Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home Intervjuer-Intervista
Intervista

Soko Demaku: Intervistë me Jusuf Buxhovin

Soko Demaku

MËRGATA NË SUEDI NUK ËSHTË E MADHE NUMERIKISHT, POR ËSHTË SHUMË E MADHE NË PARAQITJE SI NJË KOMUNITET UNIK

Intërvistë me prof. Jusuf Buxhovin, i cili kishte ardhë nga Republika e Kosovës, i ftuar si mysafir në Sesionin e Parë Shkencor të Shoqatës se Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptarë ”Papa Klementi 11-të Albani” në Suedi, në të cilin Sesion Shkencor u bë edhe promovimi i librit të njohur të profesor Jusuf Buxhovit KOSOVA 1, 2 e 3”, e né do i shtrojmë disa pyetje, në të cilat, besojmë se z. Buxhovi do na përgjigjet, dhe është interesant opinioni të njihet më shumë mbi këtë vepër, e cila është ndër veprat më voluminoze, njëra ndër veprat e cila pasqyron Historinë e Kombit tonë, Historinë e Popullit Shqiptarë në ato rrjedhat në të cilat né deshirojmë ta kemi Historinë e Popullit tonë, për arsye se deri tash kemi pasë një histori, mirëpo e kemi pasë, siç thoshte një mësuesi im: ”histori laramane”.


Prof. Jusuf, së pari, si e ndieni veten këtu në Suedi?

Ndihëm mirë këtu, ku kam qenë para 20-të e sa vitesh dhe erdha që veprës s’ime t’i hapi shtigje të reja, si çdo autor ndjehëm mirë dhe, aq më tepër, Suedia është një vend që u ka ofruar strehim shqiptarëve, është një vend shumë demokratik, shumë human dhe këto dy arsye më bëjnë që të ndjehëm mirë.

Me siguri se Ju jeni një ish-diplomat, një njeri që ka përjetua edhe mërgimin, një njeri që ka përjetua edhe Evropën edhe në kohërat më të hershme, kur Evropa Perëndimore ka qenë si ëndërr. Me siguri që ju e ndjeni veten ashtu, si ju thatë, mirëpo, është interesant çka e shtyri profesorin Jusuf Buxhovi që të hulumtoi historinë e Kombit, historinë popullit shqiptarë; duhet të ketë një bazë nga e cila prof Jusufi është nisur që ta prezantojë këtë histori?

Po, janë shumë arsye! E para është, sepse unë si shkrimtar, vazhdimisht si profesion e kam pasë historinë. Historia te unë si shkrimtar, e ka pasë një funksion tjetër, dmth, ka pasë një funksion që fakti të jetësohet, që të marr përmasat e një fakti jetësor, i cili do të mbetet i kryer dhe i përhershëm. Dmth, këtë çasje më historinë për temat të cilat mbeten – me zënë një vend shumë të rëndësishem, që nga vepra ime e parë, të nivelit pak më serioz, siç janë ”Shënimet e Gjon Nikollë Kazazit”, ”Historia e të mallkuarve”, ”Teologjia, prap vdekja” deri të libri ”Bllastit” që i kushtohet krye-kreje Luftës se fundit (në Kosovë). Pra, në të gjitha këto vepra, historia i ka ndihmuar krijimtarisë s’ime. Në këtë rropatje me historinë kam parë, megjitatë, se historia nuk mjafton vetëm se të lexohet, veçmas historia jonë, e cila ishte e anatemuar, e ndaluar, histori e sakrifikuar, etj.etj., por ajo edhe duhet të shkruhet. Para së të shkruhet, ajo duhet të hulumtohet. Kështu ka lindur edhe interesimi im që historia të hulumtohet, interesim kah mesi i vitetve të ’70-ta (të shek.20-të), kur do shkruaja një Felton për Lidhjën Shqiptare të Prizrenit, atëherë ishte 100 vjetori dhe si korrespodent që isha në Gjermani, të hy në arkivat e Ministrisë së Punëve të Jashtme të Gjermanisë dhe aty, për herë të parë, ndesha atë që preokuponte parimet e mia, dhe iu kanë dhënë një çasje magjike, që unë kisha çasje në dokumentet e Kuvendit të Berlinit, nënshkrimin e Abdylit (Frashërit) e qindra shqitparëve tjerë. Kjo për mua ishte domethënëse. Kjo ka qenë ajo që, jo më të merrem më historiografi nga pikëpmaja e një shkrimtari e një publicisti, po të një historiani. Kjo ishte ajo që së pari më shtyri që të merrem më të dhe vazhdova. Kam pasë fatin që kam qenë korrespodent i ”Rilindjes” n’atë kohë më akreditimin e institucioneve tjera të Kosovës, nga Akademia e Shkencave deri të Instituti i Historisë, por edhe Arkivi Historik dhe të institucioneve të tjera dhe punova për disa vite… Kështu, në njëfarë mënyre- gadi të ”dhunshme” si shkrimtar, kalova në histori. Kjo për mua ishte më e rëndësishme e që ka të bëjmë më pyetjen që shtruat ju, që Kosova shkonte kah shtetësia dhe kjo ndodhi në vitin 2008, pikërisht më 18 shkurt 2008. Kosova duhej të kishte historinë e vet, jo vetëm si shtet, por edhe të një etnie, e cila duhej të kishte një histori që nga Antikiteti. Dhe, aty ishte një detyrë që ia vura vetit që, sa më shpejt të rrepatëm me këtë temë. E kjo është ajo Historia e Kosovës, kjo që kemi sot në 3 vëllime. Është edhe një Histori e Shqipërisë se natyrshme – nuk është Histori e Kosovës në kuptimin gjeografik. Kjo është Histori shpirtërore e popullit shqiptar nga Antikiteti e tutje, e kjo hap tash rrafshe të tjera – pse kjo histori është e kontestueshme në njërën anë dhe më dilema shumë të mëdha për shumë kë!? Kjo do të thotë se këtu bëhen rishikime: rishikimi në planin kohor dhe rishikimi në planin hapsinor. Dmth, këtu unë shkoj te antikiteti dhe gjenezën ilire e barti te Pellazgët. Te gjeneza ku qytetërimi antik është si djepi, na jemi qytetërimi etnik e kjo nuk e dëmton, përkundrazi e fisnikëron historinë tonë lidhur me të dhe kujtoj se edhe këtu në Suedi dhe kudo që janë shqiptarët, do ta lexojnë këtë histori dhe do të mburren me krenari, sepse, nëse deri dje kanë thënë se jemi pasardhës të Ilirëve, tash hiqen disa dilema që kanë mësuar prej historisë dhe sot thonë se janë pasardhës të pellazgëve dhe këta mund të krenohen dhe me Homerin, me veprat e Antikitetit e që në to qëndron shpirti i ynë. Kjo është ajo. Janë edhe disa teza tjera, të cilat i ka imponua çasja e lirueme nga kthetrat e ideologjisë ku për 50 vjet janë defekte shumë të mëdha dhe shumë nga çasjet, qofshin edhe të një natyre kompetente shkencore, por kanë humbë në objektivitet dhe historia jonë këtë duhet ta bëjë domosdosshmërisht: ka filluar Jusuf Buxhovi, por ta bëjnë të gjitha të tjerët. Kjo që kam bërë unë është një nismë, është diçka personale, ku janë hapur vetëm pistat ku do të shkohet më tutje. Këto hapje të pistave, u pajtuan apo s’u pajtuan të tjerët më mua, kjo është çështje tjetër. Duhet të nënshtroehen, ta zëmë teza e Antikitetit, çështja e Bizantit, çështja e rishikimt të shqiptarëve në Perandorinë Osmane dhe deri të kjo koha e jonë. Këtë rishikim e imponpon ideologjia. Këtu është diçka e dhimbshme, sepse shumë shkrimtarë punojnë sot e gjithë ditën, që ju kanë nënshtruar atyre kornizave, të cialt ua kanë ndryshuar edhe konceptet, të cilat duhet t’i lëshojë më, po kjo nuk është ndonjë fatkeqësi gjithëaq, sepse është në kuptimin hulumtues, por fatkeqësia më e madhe është që shkencëtarët nuk kanë punuar. Megjithëate, më disa kritere profesionale që ideologjia na i ka imponua do të ishte fatkeqësi që të mbeteshin/ngelnin në kurthin e kësaj, sepse pjesa shumë e ndershme që të pranohet rezultati dhe realiteti dhe kjo nuk ka asgjë të keqe në këtë drejtim. 

