Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home Intervjuer-Intervista
Intervista

Nga Elona Doda:Kësaj here kemi përzgjedhur një zonjë studiuese, pedagoge dhe profesioniste e shkencave sociale, një vlerë për shoqërinë ku ajo jeton dhe punon, znj. Merita Vaso Xhumari.

Nëpërmjet ciklit të intervistave nën titullin “Profil gruaje” dëshirojmë të kontribuojmë më shumë në njohjen e gruas shqiptare.

Përmes pyetjeve të ndryshme qëllimi është të kuptojmë më shumë mbi botën shpirtërore të gruas sonë, mbi pasionet dhe dëshirat, sakrificat në emër të profesionit, rëndësinë e aspekteve të jetës brenda dhe jashtë familjes.



Kësaj here kemi përzgjedhur një zonjë studiuese, pedagoge dhe profesioniste e shkencave sociale, një vlerë për shoqërinë ku ajo jeton dhe punon, znj.
Merita Vaso Xhumari.


Nga Elona Doda, juriste, koordinatore e Fondacionit “Harriet Martineau”.

1. Ju keni zgjedhur të jeni pedagoge duke hequr dorë nga pozicioni që keni patur në Institutin e Sigurimeve Shoqërore. Çfarë ju shtyu drejt një vendimi të tillë?

"Edhe gjatë kohës që kam punuar në Institut unë vazhdimisht kam mbajtur këtë pozicion në fakultet. Në Institut kam qënë shefe për studimet dhe kërkimet sociale për gati 10 vjet. Në vitin 2006 hoqa dorë përfundimisht nga puna në Institut por jo për të lënë kërkimet në fushën e politikës sociale. Idea ime ishte që të fitoja më shumë kohë të merresha me kërkime shkencore në këtë fushë. Pozicioni i profesores ne fakultet te jep lirine akademike edhe në përdorimin e kohës për vete dhe për t’iu kushtuar studimeve sociale. Gjithashtu, do të shmangej burokracia shtetërore, ajo ngarkesa e madhe në punën me shkresa që të jep puna në administratën shtetërore ku duhet që të rrish 8 orë në punë. Kjo ka qënë shtysa ime kryesore drejt një vendimi të tillë".

2. Cilat janë avantazhet e punës në fakultet dhe a kërkon puna si pedagoge altruizëm ?

"Fleksibiliteti i kohes dhe liria akademike. Kjo është ajo që mua më tërheq dhe që besoj që është shumë e rëndësishme për një individ mbi një moshë të caktuar dhe që ka fituar aftësitë e duhura profesionale nga përvoja e punës. Për më tepër që do t’i manifestojë ato në auditore para studentëve, por edhe t’i aplikojë ato në studime.
Përgjatë gjithë kësaj kohe kam qënë shumë e përfshirë në studime të politikës sociale në kuadrin e projekteve të Komisionit Evropian, të Bankës Botërore, Këshillit të Europës, ILO mbi aspekte të ndryshme, që nga vleresimi i nevojave te grupeve sociale, deri tek vleresimi i kapaciteteve institucionale të sistemit të politikës sociale në Shqipëri për t’ju pergjigjur këtyre nevojave.
Puna si pedagoge, si çdo punë tjetër kërkon krahas profesionalizmit, edhe altruizëm, sepse puna në universitet është mbi të gjitha punë dhe kontakt me njerëzit. Për më tepër që të rinjtë kërkojnë një lloj mbështetje të shumë anshme dhe kërkohet që t’i kuptosh ata në të gjitha dimensionet e jetës së përditshme dhe në problemet që kanë. Nuk mjafton që thjesht të vlerësosh përformancën në fund dhe atë ç’ka mund të reflektojnë ata nga literatura akademike, por t’i ndihmosh të arrijnë maksimumin në çdo rrethanë."

3. Ju jeni ndër ekspertet më të mira të politikës sociale në vend, por për të arritur deri këtu iu është dashur që të sakrifikoni. Cilat janë sakrificat më të mëdha që keni bërë për të qënë këtu ku jeni?

"Unë kam dy fëmijë. Sakrificë të madhe quaj faktin që kam pasur shumë pak kohë të qëndroj në shtëpi me fëmijët. Megjithatë besoj që fëmijët e ndjekin modelin e prindit pa ju bërë shumë moral. Kur fëmijët kanë parë që prindi punon fort edhe ata e kanë adaptuar modelin, duke punuar për të arritur rezultatet që duan".

4. Duke e parë situatën tuaj sot nga një këndvështrim tjetër, a do t’i bënit përsëri këto sakrifica?

"Po, do t’i ribëja. Kam hequr dorë nga shumë gjëra. Për mungesë të kohës që kam patur në dispozicion kam sakrifikuar duke hequr dorë nga gjëra të aspektit të kujdesit për veten time ndryshe nga gratë e tjera të cilat e kanë përdorur kohën për të shkuar në qëndra estetike ose palestër, per argetime e te qenit prezente ne
mjedise sociale. Por, të gjitha këto sakrifica do t’i ribëja sepse kam bërë gjithmone atë që kam dashur dhe që me ka sjellë kënaqësi".

5. Dihet që shoqëria shqiptare ka shumë probleme me papunësinë e të rinjve dhe me meritokracinë. Si janë reflektuar këto probleme tek studentët dhe në motivimin të tyre ndaj studimeve?

"Papunësia e të rinjve është vlerësuar në masën 40% nga anketa e fundit e forcave të punës e INSTAT, viti 2012. Unë mendoj që sistemi i vendosur i arsimit të lartë në Shqipëri pra sistemi i Bolonjës 3+2 ose 3+1 ka qënë një mënyrë për të shmangur deri në një farë mase papunësinë tek të rinjtë. Ata pasi përfundojnë ciklin bachelor, nxiten për të marrë një program studimi master shkencor ose profesional. Studentët nuk figurojnë të papunë por me status studenti dhe kjo iu jep atyre pak optimizëm duke i bërë të besojnë që me nje nivel të caktuar kualifikimi mund të kenë më shumë shanse për të gjetur vetën e tyre në tregun e punës.
Për sa i përket motivimit të tyre, unë kam konstatuar se gjatë viteve motivimi është rritur.
Kjo për faktin që universitetet private kanë dhënë mundësinë që një pjesë e mirë e studentëve që nuk arrijnë dot rezultatet mbi normat mesatare që kërkon Universiteti i Tiranës, të diplomohen madje me rezultate të caktuara. Studentët e Universitetit te Tiranës çdo vit e më shumë po kuptojnë që ky kontigjent të diplomuarish nga universitetet private përbën një konkurrencë të fortë për ta në tregun e punës. Ne këtë sens motivimi i tyre ndaj studimeve është rritur për shkak të konkurrencës që kanë treg dhe të kerkesave të rritje të vetë tregut për fuqi punëtore të kualifikuar".

6. Ç’farë moshe kanë fëmijët tuaj?

"Fëmijët janë të rritur. Janë të dy në ciklin e studimeve pasuniversitare, doktoraturë dhe master".

7. A keni ndërhyrë duke i këshilluar ata në përzgjedhien e profesionit? A e mendoni të arsyeshme ndërhyrjen e prindërve ose këshilluesve të karrierës në përzgjedhjen e profesionit ose deges së studimit duke pare gjithashtu dhe dinamikat e tregut të punës?

"Jo, nuk kam ndërhyrë në zgjedhjet e tyre. Djali ka studiuar matematikë pasi këtu ka patur më tepër prirje, ndërsa vajza duke qënë se është natyrë më sociale ka studiuar për shkenca sociale. Të dy janë në studime pasuniversitare në ShBA.
Unë mendoj që prindi mund ta orientojë fëmijën dhe ta drejtojë atë në përzgjedhien e profesionit duke qënë që ai kupton shumë mirë se ç’farë prirjesh ka fëmija dhe ç’farë aftësish ka treguar gjatë gjithë procesit të rritjes. Në këtë sens besoj që prindi mund ta ndihmojë fëmijën që të kuptojë pikat e tij të forta, por kjo duhet që të shihet gjatë gjithë procesit të rritjes dhe jo në momentin e fundit që do të aplikojë për në universitet apo në zgjedhjen e shkollës se mesme. Në këtë drejtim prindi duhet që të investojë e ta angazhojë fëmijën në aktivitete të ndryshme që ta ndihmojë fëmijën të kuptojë prirjet e tij. Ndërsa referuar dinamikave të tregut të punës sigurisht, që është e rëndësishme që fëmijën t’a orientosh drejt profesioneve që janë të kërkuara në tregun e punës, megjithatë unë besoj që është shumë e rendësishme ta orientosh në zhvillimin e prirjeve të tij individuale që do ta bënin ta donte punën që bën".

