Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home Intervjuer-Intervista
Intervista

E.B:Intervistë me fotografin e talentuar Ilir Rizaj

Bukuria arkitektonike nën kamerën e fotografit Ilir Rizaj

Nga: E.B.

Ilir Rizaj është një mjeshtër i fotografisë, i cili me krijimtarinë e tij promovon bukuritë arkitektonike. Fotografitë artistike të tij ilustrojnë objekte me rëndësi historike, etnografike, gjeografike dhe arkitekturale. Kulturën profesionale dhe artistike Ilir Rizaj e kultivoi duke fotografuar kullat klasike të Pejës, mrekullitë arkitektonitke të New Yorkut, pallatet madhështore të Stambollit dhe perla të tjera botërore.


Ilir Rizaj ka lindur në vitin 1960 në Pejë, ku kaloi fëmijërinë deri sa familja e tij u shpërngul në Prishtinë. Ka studiuar Fakultetin Juridik, dhe pak kohe mbas diplomimit shkon në vizitë në New York, ku vendoset përherëshëm. Atje njoftohet me fotografin e njohur Fadil Berishën, dhe fillon bashkëpunimin me të. Me nxitje nga Fadili, Ilir Rizaj i kthehet fotografisë në mënyrë profesionale. Tani meret kryesisht me fotografi arkitektonike dhe fotografi portretësh të aktorëve dhe muzikantëve. (www.ilirrizaj.com).

Iliri është anëtar i përherëshëm i AIAP (The Association of Independent Architectural Photographers) Shoqata e Fotografëve të Pavarur Arkitektonik të Amerikës. AIAP ka në rrjetin e saj fotografët arkitektural më respektuar dhe talentuar të fushës. Fotografitë e tij të suksesshme janë publikuar në revistën GoStyle në Izrael si dhe në House Magazine të New York-ut.

Pasioni i Ilir Rizaj për fotografi reflektohet nga veprat e tij mahnitëse duke i dhënë një jetë dhe histori interesante objekteve që ai fotografon. Planet e tij të ardhmes përfshijnë restaurimin e objekteve tradicionale me vlerë kulturore dhe historike në Kosovë me ndihmën e fondacionit amerikan Aventurat në Prezervim (Advetures in Preservation) me drejtoreshë Judith Broeker. Ka dëshirë te realizojë një projekt të ri në Shqipëri, për të fotografuar Kullën e Sendulit në Gjirokastër, restauruar nga Aventurat në Prezervim. Gjithashtu ka në plan të bashkëpunojë me arkitektin e talentuar Përparim Rama, për të fotografuar projektet e tij, dhe së bashku kanë dëshirë të botojnë një libër që ilustron historinë e arkitekturës në Kosovë.

Intervistë me fotografin e talentuar Ilir Rizaj

Kur e zbuluat fotografinë së pari?

Ilir Rizaj: Isha pesëmbëdhjetë vjeçar kur u bëra fotograf “zyrtar” i familjes sime mbasi unë tregova më së shumëti interes të luaj me kamerën e re. Mora një kurs të fotografisë në Prishtine dhe fillova të fotografoj shokët, shoqet dhe natyrën përreth Prishtinës. Dhomën e errët e krijova në bodrum të shtëpisë, krijimi i fotografisë ishte nje proces magjepës për mua. Një vizitë në Stamboll ndikoj shumë që kamerën time ta drejtoj në objekte arkitektonike, ishin këto ndërtimet madhështore si Topkapi dhe Dolmabahçe Sarayi, Xhamija e Kaltërt e të tjera.


Vitet fëmijnore i keni kaluar në Pejë dhe në Prishtinë. Si ju kanë influencuar këto dy qytete në artin tuaj të fotografisë ?

Ilir Rizaj: Peja e fëmijërisë sime ka qenë një qytet që ka ofruar një peizazh natyror jashtëzakonisht të bukur, qytet me famë turistike ndërkombëtare, edhe në atë kohe Peja ka pas shumë turista nga Evropa, sidomos Italia. Arkitektura në Pejë ka qenë një kompozicion i kullave klasike autoktone, shtëpijave dhe dyqaneve me ndikime arkitektonike Otomane, dhe objekte të stilit Austro-Hungarez si Hoteli Korzo. Stili Otoman karakterizohej me një elegancë dhe bukuri tërheqëse, gati misterioze. Stili Austo-Hungarez ishte grandioz, impresionues por më i ftohët. Kështu që “syri” im fotografik u formua në një mjedis tejet të begatshëm natyror dhe arkitektonik. Prishtina në anën tjetër nuk e kishte bukurinë natyrore të Pejës, dhe nga aspekti i arkitekturës së vjetër ishte pak më e varfër, sidomos pasi që qeverija komuniste e shkatërroj qarshinë e vjetër, por kishte ndertime moderne qe ishin mjaft interesante, si ato afariste ashtu edhe shtepija private.

Tani një kohë jetoni në SHBA. Si ndikoj ky ndërrim i mjedisit në fotografinë e juaj?

Ilir Rizaj: Që nga dita e parë, jeta në New York ishte një eksperiencë magjepëse - dinamika e qytetit, jeta e bujshme kulturore - po çka ishte më impresionuese për mua, arkitektura eklektike dhe grandiose e Mollës së Madhe më përcjellte në çdo hap. Me 1993 pata fatin të njoftohem me fotografin Fadil Berisha, i cili menjëherë më ofroj të më bëhet mentor i fotografise, bashkëpunim që u shëndrrua në një miqësi të përjetëshme. Nga Fadili mësova shumë, leksioni më i vlefshëm padyshim ishte si ta zbuloj esencën e subjektit dhe ta regjistroj atë në mediumin e fotografisë. Së shpejti, përveq punës së rregullt në restorana dhe si përkthyes gjyqësor, u merrësha me fotografi te ndryshme, të modës, portrete, fotografoja veprat artistike të artistëve figurativ për portofoliot e tyre. Ishte shumë vështire të depërtohet në laminë e fotografisë arkitektonike. Mbas një kohe punova në një restorant qe ishte dizajnuar nga Bijan Safavi, një arkitekt me prejardhje Iraniane. Ai ma dha shansin e parë të fotografoj dizajnet e tij, dhe kështu kuptova që ajo ishte fusha e fotografisë që kisha pas më së shumëti dëshirë ta specializoj.

Rrethant jetësore bënë që ta lë anash fotografinë për karierë në restorant. Pasi bëra një pauzë mjaft të gjatë nga fotografia aktive, ishte Fadili që më shtyri t’i qasem dhe t’a mësoj tani aspektin digjital të fotografisë. Ne fillim fotografoja portrete aktorësh, por gruaja ime Luljeta më tha se zemrën e kam në foto të arkitekturës dhe se kisha duhur të orientohem në ato. Së shpejti e krijova një portofolio nga fotot e vjetra, i bëra disa të reja të disa restoranave që ishin të shokëve të mij, një nga ta ishte edhe restorani Lumi që ishte pronë e shoqës sime, Lumi Hadri. Krijova një portofolio modest me të cilin arrita te gjejë klientë, arkitektë dhe dizajnerë interieri. Dhe kështu filloi karriera ime e vërtetë si fotograf i arkitekturës.

Fadili gjithënjë vazhdon të më përkrah si mentor i përkushtuar, ai edhepse është fotograf i modës, ka një sy të mbrehtë për çdo lami të fotografisë, është artist i vërtetë, kështu që edhe lidhur me foto të arkitekturës, din të më këshilloj, kritikoj, dhe nganjëherë të më lavdëroj.

Cilat janë disa struktura dhe ndërtime të veçanta që ju kanë bërë përshtypje në New York?

Ilir Rizaj: Në New York përshtypje të veçantë më kanë bërë Muzeumi Guggenheim i arkitektit legjendar Andrew Lloyd Wright, Lipstick Building dhe AT&T Building që janë ikona të New Yorkut të dizajnuara nga Philip Johnson, me të cilin kam pas nderin edhe të takohem personalisht mbasi e kisha mysafir të rregullt në restoranin Remi ku punoja një kohë. Prej arkitektëve moderne kam shumë admirim për Zaha Hadid si dhe Frank Gehry, ndërtesa e tij në 8 Spruce Street është mahnitëse, ku edhe kam pas rastin ta fotografoj një banesë.

Po në Kosovë, cilat ndërtime karakteristike ju kanë lënë më së shumëti përshtypje dhe cilat keni patur mundësi t’i fotografoni?