Unë pres prej kolegëve që t’i nënshtrohen kësaj logjike dhe të punojmë të gjithë bashkërisht dhe të shikojmë qe historia jonë të jetë sa më realitet, e vertetë – në përputje me argumentet, me dokumentet, në përputhje me një trajtim gjithëpërfshirës, sepse këtu ka nevojë për studime. Shkruarja e historisë është në një gjë kur janë studimet tjera e mund të disiplinohen nga arkeologjia deri të antropologjia. Të gjitha ato kanë të bëjmë me një strehim dhe neve na presin punë shumë të mëdha…Duhet të bëjmë përpjekje shumë dhe gjithëpërfshirëse dhe gabon ai që thotë se historia mund të rishkruhet me një Dekret Politik. Historia mund të rishkruhet vetëm më konceptet që krijojnë rrethanat që historianët punojnë në mënyrë profesionale: nga vjelja e arkivave, nga studimet arkeologjike, nga studimet e filologjisë, të folklorit, të antropologjisë dhe deri të ato të shkencave tjera. Kjo është një punë komplekse që shtrohet para botës sonë, por në këtë nuk e kemi gadishmërinë që institucionalisht t’i çasemi kësaj. Akademitë e Shkencave, ato në Shqipëri e në Kosovë, jo vetëm që janë largë, por po ngecin, dhe kjo është brenga shumë më e madhe, bile, bile si u pa nga disa reagime, ato (akademitë) janë edhe kundër hapjes se kësaj çasje, sepse disa stereotipe ideologjike, ku janë murosë disa njerëz, disa autoritete dhe nëse kështu sillen, deshirojnë t’i bëjnë piramida, të cialt janë të pambrojtura dhe kjo është kujt t’i bëjnë një dëm, por kjo është shkencë dhe nuk kanë mundësi ta ndalin këtë proces!

Kjo do vazhdon dhe do shkon deri në atë distancën e fundit, ku do del realiteti çfarë né e kemi dhe çfarë do të duhej ta kemi. Ju e përmendet se ka reagime edhe nga ana e fqinjëve. Cili është ai pozicioni i juaj në këto reagime dhe brenda etnitetit tonë shqiptarë, por edhe nga fqinjët tanë atje në Ballkan?

Po! Reagimet e para kanë ardhë nga Akademia e Shkencave Serbe, sepse ata janë autorë të memorandumeve, autorë të gjenocideve etj.etj. që, fatkeqësisht sot e gjithë ditën po ballafaqohemi më to. Dhe, ky është një reagim, sepse ata për herë të parë po dalin më fytyrën e tyre të vërtetë të shkencave të tyre dhe ky reagim diskrediton aty edhe hapë mundësinë që bota dhe të gjitha ata që i kanë besuar deri dje, në një farë mënyre, se s’kanë pasë argumente të tjera, e tash kemi Çështjen Shqiptare, që është në kundërshtim të plotë me ato reagime! Kjo është e para! E dyta, që është, po ashtu një problematikë, është kjo: se Institucionet shkencore të Kosovës dhe ato të Shqipërisë nuk kanë reaguar, kjo do të thotë se ato pranojnë një pjesë të fajit, sepse mosreagimi do të thotë- pajtim më të. Këtu nuk është çëshjta që kam shtruar unë, për mbrojtje të një autori, por për çështje konceptuale, se do ta pranojmë né dhe më tutje tezën hegjemoniste serbo-madhe më të cilën:

SHqiptarët janë popull endacakë, se janë:

Popull pa histori, popull më bisht etj.etj.

Apo do ta pranojnë një çasje reale historike që:

Ne jemi popull antik,

Popull që ka ndërtua Bizantin,

Popull që ka luajtur rol të rëndësishëm në Pradnorinë Osmane,

Popull që tragjikisht ishte ndarë,

Që ka pësuar 100 vite në saje të kësaj politike,

Në saje ku shkenca serbomadhe i ka dhënë ata binarët antihistorik e antishqiptar këtu shkenca jonë duhet të reagojë. Nuk ka reaguar, pra është një brengosje. Kanë filluar disa reagime nga disa mediokër dhe kvazi-historian, të cilë për fat të keq tonin, plotësisht e mbrojnë. Tezen hegjemoniste sllave.

Kjo është ajo brenga ime më e madhe! Sa mund të pajtohem se mund të kritikohem nga aspekti shkencor ose pa vend, më siguri mund të ketë vend, sepse ndonjë autor nuk mund t’i absorbojë të gjitha gjërat, nuk mund të japi përgjigje në të gjitha lëmitë dhe kjo është shumë e natyrshme dhe, do kisha deshiruar që përnjëmend t’i kisha, s’do u nënshtrohem mënjëherë atyre kritikave dhe do t’isha shumë mirënjohës.

Por këtu kanë ardhë kritikat pikërsiht nga këndvështrimi i pikëpamjeve hegjemonsite serbo-mëdha, do të thotë unë quhem nacionalist, urrejtës i serbëve, etj.etj. dhe të njejtën gjë e përdorin edhe disa mediokër të kruzhoçeve shqiptare, për fat të keq të lidhur dhe më Qeverinë e Kosovës.

Ndoshta këtu është ajo arsyeja se vet Ministria e Arsimit ka hyrë në disa aranzhmane anti-shkencore dhe anti-kosovare, siç është ajo, veçmas vendikinimi i rolit të Perandorisë Osmane, që iu dhanë premtime ministrit turk para disa kohe, ku unë kam reaguar më ashpërsi të madhe, por janë edhe disa pika tjera që kanë të bëjmë më Planin e Marti Ahtisarit, ku është pranuar Trashëgimia fetare, kulturore, që nuk është e vërtetë që është e tyre (e kishave, manastireve, serbëve), pasuri e krishtene, që shqiptarët i kanë tapiat, etj.etj. do të thotë këtu është një pozicionim politik, sepse, nëse né e pranojmë, do të thotë ta shkruajmë historinë objektive, do të thotë të lirohemi prej kurthit të koncepteve hegjemoniste, automatikisht ndryshojnë edhe disa çasja ndaj politikës dhe kjo politikë si duket nuk është e interesuar që t’i ndryshojë ato.

Unë do të vazhdoj të punoj dhe është interesant se libri për 3-4 muaj ka pësuar katër ribotime. Deri tash ka rreth 15 mijë ekzemplarë dhe pritet që deri në shtator (2013) të ketë 6-7 ribotime dhe mbi 30 mijë ekzemplarë.

Kjo është përgjigjeja ime më e madhe se populli e ka parë se ku është e vërteta dhe se populli e do realitetin, do të ketë historinë nga Antikiteti, sepse deri dje janë mësuar që historinë t’ua shkruajnë të tjerët dhe sot e dinë se një autor shqiptar na tregon se:

Jemi popull antik,

Jemi popull që kemi ndihmua qytetrimin përendimor,

Jemi popull që nuk kemi rrënuar, si thonë në historiografin serbomadhe.

Këto janë ato që çdo njeri i rendomtë në Kosovë i ka në librin që Kosova konsiderohet pjesë e identitetit të vet dhe ky është problemi që Qeverinë e vë para një situate shumë absurde: deri dje kemi luftuar për Shtetin e Kosovës, për një liri, për mendimin e lirë, që nënkupton edhe shkencëne lirë, sot po luftohet kundër kësaj të vërtete, e kjo është brengëgosëse!

Sa shoh unë, ju më Librin e juaj jeni paraqitë edhe në Kosovë, edhe në Shqipëri, por nuk kam dëgjaur, nuk kam hasur në ndonjë shkrim që është bërë prezantim i lbirit tuaj, librit për Kosovën dhe në tjera vende, mirëpo, jehonë të madhe ka pasë në Diasporë, dhe këtë e pamë edhe në qytetin Ängelholm të Suedisë. Çfarë janë opinonet e juaja për Diasporën në Librin e juaj, për vendlindjen u muarr vesht!?

Desha të ju plotësoj se në Shqipëri do të shkojnë disa ekzemplarë, atje janë më vonesë, por ata janë më disa probleme tjera dhe janë disa historianë që për ta lexuar librin ju duhen 3-4 muaj, por libri ka filluar që më parë në Shqipëri, dhe kjo është ajo që shkon.