8. A është i harmonizuar mjaftueshëm legjislacioni shqipëtar i mbrojtjes shoqërore me çështjet gjinore?

"Në këtë pikë ka gjithmonë vënd për përmirësime, asnjëherë nuk mund të themi që kjo çështje është një çështje që ka marrë fund sepse vetë jeta ndryshon dhe nevojat e gruas në periudha të ndryshme, ndryshojnë. Une mendoj që në legjislaconin e punës për sa i përket pjesës për nxitjen e punësimit gruaja në shumë aspekte vendoset në pozita preferenciale punëkërkuese në raport me një burrë punëkërkues.
Kjo do të thotë që gruaja shikohet me më shumë përparësi se burri. Në legjislacionin e sigurimeve shoqërore vajzat nxitën që të vazhdojnë studimet e larta dhe kjo periudhë iu njihet atyre, ndryshe nga djemtë, edhe si një periudhë e vlefshme për t’u llogaritur si periudhe sigurimi për pension pleqerie. Mosha e daljes në pension është relativisht më e ulët për gratë se sa për burrat pra edhe ky është element favorizues për femrat.
Por, pavarësisht këtyre specifikimeve ne kuadrin ligjor, unë mendoj që ka vend për zbatimin e shumë politikave të tjera për mbështetjen e familjes dhe jo thjesht të gruas si të tillë. Do te theksoja vecanerisht politikat për mbështetjën e fëmijëve, për t’i dhënë mundësi gruas që te ketë më shumë mbeshtetje sociale që ajo të ketë mundësi që të çlirohet nga një pjesë e detyrimeve që i ka për shkak të punëve të papaguara në familje.
Sistemi i sherbimeve duhet te rritet ne shume drejtime, qe realisht ta emancipoje gruan shqiptare".

9. Duke u nisur nga eksperienca juaj në pozicione drejtuese si dhe nga puna në fakultet si e vlerësoni gruan shqiptare.

A është ajo ambicioze sa duhet?

"Une do e nis nga vlerësimet që kam për studentët dhe studentët më të mirë gjithmonë i kam patur vajza. Ky nuk është vlerësim i kohëve të fundit, por që nga koha kur unë kam filluar punën në fakultetin e Shkencave Politike ne Universitetin e Tiranës ne ’86-ën. Si atehere, edhe tani ne Fakultetin e Shkencave Sociale, shumica derrmuese kanë qenë vajza. Gjithmonë e më shumë besoj në mundësitë e në kapacitetet e vajzave shqiptare për të përballuar sfidat e jetës dhe kërkesat e tregut të punës si dhe kerkesat që duhen për të avancuar në karrierë.
Megjithatë ato pak i gjen të përfshira në poste drejtuese si në politikë edhe në institucionet publike.
Nderkohe besoj se përgjegjësitë familare në rolin e nënës, në rolin e gruas i bëjnë ato shpesh që të tërhiqen nga postet drejtuese të cilët përveç aftesive profesionale kërkojnë edhe punë të caktuara manaxheriale që femrave me angazhime familjare u marrin shumë kohë.
Une gjithmonë kam besuar dhe gjithmonë e më tepër besoj se po t’i jepet puna një gruaje, ajo mund t’a bëjë atë shumë herë më mirë se një burrë".

Znj. Merita ju falënderojmë për kohën që na kushtuat dhe mendimet tuaja jashtëzakonisht të vlefshme për gjithë shoqërinë!

 

Bahtir Latifi:ARBAN PËRLALA YLLI I MUZIKËS SHQIPTARE DHE SUKSESI NË KINEMATOGRAFI

ARBAN PËRLALA YLLI I MUZIKËS SHQIPTARE DHE SUKSESI NË KINEMATOGRAFI

Shumë të rinj shqiptarë prej kohësh, jetojnë në Europë, botë e ku do. Pothuajse cdo ditë na bëjnë nderë me punën dhe të arriturat e tyre profesionale në fusha të ndryshme.

Ata po shfrytëzojnë talentin e tyre dhe mundësit më të mira, për dallim në vendet nga kanë ardhur. Janë bërë pjesë e pandar nga të rinjët ku ata jetojnë me sukseset e tyre në fusha të ndryshme. Lexojmë, dëgjojmë nëpër media, qofshin ato të shkruara apo edhe elektronike ku do në mërgatë në gjuhë të ndryshme për të arriturat e tyre.

Ndër shumë të rinjë, në mesin e tyre kemi Arban Përlala i cili ka prejardhje nga Mirëdita, êshtë një personalitet i njohur për audiencen shqiptare në fusha të ndryshme artistike. Shpresojm që një djal i ri si Arbani, të jetë shembull dhe një motivim për të gjithë ata që duan të jenë siq është ky deri më tani, me sukeset e tij. Vullneti që ka për punë, e bënë të ndjehet cdo ditë më i fort, ka një talent të rrall artistik, duket modest, dhe me këtë arrin aty ku ai deshiron vetë.


``Shqiptarët e Suedisë më kanë bërë dhuraten më të bukur në jetën time. Ma kanë vërtetuar që ”është privilegj të jesh Shqiptar”. Ndjehem shumë i privilegjuar që jam shqiptar në Suedi. Unë kam kombësinë shqiptare nga lindja ime dhe kam edhe nacionalitetin suedez duke qenë se jetoj këtu prej shumë vitesh.``

Intervistoi : Bahtir Latifi, Suedi

Arban, jeni i njohur për publikun shqiptarë anembanë. Na trego pak se kush është Arban Përlala?

-Kush është Arban Përlala, kjo është një pyetje të cilës mund t’i pergjigjen më shumë të tjerët se sa unë vetë. Arban Perlala është fëmijë për mamin Drane dhe babin Ndue, vlla për vllain Eurial, student për pedagogët, artist i dashur për mijëra simpatizantë të cilët pëlqejnë muzikën time, aktor për regjizorët me te cilët kam bashkpunuar dhe bashkpunoj, liricist dhe kompozitor për faktorët e industrisë muzikore dhe mik për njerëz të mirë në të gjithë botën.

Jetoni në Suedi, a ndjeheni rehat në këtë vend, malli për vendlindjen, familja, shokët?

-E vërteta është që në asnjë shtet nuk ndjehem rehat. Gjithmonë kam në mendje gjëra të cilat dua t’i bëj dhe plane të cilat dua ti realizoj. Suedia është një ambient i cili më ofron disa mundësi dhe disa njerëz por më privon nga disa mundësi të tjera dhe nga disa njerëz të tjerë. Kam shumë mall për vendlindjen, për Mirditën time të dashur që e dua shumë. Kam shumë mall dhe respekt edhe për Shqipërinë dhe Kosovën.

Kemi c’ka të flasim për ju, tregona dicka për fillim në veprimtarin tuaj ?

-Unë qysh i vogël kam qenë aktiv për sa i përket arteve. Por nevojën më të fortë për t’u shprehur artistikisht, e kam ndjerë kur isha emigrant në Greqi. Fakti që isha emigrant i paligjshëm më shtyu që të gjej një zgjidhje për të shprehur pakënqësine time dhe ndoshta edhe për t’u bërë i pranueshëm nga shoqëria.

Përdora fillimisht aktrimin në trupën teatrale të liceut ku studioja dhe më pas zgjodha zhanrin muzikor HipHop. Qysh prej vitit 1997 kam aktruar në teatër, qysh prej vitit 2000 kam aktruar dhe kam kënduar biles edhe në gjuhën shqipe në serialin televiziv ”10 minuta predikim” në Mega Channel në Greqi.

Ne vitin 2004 i jam prezantuar publikut në Shqipëri nëpërmjet festivalit të muzikës moderne ”Top Fest”. Dhe aktiviteti im nuk ka ndaluar për asnjë moment.

Aktor, këngëtar, kompozitor, autor tekstesh të ndryshme në muzik , ishe talent nga fëmijëria apo lindi më vonë ?

-Qysh i vogël kam pëlqyer shumë muzikën, rimën dhe ritmin. Me bashkmoshatarët e tjerë, merrnim kanaqe dhe kavanoza por edhe kova – të cilave ua mbulonim grykën me plastmas- dhe i përdornim si drums, në shqip u thonim xhez. Me këto krijonim ritëm dhe imitonim ata bateristat e dasmave. Babi im, Ndue Perlala, ka shkruajtur vjersha qysh se e mbaj mend. Në profesion ka qenë fillimisht oficer i ushtrisë dhe më vonë ndërtues, por në zemër ka qenë dhe mbetet shkrimtar. Ai më ka ndikuar pa dashje ndoshta, që të filloj të shkruaj vjersha dhe rima qysh në moshë të vogël. Ndersa me aktrimin jam aktivizuar qysh 11 vjeç tek Kisha e Shelbuemit në qytetin tim, Rrubik.


Keni marrë çmime në festivale të muzikës, na flisni pak për për këtë ?