Ilir Rizaj: Arkitektura është një formë e të shprehurit njerëzor që përveq estetikës, pasqyron rrethanat historike në të cilën është krijuar. Në Kosovë, padyshim kullat janë ndërtime unike ku mjeshtri popullor e ka minimizu dhe përshtatë konceptin e kështjellës për përdorim të familjes apo klanit. Ne si popull gjithmonë kemi qenë te detyruar të mbrohemi nga invazionet e ndryshme, prej Romakëve, Sllavëve dhe Otomanëve, kullat e manifestojnë këtë rrethanë historike me materialin e ndërtimit nga guri dhe me dritare të vogla. Vitin e kaluar i fotografova disa nga kullat në Isniq dhe Drenoc. Fatkeqësisht shumë prej tyre u shkatërruan nga vandalet Sërb gjatë agresionit të vitit 1999.

Një mbresë të posaçme më la shtëpija ku gjendet Muzeumi Etnologjik në Prishtinë, të cilin gjithashtu e fotografova detalisht dhe ku hasa një mikëpritje të vërtetë Kosovare nga kuratorët Valon Shkodra dhe Ilir Sopjani.

Së fundi, në këtë vizitë ishte kënaqësi e posaçme ta fotografoj Hamam Jazz Bar, të dizajnuar nga Perparim Rama dhe kompanija e tij 4M Group në Londër. Ky është një dizajn gjenial që fitoj çmim ndërkombëtar me meritë. Mënyra se si Perparimi i ka bashkëdyzu elementet e drunit, lloqit, kashtës, çimentos dhe hekurit ne këtë lokal është fascinuese.


Në Prishtinë kam parë gjithashtu punët e arkitektëve që më kanë lënë shumë përshtypje për origjinalitet dhe për bukuri të dizajnit, sidomos ato nga Gëzim Puka dhe Ilir Murseli, dizajnet e të cilëve shpresoj do ta kam kënaqesinë t’i fotografoj një ditë.

Si mund ta përshkruani stilin dhe tekniken tuaj të fotografisë të arkitekturës ?

Ilir Rizaj: Si fotograf i arkitekturës, mundohem ta zbuloj dhe të interpretoj identitetin, përmasat dhe estetikën që arkitekti e ka paramendu për një hapësire. Stili im i fotografisë është që sa më pak të ndikoj në keto elemente të dizajnit, pra t’i ruaj dhe t’i shprehi në mënyrë autentike. Gjithënjë nisna nga ideja se gjenialiteti gjithmonë gjendet në thjeshtësi.

Sipas meje, sfida më e madhe është të ruhet ndriçimi origjinal i hapësirës, që e përcakton edhe atmosferën e një dizajni. Prandaj, nësë vendosi të perdori ndriçim shtesë, e bëjë në mënyrë që aspak mos të vërehet, pra të duket si pjesë integrale e ndiçimit origjinal.

Pas ndiçimit, kompozicioni është esencial për ta portretuar një hapësire apo objekt. Sa për fotografi eksteriere të objekteve, specializoj në foto të bëra gjate muzgut kur qielli mer një ngjyrë të kaltërt intensive që shkon tepër bukur me ndriçimin e verdhe të ngrohtë qe vjen nga dritat e interierit.

Me cilët arkitektë dhe dizajnerë interieri bashkëpunoni në New York?

Ilir Rizaj: Si anëtar i përherëshem i AIAP – (The Association of Independent Architectural Photographers) - Shoqatës të Fotografëve të Pavarur Arkitektonik të Amerikës, më bie të fotografoj për një numër të mirë të arkitektëve dhe dizajnerëve të interierit këtu në New York dhe New Jersey.

Nga arkitektët që kam privilegj të bashkëpunoj është Sokol Malushaga, me prejardhje nga Peja, që së bashku me Edi Malushagen e kanë kompaninë ndërtimore Ari Group. Projektet e Sokolit të shtëpive dhe banesave super-luksoze në Manhattan janë të jashtëzakonshëm. Talenti i tij, vizioni artistik dhe syri i tij që nuk lëshon asnjë detal pa e perfeksionu është inspirim i veçantë për mua.

Jam fotograf ekskluziv edhe i arkitektit Jordan Rosenberg, i cili projekton pallate multi-milionëshe në New Jersey, Jason Landau të kompanisë Amazing Spaces LLC, Rinat Tahar që është me origjinë Izraelite dhe me Erik Galiana që është modelues interieri shumë i njohur që përveç në New York, vepron edhe në Miami dhe Los Angeles.

A është botuar fotografija e juaj deri tani diku?

Ilir Rizaj: Po, fotografitë e mija janë botuar në revistën GoStyle në Izrael si dhe në House Magazine të New York-ut.

Çfar këshilla i kishit dhënë fotografëve të rinjë në Kosovë?

Ilir Rizaj: Edhe pse fotografia si medium, me avancimin e teknologjisë digjitale, është bërë më lehtë të zotërohet, aspekti artistik ka mbet gjithmonë i njejtë: talenti duhet të ushqehet me pasion dhe studim të pandërprerëshëm.

Ndoshta do të ju duket sugjerim i çuditshëm, por sipas mendimit tim, krejt çka na duhet që të mësojmë për aspektin artistik të fotografisë, mund të arrihet nga studimi i veprave të ndryshme të artit figurativ, sidomos ato të Renesansës. Se si të kuptojm ndriçimin, relacionin mes dritës dhe hijes, pra efekti chiaroscuro më së lehti mësohet nga veprat e Caravaggio-s dhe Rembrandt-it, kurse kompozicioni, relacioni hapësinor në mes të subjekteve kuptohet shumë lehtë duke studjuar skulpturat dhe pikturat e artistëve të mëdhenjë si Michelangelo, Degas, Van Gogh etj. Shumë mund të mësohet edhe nga shkrimet e autorit Rudolf Arnheim që ka bërë studime të thella në fushën e natyrës së artit dhe përceptimit visual.

Cilat objekte keni dëshirë të realizoni në fotografinë tuaj të ardhshme? Planet e juaja për të ardhmën?

Ilir Rizaj: Dëshira ime e kahershme ta vizitoj Shqipërinë do të më realizohet këtë verë, jam i ftuar ta fotografoj restaurimin e Kullës së Skendulit në Gjirokastër, projekt i fondacionit Adventures In Preservation (Avanturat në Prezervimi) që është një fondacion Amerikan që bën restaurime arkitektonike anembanë botës. Mbas këtij projekti, do ta sjelli drejtoreshën e AIP, Judith Broeker me bashkëpuntorët e saj në Kosovë për vizitë pune ku së bashku do të hulumtojmë objekte potenciale për restaurim.

Në anën tjeter, më arkitektin Perparimin Rama, përveç që do ta kam kënaqësinë t’i fotografoj projektet e reja të tij në Londër, kemi plan të bashkëpunojmë në një libër që perfshinë historinë e arkitekturës në Kosovë.

 

GJIN MUSA: INTERVISTEË MË RAJMONDA MACEKAJ

GJIN MUSA

ATE QE TA THOT ZEMRA TA SHKRUAN DORA

INTERVISTEË MË RAJMONDA MACEKAJ

Ku keni lindur dhe  çfarë kujtimesh ruan nga fëmijëria e juaj?

Unë kam lindur në Tiranë dhe fëmijëria ime është e tëra në Kryeqytet. Si çdo fëmijë Kryeqytetas, jeta këtu ka qenë e larmishme, e kulturuar dhe me prirje për tu shkolluar.Kështu ka ndodhur dhe me mua. Unë kam një shkollim të mire pasi dhe babai im ka punuar në institucione edukimi. Ndoshta ky ka qenë guri themeltar mbi të cilin është ngritur gjithë udhëtimi im i derisotëm.

Ku i morët dijet e para shkollore,dhe si i kujton Rajmonda ato vite?

Gjithë cikli i shkollimit tim lidhet me Kryqytetin. Siç dhe dihet, pavarësisht se pjesën më të madhe të shkollimit unë e kam kryer gjatë kohës së kufizimeve dhe kushtëzimit ideologjik, d.m.th. para viteve “90-të, mundësia për t’u shkolluar mirë nuk ka munguar. Unë kam studiuar dhe lexuar dhe jashtë detyrimeve shkollore  dhe për këtë i detyrohem familjes time.

Rajmonda  si ju ka lindur dëshira që të  shkruani?