Sa i përket Diasporës, në Diasporë është një interesim shumë i madh. Kemi fillua më Zvicrën, kemi pasë 3-4 promovime atje, në Gjermani kemi pasë disa promovime, po sot këtu (në qytetin Ängelholm). Dmth, është bërë një rrugëtim nga Jugu deri tek Veriu, është fillua më një Diasporë që është mjaft e koncentrueme edhe në Zvicër dhe shumë e fuqishme dhe shumë e madhe dhe numerikisht edhe në Gjermani, po ashtu e rëndësishme, por e pa organizuar sa duhet… deri tek ’Diaspora – në Suedi, ku nuk është e madhe numerikisht, por është shumë madhe për nga paraqitja si një komunitet në Suedi, dhe kjo është punë e mirë dhe fort e mirë që unë kam pasë mundësinë të komunikojë më këtë komunitet që është në një shtet shumë demokratik, që është shtet shumë human, që ka bërë shumë për këtë komunitet dhe janë shumë të interesuar që shqiptarët këtu ta kenë historinë e vet nga autorët e tyre e jo ta kenë atë që ua kanë mësuar që 50 vjet e sa!

Kjo për mua është shumë domethënëse dhe uroj që ky komunitet të integrohet, ta ruaj identitetin e vet dhe në të njejtën kohë të bëhen qytetarë të ndershëm e të përgjegjëshëm të Suedisë, te jenë ata të cilët do të janë ambasadorët tanë këtu në të gjitha fushat dhe kjo të jetë e dobishme për Kosovën!

Profesor Jusuf, ju faleminderit për intervistën. Besoj se do kemi rast të shihemi!

Ju faleminderit edhe juve!

 

Nga Elona Doda:Kësaj here kemi përzgjedhur një zonjë studiuese, pedagoge dhe profesioniste e shkencave sociale, një vlerë për shoqërinë ku ajo jeton dhe punon, znj. Merita Vaso Xhumari.

Nëpërmjet ciklit të intervistave nën titullin “Profil gruaje” dëshirojmë të kontribuojmë më shumë në njohjen e gruas shqiptare.

Përmes pyetjeve të ndryshme qëllimi është të kuptojmë më shumë mbi botën shpirtërore të gruas sonë, mbi pasionet dhe dëshirat, sakrificat në emër të profesionit, rëndësinë e aspekteve të jetës brenda dhe jashtë familjes.



Kësaj here kemi përzgjedhur një zonjë studiuese, pedagoge dhe profesioniste e shkencave sociale, një vlerë për shoqërinë ku ajo jeton dhe punon, znj.
Merita Vaso Xhumari.


Nga Elona Doda, juriste, koordinatore e Fondacionit “Harriet Martineau”.

1. Ju keni zgjedhur të jeni pedagoge duke hequr dorë nga pozicioni që keni patur në Institutin e Sigurimeve Shoqërore. Çfarë ju shtyu drejt një vendimi të tillë?

"Edhe gjatë kohës që kam punuar në Institut unë vazhdimisht kam mbajtur këtë pozicion në fakultet. Në Institut kam qënë shefe për studimet dhe kërkimet sociale për gati 10 vjet. Në vitin 2006 hoqa dorë përfundimisht nga puna në Institut por jo për të lënë kërkimet në fushën e politikës sociale. Idea ime ishte që të fitoja më shumë kohë të merresha me kërkime shkencore në këtë fushë. Pozicioni i profesores ne fakultet te jep lirine akademike edhe në përdorimin e kohës për vete dhe për t’iu kushtuar studimeve sociale. Gjithashtu, do të shmangej burokracia shtetërore, ajo ngarkesa e madhe në punën me shkresa që të jep puna në administratën shtetërore ku duhet që të rrish 8 orë në punë. Kjo ka qënë shtysa ime kryesore drejt një vendimi të tillë".

2. Cilat janë avantazhet e punës në fakultet dhe a kërkon puna si pedagoge altruizëm ?

"Fleksibiliteti i kohes dhe liria akademike. Kjo është ajo që mua më tërheq dhe që besoj që është shumë e rëndësishme për një individ mbi një moshë të caktuar dhe që ka fituar aftësitë e duhura profesionale nga përvoja e punës. Për më tepër që do t’i manifestojë ato në auditore para studentëve, por edhe t’i aplikojë ato në studime.
Përgjatë gjithë kësaj kohe kam qënë shumë e përfshirë në studime të politikës sociale në kuadrin e projekteve të Komisionit Evropian, të Bankës Botërore, Këshillit të Europës, ILO mbi aspekte të ndryshme, që nga vleresimi i nevojave te grupeve sociale, deri tek vleresimi i kapaciteteve institucionale të sistemit të politikës sociale në Shqipëri për t’ju pergjigjur këtyre nevojave.
Puna si pedagoge, si çdo punë tjetër kërkon krahas profesionalizmit, edhe altruizëm, sepse puna në universitet është mbi të gjitha punë dhe kontakt me njerëzit. Për më tepër që të rinjtë kërkojnë një lloj mbështetje të shumë anshme dhe kërkohet që t’i kuptosh ata në të gjitha dimensionet e jetës së përditshme dhe në problemet që kanë. Nuk mjafton që thjesht të vlerësosh përformancën në fund dhe atë ç’ka mund të reflektojnë ata nga literatura akademike, por t’i ndihmosh të arrijnë maksimumin në çdo rrethanë."

3. Ju jeni ndër ekspertet më të mira të politikës sociale në vend, por për të arritur deri këtu iu është dashur që të sakrifikoni. Cilat janë sakrificat më të mëdha që keni bërë për të qënë këtu ku jeni?

"Unë kam dy fëmijë. Sakrificë të madhe quaj faktin që kam pasur shumë pak kohë të qëndroj në shtëpi me fëmijët. Megjithatë besoj që fëmijët e ndjekin modelin e prindit pa ju bërë shumë moral. Kur fëmijët kanë parë që prindi punon fort edhe ata e kanë adaptuar modelin, duke punuar për të arritur rezultatet që duan".

4. Duke e parë situatën tuaj sot nga një këndvështrim tjetër, a do t’i bënit përsëri këto sakrifica?

"Po, do t’i ribëja. Kam hequr dorë nga shumë gjëra. Për mungesë të kohës që kam patur në dispozicion kam sakrifikuar duke hequr dorë nga gjëra të aspektit të kujdesit për veten time ndryshe nga gratë e tjera të cilat e kanë përdorur kohën për të shkuar në qëndra estetike ose palestër, per argetime e te qenit prezente ne
mjedise sociale. Por, të gjitha këto sakrifica do t’i ribëja sepse kam bërë gjithmone atë që kam dashur dhe që me ka sjellë kënaqësi".

5. Dihet që shoqëria shqiptare ka shumë probleme me papunësinë e të rinjve dhe me meritokracinë. Si janë reflektuar këto probleme tek studentët dhe në motivimin të tyre ndaj studimeve?

"Papunësia e të rinjve është vlerësuar në masën 40% nga anketa e fundit e forcave të punës e INSTAT, viti 2012. Unë mendoj që sistemi i vendosur i arsimit të lartë në Shqipëri pra sistemi i Bolonjës 3+2 ose 3+1 ka qënë një mënyrë për të shmangur deri në një farë mase papunësinë tek të rinjtë. Ata pasi përfundojnë ciklin bachelor, nxiten për të marrë një program studimi master shkencor ose profesional. Studentët nuk figurojnë të papunë por me status studenti dhe kjo iu jep atyre pak optimizëm duke i bërë të besojnë që me nje nivel të caktuar kualifikimi mund të kenë më shumë shanse për të gjetur vetën e tyre në tregun e punës.
Për sa i përket motivimit të tyre, unë kam konstatuar se gjatë viteve motivimi është rritur.
Kjo për faktin që universitetet private kanë dhënë mundësinë që një pjesë e mirë e studentëve që nuk arrijnë dot rezultatet mbi normat mesatare që kërkon Universiteti i Tiranës, të diplomohen madje me rezultate të caktuara. Studentët e Universitetit te Tiranës çdo vit e më shumë po kuptojnë që ky kontigjent të diplomuarish nga universitetet private përbën një konkurrencë të fortë për ta në tregun e punës. Ne këtë sens motivimi i tyre ndaj studimeve është rritur për shkak të konkurrencës që kanë treg dhe të kerkesave të rritje të vetë tregut për fuqi punëtore të kualifikuar".

6. Ç’farë moshe kanë fëmijët tuaj?

"Fëmijët janë të rritur. Janë të dy në ciklin e studimeve pasuniversitare, doktoraturë dhe master".

7. A keni ndërhyrë duke i këshilluar ata në përzgjedhien e profesionit? A e mendoni të arsyeshme ndërhyrjen e prindërve ose këshilluesve të karrierës në përzgjedhjen e profesionit ose deges së studimit duke pare gjithashtu dhe dinamikat e tregut të punës?