-Çmimet më të bukura m’i ka dhuruar festivali MIKROFONI I ARTE, i cili është zhvilluar për disa vite në Tiranë nga Radio Plus 2. Ato dy here që unë kam marrë pjesë, festivali është transmetuar nga Tv Klan dhe vitin tjetër nga Vizion Plus. Në vitin 2006, jam nderuar për pjesmarrjen time me këngën ”TE DUA” - me çmimet ”Radio Plus 2 HIT”, ”Çmimi i Publikut” dhe ”Çmimi i Dytë” i cili sponsorizohej nga Bashkia e Tiranës. Dua të përshëndes me këtë rast organizatorët e këtij festivali të cilët kanë bërë një punë perfekte në organizimin e këtij evenimenti.

Keni publikuar një album në Greqi, nëse nuk gaboj keni qenë i pari shqiptarë që keni publikuar në gjuhën shqipe atje, a është e vërtet, nëse po si ju priten?

-Albumi ”PUNE TË PASTRA” është vendosur në raftet e dyqaneve greke në muajin Prill të vitit 2008. I vetmi album në gjuhën Shqipe në Greqi, i pari artist shqiptar që kam lidhur kontrate me kompani europiane, sepse albumi qarkulloi nga EMI Music.

Mirë shumë për muzikën Arban, po ju edhe në kinematografi keni disa i suksese, cka dhe cilat janë ato, na tregoni për lexuesit pak rreth kësaj?

-Në vitin 2000, kam marrë pjesë në seralin televiziv ”10 Minuta Predikim” (DEKA LEPTA KIRIGMA) - Mega Channel, në Greqi. Ky serial ka qenë më i suksesshmi në kohën që është transmetuar. U bëra i njohur nga njëra ditë në tjetrën për publikun grek. Kur dilja jashtë në rrugët e Athinës, shpesh ndodhte që shqiptaret ndalonin dhe me jepnin dorën duke më falenderuar që i kisha bërë krenarë duke kënduar në shqip por edhe duke marrë pjesë si aktor në këtë serial.

Ndërsa në vitin 2006 bashkpunova me kompaninë CL Productions [gr] për casting e filmit “EDUART” dhe për kompozimin e një kënge të kolones zanore (soundtrack) të ketij filmi. Ky film u nderua me shumë çmime në festivalin e filmit në Selanik.

Në vitin 2006, për nevojat e dokumentarit televiziv “ODISE TË VOGLA” (Mikres Odusseies) - Greqi – mora pjesë në dy episode të cilat flisnin për jetën time dhe për veprimtarinë time artistike. Plus, i shkrova 10 kënge për kolonën zanore të këtij dokumentari.

Në vitin 2011 doli në kinemate shqiptare filmi “OUT OF TOUCH”, në të cilin mora pjesë si aktor. Ky ishte i pari film shqiptar i zhanrit aksion.

Deri më tani nga përvoja e juaj në të gjitha këto fusha të kulturës shqiptare , cilën do ta kishit vequar më shumë , qka punoni më me vullnet ?

-Ndjehem mirë edhe pran mikrofonit edhe para kameres. Me pelqen edhe skena e koncertit edhe sheshi i xhirimit.

Kemi dëgjuar që pëlqeni politikën, nga ju erdhi kjo?

-Fjala ”politikë” vjen nga fjala ”poli” që në shqip përkthehet si ”qytet”. Dhe ”poli/qytet” vjen nga fjala ”poli” këtë rradhe me theksin jo tek zanorja O por tek zanorja e dytë I, kjo fjalë do te thotë ”shumë”. Pra politikë do të thotë qyteterim dhe qyteterim do të thotë bashkëjetesë me shumë njerëz të tjerë. Mua më pelqen politika sepse më pëlqen bashkëjetesa me njerëzit që u pëlqen jeta, që duan të jetojnë.

Disa herë nuk pëlqejnë politikanët por në vend që të rri të qahem, e kam parë të udhës të punoj për të fituar të drejtat e mia. Deri pak më parë kam punuar me artin tim, me veprimtarinë time artistike për të ndikuar në politikë. Tani, në muajin Prill filloj edukimin në një kurs të universitetit Harvard, me drejtim Drejtësinë, Sigurinë Kombëtare dhe me perspektivë Shkencat Politike. Kështu do kem mundësinë të aktivizohem më seriozisht në këtë fushë kaq të rëndësishme për njerëzimin.

Keni lobuar për qështjen e Kosovës tek audienca shqiptare dhe ajo ndërkombëtare, cka ju shtyri më shumë në këtë drejtim?

-Dashurinë për Kosovën ma ka dhënë babi im, Ndue Perlala. Babi gjithmonë ka qenë i mërzitur që Kosova ka patur probleme. Dhe mi ka thënë këto gjëra qysh në kohën e diktaturës, kur unë kam qenë i vogël. Gjithmonë e kam konsideruar Kosovën pjesë të Shqipërisë, gjithmonë i kam konsideruar shqiptarët e Kosovës vëllezërit dhe motrat e mia. Jam aktivizuar në Greqi dhe botë për çeshtjen shqiptare dhe Kosovën. Kam vizituar Kosovën dy herë në 2010 dhe kam lobu tek audienca ime shqiptare dhe ndërkombëtare për njohjen e Kosovës.

Të kujtohet dicka nga fëmijëria Arban, që do të jetë një ndjenjë e mirë për ju ta kujtoni dhe interesantë për adhuruesitë?

-Nuk po ju them diçka nga fëmijria, por u tregoj diçka që më ka bërë të ndjehem fëmijë. Kur kalova kufirin Shqipëri – Kosovë në vitin 2009, në pikën kufitare në Morinë, jam ndjerë si fëmija që kthehet tek shpija e tij. Nuk e di se si ta shpjegoj. Babi më ka thënë që nga ana e tij, e kemi prejardhjen nga Gjakova. U gëzova shumë kur po shikoja ato vendbanime, ata njerez, ato fusha dhe ato male në të cilat jetonin njerëz si unë, vëllezërit dhe motrat e mia. Shumica e simpatizantëve të mij, nuk e dijnë fare origjinën time dhe faktin që une jam Geg. Mendojnë që jam Tosk. Dhe kjo që u tregova, mendoj se është interesante për të gjithë ata që pëlqejnë këngët dhe filmat e mi.

Cka jeni duke punuar këto ditë, cka presim diqka ndonjë risi nga ju për vitin 2014?

-Vargje, muzikë, kinematografi, studime dhe familja. Këto jane ndodhitë për vitin 2014. Me ndihmën e Zotit, sigurisht.

Jetoni që një kohë në Suedi, ku për veq vendeve tjera keni edhe këtu shumë adhurues, cfar do të ishte një mesazh për gjithë të rinjtë shqiptarë?

-Shqiptarët e Suedisë më kanë bërë dhuraten më të bukur në jetën time. Ma kanë vërtetuar që ”është privilegj të jesh shqiptar”. Ndjehem shumë i privilegjuar që jam shqiptar në Suedi. Unë kam kombësinë shqiptare nga lindja ime dhe kam edhe nacionalitetin suedez duke qenë se jetoj këtu prej shumë vitesh.

Mesazhi im për rininë Shqiptare në Suedi është ky, le të aktivizohemi në arte, në sporte, në biznes dhe në politikë. Le të punojmë. Le të fitojmë. Le të shperblehemi për punën tonë. Le të shkëlqejmë.

Shpresoj se kemi zhvilluar një bised interesante me ju për adhuruesit, lexuesit shqiptarë ku do që janë. Kemi cka të flasim me ju shumë, por kësaj radhe mjafton besoj. Faleminderit shumë për kohën që ndat për këte intervistë, për revisten ``Dituria`, duke ju uruar shëndet dhe shumë suksese në jetën tuaj, private e profesionale!

-Faleminderit Bahtir për intervistën. Përshëndes stafin dhe lexuesit e revistes `` Dituria ``,dhe fansat e mi në Suedi dhe në mbarë botën.

 

Murat Gecaj: Bisedë me shkrimtaren, poeten e publicisten Rozi Theohari, Boston-Amerikë

“SYNIMI YNË ËSHTË RUAJTJA DHE FORCIMI I IDENTITETIT TONË KOMBËTAR”

(Bisedë me shkrimtaren, poeten e publicisten Rozi Theohari, Boston-Amerikë)

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë


R.Theohari

-Më fal, kolege e mike Rozi, se është bërë diçka e natyrshme, që bisedën po e nisim me një pyetje, pothuajse, “standarde”. Pra, dëshirojmë të na tregosh diçka, sigurisht shkurt, për jetën tënde…

-Nuk ka gjë…Së pari, të falënderoj përzemërsisht, prof. Murati, që po shkëmbejmë bashkë mendime dhe më jepet rasti të flas për jetën time!

