistikë, çfare momentalisht është më inetres për ju?

Për çdo shkrimtar në interes të tyre vie vetëm shprehja e pranimit të shkrimeve të tyre tek lexuesit.

Çka ka botuar deri me tani Ariana dhe çka pret lexuesi ne të ardhmen ga ju?

Përmbledhja e fundit më poezi është botuar ne Korrik,dhe është publikuar në Shtator te vitit 2014-të. Libri ka titullin" Më fal,moj lule " të cilin e botoi Gazeta Lajm në Prishtinë.

Dhe nga viti kalur e deri më sot shkruaj në Gazeten Lajm në një robrik që quhet "Këndi i Poetit"., dhe në portale të ndryshme në Belgjikë "atunis",Londer "pilozyba.webly",Suedi "dituria" ,Prishtinë "lajm","mearteka" dhe "botapress".

Një poet dhe një punëtor kulturorë kërkon te jetë pothuajse për gjithçka i informuar. Kjo ka të bëjë kryesisht me natyrën e personit. Thjesht doja një përgjigje te shkurtër.  Si është nga natyra e saj Ariana?

Nuk mendojë që një poet ka nevojë të luaj rrolinë e një gazetari, që të kërkoj të dijë gjithqka që ndodh, kjo nuk është në natyren time, unë si individ jam e qetë dhe kryesishtë vizioni im janë punët e mia dhe familja veçanërisht.

Ju jeni edhe nje aktiviste e dalluar në qështjet kulturore, çfarë është aktiviteti juaj në këtë drejtim dhe sa jeni e kënaqur me këtë që ju beni këtu në vendlindjen tuaj?

Aktivitete e mia nuk mungojnë asnjëher dhe në asnjë kohë. Në vitin 2014-të jam kurorëzur me dy çmime gjate aktiviteteve në orët letërare ne Podujev në "Festivali Kombëtar i Letërsisë për të rinj" PROKULT ku më është ndar "Mirënjohje" në konkursin letërar për poezi. Dhe poashtu nga Ministria e Diasporës për pjesëmarrje në "Takimet tradicionale të krijuesve nga Mërgata dhe Diaspora " ndanë Mirënjohje Ariana Bytyçit.

Nëse do te kishit mundësi te jepje ndihmësen tende në realitetin që jetojmë ne shqiptarët, ku mendon konkretisht që duhet ndryshuar diçka ne dhe pse?

Ne krijuesit kerkojm vetem ndihmë për rrealizimin e projekteve tona nga organet në të cilat ne u drejtohemi, dhe ajo që do të donim të ndryshojm është që vetëm të njifemi si të barabart dhe të marri fund familjarizmi.

Nëse i ipet mundësia Arianës në çfarë profesioni do e gjente vetën më së miri?

Unë mundësin vetes i'a kam dhënë të bëhem krijuese kur tregova më lartë për ndryshimet në profesionë,dhe vetëm mbetet që nga servimet e mia me krijimet që unë do të solli tek lexuesit të mirëpriten dhe të lexohen masivisht si deri më tani.

Përveç studimeve, si e kalon kohën e lirë?

Angazhimet e mia janë të stërmadhuara, femijët e mi, studimet, daljet normal që nuk mungojnë me shoqëri, por kur ndjejë se është koha për të shkruar ku do që gjendesh, në cecular apo në një copë letre do ta shkruash një varg, dhe kjo është koha kur unë ndjehem e liruar.

Çka ju benë të lumtur dhe çka ju mundon më së shumti në jetë?

Të lumtur të bën fakti kur punët ecin mbarë dhe finalizohen ashtu si ke parashikur ecurin e tyre, dhe e kunderta e kësaj të acaron.

Ju keni botuar disa tituj kryesisht me poezi, por flisini edhe për një monografi, për çka është fjala këtu?

Pos përmbledhjeve me poezi që kam rrealizuar dhe librit të fundit,e publikimeve në portale,tash së fundmi e kam në shtypë edhe librin me poezi , me motive lufte që ka titullin "Vargu i zemrës sime".Kurse Monografia rrjedh si rezlutat i Luftës së fundit ne Kosov, ku ne këtë Monografi janë të përfshirë të gjithë dëshmorët qe janë vrarë në luftën e fundit të ardhur nga Diaspora.Projekti është duke u rrealizuar në bashkëpunim me Shoqatat e dala nga lufta e Ushtrisë çlirimtare të Kosovës.