"Jo, nuk kam ndërhyrë në zgjedhjet e tyre. Djali ka studiuar matematikë pasi këtu ka patur më tepër prirje, ndërsa vajza duke qënë se është natyrë më sociale ka studiuar për shkenca sociale. Të dy janë në studime pasuniversitare në ShBA.
Unë mendoj që prindi mund ta orientojë fëmijën dhe ta drejtojë atë në përzgjedhien e profesionit duke qënë që ai kupton shumë mirë se ç’farë prirjesh ka fëmija dhe ç’farë aftësish ka treguar gjatë gjithë procesit të rritjes. Në këtë sens besoj që prindi mund ta ndihmojë fëmijën që të kuptojë pikat e tij të forta, por kjo duhet që të shihet gjatë gjithë procesit të rritjes dhe jo në momentin e fundit që do të aplikojë për në universitet apo në zgjedhjen e shkollës se mesme. Në këtë drejtim prindi duhet që të investojë e ta angazhojë fëmijën në aktivitete të ndryshme që ta ndihmojë fëmijën të kuptojë prirjet e tij. Ndërsa referuar dinamikave të tregut të punës sigurisht, që është e rëndësishme që fëmijën t’a orientosh drejt profesioneve që janë të kërkuara në tregun e punës, megjithatë unë besoj që është shumë e rendësishme ta orientosh në zhvillimin e prirjeve të tij individuale që do ta bënin ta donte punën që bën".

8. A është i harmonizuar mjaftueshëm legjislacioni shqipëtar i mbrojtjes shoqërore me çështjet gjinore?

"Në këtë pikë ka gjithmonë vënd për përmirësime, asnjëherë nuk mund të themi që kjo çështje është një çështje që ka marrë fund sepse vetë jeta ndryshon dhe nevojat e gruas në periudha të ndryshme, ndryshojnë. Une mendoj që në legjislaconin e punës për sa i përket pjesës për nxitjen e punësimit gruaja në shumë aspekte vendoset në pozita preferenciale punëkërkuese në raport me një burrë punëkërkues.
Kjo do të thotë që gruaja shikohet me më shumë përparësi se burri. Në legjislacionin e sigurimeve shoqërore vajzat nxitën që të vazhdojnë studimet e larta dhe kjo periudhë iu njihet atyre, ndryshe nga djemtë, edhe si një periudhë e vlefshme për t’u llogaritur si periudhe sigurimi për pension pleqerie. Mosha e daljes në pension është relativisht më e ulët për gratë se sa për burrat pra edhe ky është element favorizues për femrat.
Por, pavarësisht këtyre specifikimeve ne kuadrin ligjor, unë mendoj që ka vend për zbatimin e shumë politikave të tjera për mbështetjen e familjes dhe jo thjesht të gruas si të tillë. Do te theksoja vecanerisht politikat për mbështetjën e fëmijëve, për t’i dhënë mundësi gruas që te ketë më shumë mbeshtetje sociale që ajo të ketë mundësi që të çlirohet nga një pjesë e detyrimeve që i ka për shkak të punëve të papaguara në familje.
Sistemi i sherbimeve duhet te rritet ne shume drejtime, qe realisht ta emancipoje gruan shqiptare".

9. Duke u nisur nga eksperienca juaj në pozicione drejtuese si dhe nga puna në fakultet si e vlerësoni gruan shqiptare.

A është ajo ambicioze sa duhet?

"Une do e nis nga vlerësimet që kam për studentët dhe studentët më të mirë gjithmonë i kam patur vajza. Ky nuk është vlerësim i kohëve të fundit, por që nga koha kur unë kam filluar punën në fakultetin e Shkencave Politike ne Universitetin e Tiranës ne ’86-ën. Si atehere, edhe tani ne Fakultetin e Shkencave Sociale, shumica derrmuese kanë qenë vajza. Gjithmonë e më shumë besoj në mundësitë e në kapacitetet e vajzave shqiptare për të përballuar sfidat e jetës dhe kërkesat e tregut të punës si dhe kerkesat që duhen për të avancuar në karrierë.
Megjithatë ato pak i gjen të përfshira në poste drejtuese si në politikë edhe në institucionet publike.
Nderkohe besoj se përgjegjësitë familare në rolin e nënës, në rolin e gruas i bëjnë ato shpesh që të tërhiqen nga postet drejtuese të cilët përveç aftesive profesionale kërkojnë edhe punë të caktuara manaxheriale që femrave me angazhime familjare u marrin shumë kohë.
Une gjithmonë kam besuar dhe gjithmonë e më tepër besoj se po t’i jepet puna një gruaje, ajo mund t’a bëjë atë shumë herë më mirë se një burrë".

Znj. Merita ju falënderojmë për kohën që na kushtuat dhe mendimet tuaja jashtëzakonisht të vlefshme për gjithë shoqërinë!

 

Bahtir Latifi:ARBAN PËRLALA YLLI I MUZIKËS SHQIPTARE DHE SUKSESI NË KINEMATOGRAFI

ARBAN PËRLALA YLLI I MUZIKËS SHQIPTARE DHE SUKSESI NË KINEMATOGRAFI

Shumë të rinj shqiptarë prej kohësh, jetojnë në Europë, botë e ku do. Pothuajse cdo ditë na bëjnë nderë me punën dhe të arriturat e tyre profesionale në fusha të ndryshme.

Ata po shfrytëzojnë talentin e tyre dhe mundësit më të mira, për dallim në vendet nga kanë ardhur. Janë bërë pjesë e pandar nga të rinjët ku ata jetojnë me sukseset e tyre në fusha të ndryshme. Lexojmë, dëgjojmë nëpër media, qofshin ato të shkruara apo edhe elektronike ku do në mërgatë në gjuhë të ndryshme për të arriturat e tyre.

Ndër shumë të rinjë, në mesin e tyre kemi Arban Përlala i cili ka prejardhje nga Mirëdita, êshtë një personalitet i njohur për audiencen shqiptare në fusha të ndryshme artistike. Shpresojm që një djal i ri si Arbani, të jetë shembull dhe një motivim për të gjithë ata që duan të jenë siq është ky deri më tani, me sukeset e tij. Vullneti që ka për punë, e bënë të ndjehet cdo ditë më i fort, ka një talent të rrall artistik, duket modest, dhe me këtë arrin aty ku ai deshiron vetë.


``Shqiptarët e Suedisë më kanë bërë dhuraten më të bukur në jetën time. Ma kanë vërtetuar që ”është privilegj të jesh Shqiptar”. Ndjehem shumë i privilegjuar që jam shqiptar në Suedi. Unë kam kombësinë shqiptare nga lindja ime dhe kam edhe nacionalitetin suedez duke qenë se jetoj këtu prej shumë vitesh.``

Intervistoi : Bahtir Latifi, Suedi

Arban, jeni i njohur për publikun shqiptarë anembanë. Na trego pak se kush është Arban Përlala?

-Kush është Arban Përlala, kjo është një pyetje të cilës mund t’i pergjigjen më shumë të tjerët se sa unë vetë. Arban Perlala është fëmijë për mamin Drane dhe babin Ndue, vlla për vllain Eurial, student për pedagogët, artist i dashur për mijëra simpatizantë të cilët pëlqejnë muzikën time, aktor për regjizorët me te cilët kam bashkpunuar dhe bashkpunoj, liricist dhe kompozitor për faktorët e industrisë muzikore dhe mik për njerëz të mirë në të gjithë botën.

Jetoni në Suedi, a ndjeheni rehat në këtë vend, malli për vendlindjen, familja, shokët?

-E vërteta është që në asnjë shtet nuk ndjehem rehat. Gjithmonë kam në mendje gjëra të cilat dua t’i bëj dhe plane të cilat dua ti realizoj. Suedia është një ambient i cili më ofron disa mundësi dhe disa njerëz por më privon nga disa mundësi të tjera dhe nga disa njerëz të tjerë. Kam shumë mall për vendlindjen, për Mirditën time të dashur që e dua shumë. Kam shumë mall dhe respekt edhe për Shqipërinë dhe Kosovën.

Kemi c’ka të flasim për ju, tregona dicka për fillim në veprimtarin tuaj ?

-Unë qysh i vogël kam qenë aktiv për sa i përket arteve. Por nevojën më të fortë për t’u shprehur artistikisht, e kam ndjerë kur isha emigrant në Greqi. Fakti që isha emigrant i paligjshëm më shtyu që të gjej një zgjidhje për të shprehur pakënqësine time dhe ndoshta edhe për t’u bërë i pranueshëm nga shoqëria.