U linda në prill të vitit 1939, në Dardhë të rrethit Korçë, një fshat me vlera të gjithanshme: natyrore, atdhetare, morale e njerëzore. Ashtu siç dihet, është pjesë e bukur e Atdheut tonë, me tradita të njohura kulturore, qytetërimi e fisnikërie, të lidhura brez pas brezi edhe me plagën e dhimbshme të kurbetit, si pjesë e pandarë e jetës së dardharëve. Hodha hapat e parë në tokën e robëruar nga fashistët italianë; u mëkëmba e u rrita nën kujdesin dhe dashurinë e nënës e të gjyshes, sepse babai e gjyshi kishin emigruar në Amerikë, së toku me burrat e djemtë e fshatit.

Si të thuash, ne ishim “fëmijët e luftës”…Duke u rritur, belbëzuam fjalët e para, nën frikën e vazhdueshme të plumbave, bombardimeve dhe kambanave e sirenave të alarmit, me pikëpyetjen e madhe mbi kokë: “Vallë, a do të na gjejë gjallë e nesërmja?” Megjithatë, ne mbijetuam…U rritëm e u edukuam nga nënat e gjyshet, nga përrallat që na tregonin e nga këngët popullore dardhare, që na këndonin. Njëra nga ato i kushtohej plagës së dhimbshme të kurbetit: “Ameriqi, o moj e shkretë, Ameriqi,/të raftë zjarri e të bëftë hi!...”. Bashkë me ceremonitë festive tradicionale, ajo kohë la vragë të thella në kujtesën dhe vetëdijen time. Shkollën fillore e kreva në vendlindje, më 1949. Na mungonin abetaret, fletoret dhe librat e tjerë. Mësuesi na diktonte mësimet.

Më tej, 7-vjeçaren e përfundova në qytetin e Korçës, në vitin 1952. Ai qytet i bukur dhe plot tradita, luajti rol të ndjeshëm për zgjerimin e horizontit tim mendor dhe kulturor. Pamja dhe institucionet e tij, pa i përmendur këtu, ndikuan fuqishëm në shkrimet e mia të mëvonshme. Dy vitet e para të shkollës së mesme i kreva aty, në Gjimnazin “Raqi Qirinxhi”, kurse dy vitet e tjera në Tiranë, në Gjimnazin “Qemal Stafa”, më 1956. Mësuesit tanë të letërsisë, Mark Gurakuqi e prof. Nasho Jorgaqi, na edukuan me dashurinë për librin dhe na nxitën për të shkruar prozat dhe vjershat e para.

Ne, brezin që u rrit pas Luftës së Dytë Botërore, na ndoqi një fat i vështirë, duke provuar jo vetëm varfërinë sfilitëse, por edhe vuajtjen nga presioni psikologjik e fizik i regjimit të kuq. Pa u ndalur gjatë këtu, kam përjetuar kufizime të ndryshme për shkak të “biografisë së keqe”, për babain tim “kapitalist”, pse kishte një restaurant në qytetin amerikan, Detroit.

Prej vitit 1956 e deri 1960m ndoqa e përfundova Fakultetin Ekonomik dhe prej vitit 1972 e deri më 1974, mbarova me korrespondencë degën e gjuhës e letërsisë shqipe, në Universitetin e Tiranës. Më pas, kam shërbyer në institucione të ndryshme të kryeqytetit. Po, për t’u shënuar është koha, kur isha redaktore e revistës “Shëndeti”.

Ngjarje kthese e jetës ishte viti 1994, kur edhe unë emigrova në Amerikë, me bashkëshortin dhe dy fëmijët. Në vitet 1995-2000, kreva studimet në “North Shore Community College”, të Massaçusetts, ku u diplomova në degën “Artet Liberale”.

-Kur dhe si e nise krijimtarinë publicistike e letrare?

-Në qendrat e punës të Tiranës, ku kam shërbyer ndër vite, më ishte ngarkuar detyrë të kujdesesha për “gazetën e murit”, e cila ishte në modën e kohës. Aty vendosja edhe ndonjë vjershë timen humoristike, me karakter shoqëror, si për emancipimin e gruas etj. Një herë, publicisti e shkrimtari i njohur, Vath Koreshi më këshilloi ta dërgoja vjershën time në revistën “Hosteni”. Ashtu veprova dhe bashkëpunimin e vijova më tej. Një vit më vonë, u bëra anëtare e kolegjumit të asaj reviste, së bashku me shkrimtarët e nderuar Petro Marko, Dritëro Agolli, Aleksandër Banushi e të tjerë. Në vitet ’60-të, të shekullit të kaluar, botova vjersha dhe proza të mijat, në gazeta e revista të ndryshme, si “Drita”, “Hosteni”, Shqiptarja e re”, “Fatosi” etj. Më vonë, u pranova anëtare e Lidhjes së Shkrimtarëve e Artistëve dhe atje u njoha më nga afër me Kadarenë, Agollin, Arapin, Koreshin e të tjerë.

-Me sa kam dijeni, ti ke shkruar disa libra…Pra, pa u ndalur posaçërisht në secilin prej tyre, shkurt, çfarë mund t’u tregosh lexuesve, për ata?

-Librat e mi të parë shqip, janë në gjininë e humorit dhe për fëmijët. Në prozë, kam shkruar roman, novela e tregime. Më vonë kam vijuar me libra publicistikë, ndërsa në poezi edhe në gjuhën angleze. Tematika e tyre është e larmishme, pra trajtojnë dukuri të ndryshme të jetës shqiptare. Deri tani, gjithësej, kam shkruar e botuar 14 libra në gjuhën shqipe dhe 5 në gjuhë të huaj. Kujtoj këtu, se libri im i parë ka qenë ai, me titullin “Telashe nga emancipimi”(Tiranë, 1969). Ndër librat me tematikë atdhetare, janë: “Mbi thinja fryn erë”, “Jehona Skënderbegiane”, “Kur çelin magnoliet në Boston” , përmbajtja e të cilëve shtrihet në një hapësirë që mbulon dy kontinente: Europën Juglindore dhe Amerikën e Veriut, me një kohëzgjatje gati shekullore. Aty përshkruaj jetët e mjaft shqiptarëve emigrantë, të vjetër e të rinj, në kontinentin amerikan, me historira të panjohura, por që ia vlen të njihen, pasi ato mbajnë vulën e shqiptarizmit, se dëshmojnë për ndjenjat e tyre atdhetare…

Ndër librat e mi, që sigurisht e kam përzemër, është edhe ai jetëshkrimor, “Më shumë se një jetë” (Tiranë, 2008). Gjashtë libra të mi, ndodhen në Bibliotekën e Kongresit Amerikan, në Uashington, DC. Në librin me poezi, anglisht, “Do leave out my right hand”(Dorën e djathtë ma lini jashtë), flitet për baladën dhe vuajtjet e Rozafës, që muroset dhe lutet, që gjysma e trupit të saj të vazhdojë të kujdeset për të birin e vogël. Kjo poemë e gjatë është vlerësuar dhe diskutuar me studentë të kolegjit, nga disa pedagogë amerikanë. Më tej, libri vazhdon me poezi të tjera, po anglisht, me tematikë jetën dhe përvojën time në SHBA.

-Nuk besoj që krijimtaria jote mbaron me kaq apo jo?

-Po, është e vërtetë. Që në janar 2014, kam gati për botim librin e 19-të, “Potpuri dardhare”. Është një vepër memoralistike, me mbi 600 faqe. Edhe më tej, kam ndërmend të shkruaj në këtë gjini. Kam të gatshëm për botim tre libra poetikë për fëmijë, në anglisht. Gjithashtu, shpresoj të përgatis një libër tjetër me poezi, për të rritur, po anglisht. Por më pëlqen edhe publicistika. Tash 20 vjet në Amerikë, kam botuar mbi 500 artikuj: portrete, reportazhe, intervista, tregime etj., si në organet e shtypit shqiptar, amerikan dhe gjetkë. Ndër shkrimet e mia të rëndësishme janë edhe intervistat me poetin rus Aleksandër Esenin, birin e Sergei Eseninit të famshëm. Arrita t’ia incizoja zërin, gjatë recitimit të një poezie, shkruar nga ai gjysmë shekulli më parë. Intervista me poetin Esenin më ka prekur dhe emocionuar. Këto intervista janë pëlqyer e vlerësuar nga shkrimtarë, intelektualë dhe lexues të tjerë shqiptarë.

-Po për jetën e përditëshme, çfarë dëshiron të na tregosh?

-Pjesëmarrja ime në veprimtaritë kulturore të shtetit të Massaçusettsit, është një përvojë e vyer. Poezitë i botoj çdo muaj në gazetat “Pennon” dhe “Nahant Harbor Revieu”. Jam anëtare e Klubit të shkrimtarëve të Veriut të Bostonit, ku takohem me shkrimtarë e poetë të ndryshëm amerikanë. Më ka lënë mbresa, gjithashtu, takimi me shkrimtaren e njohur amerikane, me origjinë shqiptare, Loretta Çase (Çekani), e cila banon në Uster, pranë Bostonit.