Sapo iu tregova se unë kam studiuar dhe jashtë detyrimeve shkollore.  Kjo ka qenë dhe pjesa e pasionit për t’u marrë me kulturën, poezinë dhe posaqërisht pas viteve “90-të, me publiçistikë dhe gazetari. Unë kam shkruar në blloqet e mija të shënimeve skica, poezi dhe artikuj të vegjël.  Pas viteve “90-të, shtypi  pluralist dhe rënia e barrierave ideologjike, krijuan mundësinë ta ushtroj pasionin e hershëm timin. Gjatë viteve “90-të, e më pas, Tirana dhe Shqipëria afronte mundësi të mëdha për të shkruar.

Shkruani shumë për luftëtarët e UÇK-së, çfarë  ju ka lidhur kaq ngushtë me UÇK-në, mos edhe ju vetë keni qenë luftëtare?

Unë, që nga vitet “90-të, jo vetëm në një media, por në disa të tilla, kam shkruar me një intesitet të dukshëm, shkrime që kanë përfshirë një tematizim të gjërë, si  sociale, politike, gazetari investigative dhe kulturë.

Për Kosovën  dhe çështjen tonë kombëtare  kam pasur një edukim të mirë, pasi familja ime është përfshirë në të gjithë ngjarjet kombëtare që nga koha e Skëndërbeut. Unë jam me origjinë nga Dibra. Dibra ka qenë prezente në të gjithë ngjarjet tona historike.

Në traditën tonë familjare fëmijëve iu tregohet mirë historia familjare në kuptimin e saj të plotë. Zhvillimet politike në Ballkan pas viteve “90-të, vetëm sa e bënë më aktiv aktivitetin tim lidhur  me çështjen e Kosovës. Unë kam një njohje shumë të mirë për zhvillimet në Kosovë që nga viti 1992. Kam pasur fatin të takoj  eksponentët më aktiv dhe më të rëndësishëm të çështjes së Kosovës.

Është e vërtetë se shkruaj për luftën, veçmas pas daljes në skenë të UÇK-së, dhe luftërave që u kryen në të gjithë trojet etnike. Dua të them vetëm kaq-luftën e UÇK-së e kam prekur e përjetuar në të gjithë dimensionet e saj. Them kështu se nga fronti i luftës  dhe zonat e luftës kam informuar për media të ndrydhme në Tiranë, por dhe kam veshur  uniformën e UÇK-së, dhe kam mbajtur mbi sup dhe armën bashkë me babain tim Bujar  Maleçka.

Lufta është e vështirë. Ajo kërkon moral të lartë dhe ideal. Këto dy cilësi i pati çdo luftëtar i UÇK-së. Ashti si gjithmonë,  lufta shquajti një tipar thelbësor të njohur në historinë e shqiptarëve, - I bashkoi ata.

Kam prekur me dorë luftëtarë a luftëtare të plagosur, të vrarë, luftëtarë që kanë dhënë shpirt duke buzëqeshur. Kam marrë pjesë në varrosjen  e luftëtarëve, të cilët pak më parë i kam pasur në krah, ke kënduar dhe ke folur për të ardhmen dhe pas betejes, ai apo ajo është varrosur, d.m.th., është mbuluar me dhe. E dhimbshme por e pa harruar. Këto moment dhe përjetime pak a shumë janë pasqyruar në krijimtarinë time.

Shpernguljen e shqiptarëve të Kosovës nga trojet etnike në ato ditë lufte, si e ke përjetuar, familja e juaj u largue nga Kosova?

Siç dhe ju shpjegova, unë jam me origjinë nga Dibra dhe jetoj në Tiranë dhe jo nga Kosova. Shpërngulja e shqiptarëve nga trojet e tyre shekullore, si rezultat i barbarisë serbe, të cilët janë ardhacakë në Ballkan dhe në trojet tona etnike,  ndodhi në fund-shekullin e kaluar dhe mu para syve të Europës. Apo një shekull më parë Europa do ta coptonte truallin autokton shqiptarë, e pas një shekulli ajo u detyrua të përballet me veprën e saj të turpshme dhe të padrejtë. Dhe pas një shekulli ne u dëshmuam vëllezër  me njëri-tjetrin. Shqipëria i hapi dyert për të deportuarit me dhunë.

Ndërsa unë kam punuar në media atë kohë, por kam gjetur kohë t’u gjendem pranë njerëzve në nevojë. Në këtë kohë unë kam pasur njohje dhe kam qenë e përfshirë në veprimtari të plotë të UÇK-së, në strukturat që punonin në Tiranë, në Veriun e Shqipërisë dhe në Kosovë. Në një kohë  të ardhme viti 1998-1999 do të jetë objekt i një libri të veçantë. Kam njohur shumë ngjarje, shumë njerëz, shumë karaktere, djem dhe vajza që ishin rritur në Perëndim, por kishin ardhë për të luftuar. Një pjesë e tyre derdhën gjakun në tokën e Kosovës.

Ju keni shkruar dhe botuar libra në mos gabohem! Cilët janë këto libra dhe ç'farë trajtojnë në vetvete këto libra? Kur e keni botuar librin e parë dhe si titullohet, Jeni ndjerë e emocionuar kur ju morët në dorë botimin tuaj të parë.

Unë lëvroj letërsinë artistike, kronikën historike dhe monografinë, kjo e fundit, deri tani është shkruar, në formë analitike. Deri tani kam botuar 13 libra, ndër këto pesë janë me poezi, të tjerat janë monografi dhe kronikë historike, pavarësisht se kanë dhe një farë sensi përkujtimorë. Si çdo fillim  në rrugën e krijimtarisë, libri i parë është titulluar”Ëndrra lozonjare”, dhe është një libër lirikash. Është një libër që e dua shumë, pasi duket se mban brenda moshën rinore, ëndrrat, pasionin dhe gjallërinë e moshës. Akoma dhe sot emocionohem kur mbaj në dorë kopjen e parë të atij libri.

Me poezinë vazhdoj të merrem akoma. Pas përjetësimit të luftës për çlirimin e Kosovës dhe vetë ngjarjet në trojet etnike, poezia ime kërkoi një tjetër dimension, fitoi natyrën e kohës. Sot kam me qindra balada për luftën dhe të rënët e UÇK-së, për familje të mëdha në Kosovë, për kullat dhe luftëtarët historic. Para ca kohësh kam publikuar vëllimin e parë të ciklit “Mbollën gjak, mbijnë këngë”, të gjitha balada për të rënët e UÇK-së. Është një libër me mbi 600 faqe, ku u këndohet 400 dëshmorëve të luftës për çlirimin e Kosovës. Vëllimin e dytë po e shkruaj. Akoma shkruaj poezi lirike.

Librat historik dhe monografik, veçmas ai “Hasi mes luftës dhe lirisë” ka përjetimet e luftës dhe kronikën e saj. Rëndësi në jetën time krijuese kanë dhe librat “Ora e kombit”, “Rramush Haradinaj, njeriu i Rendit të Ri Botërorë”, “Hashim Thaçi dhe beteja e fundit”, etj. Kam disa projekte dhe të kësaj fushe.

Rajmonda cila është jeta e juaj aktuale,familja dhe ç'farë mendoni për të ardhmen?

Unë banoj në Tiranë. Jeta ime është e lidhur me librat. Kam familjen e cila më mbështet në punën time dhe në rastet kur përballet me vështirësitë ekonomike, pasi librat për t’u botuar duan financim. Gjithçka libri kam botuar deri sot është financimi im dhe i familjes sime. Sa për të ardhmen mendoj se do të botoj dhe libra të tjerë. Në arkivën time familjare unë kam disa mijëra fotografi, të cilat unë i konsideroj një kujtesë e domosdoshme për çfarë ka ndodhur në Kosovë dhe trojet tona etnike. Në një ardhme do të përpiqem të hap ndonjë ekspozitë fotografike me një temë specifike për luftën e UÇK-së.

Largimi i ti rinjve nga Kosova në këtë kohe, si shifet nga opinjoni publik? Pse ndodh sipas jush ky largim i rinis Kosovare drejt vendeve të perëndimit?

E përjetoj me dhimbje këtë fakt. Kosova ka nevojë për brezin e ri. Ajo është shteti më i ri në Europë dhe ka nevojë të ndërtohet me të rinjtë dhe për të rinjtë. Në Kosovë, që nga qeveria, shoqëria civile, organizmat shtetërore, parlamenti dhe klasa politike duhet të ketë shqetësim. Në Kosovë  ka varfëri dhe papunësi, e për këtë duhet të gjenden zgjidhje. Kjo lloj zbrazje, as më pak dhe as më shumë është braktisje. Asnjëri nga këta të rinj nuk do të kthehen më në Kosovë. Klasa politike në kosovë duhet ta kuptojë mirë këtë. Kjo është e pajustifikueshme, nuk janë më nën okupimin serb e po i largojnë me forcë.