Përdora fillimisht aktrimin në trupën teatrale të liceut ku studioja dhe më pas zgjodha zhanrin muzikor HipHop. Qysh prej vitit 1997 kam aktruar në teatër, qysh prej vitit 2000 kam aktruar dhe kam kënduar biles edhe në gjuhën shqipe në serialin televiziv ”10 minuta predikim” në Mega Channel në Greqi.

Ne vitin 2004 i jam prezantuar publikut në Shqipëri nëpërmjet festivalit të muzikës moderne ”Top Fest”. Dhe aktiviteti im nuk ka ndaluar për asnjë moment.

Aktor, këngëtar, kompozitor, autor tekstesh të ndryshme në muzik , ishe talent nga fëmijëria apo lindi më vonë ?

-Qysh i vogël kam pëlqyer shumë muzikën, rimën dhe ritmin. Me bashkmoshatarët e tjerë, merrnim kanaqe dhe kavanoza por edhe kova – të cilave ua mbulonim grykën me plastmas- dhe i përdornim si drums, në shqip u thonim xhez. Me këto krijonim ritëm dhe imitonim ata bateristat e dasmave. Babi im, Ndue Perlala, ka shkruajtur vjersha qysh se e mbaj mend. Në profesion ka qenë fillimisht oficer i ushtrisë dhe më vonë ndërtues, por në zemër ka qenë dhe mbetet shkrimtar. Ai më ka ndikuar pa dashje ndoshta, që të filloj të shkruaj vjersha dhe rima qysh në moshë të vogël. Ndersa me aktrimin jam aktivizuar qysh 11 vjeç tek Kisha e Shelbuemit në qytetin tim, Rrubik.


Keni marrë çmime në festivale të muzikës, na flisni pak për për këtë ?

-Çmimet më të bukura m’i ka dhuruar festivali MIKROFONI I ARTE, i cili është zhvilluar për disa vite në Tiranë nga Radio Plus 2. Ato dy here që unë kam marrë pjesë, festivali është transmetuar nga Tv Klan dhe vitin tjetër nga Vizion Plus. Në vitin 2006, jam nderuar për pjesmarrjen time me këngën ”TE DUA” - me çmimet ”Radio Plus 2 HIT”, ”Çmimi i Publikut” dhe ”Çmimi i Dytë” i cili sponsorizohej nga Bashkia e Tiranës. Dua të përshëndes me këtë rast organizatorët e këtij festivali të cilët kanë bërë një punë perfekte në organizimin e këtij evenimenti.

Keni publikuar një album në Greqi, nëse nuk gaboj keni qenë i pari shqiptarë që keni publikuar në gjuhën shqipe atje, a është e vërtet, nëse po si ju priten?

-Albumi ”PUNE TË PASTRA” është vendosur në raftet e dyqaneve greke në muajin Prill të vitit 2008. I vetmi album në gjuhën Shqipe në Greqi, i pari artist shqiptar që kam lidhur kontrate me kompani europiane, sepse albumi qarkulloi nga EMI Music.

Mirë shumë për muzikën Arban, po ju edhe në kinematografi keni disa i suksese, cka dhe cilat janë ato, na tregoni për lexuesit pak rreth kësaj?

-Në vitin 2000, kam marrë pjesë në seralin televiziv ”10 Minuta Predikim” (DEKA LEPTA KIRIGMA) - Mega Channel, në Greqi. Ky serial ka qenë më i suksesshmi në kohën që është transmetuar. U bëra i njohur nga njëra ditë në tjetrën për publikun grek. Kur dilja jashtë në rrugët e Athinës, shpesh ndodhte që shqiptaret ndalonin dhe me jepnin dorën duke më falenderuar që i kisha bërë krenarë duke kënduar në shqip por edhe duke marrë pjesë si aktor në këtë serial.

Ndërsa në vitin 2006 bashkpunova me kompaninë CL Productions [gr] për casting e filmit “EDUART” dhe për kompozimin e një kënge të kolones zanore (soundtrack) të ketij filmi. Ky film u nderua me shumë çmime në festivalin e filmit në Selanik.

Në vitin 2006, për nevojat e dokumentarit televiziv “ODISE TË VOGLA” (Mikres Odusseies) - Greqi – mora pjesë në dy episode të cilat flisnin për jetën time dhe për veprimtarinë time artistike. Plus, i shkrova 10 kënge për kolonën zanore të këtij dokumentari.

Në vitin 2011 doli në kinemate shqiptare filmi “OUT OF TOUCH”, në të cilin mora pjesë si aktor. Ky ishte i pari film shqiptar i zhanrit aksion.

Deri më tani nga përvoja e juaj në të gjitha këto fusha të kulturës shqiptare , cilën do ta kishit vequar më shumë , qka punoni më me vullnet ?

-Ndjehem mirë edhe pran mikrofonit edhe para kameres. Me pelqen edhe skena e koncertit edhe sheshi i xhirimit.

Kemi dëgjuar që pëlqeni politikën, nga ju erdhi kjo?

-Fjala ”politikë” vjen nga fjala ”poli” që në shqip përkthehet si ”qytet”. Dhe ”poli/qytet” vjen nga fjala ”poli” këtë rradhe me theksin jo tek zanorja O por tek zanorja e dytë I, kjo fjalë do te thotë ”shumë”. Pra politikë do të thotë qyteterim dhe qyteterim do të thotë bashkëjetesë me shumë njerëz të tjerë. Mua më pelqen politika sepse më pëlqen bashkëjetesa me njerëzit që u pëlqen jeta, që duan të jetojnë.

Disa herë nuk pëlqejnë politikanët por në vend që të rri të qahem, e kam parë të udhës të punoj për të fituar të drejtat e mia. Deri pak më parë kam punuar me artin tim, me veprimtarinë time artistike për të ndikuar në politikë. Tani, në muajin Prill filloj edukimin në një kurs të universitetit Harvard, me drejtim Drejtësinë, Sigurinë Kombëtare dhe me perspektivë Shkencat Politike. Kështu do kem mundësinë të aktivizohem më seriozisht në këtë fushë kaq të rëndësishme për njerëzimin.

Keni lobuar për qështjen e Kosovës tek audienca shqiptare dhe ajo ndërkombëtare, cka ju shtyri më shumë në këtë drejtim?

-Dashurinë për Kosovën ma ka dhënë babi im, Ndue Perlala. Babi gjithmonë ka qenë i mërzitur që Kosova ka patur probleme. Dhe mi ka thënë këto gjëra qysh në kohën e diktaturës, kur unë kam qenë i vogël. Gjithmonë e kam konsideruar Kosovën pjesë të Shqipërisë, gjithmonë i kam konsideruar shqiptarët e Kosovës vëllezërit dhe motrat e mia. Jam aktivizuar në Greqi dhe botë për çeshtjen shqiptare dhe Kosovën. Kam vizituar Kosovën dy herë në 2010 dhe kam lobu tek audienca ime shqiptare dhe ndërkombëtare për njohjen e Kosovës.

Të kujtohet dicka nga fëmijëria Arban, që do të jetë një ndjenjë e mirë për ju ta kujtoni dhe interesantë për adhuruesitë?

-Nuk po ju them diçka nga fëmijria, por u tregoj diçka që më ka bërë të ndjehem fëmijë. Kur kalova kufirin Shqipëri – Kosovë në vitin 2009, në pikën kufitare në Morinë, jam ndjerë si fëmija që kthehet tek shpija e tij. Nuk e di se si ta shpjegoj. Babi më ka thënë që nga ana e tij, e kemi prejardhjen nga Gjakova. U gëzova shumë kur po shikoja ato vendbanime, ata njerez, ato fusha dhe ato male në të cilat jetonin njerëz si unë, vëllezërit dhe motrat e mia. Shumica e simpatizantëve të mij, nuk e dijnë fare origjinën time dhe faktin që une jam Geg. Mendojnë që jam Tosk. Dhe kjo që u tregova, mendoj se është interesante për të gjithë ata që pëlqejnë këngët dhe filmat e mi.

Cka jeni duke punuar këto ditë, cka presim diqka ndonjë risi nga ju për vitin 2014?

-Vargje, muzikë, kinematografi, studime dhe familja. Këto jane ndodhitë për vitin 2014. Me ndihmën e Zotit, sigurisht.

Jetoni që një kohë në Suedi, ku për veq vendeve tjera keni edhe këtu shumë adhurues, cfar do të ishte një mesazh për gjithë të rinjtë shqiptarë?