Jetojmë e krijojmë larg vendlindjes, me mallin e pashuar për Shqipërinë. Kënaqësi të veçantë ndiejmë, çdo 28 nëntor, kur e shohim dhe i gezohemi valëvitjes së Flamurit tonë kuqezi, në një shtizë të lartë, në qendër të Bostonit, jo shumë larg varrit të Fan Nolit. Pra, kjo ditë është e shenjtë për ne. Aq më tepër lumturohem, kur vijnë e më marrin në shtëpinë time dy familje shqiptare kosovare, me fëmijët e tyre, veshur me kostume kombëtare.

Në hapësirën e gjeografisë letrare, këtej dhe andej Atlantikut, tashmë, shkrimtarët shqiptaro-amerikanë kanë krijuar përvojën e tyre, për ta pasuruar krijimtarinë letrare me vepra të denja për lexuesin. Synimi ynë është ruajtja dhe forcimi i identitetit tonë kombëtar, për ta ruajtur pasurinë e gjuhës sonë amtare dhe për t’i zhvilluar më tej aftësitë e saj shprehëse.

Le të shpresojmë se, dita-ditës dhe vit pas viti, krahas rritjes së suksesshme të Komunitetit tonë shqiptaro-amerikan, do ta shtojmë e zhvillojmë më tej brezin e talenteve të reja, si në art e në kulturë. Kështu do t’i paraprijmë së ardhmes sonë, qoftë këtu në diasporë, në vendlindje dhe në mbarë trojet etnike.

-Të falënderojmë nga zemra, Rozi, për përgjigjet e tua interesante! Kishim kënaqësi të veçantë, kur u njohëm, shkurtimisht, me jetën dhe krijimtarinë tënde të pasur letrare e publicistike, mbushur me ndjenja të atdhedashurisë së zjarrtë për popullin shqiptar dhe mbarë Kombin tonë të stërlashtë!

Tiranë-Boston, 9 shkurt 2014

 

Nga Ermira Babamusta : Bujar Qamili, ikona e muzikës popullore

Bujar Qamili, ikona e muzikës popullore

Nga Ermira Babamusta

Qyteti i Shkodrës është një qendër mjaft e rëndësishme kulturore dhe muzikore e Shqipërisë, e cila paraqet ndër shekuj lashtësinë e traditave artistike shqiptare, me folkorin muzikor, këngëtarët, valltarët, instrumentet dhe veshjet tradicionale. Artisti i madh Bujar Qamili “Mjeshtri i Madh i Artit” nëpërmjet krijimtarisë së tij artistike ka pasuruar më tej artin shqiptar, në veçanti folklorin muzikor me këngë popullore. Mjeshtri i madh i la gjurmët e tij në potpurinë shkodrane, muzikën e Shqipërisë të mesme, të jugut si dhe të trevave të tjera, duke përcjellur para popullit dhe botës vlerat e bukura të muzikës popullore.

Figura e shquar e muzikës popullore shqiptare, Bujar Qamili ka marrë pjesë si figurë kryesore në festivale folklorike lokale dhe kombëtare. Në vitin 1974 Bujar Qamili për herë të parë u ngrit në skenë para publikut shqiptar në koncertin e fëmijëve në Shkodër. Veprimtarinë e tij e vazhdoi në koncerte rinore në Shkodër dhe festivale të ndryshme. Deri më sot ka kënduar muzikën e bukur popollore shqiptare në vendlindje dhe në shumë vende të botës.

Gjatë karrierës së tij të larmishme Bujar Qamili mbetet për të gjithë shqiptarët ikona më e dashur e muzikës popullore, i cili është vlerësuar me disa çmime si: “Këngëtar i Urdhërit, Naim Frashëri i Artë”, “Mjeshtri i Madh” nga presidenti i Republikës së Shqipërsië, çmim të parë në festivalet me emër si Festivali i Këngës Shkodrane, Maratona e Këngës Popullore Shqiptare, Festivali Mbarëkombëtar i Këngës Popullore Shqiptare në Elbasan, çmimin e publikut në Folk Univers, fitues i Diskut të Artë të Këngës Popullore Shiqptare, etj.

Shqipëria krenohet me veprat e pakrahasueshme dhe interpretimet e përsosura të të madhit Bujar Qamili si pjesë e kulturës dhe identitetit kombëtar shqiptar. Melodia e bukur shkodrane dhe veprimtaria krijuese e Bujar Qamilit do mbeten gjithmonë në kujtesën e qytetarëve shkodran dhe popullit shqiptar. Për Europën dhe botën muzika popullore shqiptare dhe traditat artistike të saj mbeten një pasuri e çmuar etnologjike, që hedh dritë mbi gjurmët e lashtësisë.


Intervistë me Mjeshtrin e Madh të Artit, Bujar Qamili

Bisedoi: Ermira Babamusta

Kënga shkodrane është një mjeshtëri popullore që pasqyron qytetërimin, traditat dhe artin e popullit shkodran. Cilat kanë qenë disa nga zhvillimet më të rëndësishme që kanë pasuruar folklorin muzikor?

Bujar Qamili: Kënga popullore shkodrane është një thesar tepër i çmuar jo vetem për Shkodrën po për gjithë Shqipërinë. Është më se e vërtetë që populli shkodran bashkëjeton me kangën. Fëmija i porsalindur nuk qan por këndon.

Faktikisht ka kohë që në qytetin e Shkodrës nuk bahet asnjë festival ose koncert me kangë popullore shkodrane dhe për këtë kan faj institucionet në Shkodër që nuk i bjen në mend a ka kun kangë popullore.

Si mendoni se ka ndryshuar muzika shkodrane ndër vite?

Bujar Qamili: Megjithatë është populli ai që nuk e harron këtë perlë. Po me tranzicion që kemi kalu edhe mund të ketë mbet pak mbrapa por jemi ne këngëtarët popullor që kemi dal nga një brez shum i dashur i kësaj kënge si Bik Ndoja, Shyqyri Alushi, Naile Hoxha, Xhevdet Hafizi, Ibrahim Tukici, etj etj që i kemi qëndru besnik kësaj kënge dhe amanetin e të parëve tanë do qojmë deri sa të kemi frymë dhe za.

Keni në zemër potpuri shkodrane, këngë të Muzikës së Mesme dhe të Kosovës. Si mund ta përshkruani traditën artistike shqiptare?

Bujar Qamili: Ajo që më bën të ndjehem shumë mirë dhe rehat ështe kënga e bukur shkodrane po duke pas parasysh se Zoti më ka dhanë dhuratë zërin. Unë kam kënduar edhe trevave të ndryshme si Shqipëria e Mesme dhe ato të Kosovës pa lënë jashtë repertorit tim edhe këngën e jugut.

Kohët e fundit kam pas bashkëpunim me këngëtarë kosovar tepër të suksesshëm si Shkelzen Jetishi me një duet ku tek Zhurma Shov fituam qmimin e parë. E vaqanta e kësaj kënge ishte se tre ponentetë të kangës ishin shkodran, si autori i tekstit Ramazan Qeka, kompozitori Zaim Merkulaj dhe orkestruesi Rolan Guli.

Kena një traditë të shkëlqyer ku ansablet tona e kanë treguar vedin para botës se ne jemi dikushi.

Muzika ka qenë pjesë e pandarë e jetës tuaj. Që nga prezantimi i parë në skenë në vitin 1974, në koncerte rinore si dhe në festivalet e mirënjohura në Shkodër, Elbasan etj, keni shfaqur talentin në muzikën popullore. Cili interpretim ose festival ju ka lënë më shumë mbresa në Shqipëri?

Bujar Qamili: Po është e vertetë që muzika është pjesë e jetës time. Unë jam rritur me të dhe sidomos me kangën e bukur shkodrane. Po që nga ky vit ku unë kam hypur në skenë për herë të parë dhe kam vazhduar dri në këto momente kam mar pjesë shumë në koncerte rinore dhe festivale ku në Elbasan jam fitues i këngës populklore mbarë kombëtare, fitues i maratonës së kangës popullore, fitues i shumë qmimeve të organizuara nga RTSH, fitues i Folk Univers, i dekuruar nga Presidenti i Republikes me urdhërin Naim Frasheri i arteë dhe Mjeshter i Madh si dhe mirnjohja e qytetit të Shkodrës.

Mbresat më të forta i kam pas kur kam konkuruar gjithmonë për kangën popullore dhe gjithmonë në festivale. Koncerti që më ka lënë përshtypje ishte ky i fundit në prill 2013 recital në Pallatin e Kongreseve me 2500 spektator. Jashtë vendit ku kam shku si në Sh.B.A., në Nju Jork Nju Xhersi, Detroit, Cikago, Filadelfia, Boston, Las Vegas, Florida, Ohio, Dallas si dhe në Australi në Melborn Sidnej, Adelajde, Brizban, Pertha, Kambera si dhe në Angli, Itali, Gjermani, Luksemburg, Belgjikë, Francë, Danimarkë, Kroaci, si dhe në Ulqin, Maqedoni dhe në të gjithë Kosovën jam pritur si një këngëtar me vlera shqiptare.