Si është politika aktuale në Kosovë, gjithmonë në gjykimin tuaj. ç'farë apeli do i drejtoje politikës dhe qeverisjes në  Kosovë?

Unë nuk jam kundër luftës politike. Ajo e zhvillon shoqërinë kur bëhet për çështje të rëndësishme, por jam dhe për moral në politikë. Në Kosovë ka akuza të ndërsjellta qeveri-opozitë. Dhe njerëzit për shkakun e papunësisë dhe varfërisë janë shumë të dhënë pas potikës. Kjo e bën më konfliktuale situatën në Kosovë. Stërzgjatja e krijimit të qeverisë së re krijoi shumë konfuzion dhe ricikloi llogore inati. Komuniteti ndërkombëtarë duhet të jetë më afër faktorëve politik dhe çështjeve që janë të hapura në Kosovë.

Në këtë situatë do të më pëlqente që politikanët dhe qeveritarët shqiptar në Kosovë, përmes të sotmes të shihnim të ardhmen. Të ishin më realist dhe më me dorë të shtrirë me njëri-tjetrin që ,umd ta bënte detyrën e shenjtë për Kosovën.

Si i shef marrdhëniet në mes të Shqipërisë dhe Kosovës, ka mundësi që të përmirësohet diçka?

Aktin më të rëndësishëm të qenit bashkë të shqiptarëve të ndarë nga 50-60 vjet e ka kryer Rruga e Kombit. Një prishtinas sot darkon në Tiranë dhe gjumin e bën në Prishtinë dhe anasjelltas. Strategji më të rëndësishme dhe më jetike duhet t’i kenë dhe t’i vënë në veprim qeveria e Tiranës dhe ajo e Prishtinës.

Unë mendoj se duhet të ketë më shumë bashkëveprim universitarë, albanologjik, historio-grafik, në studimet e të gjithë niveleve, të cilat iu rezistojnë më shumë kohëve. Bashkëpunimet akademike, të cilat unë mendoj se kanë qenë më racionale dhe më strategjike para viteve “90, duhet të jenë më me ëfiçencë dhe më përfituese për dy anët e popullsisë.

Në Shqipëri dhe në Kosovë shkojnë dhe vijnë grupe eksursionistësh, shkollash, studentësh, guida-turistike dhe organizime të tjera, por unë mendoj se duhet të ketë projekte më të qarta dhe më aktive nga të dy qeveritë, pasi asgjë nuk i pengon sot ata.

E nderuara Rajmonda ç'farë do ju këshilloje mediave dhe atyre që shkruan në këtë kohë të trazuara nga lufta ndaj terrorizmit?

Përvoja ime jo e pakët që nga gazetaria politike, investigative, sociale dhe kulturore më ka mësuar thelbin e një gazetarie të mirë, e shkruar apo vizive qoftë. Duhet të jesh i vërtetë. Lajmi është lajm dhe nuk është opinion, ashtu dhe analiza, kronika apo llojet e tjera të të bërit gazetari. Do të mjaftohem ta ezauroj këtë pyetjen tuaj me një qasje rreth vetes. Në vitet “90-të, e pas në Shqipëri kishte shumë problem, të cilët janë në natyrën e sistemeve të reja, mekanizmave ekonomikë, këndfigurimet sociale dhe liritë e të shprehurit e të shkruarit. U jam kthyer disa shkrimeve problematike qe kam botuar në shtypin e Tiranës. Sado kohë që ka kaluar, kam arritur të kuptoj se shkrimet që kanë pasur problem të vërteta dhe fakte i kanë rezistuar kohës.

Pra, bëj thirrje dhe këshilloj që realiteti at të mos zbukurohet dhe as të mos nxihet.

Intervisata u realizue nga Gazetari :GJIN MUSA

 

Murat Gecaj: PRANVERA DRITA GJONI: MBI EMOCIONIN GJATË KRIJIMIT, ËSHTË FJALA E LEXUESIT...

PRANVERA DRITA GJONI: MBI EMOCIONIN GJATË KRIJIMIT, ËSHTË FJALA E LEXUESIT...

Nga: Prof.Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë

1.Këtë bisedë tonën, Pranvera, dëshiroj ta nisim me një ngjarje të veçantë të jetës tënde. Kështu, para pak ditësh, ti përurove dy libra në kryeqytetin tonë dhe, tashmë, je kthyer në vendbanimin tënd, në Belgjikë. Çfarë emocionesh dhe ndiesish përjetove, si në atë veprimtari, por dhe në takimet, që pate pastaj, me kolegë e miq krijues?


-Përshëndetje, profesor Murati! Mirë se ju gjej në këtë bashkëbisedim dhe mjedis të ngrohtë, që ju dini kaq mirë ta ofroni, me dashurinë, vlerësimin dhe komoditetin e shakave fine dhe të ëmbla.
Po, emocionet ishin të pa menduara më parë. Edhe pse i kisha përjetuar vitin e kaluar, kur u përurua vëllimi im poetik, “Autopsia e Shpirtit”. Ndërsa edhe këtë herë nuk munda t’i shmangia emocionet, lumturinë, lotët. Është kënaqësi e pafundme, kur poetë të mirfilltë, kritikë e miq, që e njohin mirë poezinë, e shkruajnë dhe e interpretojnë, vlersojnë artin tim të të shkruarit dhe atë më kryesoren i të qënit njeri. Është një ndjesi, që e gjej të barazvlershme te lëvdatat, që marr për fëmijët e mi, në përditshmëri.

Dhe, në fund të fundit, si fëmijët ashtu dhe librat, janë krijesa të mijat, të sjellura në këtë jetë me shumë dashuri, pasion, përkushtim, sakrifica. Edhe pse fëmijët janë krijesa gjaku, librat janë po kaq të rëndësishëm, pasi janë krijesa shpirti. Takimet me miq ishin “qershia mbi tortë”, gjatë qëndrimit tim në vendlindje. Bisedat e këndshme rreth letërsisë, në përgjithësi dhe poezisë, në veçanti, ishin të mrekullueshme dhe frytdhënëse. Gjithashtu, kontakti i drejtëpërdrejtë me miq, duke u parë ndër sy, duke shtrënguar duart, “theu” virtualitetin e ndrojtur, por jo vlerësimin për njëri-tjerin, që e kemi konsoliduar në largësi, duke e forcuar atë më tej dhe duke i dhënë së ardhmes frymë tjetër bashkëpunimi.

2.Lidhur po me këtë pyetje, sigurisht shkurt, mundësisht, na trego se cila është përmbajtja kryesore e këtyre dy vëllimeve? Po libra të tjerë a ke botuar dhe a janë të rinj, që presin radhën e publikimit?
-Në vëllimin “Në hark të horizontit tim”, përgjithësisht, trajtohen tema të ditës, me tematikë dashurinë, dhimbjen, humanizmin, padrejtësitë, kushtimet...etj, derdhur mbi to një frymë lirizmi, që të përjetohen sa më mirë, nga çdo lexues.
Po ashtu ngjet me vëllimin “Mendime të arnuara”, por me një thellësi tjetër mendimi, ku filozofia është “kostumi” i tij. Me poezitë e mia, jam përpjekur që të operoj në ind të problemetikave shoqërore dhe në palcë të individualiteteve, me vese të shëmtuara, me mungesë dinjiteti dhe identiteti.

.

Shtoj këtu se një meritë, në realizimin e këtyre dy vëllimeve, janë bashkëpunëtorët e mi: Dedë Shkurti, që ka bërë parathëniet e të dy librave dhe redaktimin e vëllimit të tretë; grafisti i talentuar i të gjithë librave të mi, Gjonatan Nikolli. Ndërsa botues i përkushtuar i librave të mi është Roland Lushi. Të treve u jam mirënjohëse për punën e kualifikuar dhe që janë pjesë e merituar e suksesit tim.
Po, kam libra në dorë, të cilët shpresoj që tetorin e ardhshëm (me pak fat) do të jenë në dorën e lexuesit. Kam një vëllim me 99 lirika, “Bijtë e Drinit”, bashkautorësi me një lirike shumë të njohur, që tani nuk dua ta zbuloj. Këtë radhë, duke “thyer” mitin tim të dikurshëm. (Në moshën 18-vjeçare ka qenë përpjekja e parë për botim, me vëllimin “Përtej dashurisë”, me 80 poezi, që nuk u realizua, bile as pas përpjekjes së dytë, në vitin 1993. Ndaj, në botimet e mëvonshme, kam përdorur gjithnjë numrin 80 të matarialeve krijuese). Po, kështu parashikoj botimin e vëllimit poetik “Hajmalitë mistike” dhe studimin “Polet”, për të cilim kam kohë që punoj për të. E përmenda dhe më sipër, është vëllimi poetik “Autopsia e shpirtit”, i cili është pritur shumë mirë.