-Shqiptarët e Suedisë më kanë bërë dhuraten më të bukur në jetën time. Ma kanë vërtetuar që ”është privilegj të jesh shqiptar”. Ndjehem shumë i privilegjuar që jam shqiptar në Suedi. Unë kam kombësinë shqiptare nga lindja ime dhe kam edhe nacionalitetin suedez duke qenë se jetoj këtu prej shumë vitesh.

Mesazhi im për rininë Shqiptare në Suedi është ky, le të aktivizohemi në arte, në sporte, në biznes dhe në politikë. Le të punojmë. Le të fitojmë. Le të shperblehemi për punën tonë. Le të shkëlqejmë.

Shpresoj se kemi zhvilluar një bised interesante me ju për adhuruesit, lexuesit shqiptarë ku do që janë. Kemi cka të flasim me ju shumë, por kësaj radhe mjafton besoj. Faleminderit shumë për kohën që ndat për këte intervistë, për revisten ``Dituria`, duke ju uruar shëndet dhe shumë suksese në jetën tuaj, private e profesionale!

-Faleminderit Bahtir për intervistën. Përshëndes stafin dhe lexuesit e revistes `` Dituria ``,dhe fansat e mi në Suedi dhe në mbarë botën.

 

Murat Gecaj: Bisedë me shkrimtaren, poeten e publicisten Rozi Theohari, Boston-Amerikë

“SYNIMI YNË ËSHTË RUAJTJA DHE FORCIMI I IDENTITETIT TONË KOMBËTAR”

(Bisedë me shkrimtaren, poeten e publicisten Rozi Theohari, Boston-Amerikë)

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë


R.Theohari

-Më fal, kolege e mike Rozi, se është bërë diçka e natyrshme, që bisedën po e nisim me një pyetje, pothuajse, “standarde”. Pra, dëshirojmë të na tregosh diçka, sigurisht shkurt, për jetën tënde…

-Nuk ka gjë…Së pari, të falënderoj përzemërsisht, prof. Murati, që po shkëmbejmë bashkë mendime dhe më jepet rasti të flas për jetën time!

U linda në prill të vitit 1939, në Dardhë të rrethit Korçë, një fshat me vlera të gjithanshme: natyrore, atdhetare, morale e njerëzore. Ashtu siç dihet, është pjesë e bukur e Atdheut tonë, me tradita të njohura kulturore, qytetërimi e fisnikërie, të lidhura brez pas brezi edhe me plagën e dhimbshme të kurbetit, si pjesë e pandarë e jetës së dardharëve. Hodha hapat e parë në tokën e robëruar nga fashistët italianë; u mëkëmba e u rrita nën kujdesin dhe dashurinë e nënës e të gjyshes, sepse babai e gjyshi kishin emigruar në Amerikë, së toku me burrat e djemtë e fshatit.

Si të thuash, ne ishim “fëmijët e luftës”…Duke u rritur, belbëzuam fjalët e para, nën frikën e vazhdueshme të plumbave, bombardimeve dhe kambanave e sirenave të alarmit, me pikëpyetjen e madhe mbi kokë: “Vallë, a do të na gjejë gjallë e nesërmja?” Megjithatë, ne mbijetuam…U rritëm e u edukuam nga nënat e gjyshet, nga përrallat që na tregonin e nga këngët popullore dardhare, që na këndonin. Njëra nga ato i kushtohej plagës së dhimbshme të kurbetit: “Ameriqi, o moj e shkretë, Ameriqi,/të raftë zjarri e të bëftë hi!...”. Bashkë me ceremonitë festive tradicionale, ajo kohë la vragë të thella në kujtesën dhe vetëdijen time. Shkollën fillore e kreva në vendlindje, më 1949. Na mungonin abetaret, fletoret dhe librat e tjerë. Mësuesi na diktonte mësimet.

Më tej, 7-vjeçaren e përfundova në qytetin e Korçës, në vitin 1952. Ai qytet i bukur dhe plot tradita, luajti rol të ndjeshëm për zgjerimin e horizontit tim mendor dhe kulturor. Pamja dhe institucionet e tij, pa i përmendur këtu, ndikuan fuqishëm në shkrimet e mia të mëvonshme. Dy vitet e para të shkollës së mesme i kreva aty, në Gjimnazin “Raqi Qirinxhi”, kurse dy vitet e tjera në Tiranë, në Gjimnazin “Qemal Stafa”, më 1956. Mësuesit tanë të letërsisë, Mark Gurakuqi e prof. Nasho Jorgaqi, na edukuan me dashurinë për librin dhe na nxitën për të shkruar prozat dhe vjershat e para.

Ne, brezin që u rrit pas Luftës së Dytë Botërore, na ndoqi një fat i vështirë, duke provuar jo vetëm varfërinë sfilitëse, por edhe vuajtjen nga presioni psikologjik e fizik i regjimit të kuq. Pa u ndalur gjatë këtu, kam përjetuar kufizime të ndryshme për shkak të “biografisë së keqe”, për babain tim “kapitalist”, pse kishte një restaurant në qytetin amerikan, Detroit.

Prej vitit 1956 e deri 1960m ndoqa e përfundova Fakultetin Ekonomik dhe prej vitit 1972 e deri më 1974, mbarova me korrespondencë degën e gjuhës e letërsisë shqipe, në Universitetin e Tiranës. Më pas, kam shërbyer në institucione të ndryshme të kryeqytetit. Po, për t’u shënuar është koha, kur isha redaktore e revistës “Shëndeti”.

Ngjarje kthese e jetës ishte viti 1994, kur edhe unë emigrova në Amerikë, me bashkëshortin dhe dy fëmijët. Në vitet 1995-2000, kreva studimet në “North Shore Community College”, të Massaçusetts, ku u diplomova në degën “Artet Liberale”.

-Kur dhe si e nise krijimtarinë publicistike e letrare?

-Në qendrat e punës të Tiranës, ku kam shërbyer ndër vite, më ishte ngarkuar detyrë të kujdesesha për “gazetën e murit”, e cila ishte në modën e kohës. Aty vendosja edhe ndonjë vjershë timen humoristike, me karakter shoqëror, si për emancipimin e gruas etj. Një herë, publicisti e shkrimtari i njohur, Vath Koreshi më këshilloi ta dërgoja vjershën time në revistën “Hosteni”. Ashtu veprova dhe bashkëpunimin e vijova më tej. Një vit më vonë, u bëra anëtare e kolegjumit të asaj reviste, së bashku me shkrimtarët e nderuar Petro Marko, Dritëro Agolli, Aleksandër Banushi e të tjerë. Në vitet ’60-të, të shekullit të kaluar, botova vjersha dhe proza të mijat, në gazeta e revista të ndryshme, si “Drita”, “Hosteni”, Shqiptarja e re”, “Fatosi” etj. Më vonë, u pranova anëtare e Lidhjes së Shkrimtarëve e Artistëve dhe atje u njoha më nga afër me Kadarenë, Agollin, Arapin, Koreshin e të tjerë.

-Me sa kam dijeni, ti ke shkruar disa libra…Pra, pa u ndalur posaçërisht në secilin prej tyre, shkurt, çfarë mund t’u tregosh lexuesve, për ata?

-Librat e mi të parë shqip, janë në gjininë e humorit dhe për fëmijët. Në prozë, kam shkruar roman, novela e tregime. Më vonë kam vijuar me libra publicistikë, ndërsa në poezi edhe në gjuhën angleze. Tematika e tyre është e larmishme, pra trajtojnë dukuri të ndryshme të jetës shqiptare. Deri tani, gjithësej, kam shkruar e botuar 14 libra në gjuhën shqipe dhe 5 në gjuhë të huaj. Kujtoj këtu, se libri im i parë ka qenë ai, me titullin “Telashe nga emancipimi”(Tiranë, 1969). Ndër librat me tematikë atdhetare, janë: “Mbi thinja fryn erë”, “Jehona Skënderbegiane”, “Kur çelin magnoliet në Boston” , përmbajtja e të cilëve shtrihet në një hapësirë që mbulon dy kontinente: Europën Juglindore dhe Amerikën e Veriut, me një kohëzgjatje gati shekullore. Aty përshkruaj jetët e mjaft shqiptarëve emigrantë, të vjetër e të rinj, në kontinentin amerikan, me historira të panjohura, por që ia vlen të njihen, pasi ato mbajnë vulën e shqiptarizmit, se dëshmojnë për ndjenjat e tyre atdhetare…

Ndër librat e mi, që sigurisht e kam përzemër, është edhe ai jetëshkrimor, “Më shumë se një jetë” (Tiranë, 2008). Gjashtë libra të mi, ndodhen në Bibliotekën e Kongresit Amerikan, në Uashington, DC. Në librin me poezi, anglisht, “Do leave out my right hand”(Dorën e djathtë ma lini jashtë), flitet për baladën dhe vuajtjet e Rozafës, që muroset dhe lutet, që gjysma e trupit të saj të vazhdojë të kujdeset për të birin e vogël. Kjo poemë e gjatë është vlerësuar dhe diskutuar me studentë të kolegjit, nga disa pedagogë amerikanë. Më tej, libri vazhdon me poezi të tjera, po anglisht, me tematikë jetën dhe përvojën time në SHBA.