Më të preferuarat janë të gjithë sidomos ato shkodrane por ka fillim dhe nuk ka fund.

Cili është projekti juaj i fundit që po merreni aktualisht?

Bujar Qamili: Po pregaditem për një recital në Shkodër ku do të dominojë kanga e bukur shkodrane ku do të kem të ftuar edhe miqtë e mi këngëtar nga Kosova.

Me cilin produksion po bashkëpunoni?

Bujar Qamili: Me të gjitha produksionet kam bashkëpunim të mirë qofshi ata të Shqipërisë ose të Kosovës, të cilet i falenderoj për kujdesin që tregojnë për mu.

Cilat kanë qenë aktivitet tuaja kryesore të muzikës për 2013?

Bujar Qamili: Aktiviteti më i rëndësishën i imi ka qenë në vitin 2013 ku në Pallatin e Kongreseve unë së bashku me të ftuarit e mi si nga Shkodra, Tirana, Kosova e Vlora, një trup që përbëhej prej 38 vetesh ishin të pranishën në koncert. Koncerti zgjati më shumë se 3 orë. Ishte me të vërtetë një spektakël madhështor.

Ku do e kaloni festën e pavarësisë të Kosovës? Mesazhi juaj me këtë rast?

Bujar Qamili: Në radhë të parë unë i uroj të gjithë shqiptarëve ku do që janë që festën e pavarsisë të Kosoves të gjithë së bashku ta festojm si një ditë e shumë pritur nga të gjithë siq thuhet dhe te kënga ‘xhamadani vija vija asht Kosova dhe është Shqipëria’. Besoj se në këtë festë do jem i pranishëm në Kosoë.

Më lejo që me këtë rast edhe ty Ermira të uroj t’ja kalosh sa më mirë.

 

TË QENIT NË MËRGIM TË OFRON NJË ARMË TË FORTË, SEPSE ATËHERE VENDIN KU U LINDE E VAJTON DHE GJYKON MË OBJEKTIVISHT


Sokol DEMAKU

TË QENIT NË MËRGIM TË OFRON NJË ARMË TË FORTË, SEPSE ATËHERE VENDIN KU U LINDE E VAJTON DHE GJYKON MË OBJEKTIVISHT

-thotë peoti dhe mërgimtari elbasanas me qendirm në Holandë Rezart Paluqi

Tematika ime është njeriu i ndodhur përballë pesë pushteteve: natyrës, vdekjes, politikës, fesë dhe dashurisë.

Duhet frenuar urgjentisht nacionalizmi artificial skënderbean. Fillohet me atdhedashurinë përpara. Mbasi të kemi bërë shtet atëherë mund të merremi me nacionalizëm. Shqipëria do dalë nga balta tridhjetëshekullore vetëm nëse të keqen e kërkon tek trupi i saj, ose vetëreflektim siç quhet ndryshe dhe jo siç bëri diktatori, duke e kërkuar atë gjithmonë jasht zemrës shqiptare. Evropa duhet konsideruar jo si një çek i bardhë, por një gozhdë ku është varur pasqyra shqiptare, (e cila për momentin edhe thyer copë e çikë) të cilët duke e parë veten e tyre lakuriq në të, do të zbulojnë dhe rifitojnë vetëbesimin e humbur. Trupi dhe dheu flori, dheu pjellor, detërat tanë që na pollën janë të evropianizuar.


Një prezantim të shkurtër.

Kam lindur në Elbasan ku edhe kam jetuar deri në moshën gjashtëmbëdhjetë vjeçare. Im atë ka punuar në një fabrikë elbasanase, nëna, elektriçiste në kombinatin metalurgjik. Kam një motër dhe një vëlla.

I lindur në qytetin Elbasanit, ku edhe kaluat rinin tuaj, çfarë mundë të na thoni për atë kohë për vendlindjen tuaj?

Rinia ime është karakterizuar nga një varfëri tipike të asaj kohe, e ngjyrosur me nostalgjinë dhe trishtimin e saj. Prindërit punonin me tre turne në fabrika, dhe çelësin e shtëpisë e mbaja në qafë. Argëtimet ishin të kufizuara. Shkoja ose të peshkoja në lumin e Shkumbinit, ose ndiqja ndonjë ndeshje futbolli dhe dy herë në muaj prindërit më dërgonin në këndin e vetëm të lojërave në atë kohë. Pjesën tjetër të kohës e kaloja në ullishtat e bukura të Elbasanit, ose duke lypur ndonjë karamele ose çumçakëz shoferëve daneze që importonin domate nga Elbasani.

Shkollimin fillore dh të mesëm keni bërë në qytetin tuaj të lindjes mund të na thuash më shumë për jetën tuaj në rini?

Sa i përket shkollës fillore, të vetmet kujtime që më kanë mbetur, janë betimi që bënim çdo mëngjes në oborrin e shkollës ndaj Partisë dhe xhaxhit Enver; rreptësia e mësuesit të vizatimit, i cili më tërhiqte veshët ngaqë sipas tij nuk kisha fare shije për të kombinuar ngjyrat si edhe dorën e rëndë të dentistes së shkollës. Shkollën e mesme m’u desh ta braktis për shkak të rrëzimit të diktaturës hoxhiste. Si i tërë brezi im, edhe mua më fshikulloi si i marrë me vete, tufani i emigracionit.

Ndërsa në lagje, mbaj mend shtëllungat e tymit të metalurgjisë, të cilat shpesh davaritenin aq ulët, saqë në panik kujtoja se kishin marrë flakë mbeturinat ose perdet e fqinjve të katit të parë.

Marëdhënia ime me bashkëmoshatarët ka qenë xhunglore. Bashkëmoshatari i katit të parë, ishte kapoja e lagjes, sepse në kampionatin e mundjes, boksit mashkullor, ai rradhitej i pari. Ndërsa unë u rendita i parafundit. Arrita të hedh tuç vetëm fqinjin të katit të dytë. Para tij sillesha si gangster, ndërsa përpara të tjerëve sillesha si një pulë e lagur. Më ofendonin ose shuplakonin kur të donin, ngaqë unë nuk reagoja ndaj agresivitetit të tyre. Dhuna dhe konfliktet trupore më dukeshin të panevojshme.

Emigrant në Greqi, kujtimet e juaja nga kjo kohë e rinisë suaj në punë me brezin e ri, një paralele mes punës si i ri në vendlindje dhe asaj në mërgim?

Kanë qenë vite të ngatërrueshme. Emigrova me një eufori erotike, pak a shumë indiane, kur evropianët i dhuruan atyre copa pasqyre. Por shkëlqimi i emigracionit në Greqi u zbeh shumë shpejt, sepse atëherë sic e dimë të gjithë emigracioni zyrtar ndalohej. Kufijtë grekë i kam kapërcyer shtatë herë duke udhëtuar çdo herë shtatë ditë, pra rreth pesëdhjetë ditë në këmbë për pak liri perëndimore. Megjithatë, edhe ky emigracion primitiv, pati bukurinë e tij. Duke qenë se unë kisha statusin e skllavit, grekët reflektuan shpesh dashuri prindërore, duke na ushqyer, gatuar në një tenxhere, prej ku hanin edhe fëmijtë e tyre. Sa më i madh ishte presioni policor grek, dhuna që ata ushtronin gjatë arrestimit në lagjet e fshatit, aq më shumë ata na mëshironin dhe afroheshin me ne. Kësaj epoke barbare i erdhi fundi në vitin 1997 kur edhe u legalizuam.

Ka qenë shumë e vështirë të kombinoja emigracionin klandestin me vendlindjen.

Mallëngjimi që kisha për Shqipërinë, shuhej fill mbas një jave që isha kthyer në Elbasan, sepse atëherë zgjohej ankthi: si do i kapërcej përsëri malet greke? A do më zënë ushtarët grekë apo jo? A do më hajë ujku, apo vrasë a grabisë ndonjë bandë shqiptare në malet greke apo jo? Dhe nëse arrij në fushën e punës, a do më arrestojë policia në bodrumet greke ku flinim apo jo? Këto kujtime i kam hedhur në romanin tim të parë, autobiografik, titulluar: “Deti pa dallgë”

Pas Greqise emigrim i serishëm por kësaj radhe në Holandë, cfare ju shtyri në këtë?

Mbas vitit 1997, emigrova nga Maqedonia greke në ishullin grek të Mitilinit.

Atje zbulova një Greqi krejt tjetër, ca grekë naivë, shpirtmirë, por edhe të evropianizuar më shumë se sa athinasit, për shkak të kontakteve të tyre me turistët nga çdo anë e botës. Atje, u njohta me shumë holandezë, gjatë punësimit tim në një restaurant grek. Më bëri përshtypje të thellë thjeshtësia dhe inteligjenca e tyre e lartë. Thashë: do jetë kënaqësi të jetoj midis këtij populli. Dhe intuita ime nuk gaboi as edhe një grimë. Mund të them, se nëse dje holandezët kanë qenë kolonizatorët më të egër evropianë, sot janë sipas mendimit tim populli më demokratik në të gjithë botën.