3.Përjetimet e emigracionit janë të njohura për të gjithë ne. Por, sigurisht, secili ka përvojën e vet. Kështu, çfarë mund të na thuash për këtë gjë, nga jeta në Belgjikë, si për  veten dhe fëmijët?

- Emigracioni, e thënë shkurt, është përpjekje jo vetëm për mbijetesë, por dhe për identitet. Fashitë disa dhimbje, shton shumë të tjera. Këtë e them për ecurinë e jetës sime, e cila në përmbajtje ka patur të gjitha ngjyrat ekzistuese. Kam sakrifikuar jo pak që të shkollohem këtu, për t’u përballur denjësisht me mentalitetin dhe me cilësinë e jetës, që është në këtë shtet demokratik. Kurse për fëmijët, mund të them, se ka qënë më e lehtë, megjithëse përballjet me agresivitetin e jetës në një vend të huaj, nuk i kanë patur të pakta.

4.Po në vijim të kësaj pyetjeje, sa ka ndikuar në krijimtarinë poetike largimi yt nga vendlindja dhe jeta në një mjedis të huaj?

-Mund të them që ai ka luajtur një rol të rëndësishëm. Pasi problematikat shqiptare i shoh në shumë këndvështrime. Bruto, të lëmuara, me delikatesë; egër, kritikuese, dëshiruese, ëndërruese... Gjë për të cilën një ndihmesë të madhe më jep horizonti i gjerë i përvojës së jetës, i përballjes me diferencën mes dy popujsh dhe, po kaq, me të përbashkëtat. Gjithashtu, janë studimi dhe leximi të pandërprerë. Gjykoj që, në krijimtarinë time, ato pasqyrohen në mënyrë transparente dhe ndjeshëm.

5.Jo vetëm unë, por cilido që dëshiron, mund të njihet me mendime e vlerësime, që bëjnë njerëz të ndryshëm për krijimet tua të bukura, sidomos përmes faqeve të Internetit. Bile, ndonjëri ka thurur edhe poezi për ty…Pra, si ndihesh ti para lexuesve e dashamirësve tu?

- Oh, kjo është një pyetje paksa delikate! Nuk e di sesi do të arrij në një përgjigje, që të jetë afër ndjesive të mija?
Jam skuqur jo pak herë, pas ekranit të kompjuterit dhe kam qarë, njëkohësisht. Dhe kjo jo vetëm nga kushtimet e miqëve, por nga dashamirësia dhe profesionalizmi i lexuesit tim të kualifikuar për krijimtarinë time. Gjykoj se, mbi emocionin gjatë krijimit (gjë të cilën e përjetoj shumë rëndë, kur shkruaj), është fjala e lexuesit. Të tillë janë mesazhet tejet mirënjohëse, vlerësuese, pastaj dhe gjatë komenteve poshtë publikimeve të mija, hyrja në palcë në domethënien e krijimit, duke u bërë njësh me emocionin. Dhe kjo gjë, natyrshëm, më lumturon pafundësisht. Që të jem racionale, shumë herë krijimet që serviri nuk janë dhe aq të thjeshta.Përfitoj nga kjo bisedë, t’i falenderoj me mirënjohjen shpirtërore të gjithë ata kolëgë e miq dashamirës! Siç dihet, ekzistenca e një krijuesi varet vetëm nga lexuesi.

6.Unë pata kënaqësinë ta njihja vajzën tënde, Anën, e cila të shoqëronte në Tiranë. Ajo ishte vërtet një bashkatdhetare e jona e mirë. Këtë gjë e vërejta në fjalat e rrjedhshme shqipe, megjithëse ka shkuar në Belgjikë e vogël dhe tani dinte disa gjuhë të huaja. Nipn tim e kam, afërsisht në moshën e saj dhe mënjëherë u bëmë “miq” me Anën. Kjo mësoi që kam shkruar libër për mbesën time, Dorelën, e cila më quan “Babush”. Me atë pamjen e vet të çiltër, menjëherë, m’u drajtua edhe ajo “Babush”!(ha,ha)...A je e kënaqur me vazhdimësinë tënde, pra si me vajzën Anë dhe djalin, Ergys? A shkruan ndonjëri nga ata, në poezi a në prozë ose cilat janë interesat e tyre kryesore?

- E vërtetë, ajo që keni vënë re. Të dy fëmijët janë mëkuar e rritur me gjuhën shqipe në shtëpi, por dhe me diskutime, shumë herë të ashpra, rreth koncepteve për Shqipërinë, historinë, heronjtë dhe aktualitetin problematik. Ndaj, vendlindjen e kanë në zemër dhe në gjak. Vajza, Ana shkruan në prozë. Qëkur ka qenë 9-vjeçe, nxirrte nga mendja e saj e mençur: proverba, sinteza jetësore dhe përshkrime dukurish, me një veçori të pëlqyeshme. Zotëron një veti analizuese dhe sintetizuese të përparuar për moshën, që ka patur dhe ka. Ndaj, dhe është lexuesja e parë, e çdo krijimi tim. Kurse djali, Ergysi, nuk shkruan. Por është mbështetës i shkrimeve të mija, më shumë se vajza. Kujdeset për të gjithë elektronikën, me “usb”, me postimin në “pc”-të e tij dhe të motrës, që në një rast avarie me kompjutër, mos të më humbasë asgjë. Bile, ngulmon me të madhe që gjithçka ta shkruaj edhe me dorë (gjë për të cilën jam shumë dembele-ha,ha). Kanë interesa të kundërta nga njëri-tjetri. Vajza është shumë e dhënë ndaj politikës dhe muzikës. Në vitin 2011,mori pjesë në konkursin e talenteve të reja të këngës në “ Idool”, ku u rreshtua në 15-shen më të mirë, nga 5.000 kanditatë të testuar.
Ndërsa djali jepet më shumë pas ekonomisë (është më shumë materialist-ha, ha).

7.Megjithëse njihet si pyetje standarde, në mbyllje të çdo bisede, për të cilën dhe të falënderoj përzemërsisht: A dëshiron të shtosh diçka ose a ke merak të thuash ndonjë gjë tjetër?

-Po, përveç falënderimit me shumë vlerësim, për mundësinë e të shprehurit, të rrëfimit për veten, doja të shtoja: Pasioni i mban gjallë ëndërrat e, si i tillë, e zhvillon dhe e gjallëron jetën. Ndaj, do t’u thoja njerëzve që, me dashuri, mirësi, përkushtim e sakrificë, arrihen rezultate dhe kënaqësi të panjehsueshme për veten, familjen e shoqërinë. Gjithashtu, ju faleminderit për këtë bisedë të çiltër, e cila nuk ishte pa emocione për mua!

Tiranë-Belgjikë, 4 nëntor 2014

 

Murat Gecaj: ENTELA BINJAKU: SHKRIMET E MIA PARAQESIN TABLO NGA JETA SHOQËRORE SHQIPTARE

ENTELA BINJAKU: SHKRIMET E MIA PARAQESIN TABLO NGA JETA SHOQËRORE SHQIPTARE

Nga: Prof. Murat Gecaj,

publicist e studiues-Tiranë

 


1.Nga një shikim i shpejtë, në artikujt që ke publikuar, si në shtyp e Internet, mesojmë se numri i tyre, në këta vitet e fundit, është i lartë…Cila ka qenë tematika kryesore e tyre?

-Faleminderit për interesimin e treguar! Artikujt e mi janë botuar në disa nga të përditshmet shqiptare, në median online dhe atë të shkruar. Guximin për të shkruar e kam gjetur te nxitja, që më kanë dhënë njerëz, të cilët e njohin gazetarinë dhe që kanë besuar në formimin tim. Ndërsa besimin për të vazhduar, e kam krijuar nga mendimet e lexuesve. Jam ndjerë e vlerësuar për hapësirën, që më është dhënë dhe u jam mirënjohëse që më kanë ndihmuar në rrugën e afirmimit tim, përmes fushës që me dëshirë e kam zgjedhur, pjesë të sakrificës sime. Por, pa lexuesit, çdo përpjekje nuk do të kishte kuptim dhe unë u jam thellësisht mirënjohëse.