-Nuk besoj që krijimtaria jote mbaron me kaq apo jo?

-Po, është e vërtetë. Që në janar 2014, kam gati për botim librin e 19-të, “Potpuri dardhare”. Është një vepër memoralistike, me mbi 600 faqe. Edhe më tej, kam ndërmend të shkruaj në këtë gjini. Kam të gatshëm për botim tre libra poetikë për fëmijë, në anglisht. Gjithashtu, shpresoj të përgatis një libër tjetër me poezi, për të rritur, po anglisht. Por më pëlqen edhe publicistika. Tash 20 vjet në Amerikë, kam botuar mbi 500 artikuj: portrete, reportazhe, intervista, tregime etj., si në organet e shtypit shqiptar, amerikan dhe gjetkë. Ndër shkrimet e mia të rëndësishme janë edhe intervistat me poetin rus Aleksandër Esenin, birin e Sergei Eseninit të famshëm. Arrita t’ia incizoja zërin, gjatë recitimit të një poezie, shkruar nga ai gjysmë shekulli më parë. Intervista me poetin Esenin më ka prekur dhe emocionuar. Këto intervista janë pëlqyer e vlerësuar nga shkrimtarë, intelektualë dhe lexues të tjerë shqiptarë.

-Po për jetën e përditëshme, çfarë dëshiron të na tregosh?

-Pjesëmarrja ime në veprimtaritë kulturore të shtetit të Massaçusettsit, është një përvojë e vyer. Poezitë i botoj çdo muaj në gazetat “Pennon” dhe “Nahant Harbor Revieu”. Jam anëtare e Klubit të shkrimtarëve të Veriut të Bostonit, ku takohem me shkrimtarë e poetë të ndryshëm amerikanë. Më ka lënë mbresa, gjithashtu, takimi me shkrimtaren e njohur amerikane, me origjinë shqiptare, Loretta Çase (Çekani), e cila banon në Uster, pranë Bostonit.

Jetojmë e krijojmë larg vendlindjes, me mallin e pashuar për Shqipërinë. Kënaqësi të veçantë ndiejmë, çdo 28 nëntor, kur e shohim dhe i gezohemi valëvitjes së Flamurit tonë kuqezi, në një shtizë të lartë, në qendër të Bostonit, jo shumë larg varrit të Fan Nolit. Pra, kjo ditë është e shenjtë për ne. Aq më tepër lumturohem, kur vijnë e më marrin në shtëpinë time dy familje shqiptare kosovare, me fëmijët e tyre, veshur me kostume kombëtare.

Në hapësirën e gjeografisë letrare, këtej dhe andej Atlantikut, tashmë, shkrimtarët shqiptaro-amerikanë kanë krijuar përvojën e tyre, për ta pasuruar krijimtarinë letrare me vepra të denja për lexuesin. Synimi ynë është ruajtja dhe forcimi i identitetit tonë kombëtar, për ta ruajtur pasurinë e gjuhës sonë amtare dhe për t’i zhvilluar më tej aftësitë e saj shprehëse.

Le të shpresojmë se, dita-ditës dhe vit pas viti, krahas rritjes së suksesshme të Komunitetit tonë shqiptaro-amerikan, do ta shtojmë e zhvillojmë më tej brezin e talenteve të reja, si në art e në kulturë. Kështu do t’i paraprijmë së ardhmes sonë, qoftë këtu në diasporë, në vendlindje dhe në mbarë trojet etnike.

-Të falënderojmë nga zemra, Rozi, për përgjigjet e tua interesante! Kishim kënaqësi të veçantë, kur u njohëm, shkurtimisht, me jetën dhe krijimtarinë tënde të pasur letrare e publicistike, mbushur me ndjenja të atdhedashurisë së zjarrtë për popullin shqiptar dhe mbarë Kombin tonë të stërlashtë!

Tiranë-Boston, 9 shkurt 2014

 

Nga Ermira Babamusta : Bujar Qamili, ikona e muzikës popullore

Bujar Qamili, ikona e muzikës popullore

Nga Ermira Babamusta

Qyteti i Shkodrës është një qendër mjaft e rëndësishme kulturore dhe muzikore e Shqipërisë, e cila paraqet ndër shekuj lashtësinë e traditave artistike shqiptare, me folkorin muzikor, këngëtarët, valltarët, instrumentet dhe veshjet tradicionale. Artisti i madh Bujar Qamili “Mjeshtri i Madh i Artit” nëpërmjet krijimtarisë së tij artistike ka pasuruar më tej artin shqiptar, në veçanti folklorin muzikor me këngë popullore. Mjeshtri i madh i la gjurmët e tij në potpurinë shkodrane, muzikën e Shqipërisë të mesme, të jugut si dhe të trevave të tjera, duke përcjellur para popullit dhe botës vlerat e bukura të muzikës popullore.

Figura e shquar e muzikës popullore shqiptare, Bujar Qamili ka marrë pjesë si figurë kryesore në festivale folklorike lokale dhe kombëtare. Në vitin 1974 Bujar Qamili për herë të parë u ngrit në skenë para publikut shqiptar në koncertin e fëmijëve në Shkodër. Veprimtarinë e tij e vazhdoi në koncerte rinore në Shkodër dhe festivale të ndryshme. Deri më sot ka kënduar muzikën e bukur popollore shqiptare në vendlindje dhe në shumë vende të botës.

Gjatë karrierës së tij të larmishme Bujar Qamili mbetet për të gjithë shqiptarët ikona më e dashur e muzikës popullore, i cili është vlerësuar me disa çmime si: “Këngëtar i Urdhërit, Naim Frashëri i Artë”, “Mjeshtri i Madh” nga presidenti i Republikës së Shqipërsië, çmim të parë në festivalet me emër si Festivali i Këngës Shkodrane, Maratona e Këngës Popullore Shqiptare, Festivali Mbarëkombëtar i Këngës Popullore Shqiptare në Elbasan, çmimin e publikut në Folk Univers, fitues i Diskut të Artë të Këngës Popullore Shiqptare, etj.

Shqipëria krenohet me veprat e pakrahasueshme dhe interpretimet e përsosura të të madhit Bujar Qamili si pjesë e kulturës dhe identitetit kombëtar shqiptar. Melodia e bukur shkodrane dhe veprimtaria krijuese e Bujar Qamilit do mbeten gjithmonë në kujtesën e qytetarëve shkodran dhe popullit shqiptar. Për Europën dhe botën muzika popullore shqiptare dhe traditat artistike të saj mbeten një pasuri e çmuar etnologjike, që hedh dritë mbi gjurmët e lashtësisë.


Intervistë me Mjeshtrin e Madh të Artit, Bujar Qamili

Bisedoi: Ermira Babamusta

Kënga shkodrane është një mjeshtëri popullore që pasqyron qytetërimin, traditat dhe artin e popullit shkodran. Cilat kanë qenë disa nga zhvillimet më të rëndësishme që kanë pasuruar folklorin muzikor?

Bujar Qamili: Kënga popullore shkodrane është një thesar tepër i çmuar jo vetem për Shkodrën po për gjithë Shqipërinë. Është më se e vërtetë që populli shkodran bashkëjeton me kangën. Fëmija i porsalindur nuk qan por këndon.

Faktikisht ka kohë që në qytetin e Shkodrës nuk bahet asnjë festival ose koncert me kangë popullore shkodrane dhe për këtë kan faj institucionet në Shkodër që nuk i bjen në mend a ka kun kangë popullore.

Si mendoni se ka ndryshuar muzika shkodrane ndër vite?

Bujar Qamili: Megjithatë është populli ai që nuk e harron këtë perlë. Po me tranzicion që kemi kalu edhe mund të ketë mbet pak mbrapa por jemi ne këngëtarët popullor që kemi dal nga një brez shum i dashur i kësaj kënge si Bik Ndoja, Shyqyri Alushi, Naile Hoxha, Xhevdet Hafizi, Ibrahim Tukici, etj etj që i kemi qëndru besnik kësaj kënge dhe amanetin e të parëve tanë do qojmë deri sa të kemi frymë dhe za.