Qysh kur keni filluar të merreni me shkrime, cilat janë shkrimet e juaja te para dhe ku i keni publikua në atë kohë ato?

Poezinë e parë e kam shkruar disi vonë, në vitin e tymtë, 1997, atëherë kur Shqipëria vlente më pak se një Arkë me pará. Prej andej erdhi edhe frymëzimi. Po në atë kohë kam botuar rregullisht në gazetën lokale të Elbasanit. Kam qenë edhe korrespondenti i saj nga Greqia, ku mblidhja informacaione rreth proçesit të legalizimeve të lejeve të qëndrimit të shqiptarëve në Greqi. Disa prej poezive të mia të para, që i kam për zemër janë botuar në gazetat lokale të Mitilinit, ndërsa njëra është botuar në një ndër revistat më të njohura të asaj kohe, titulluar: Max.

Krijimtaria juaj i përket një periudhe të gjatë kohore. Cila është tema dhe motivi ne veprat e juaja?

Tematika ime është njeriu i ndodhur përballë pesë pushteteve: natyrës, vdekjes, politikës, fesë dhe dashurisë. Në çdo roman unë përpiqem që njeriu dhe pesë pushtetet e lartpërmendur të kalojnë relativisht paqësisht nëpërmjet të njëjte ure. Por edhe kur njeriu shpërthen në një konflikt me pesë pushtetet e përjetshme, atëherë përpiqem që ta sinjalizoj njeriun për rreziqet që i kanosen, duke krijuar personazhe që e japin shembullin e mirë se si ai mund të dalë nga ai konflikt me sa më pak plagë? Popujt unë i ëndërroj jo si qindra pemë që ndodhen larg njëra-tjetrës, por qindra gjethe të të njëjtës pemë. Ata, pra përpiqem t’i afroj sa më shumë nëpërmjet letërsisë, e cila për mua është një pemë e vetme universale.

Nga e merrni frymëzimin, çfarë është tema apo subjekti në veprat e juaja?

Frymëzimi im buron prej teatrit tragjik të jetës. E keqja gjuan vazhdimisht penallti, dhe e bukura e plagosur rëndë përpiqet të presë topin, që shpesh janë kokat e njerëzve të vrarë, ose shpirtërat e gjakosur të njerëzve. Duke qenë i vetëdijshëm për këtë ndeshje të pabarabartë, përpiqem të inkurajoj të bukurën, dritën e lirisë ta luftojë tëkeqen me vepra letrare, ku rolet ndryshojnë: e bukura gjuan më shumë penallti... Jam shkrimtar me prejardhje ballkanike, dhe dua që Ballkani të marrë përfundimisht lamtumirë nga dramat tragjike të grekëve të lashtë. Fatkeqësisht letërsia e sotme shqiptare e më gjërë, po i riprodhon ato me forcë, dhe kjo është fatale për fatin e dritës dhe lirisë njerëzore.

Evropa skandinave e arriti në një shkallë të lartë të arratiset nga rrethi vicioz i dramacitetit Eskilian. Shpresoj që t’u jap dorën ballkanasve për të dalë nga gropa e zezë, të cilën helenët e lashtë e letrarizuan tragjikisht e pafundësisht.

Tjetër burim frymëzimi është lufta ndaj monotonisë që mbizotëron kryesisht në vendet me mirëqënie të lartë, si në Holandë. Një poezi materialisht kushton pak bojë dhe një copë letër dhe një dialog disa-minutësh çdo ditë me vetveten ose natyrën përreth. Po kështu edhe lumturia e vërtetë: pak bukë, një copë djathë, një të puthur të sinqertë, dy palë çorape dhe një kuvertë për t’u mbuluar. Nëpërmjet shembujsh të tillë mund të smpraset monotonia njerëzore, e cila shpesh është më e dhimbshme se sa varfëria.

Ju keni botuar në shqip, çka ka botuar deri më tani Rezarti?

Në shqip kam botuar dy romane: “Deti pa dallgë “ dhe “Dallendyshet pa fole”. Në sirtar fle këtu e tre muaj romani im i tretë. Kam shkruar edhe mbi njëqind poezi në shqip. Sapo kam filluar romanin e katërt në shqip, të cilin do ja kushtoj genocidit çam.

Kur kemi te bëjmë me mërgimin, ju lutem një krahasim mes atij grek dhe holandez?

Grekët i konsiderojnë thellë në shpirt emigrantët is barbarë, ndërsa holandezët nuk i shohin vetëm si nevojë krahu pune por edhe pasurim i kulturës së tyre , sepse ata duan të mësojnë shumë prej kulturave të huaja. Grekët i shohin emigrantët si kërcënim të drejtpërdrejtë, nuk është e rastit që edhe fjala ksenofobi është greke. Holandezët dhe në përgjithësi ish vendet koloniale, kanë përfituar përvojë të madhe me popujt e huaj, ndërsa grekët kanë mbetur ende në guackën e tyre shekullore raciste, të cilën epoka bizantine e përforëcoi edhe më shumë.

Nëse punon fort, paguan taksat rregullisht dhe nuk merresh me krime, holandezi t’i hap të gjitha dyert. Ndërsa grekun e bën mik vetëm nëse çpersonalizohesh: hedh poshtë rrënjët e tuaja: fenë, emrin, gjuhën, kulturën. Nuk është e rastit që edhe kryetari i bashkisë së Rotterdamit është me prejardhje Marokene. Imagjinoni, sikur kryetari i bashkisë se Selanikut të ishte shqiptar?

Ju keni botuar edhe në Greqi, me cilat të përditshme keni bashkëpunuar?

Siç e thashë edhe më sipër, meqë mbas vitit 1997 emigrova ne Mitilini, shkrova rreth dyzet poezi në greqisht, disa prej tyre u botuan në disa revista greke dhe gazetat lokale. Më vonë, shkrova disa ese që trajtonin hallkat dhe problemet e bashkëjetesës shumëkulturore, të cilat u botuan në gazetën lokale, Dimokratis. Kam qenë bashkëpunëtor i kësaj gazete për disa vite, madje kryeredaktorin e gazetës, Jorgos Skufos, e kam pasur edhe mik të mirë. Ne besonim se grekët duhet të bënin një dallim midis emigrantëve nikoqirë dhe progresivë, dhe pakicës së emigrantëve kriminelë. Shpesh herë ai i bëri thirrje në gazetën e tij grekëve të distancohenin nga rracizmi gjithëpërfshirës.

Keni botua në greqisht apo në shqip?

Rreth botimeve të mia në greqisht dhe shqip fola më sipër. Dua të shtoj se qysh kur shkela këmbën në Holandë në vitin 2005, përvetësova në kohë rekord gjuhën holandeze, dhe fillova të shkruaj qysh atëherë poezi drejtpërdrejt në holandisht. Në vitin 2006 botova ciklin e parë me poezi në holandisht “Hoe smaken de tranen van jouw medemens”? (shqip: i ke pirë ndonjëherë lotët e fqinjit tënd?) Jam këtu e tetë vjet anëtar i klubit poetik të qytetit ku jetoj(i vetmi me prejardhje të huaj nga 14 anëtarët e tij) Marr pjesë rregullisht në aktivitetet poetike që organizon qyteti por edhe më gjërë. Kam dhënë disa intervista për gazeta të ndryshme regjionale. Një ndër poezitë e mia është përfshirë në antologjinë poetike holandeze me temë: poezitë më të bukura të të gjitha kohërave rreth “Motit”!

Sa jeni ju i kënaqur me punën në shkolla në mërgim kur kemi të bëjmë me lëndën e Gjuhës shqipe, sa është ky mësim sot efektiv tek fëmijët mërgimtar?

Mesa di unë, zemra e komunitetit shqiptar në Holandë rreh në Roterdam dhe Deventer. Kam dëgjuar se atje shkollat holandeze disponojnë lëndën e shqipes në programet e tyre. Di gjithashtu se egziston një mësues i shqipes po në Rotterdam. Shkurt, shqiptarët nga Kosova, i japin më shumë rëndësi mësimdhënies së shqipes tek brezat e rinj, të tjerët shumë më pak, ose fare dhe kjo lë shumë për të dëshiruar. Prindërit e tyre prezantohen në publik më mirë në anglisht se sa në shqip.

Cfarë mundë të na thoni rreth integrimit të shqiptarëve këtu në mërgim?