Po të kishit mundësin të zgjidhni, ku do kishit jetu sot?

Për asgjë në botë nuk do ta ndërroja vendlindjen time, Gjuhën më të pasur në botë, dhe njerëzit më të mrekullueshëm që ka Kosova.

 


Faqe 3 nga 21

Newsflash

EKSPOZITË  E BUKUR PIKTURE,  NGA  MINELLA  TANELLARI

(Në Muzun Historik Kombëtar, 15-20 nëntor 2011)

Nga: Prof. Murat Gecaj

Publicist e studiues –Tiranë

 

Nga e majta: Minella e Murati, para një pikture me pamje nga Përmeti

(Tiranë, 19 nëntor 2011)

1.

Në prag të festave të  Nëntorit 2011, në kryeqytetin tonë zhvillohen veprimtari kulturore e artistike, si shfaqje të ndryshme, përurime librash, fotoekspozita etj. Njëra nga këto veprimtari mbresëlenëse ishte edhe ekspozita e pikturës, nga Minella Tanellari (më 15-20 nëntor 2011), hapur në mjediset e Muzeut Historik Kombëtar. Pas përurimit të saj, ku morën pjesë  piktorë e skulptorë, punonjës të  kulturës, artit e arsimit, nga media e shkruar dhe ajo elektronike etj., ekspozitën e kanë vizituar njerëz të profesioneve të ndryshme, ndër ta edhe mësues e pedagogë, nxënës e studentë të shkollave të kryeqytetit.

Dëshmi e vizitave të kryera në këtë eskspozitë pikture, janë edhe mbresat e lëna me shkrim, në “Librin e përshtypjeve”. Duke e shfletuar atë, më tërhoqën vëmendjen mendimet e shprehura nga dy veta. I pari, ka shkruar pikërisht sot: “I nderuar koleg! Vizitova me kënaqësi ekspozitën tuaj dhe ndieva kënaqësi shpirtërore për frymën, që i përshkon punimet tuaja.  Si piktor dhe skenograf dhe anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve e Artistëve, tanimë mësues i artit figurativ, e ndiej për detyrë t’u përgëzoj për numrin e madh të punimeve dhe larminë e temave, si dhe mbi të gjitha, për nivelin realist të këtyre veprave. Ju uroj me zemër suksese të metejshme! Me respekt: Artur Zurbo, Tiranë, 19 nëntor 2011”.

 

Dy piktura, në ekspozitë (Nga: M.Tanellari)

Ndërsa  dy ditë më parë, një vizitor tjetër është shprehur: “I dashur Minella! Rrofsh dhe të ndrtittë dora për ta bërë penelin pishtar, që të na ngrohë zemrën dhe të na e mbajë mendjen e ndezur e të zgjuar, për të krijuar gjithnjë vepra të bukura e të dashura për popullin tonë, që na lindi, na rriti dhe na mësoi për të bërë punë të mira, për sot dhe për brezat që vinë! Me respekt: Rrapo Këlliçi”.

Pa u ndalur posaçërisht  në punimet e shumta e të bukura të kësaj ekspozite edhe pse nuk jam i kësaj fushe, më bëri përshtypje jo vetëm sasia e punimeve, por dhe brendia e tyre. Autorin Minela Tanellari, duke qenë për disa vjet emigrant në Greqi, vertet e ka tërhequr jeta  qytetare e atij shteti fqinj, por kryesorja janë punimet e shumta e të frymëzuara të tij, të cilat ikushtohen me dashuri, mall e art vendlindjes së tij, Përmetit, si dhe qyteteve e krahinave të tjera të Shqipërisë. Kështu, në peisazhet e tij paraqiten bukuritë e rralla të qyteteve tanë, si Përmet, Gjirokastër, Tepelenë, Berat, Vlorë e Shkodër apo të Leskovikut, Vithkuqit  e Divjakës. Ndërsa në punimet me tematikë natyrën tonë të mrekullueshme, bien në sy male, si Nemërçka e lumenj, si Vjosa e Drino dhe fusha të pamata e të bleruara, plot lulëzim. Me ngjyra të bukura janë paraqitur edhe të gjitha stinët e vitit në vendin tonë.