Artikujt dhe intervistat e mia flasin për tematika nga jeta shoqërore shqiptare, përmes këndvështrimeve të mbështetura në parimet e studimeve sociologjike. Familja, gruaja, rinia, edukimi, papunësia, varësitë, shëndeti, karriera, vetëvrasja, dhuna, kriminaliteti, fëmijët, kultura etj., kanë qenë disa prej shqetësimeve të mia. Herë falë vëzhgimeve, herë falë intervistave të drejtëpërdrejta, jam përpjekur të sjell tablo të jetës shoqërore shqiptare, sëbashku me rekomandime për përmirësimin e mëtejshëm të saj. Shumë sociologë kanë në jetëshkrimin profesional artikuj dhe botime që synojnë ndihmesën në shoqëri, përmes profesionit.

2. Natyrshëm, një autor i mbledh shkrimet e veta në një libër. Ke botuar një të tillë, “Ligjet e Mërfit” (Tiranë, 2008). Shkurtimisht, për çfarë flet ai?

-Ai libër ishte një përpjekje në përkthim, përgatitur në shtëpinë botuese “Vatra”, në Maqedoni. Kjo ishte sprova e parë, ndërkohë që jam duke punuar për të sjellë në shqip një figurë nga historia botërore, në bashkëpunim me një shtëpi botuese, këtu në Shqipëri.

“Ligjet e Mërfit” janë një përmbledhje aforizmash dhe aksiomash, që kanë dalë nga një koleksion përvojash jetësore në botë, por që kishin lënë gjurmë tek unë, gjatë viteve studentore. Ndaj, e ndjeva se duhej t’i sillja si ndihmesë edhe për të tjerët, që ndoshta mund ta gjenin me vlerë, siç i kisha gjetur unë, në rininë time të parë.

Në fundin e vitit 2013, u botua në variantin elektronik libri im, “Një copëz Shqipëri”, që është një tablo e shkurtër e jetës shqiptare. Ky libër u përgatit nga botuesi i saj në Prishtinë dhe, deri në këto caste, është pritur mjaft mirë.


Libër, në variantin elektronik, nga Entela Binajku

Aktualisht, kam gati për botim librin me titull “Sociologjia: hyrje”, një cikël paraqitës, për këtë fushë të mrekullueshme të dijes njerëzore, me të cilën jam e lidhur dhe falë së cilës e kam njohur më mirë shoqërinë, ku jetoj dhe pjesë së cilës jam.

3. Po, tërë shkrimet, për të cilët folëm në fillim të kësaj bisede, sigurisht më të zgjedhurit, a ke ndërmend t’i tubosh në një libër tjetër?

- Sigurisht, ato janë shkrime të botuara dhe ai lexues, tek i cili kanë mbërritur dhe që ka treguar interes, është njohur me to.

Qëllimi im ka qenë të shprehurit e një shqetësimi, detyrimi për ta dhënë ndihmesën time modeste, përmes rekomandimeve për zgjidhje, si dëshira për të ndarë me të tjerë mendime, që shkojnë në drejtim të përmirësimit të jetës sonë shoqërore.

Mendoj t’i risjell edhe të sistemuara në një libër, ku shkrimet të gjejnë një lloj rregullsie ose vijimësie të arsyeshme në renditje, për t’i afruar me të tjerë lexues, që ndjehen të lidhur me librin. Pra, besoj, do ta gjej një kohë të përshtatshme për ta realizuar këtë qëllim.

4.Tashmë, ke një përvojë të mirë nga studimet e larta, për socologji e pedagogji, në Bukuresht të Rumanisë…Çfarë mbresah ke nga ai vend, i cili na kujton jetën e mjaft atdhetarëve e intelektualëve shqiptarë? Po lidhjet me të, a i vazhdon dhe si?

-Është e saktë, unë i kam kryer studimet e larta në Rumani, nga të cilat një vit në Universitetin e Oradeas dhe katër të tjerë në Universitetin e Bukureshtit. Po ashtu, më tej, kreva edhe studimet master, në Universitetin e Bukureshtit, të cilit i detyrohem mjaft për formimin tim. Ndjehem shumë e lidhur me atë vend dhe me atë kulturë të tij, të cilën pata fatin ta njoh përmes gjuhës rumune. Atje kam miq, që më kanë dashur dhe mirëpritur në ditë të vështira për mua, që më kanë ndihmuar dhe mbështetur në mënyrë të sinqertë. Prandaj, për ata ndiej dashuri të sinqertë dhe mirënjohje. Por, dinamika e jetës, mënyra si ka vijuar ajo për secilin, nuk lejon të jesh në mënyrë të pandërprerë në lidhje me shumë nga miqtë e mirë rumunë, që do të doja t’i kisha pranë. Megjithatë, ata e kanë gjithnjë një vend në zemrën dhe kujtesën time. Tashmë, teknologjia na lehtëson shumë në këtë drejtim dhe unë, aq sa mundem, i ruaj miqësitë, edhe në largësi.

5.Je sociologe dhe, që prej vitit 2006, jep mësim në arsimin e lartë shqiptar, pra njëkohësisht je pedagoge. Si e vlerëson përvojën e fituar, në këtë fushë të jetës?

-Përvoja pedagogjike është e bukur dhe e pazëvendësueshme. Ajo më ka dhënë mundësinë të jem njeri i vlerësuar për punën që kryej dhe më ka nxitur të jem më kërkuese ndaj vetes. Potenciali i studentëve, nga njëra anë, më ka ndihmuar ta shtoj optimizmin për jetën dhe, nga ana tjetër, më ka nxitur të jem më kritike ndaj gjendjes aktuale të bashkatdhetarëve të mi. Sakrificat e familjeve të studentëve shqiptarë më kujtojnë pikërisht ato, të prindërve të mi për mua. Ky fakt më ka bërë të jem më e ndjeshme dhe më kërkuese ndaj punës sime, duke respektuar sakrificat, që bëjnë ata për t’u shkolluar, në një kohë jo aq të lehtë.

6.Nga leximi i jetëshkrimit tënd, mësova se je dhe veprimtare e palodhur shoqërore…Ndër të tjera, çfarë mund të tregosh për Fondacionin “Harriet Martineau”?

-Ky fondacion është një nismë e institucionalizuar e disa intelektualëve, për ta dhënë ndihmesën në shoqërinë shqiptare, në drejtim të çëshjeve, që lidhen me gratë e të rinjtë, me edukimin, kulturën e njerëzit në nevojë. Fondacioni është frymëzuar nga një personalitet femëror, me ndimesa të njohura dhe të rëndësishme në mendimin sociologjik botëror, me dëshirën për të ndihmuar edhe lartësimin e figurës së grave veprimtare shqiptare.

Sëbashku me kolegë, nën “ombrellën” e këtij Fondacioni, kemi kryer një sërë veprimtarish. Jemi pjesë e aktivizmit civil shqiptar dhe japim ndihmesën tonë, përmes ideve të konkretizuara në hartimin e projekteve, që synojnë përmirësimin e jetës shoqërore të vendit, ku jetojmë. Puna me projekte në Shqipëri ka nevojë të konsolidohet më tej dhe të tregojë potencialin ndikues në jetën shoqërore të atyre njerëzve, që e duan vendin, ku jetojnë e punojnë.

7.E fundit, por jo nga rëndësia, a mund të tregosh diçka për jetën familjare dhe sa e si të ndihmon ose “pengon” ajo (ha,ha), në të gjitha punët e veprimtaritë tua të përditshme?

-Jeta ime familjare është ajo e një njeriu të zakonshëm, që ruan traditën shqiptare të familjes, dashurinë e pakufishme për të afërmit, respektin për një regjim të kultivuar në kohë, angazhimet e përbashkëta për të përballuar vështirësitë, që jeta shqiptare nuk t’i kursen, emocionet dhe gëzimet ndaj arritjeve të secilit dhe shpresën për të ardhmen më të mire, për të gjithë sëbashku. Mirëkuptimi dhe mbështetja e familjes sime kanë qenë dhe janë një forcë e madhe për mua. Ato më kanë dhënë qetësinë të përqëndrohem në rrugën e bukur, por dhe të vështirë, që vetë e kam zgjedhur dhe besimin që investimi i kryer, në kohë, një ditë do të evidentohej. Edhe kjo bisedë është një ilustrim i kësaj, që sapo thashë.