Emigrantet shqiptarë këtu shkëlqejnë edhë në drejtimin e keq dhe atë të mirë. Në Holandë egzistojnë ose super-kriminelë shqiptarë ose shqiptarë me arsim të lartë, të diplomuar në Universitetet e njohura holandeze. Egziston edhe një grup i vogël që përbën nivelin e mesëm ose te ulet profesional. Fatkeqesisht, shqiptarët kriminelë janë ambasadorë shumë të fuqishëm për Shqipërinë tonë të vogël. Shqiptarët e tjerë, që mbartin bagazhe të fuqishme artistike ose profesionale, janë të përçarë. Edhe kur shkëlqejnë, xixëllojnë si ca xixëllonja egoiste, te vetme, çka e bën të pamundur të shkrijnë errësirën që krijojnë gjestet e kampit kriminel shqiptar.

Një shkrimtar, një publicist, të jetë pothuajse për gjithçka i informuar. Kjo ka të bëjë kryesisht me natyrën e personit. Thjesht doja një përgjigje te shkurtër si është Rezarti nga natyra?

Rezarti nga natyra është shumë kurioz të mësojë, zhbirojë arsyet e sjelljeve negative dhe pozitive të njerëzve. Rezarti është impulsiv, sarkastik, i drejtpërdrejtë, vuan nga alergjia ndaj gënjeshtarëve, puthadorësve, dhe është i cinik ndaj shkrimtarëve që tradhtojnë fjalën ose të vërtetën lakuriqe, për interesat e tyre personale. Shpesh është i padurueshëm dhe kërkon gjithnjë e më shumë nga vetvetja. Ai nuk vrapon mbrapa turmes por edhe nuk e humbet ate nga syte. Sillet dhe jeton aq thjeshtë, saqë shpesh ata qe e njohin për herë të parë thonë: ky, shkrimtar?

Ju jeni shkrimtar, si e ndieni veten si shkrimtar në mërgim?

Të qenit në mërgim të ofron një armë të fortë, sepse atëherë vendin ku u linde e vrojton dhe gjykon më objektivisht. Holanda më kulturën e saj të thellë demokratike dhe respektimin esktrem të kulturave të ndryshme më bën të ndjehem më universal, dhe besoj edhe më fort se bashkëjetesa e kulturave të ndryshme është e mundshme nëse ne i respektojmë ato mjaftueshëm. Të jetuarit në mërgim sjell në vetvete për mua edhe një vuajtje të tmerrshme, kur shoh shqiptarët ose popuj të ngjashëm me të, të kërcejnë në baltë si ca bretkosa të dehura, por në fund të fundit të mallkojnë moçalin, ndërkohë që ata moçalin e kanë krijuar vetë. Dhe unë, ose çdo shkrimtar në emigracion dëshiron ta ndihmojë popullin e tij, por nuk mundet: atëherë është njëlloj sikur të të lidhin në trungun e një peme dhe keqtrajtojnë fëminë m’u para syve të tuaj. Një pafuqi e skëterrtë është kjo...

Kohëvë të fundit keni në dorë romanin tuaj më të ri për çfarë bëhet fjalë në te?

Për këtë fola edhe më sipër. Romani i tretë që fle tre muaj në sirtar i kushtohet hapjes së dosjeve të diktaturës, ndërsa i katërti që kam në duar, i kushtohet genocidit çam.

Nëse do te kishe mundësinë te jepje ndihmësen tende në realitetin që jetojmë ne shqiptaret pa marrë parasysh se ku, ku mendon konkretisht që duhet ndryshuar diçka ne për të mirë?

Duhet frenuar urgjentisht nacionalizmi artificial skënderbean. Fillohet me atdhedashurinë përpara. Mbasi të kemi bërë shtet atëherë mund të merremi me nacionalizëm. Shqipëria do dalë nga balta tridhjetëshekullore vetëm nëse të keqen e kërkon tek trupi i saj, ose vetëreflektim siç quhet ndryshe dhe jo siç bëri diktatori, duke e kërkuar atë gjithmonë jasht zemrës shqiptare. Evropa duhet konsideruar jo si një çek i bardhë, por një gozhdë ku është varur pasqyra shqiptare, (e cila për momentin edhe thyer copë e çikë) të cilët duke e parë veten e tyre lakuriq në të, do të zbulojnë dhe rifitojnë vetëbesimin e humbur. Trupi dhe dheu flori, dheu pjellor, detërat tanë që na pollën janë të evropianizuar. Na mbetet për të evropianizuar vetëm mendjen. Duhet gjithashtu kultivuar humanizmi. Evropa e sotme karakterizohet për natyrën e saj sociale, prandaj nëse duam të bëhemi evropianë duhet të mendojmë për shtresat e pafuqishme, duke i ofruar secilit një portofol elegant.

Çka mendoni mbi gjendjen politike shqiptare në përgjithësi, parë në prizmin Shqipëri-Kosovë dhe trojet tjera shqiptare?

Politika shqiptare vuan nga dy sëmundje, ose thënë ndryshe: është një bishë grabitqare që vuan nga kanceri hoxhist. Duhet filluar më hapjen e dosjeve së diktaturës dhe pastaj terapinë anti-hajdute. Ndërsa ajo kosovare vuan vetëm nga një sëmundje: pirateria shqiptare tridhjetëshekullore.

Sa i përket Kosovës dhe Shqipërisë, është fat i madh që Kosova u çlirua nga zgjedha sllave. Por udhëheqësit kosovarë duhen të përkujdesen për mirëqënien e kosovarëve, dhe të mos e detyrojnë atë të pyesë vetveten çdo mëngjes fatalisht: a ishim më mirë nën rregjimin millosheviçian apo sot nën rregjimin shqiptar?

Momentalisht jam kundra bashkimit të Kosovës me Shqipërinë. Është sikur dy doktorë të panvarur, të vendosin që operacionet në të ardhmen t’i bëjnë së bashku, ndërkohë që ata, pra doktorët, u vjedhin serumin pacientëve të tyre. Doktorët duhet të bëjnë një terapi ndaj grabitjes së serumit, dhe më pas të bashkohen për të operuar sëbashku. Përndryshe turpi i dështimit do të ishte më i madh, nëse dy doktorë nuk janë në gjendje të operojnë me sukses një pacient.

Përveç artit te të shkruarit, publicistikes, si e kalon kohën e lirë Rezarti?

Më pëlqen të shëtis nëpër parqe, ngas biçikletën, lexoj vetëm titujt e gazetave, ndjek dokumentarë historikë, t’i qëndroj bashkëshortes dhe fëmijve sa më pranë, qesh dhe qaj me oji me marrëzinë shqiptare dhe popujve të krahasueshëm me të.

Çka ju benë të lumtur dhe çka ju mundon më së shumti në jetë?

Në jetë më lumturon kur njerëzit buzëqeshin më shumë, aq më tepër kur atyre ua dhuroj unë buzëqeshjen nëpërmjet letërsisë ose ndihmës time materiale. Ajo që më mundon më shumë është gropa e zezë ku njerëzimi ka rënë me dhjetëra herë dhe mund të bjerë edhe në të ardhmen. Në rastin më të keq, shpresoj që ta vesh gropën me një batanije, dyshek letrar, me qëllim që njerëzimi të thyejë sa më pak gjymtyrë të trupit. Unë shkruaj sepse kjo botë nuk është shfarosur ende. Për aq sa kohë ajo nuk do të jetë shfarosur unë dotë shkruaj, duke shpresuar që datën fatale të shfarosjes të tij, ta shtyj sadopak, disa ditë, muaj, vite apo shekuj...

Ju faleminderit për këtë intervistë, ua shpërblefsha me letërsi dhe humanizëm!

Rezart Palluqi

Amsterdam, 31 janar, 2014

 


Faqe 3 nga 16

Tidningen-Gazeta

Vem är Online?

Kemi 49 vizitorë n'linjë

Besökare

Shikimet e përmbajtjes : 1295482
SocialTwist Tell-a-Friend

Newsflash

Intervistë me mikun e shqiptarëve dhe njohësin e mirë të gjuhës, historisë dhe kulturës shqiptare Ullmar Qvick

Bota demokratike duhet të kujdeset më shumë për Kosovën, kosovarët e bashkuar të kujdesen për të mirën e kombit!

Gjuha shqipe më intereson për shumë arsye, nuk mund të mohoj se ndiej krenari se e zotëroj – në disa aspekte – më mirë se shumë nga shqiptarët vetë. Nga ana tjetër kur shqiptarët flasin shpejt midis tyre – sidomos në dialektet e Kosovës – duhet të pranoj se shpeshherë ”mbetem me gisht në gojë”!Shqipërinë e vizitova për herë të parë në vitin 1970, pastaj në 1978, 1979, 2004 dhe 2005. Në Kosovë përveç seminarit të vitit 1977 mora pjesë edhe në seminarin e vitit 2004.Bukuria e natyrës, mikpritja e njerëzve, këto janë përshtypjet më të forta nga atje.Me shqiptarët, përveç simpatisë sime për këtë popull zemërgjerë, më lidh fakti se e kam gruan shqiptare dhe të afërmit shqiptarë të cilët kanë rëndësi të madhe dhe pozitive për mua.

Lexo ma...