Ky autor na tregoi se, në këtë ekspozitë, u vendosën  64 punime kavaleti, të gjinisë së peisazhit e kompozime dhe 30 piktura murale, kryesisht nga Athina. Individualiteti e relizmi i këtyre punimeve  është i shprehur dukshëm edhe në 5 portrete mjfat shprehëse e të arrira. Këto janë ato, që ai ua ka kushtuar me dashuri gjyshi e artisti, mbesës e nipit apo  një nëne skraparlleshë, që unë do ta quaja “sokoleshë”,  e cila të rrëmben me vështrimin e saj fisnik. Kështu mund të përmendja edhe disa detaje të punimeve me pamje nga qytetet shqiptare, për të cilët ai e ka shprehur edhe mallin e pashuar të mërgimtarit.

2.

Për ta njohur shkurt lexuesin me këtë autor, shënoj këtu se Minella ka lindur  në Përmet, më 14 dhjetor 1943, ku kaloi fëmijërinë dhe u arsimua. Në vazhdim, i kreu studimet për pikturë, nën kujdesin e veçantë pedagogëve Nexhmedin Zajmi e Guri Madhi etj. Duke dëshmuar afirminin e tij në fushën e pikturës, në vitet 1964-1990, mori pjesë në të gjitha ekspozitat dhe konkurset kombëtare, të organizuara në Shqipëri.  Në vitin 1975, është pranuar anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve. Një ngjarje e shënuar për të ishte hapja, më 1986, e eskpozitës së parë vetjake me piktura, në Pallatin e Madh të Kulturës në kryeqytet. Ekspozita të tilla çeli, më 1989, përsëri në Tiranë dhe në qytetet: Përmet, Sarandë, Gjirokastër e Berat.

Më 2 shkurt 1990, piktori Minella Tanellari emigroi në Athinë-Greqi. Atje punoi piktor  pavarur dhe bashkëpunoi me studio të njohura arkitekture e restaurimi.  Një vit më pas, realizoi skenografinë e një drame, me aktoren e njohur greke, Irini Papas, e cila u shfaq në qytetet italiane: Romë, Napoli, Milano, Torino e Bolonjë. Në vitin 2008, hapi një ekspozitë pikture në Galerinë e Fondacionit Amerikan “Porta” dhe në  tetor 2009  përfaqësoi artistët e Shqipërisë, në Festivalin Botëror të Arteve Pamore, organizuar nga UNESCO, në Pire-Athinë, ku u nderua me çmimin e parë. Ndërsa në vijim, në dhjetor të atij viti, çeli ekspozitën vetjake  në Galerinë “International Action Art Pire”, në Athinë.  Pas gjithë kësaj veprimtarie mjaft të frytshme e të vlerësuar, në gusht 2010, ai u rikthye në Shqipëri  dhe u vendos në Tiranë, ku vijon të punojë si artist i lirë.

Por gjithnjë  piktori i talentuar M.Tanellari mendonte e dëshironte, që punimet e tij të shumta dhe të bukura t’i bënte të njohura edhe para popullit artdashës të kryeqytetit Tiranë, gjë që ia arriti me hapjen e  kësaj ekspozite të tij të këtyre ditëve.

Për veprimtarinë e gjerë dhe të çmuar, në fushën e pikturës, Minella Tanellari është dekoruar me Urëdhërin “Naim Frashëri” të Klasit të Parë. Por, njekohësisht, ai ka merituar nderimin dhe vlerësimin e kolegëave artistë dhe të njerëzve, që e çmojnë e vlerësojnë artin e pikturës, gjë e cila u vërejt qartë këto ditë, gjatë vizitave në ekspozitën, për të cilën folëm më lart. Prandaj  i urojmë atij nga zemra: shëndet të plotë, jetëgjatësi me krijmtari të bollshem e cilësore dhe lumturi familjare!

Tiranë, 19 nëntor 2011