8.Ndonjë fjalë tjetër e jotja, në fund…

-Ju falënderoj për bashkëbisedimin dhe vlerësimin e treguar ndaj meje. Nuk është në natyrën time të flas për veten. Mendoj se njeriu flet më shumë përmes punës që kryen dhe ndihmesës që jep, asaj që lë pas dhe që nuk humbet në kohë. Lexuesve, ju dëshiroj vetëm të mira dhe shëndet! Faleminderit nga zemra!

-Ishte kënaqësi që e zhvilluam bashkë këtë Bisedë, Entela. Me këtë rast, të falënderoj dhe të uroj gjitha të mirat e arritje të reja, në tërë punët dhe veprimtaritë e shumta!

Tiranë, 15 shtator 2014

 

DUKE MENDUAR SE JETOJMË PËRKOHËSISHT NË MËRGIM, PADASHJE NE BIEM NË NJË GRACKË QË NUK E KE IDENË SE EKZISTON DHE NUK SHEH NJË KTHIM PRAPA

Sokol Demaku

DUKE MENDUAR SE JETOJMË PËRKOHËSISHT NË MËRGIM, PADASHJE NE BIEM NË NJË GRACKË QË NUK E KE IDENË SE EKZISTON DHE NUK SHEH NJË KTHIM PRAPA

-thotë mësuesja Ermira Morina, që mban mësimin e Gjuhës shqipe në shkollën shqipe në Athinë

Duke menduar që jetojmë përkohësisht këtu, padashje bie në një grackë që nuk e ke idenë se ekziston dhe krejt befasisht sheh që as nuk kthehesh dot mbrapa (sepse ke fëmijë), por as nuk ikën dot, se ke humbur shumë nga të dyja anët. Fatkeqësisht shteti grek ofron shumë pak deri asgjë për për të huajt.

Për sa i përket organizimit të mësimit plotësues të gjuhës shqipe në kurset e tjera, bëhet si një aktivitet i disa shoqatave që kanë ndërmarrë këtë nismë në mënyrë private. Kurset hapen pasi merret leje e posaçme nga organet lokale, bashkia apo komunat. Funksionojnë më tepër si kurse të gjuhës shqipe dhe vetëm një herë në javë.

Përsa i përket jetës kulturore të mërgatës sonë këtu, mund të them se organizohen shumë aktivitete, si nga shkollat ashtu edhe nga shoqatat e ndryshme dhe ambasada jonë këtu, në të cilat përpiqem të jem e pranishme.


Kush është Ermira Avdiaj Morina?

Prindërit e mi e filluan jetën në qytetin e Kukësit, pasi babai im punonte si drejtues minierash në Kalimash, Fanë të Mirditës e zona të tjera të veriut. Banuan atje rreth 15 vjet. Atje lindën dy motrat e mia më të rritura dhe unë. Vëllai që është më i vogli, lindi në Bajram Curr. Kur mbusha 5 vjeç u transferuam në Tropojë, ku edhe kreva arsimimin 8-vjeçar e të mesëm. Shkollën e lartë e mbarova në qytetin e Shkodrës dega Cikli i Ulët.

Në fillim të vitit të fundit të Universitetit u fejova. Mbarova shkollën dhe aplikova për punë. Fatkeqësisht nuk kishte asnjë vend të lirë në profesionin tim. Kështuqë fillova të punoj si mësuese histori-gjeografie në fshatin Llugaj. Në pushimet verore të atij viti u martova. Me sa duket martesa më solli fat, pasi po atë vit u emërova në profolin tim në qytetin e B.Currit në shkollën “Asim Vokshi”. Në të njëjtën shkollë ku im shoq jepte lëndën e Kulturës Fizike. Punuam për afër dy vjet në atë shkollë.

Pak trazirat e asaj kohe, pak fakti që po largoheshin të gjithë miqtë tanë, na bënë që të merrnim vendimin të emigronim në Greqi për pak vite. Sa të mblidhnim ndonjë lek për të blerë shtëpi në Tiranë e të ishim afër me njerëzit tanë. Pse në Greqi?- do thoni ju. Në Greqi kishte punuar burri për nja 6 muaj para se të martoheshim. Kështu që ishte më e lehtë. Shumë shpejt u bëra nënë. Sot jam nëna e dy djemve 19 dhe 11 vjeç.

Përsa i përket punës mund të them që jam e shumëpunësuar. Puna bazë nga ku marr dhe sigurimet shoqërore është nënpunëse zyre në një biznes privat ku punoj dy-tre herë në javë. Por, duke qenë se nuk i dilet me kaq, bëj dhe punën e baby sitter, të përkthyeses, kur del dhe të shtunë e të diel punoj si mësuese në Shkollën Shqiptare të Athinës, tetë vitet e fundit. Tash një vit jam dhe drejtuese-administratore e kësaj shkolle.

E lindur në Kukës, rritur në Tropojë, ku keni bërë edhe shkollimin tetëvjeçar dhe atë të mesëm, cfarë mund të na thoni për këtë kohë të jetës suaj?

Pavarësisht se në adoloshencë, ku nuk mungonte ankthi dhe frika se si do vlerësoheshim dhe në çfarë niveli do arrija, mund të them se janë vitet më të bukura të jetës sime, sidomos vitet e shkollës së mesme. Nga këto vite gjithçka mbaj mend është pozitive. Duke filluar nga shoqëria e pastër dhe e sinqertë e deri tek kujdesi, mbështetja, nxitja e sigurisht dhe kërkesa e llogarisë që kishin mësuesit ndaj nesh, aktivitetet e konkurset e shumta që organizonte shkolla, bukuritë e natyrës, ajri i pastër. Ekskursionet më të bukura i kam bërë në këtë moshë, por më i bukuri ka qënë ai në Luginën e Valbonës e cila është një nga mrekullitë e papërsëritshme të natyrës alpine shqiptare. Kam kujtime të bukura nga jeta konviktore, por që nuk më dukej dhe aq si konvikt pasi kisha dhe motrën time në dhomë e në klasë. Kështu që për mua ishte si një familje e madhe. Kam shumë mësues, mësuese, shokë e shoqe me të cilët mbaj kontakt ose kam dhe miqësi të ngushtë deri sot.

Keni studjuar në Universitetin e Shkodrës nëdegën Cikli i Ulët. Çfarë mund të na thoni për kohën e studimeve tuaja atje?

Viti i parë ka qënë shumë i vështirë për shkak të trazirave të asaj kohe (vitet ‘90) Kishim frikë të dilnim në rrugë. Ishte një periudhë tranzicioni në përgjithësi. Asgjë nuk ishte e qartë. Nuk dinim se çfarë do ndodhte të nesërmen, kështu që dy muaj para se të përfundonte shkolla u mbyll dhe vajtëm vetëm për provime. Nuk është nevoja ta analizoj se të gjithë i kemi jetuar ato vite të vështira. Dhe për ne ishin edhe më të vështira pasi ishim larg familjes. Pastaj, në vitin e dytë gjendja ishte më e mire dhe gjithçka rrodhi normalisht. Bëra shoqe të reja. Mund të them që ishin vite të bukura pa kokëçarje, detyrime e rutinë.

Pas studimeve në Shqipëri ju keni punuar mësuese për tri vite më radhë në vendlindje. Çka mund të na thoni për këtë kohë të kaluar në punë?

Më e bukura e atyre vitve ishte njerëzillëku, sinqeriteti, çiltërsia që kishin njerëzit jo vetëm në punë, por edhe në rrugë. Gatishmëria që tregonin kolegët për të të ndihmuar si mësuese e re. Gjithashtu fakti që punoja në të njëjtën shkollë me tim shoq bën që të kem vërtetë kujrime të bukura.


Ka kohë që jetoni në Greqi, nga viti 1995. Çfarë mund të na thoni për jetën këtu, a i ndihmon shteti të huajtë këtu dhe si ndiheni?

Duke menduar që jetojmë përkohësisht këtu, padashje bie në një grackë që nuk e ke idenë se ekziston dhe krejt befasisht sheh që as nuk kthehesh dot mbrapa sepse ke fëmijë, por as nuk ikën dot, se ke humbur shumë nga të dyja anët. Fatkeqësisht shteti grek ofron shumë pak deri asgjë për për të huajt. Shumë nuk kanë dokumente qëndrimi ose rrezikojnë t’i humbasin, vetëm e vetëm se janë të papunë. Në përgjithësi shteti grek ka treguar një mpirje fillimisht, pra ishin fare të papërgatitur për legalizimin e të huajve e më pas një dobësi për të trajtuar e për të marrë masa efikase për integrimin e emigrantëve.