Keni në zemër potpuri shkodrane, këngë të Muzikës së Mesme dhe të Kosovës. Si mund ta përshkruani traditën artistike shqiptare?

Bujar Qamili: Ajo që më bën të ndjehem shumë mirë dhe rehat ështe kënga e bukur shkodrane po duke pas parasysh se Zoti më ka dhanë dhuratë zërin. Unë kam kënduar edhe trevave të ndryshme si Shqipëria e Mesme dhe ato të Kosovës pa lënë jashtë repertorit tim edhe këngën e jugut.

Kohët e fundit kam pas bashkëpunim me këngëtarë kosovar tepër të suksesshëm si Shkelzen Jetishi me një duet ku tek Zhurma Shov fituam qmimin e parë. E vaqanta e kësaj kënge ishte se tre ponentetë të kangës ishin shkodran, si autori i tekstit Ramazan Qeka, kompozitori Zaim Merkulaj dhe orkestruesi Rolan Guli.

Kena një traditë të shkëlqyer ku ansablet tona e kanë treguar vedin para botës se ne jemi dikushi.

Muzika ka qenë pjesë e pandarë e jetës tuaj. Që nga prezantimi i parë në skenë në vitin 1974, në koncerte rinore si dhe në festivalet e mirënjohura në Shkodër, Elbasan etj, keni shfaqur talentin në muzikën popullore. Cili interpretim ose festival ju ka lënë më shumë mbresa në Shqipëri?

Bujar Qamili: Po është e vertetë që muzika është pjesë e jetës time. Unë jam rritur me të dhe sidomos me kangën e bukur shkodrane. Po që nga ky vit ku unë kam hypur në skenë për herë të parë dhe kam vazhduar dri në këto momente kam mar pjesë shumë në koncerte rinore dhe festivale ku në Elbasan jam fitues i këngës populklore mbarë kombëtare, fitues i maratonës së kangës popullore, fitues i shumë qmimeve të organizuara nga RTSH, fitues i Folk Univers, i dekuruar nga Presidenti i Republikes me urdhërin Naim Frasheri i arteë dhe Mjeshter i Madh si dhe mirnjohja e qytetit të Shkodrës.

Mbresat më të forta i kam pas kur kam konkuruar gjithmonë për kangën popullore dhe gjithmonë në festivale. Koncerti që më ka lënë përshtypje ishte ky i fundit në prill 2013 recital në Pallatin e Kongreseve me 2500 spektator. Jashtë vendit ku kam shku si në Sh.B.A., në Nju Jork Nju Xhersi, Detroit, Cikago, Filadelfia, Boston, Las Vegas, Florida, Ohio, Dallas si dhe në Australi në Melborn Sidnej, Adelajde, Brizban, Pertha, Kambera si dhe në Angli, Itali, Gjermani, Luksemburg, Belgjikë, Francë, Danimarkë, Kroaci, si dhe në Ulqin, Maqedoni dhe në të gjithë Kosovën jam pritur si një këngëtar me vlera shqiptare.

Më të preferuarat janë të gjithë sidomos ato shkodrane por ka fillim dhe nuk ka fund.

Cili është projekti juaj i fundit që po merreni aktualisht?

Bujar Qamili: Po pregaditem për një recital në Shkodër ku do të dominojë kanga e bukur shkodrane ku do të kem të ftuar edhe miqtë e mi këngëtar nga Kosova.

Me cilin produksion po bashkëpunoni?

Bujar Qamili: Me të gjitha produksionet kam bashkëpunim të mirë qofshi ata të Shqipërisë ose të Kosovës, të cilet i falenderoj për kujdesin që tregojnë për mu.

Cilat kanë qenë aktivitet tuaja kryesore të muzikës për 2013?

Bujar Qamili: Aktiviteti më i rëndësishën i imi ka qenë në vitin 2013 ku në Pallatin e Kongreseve unë së bashku me të ftuarit e mi si nga Shkodra, Tirana, Kosova e Vlora, një trup që përbëhej prej 38 vetesh ishin të pranishën në koncert. Koncerti zgjati më shumë se 3 orë. Ishte me të vërtetë një spektakël madhështor.

Ku do e kaloni festën e pavarësisë të Kosovës? Mesazhi juaj me këtë rast?

Bujar Qamili: Në radhë të parë unë i uroj të gjithë shqiptarëve ku do që janë që festën e pavarsisë të Kosoves të gjithë së bashku ta festojm si një ditë e shumë pritur nga të gjithë siq thuhet dhe te kënga ‘xhamadani vija vija asht Kosova dhe është Shqipëria’. Besoj se në këtë festë do jem i pranishëm në Kosoë.

Më lejo që me këtë rast edhe ty Ermira të uroj t’ja kalosh sa më mirë.

 


Faqe 3 nga 16

Tidningen-Gazeta

Vem är Online?

Kemi 26 vizitorë n'linjë

Besökare

Shikimet e përmbajtjes : 1360840
SocialTwist Tell-a-Friend

Newsflash

Kozeta Zavalani

Në Ditën Botërore të Paqës


Në Ditën Ndërkombëtare të Paqes, e cila festohet në të gjithë botën nën moton “Edukimi për Paqen”,  Federata e Familjes për Paqe Botërore  në kuadër të projektit në ndihmë të arsimit për fëmijët jetimë, në Hotel Tirana International shpërndau mjete mësimore falas për 100 fëmijë në nevojë, që fillojnë vitin e ri shkollor 2013-2014. Merrte pjesë edhe Ministrja e Arsimit dhe Sporteve Znj.Lindita Nikolla, njëkohësisht edhe Ambasadore për Paqen. Ky projekt është ndërmarrë në bashkëpunim me Institutin Kombëtar për Integrimin e Fëmijëve Jetimë që ka identifikuar fëmijët që përfituan nga kjo iniciativë. FFPBB Shqipëri përmbylli kështu projektin veror, gjatë të cilit një grup prej 7 vullnetarësh udhëtuan nëpër disa qytete të Shqipërisë, për të mbledhur fonde për këtë qëllim për fëmijë të moshave 6-15 vjec, që u mungojnë njëri nga prindërit ose të dy. Gjithashtu pjesë e përfituesve ishin edhe 40 fëmijë të ngujuar për shkak të gjakmarrjes në qarkun e Shkodrës.

Në fjalën e saj Ministrja e Arsimit dhe Sportit midis të tjerash theksoi:”Vullnetarizmi është një akt human që promovon mirësinë dhe përmirëson cilësinë e jetës tonë, duke treguar standarte të larta të emancipimit qytetar dhe kulturor për shoqërinë. Unë personalisht jo vetëm qe e çmoj, por dhe e promovoj, që ai të shtrihet në mënyrë kapilare brenda vlerave tona si popull.


Ju sot me të drejtë përcillni mesazhin për më shumë vëmendje e mbështetje për fëmijët jetimë, fëmijët në nevojë e për ata fëmijë që për shkak të fenomenit absurd të gjakmarrjes janë të detyruar të ngujohen në shtëpitë dhe kullat e tyre prej frikës së gjakmarrësit. Këtyre fëmijëve u është privuar e drejta e tyre hyjnore për të jetuar të lire.

Prandaj ne jemi të angazhuar, të mos lejojmë që ky fenomen, të shkatërrojë pa të drejtë jetën e pafajshme të brezave tanë.

Sfidat që gjenden përpara nesh janë të shumta dhe të panumërta dhe për këtë nevojitet dhe ndihma juaj, që ne sëbashku të ngremë themelet e një shoqërie të shëndoshë dhe të sigurtë si kriter zhvillimi për të ardhmen tonë dhe të fëmijëve tanë.

Si Ministre e Arsimit dhe Sportit do të ofroj gjithë ndihmesën dhe asistencën e duhur, për të mundësuar shkollimin cilësor të këtyre fëmijëve (jetim, të ngujuar dhe në nevojë), pasi e drejta për te zgjeruar dhe zhvilluar kapacitetin e tyre kulturor dhe intelektual, është një e

drejte universale.

Misioni juaj fisnik, sëbashku me ndihmën dhe detyrimin tonë ndaj jush, duhet të jetë qëllim në vetvete, për të promovuar vlerat tona humane, për të ndihmuar këdo që është në nevojë. Ne duhet të sigurohemi, që gjeneratat dhe brezat tanë të rinj, mos të jenë më viktima e asaj pjese të së shkuarës sonë që nuk i ka hije vendit dhe kombit tonë.”