Si e kalon një ditë Ermira në mërgim?

Një ditë e imja këtu do të thosha që dominohet më shumë nga orët e punës, pasi siç thashë edhe më parë bëj dy punë që të mund të ndihmoj familjen. Po kështu edhe bashkëshorti im. Vetëkuptohet që në darkë i përkushtohem plotësisht familjes.

Edhe këtu ju i jeni kthyer profesionit tuaj të çmuar, mësuese e fëmijëve shqiptar në mërgim. Si e keni organizuar punën me fëmijët e mërgimtarëve tanë këtu në shkollën tuaj? A ka interes nga prindërit dhe fëmijët për këtë shkollë? Po në qytetet e tjera të shtetit helen a ka shkolla të tilla, ku fëmijët e emigrantëve shqiptarë mësojnë gjuhën shqipe?

Unë punoj si mësuese e mësimit plotësues të gjuhës shqipe në Shkollën Shqiptare të Athinës këtu e 8 vjet, që është e vetmja shkollë autonome, pasi mësimet zhvillohen në ambiente tepër komode, që deri para 2 vjetësh kanë qenë pjesë edhe e biznesit privat familjar të çiftit Lorenc e Orjeta Koka. Kjo autonomi na ka ndihmuar të mundemi të organizojmë punën pedagogjike në një standart të lartë, në bashkëpunim shumë të mirë edhe me koleget e mia. Kështu që mësimet këtu zhvillohen të shtunë e të djelë dhe mund të zhvillohen edhe në ditë të tjera të javës, nëse ka interes. Gjithashtu kjo autonomi na bën edhe të brishtë, pasi mungon mbështetja financiare, qoftë nga shteti amë, qoftë nga individë të veçantë. E vetmja mbështetje e shkollës sonë është Unioni për Bashkëpunimin Shqiptaro-Grek, nën kujdesin e së cilës funksionon shkolla dhe natyrisht edhe mbështetja e prindërve, që nuk na ka munguar asnjëherë. Duke ditur numrin e madh të shqiptarëve që jetojnë në Greqi mund të them që nuk ka interes të madh për të ardhur në shkollë e për të mësuar shqip. Për arsye të krizës dhe për arsye se kthimi mbrapa është një opsion i mundshëm për të gjithë ne, ka bërë që interesi nga prindërit dhe fëmijët të jetë më i madh në krahasim me vitet e tjera.

Për sa i përket organizimit të mësimit plotësues të gjuhës shqipe në kurset e tjera, bëhet si një aktivitet i disa shoqatave që kanë ndërmarrë këtë nismë në mënyrë private. Kurset hapen pasi merret leje e posaçme nga organet lokale, bashkia apo komunat. Funksionojnë më tepër si kurse të gjuhës shqipe dhe vetëm një herë në javë. Kurse të tilla janë hapur pothuajse në të gjithë Greqinë, si në: Athinë, Korinth, Kallabaka, Volos, Lamia, Tinos, Siros, etj. Të gjitha këto kurse funksionojnë nën kujdesin e Lidhjes së Mësueseve Shqiptarë të Greqisë, anëtare e së cilës jam edhe unë.

Si janë kushtet për të jetuar e punuar këtu? A mund të na bëni një krahasim me ato në vendlinje?

Pavarësisht se nuk arrij të ushtroj profesionin tim plotësisht, kushtet e punës e të jetës për mua këtu janë më të mira se në Shqipëri.

A ju merr malli për të afërmit, si e ndjeni veten këtu në një vend të huaj? Sa të shpeshta janë kontaktet e Ermirës me vendlindjen?

Sigurisht që më merr malli për të afërmit. Atje kam prindërit, vëllain me familjen e tij e shumë të afërm të tjerë. Tashmë, me ndihmën e teknologjisë kontaktet e mia me të afërmit e mi janë pothuajse të përditshme. Kurse për të shkuar, shkoj një herë në vit. Detyrimet e shumta nuk i mundësojnë udhëtimet e shpeshta për në vendlindje.


Sa ka arritur Ermira të krijojë shokë apo shoqe në një mes të ri, në një vend me kuturë dhe traditë tjetër nga ajo që ne kemi?

Në fakt nuk do të thosha se ka ndryshime të mëdha mes traditës e kulturës greke dhe asaj shqiptare. Kështu që nuk kam pasur pengesë të madhe për të krijuar shoqëri e miqësi me vendasit. Pengesa më e madhe do të thosha është thjesht ideja se jam nga vend tjetër, pra jam e huaj. Pas kaq vitesh të qëndrimit tim këtu do të thosha se nuk e ndjej më veten aq të huaj.

Sa ka arritur Ermira të përshtatet me klimën dhe në natyrën greke?

Nuk kam pasur asnjë problem të përshtatem me klimën dhe natyrën greke, pasi ndryshimet me vendlindjen janë shumë të vogla.

Një i mërguar kërkon të jetë pothuajse për gjithçka i informuar. Kjo ka të bëjë kryesisht me natyrën e personit. Thjesht doja një përgjigje të shkurtër.

Përpiqem të qëndroj në kontakt të vazdueshëm me vendlindjen dhe të gjitha zhvillimet që ndodhin atje, qoftë politike, ekonomike, sociale, etj.

Si është nga natyra Ermira?

Jam qetë dhe me karakter të qëndrueshëm. Pastaj veret nga rrethanet që krijohen. Në përgjthësi jam tolerante e madhe,por kur është nevoja jam e rreptë dhe e vendosur.Jam besnike dhe e besës. Logjika është ajo që mbizotëron pothuajse gjithmonë në veprimet e mia.

Ka kohë që jetoni këtu, sa të shpeshta janë kontaktet tuaja me shqiptarët këtu? A keni miq dhe a shoqëroheni dhe si është e organizuar jeta kulturore e mërgatës sonë këtu?

Vetë fakti që ushtroj profesionin e mësueses në një shkollë shqiptare dhe që jam anëtare aktive e Lidhjes së Mësuesve Shqiptarë në Greqi, më ndihmon të jem në kontakte të shpeshta me shqiptarët që jetojnë këtu. Nga natyra nuk bëj lehtë miq. Kam shumë të njohur, por miq kam pak. Siç themi nga anët tona: “Pak e saktë!”.

Përsa i përket jetës kulturore të mërgatës sonë këtu, mund të them se organizohen shumë aktivitete, si nga shkollat ashtu edhe nga shoqatat e ndryshme dhe ambasada jonë këtu, në të cilat përpiqem të jem e pranishme.

Nëse mësuesia nuk do të ishte profesioni juaj, në çfarë profesioni do e gjente veten Ermira?

T’ju them të drejtën, i vetmi profesion ku unë gjej veten është profesioni që kam zgjedhur, mësuesia.

Nëse do te kishe mundësi te jepje ndihmësen tënde në realitetin që jetojmë ne shqiptarët sot, ku mendon se konkretisht duhet ndryshuar diçka ne?

Jo kudo ku ka shqiptarë ka dhe probleme serioze që presin një zgjidhje urgjente, por është realitet që në disa vende problemet që shqetësojnë emigrantët janë tepër serioze dhe pengesë për të arritur gjëra krejt elementare. Kriza globale financiare, disa vende sidomos europiane e ballkanase i ka paralizuar plotësisht dhe ka krijuar një problem të dyfishtë tek emigrantët që jetojnë në këto vende. Besoj se nëse do kishte një Ministri emigracioni që do merrej ekskluzivisht me problemet e emigrantëve do ishte një fillim

i mirë për trajtimin e çështjeve që janë më urgjente.

E lexoni revistën në shqip “Dituria”, që botohet në Skandinavi? Çka mund të na thoni për të?

Mund t’ju them se kjo revistë më ka rënë në duar këto kohët e fundit. Më pëlqen fakti që kjo revistë u drejtohet shumë grupmoshave dhe bashkombësve që jetojnë në mërgim. Me interes më janë dukur temat që kanë të bëjnë me vendlindjen dhe trojet shqiptare.

Planet tuaja për të ardhmen, çka Ermira mendon dhe ka në fokus?

Një shprehje e bukur greke thotë: “Kur njeriu bën plane, Perëndia qesh!”. Siç mund ta kuptoni, nuk planifikoj gjëra të mëdha për të ardhmen, por kjo nuk do të thotë se nuk ëndërroj dhe nuk punoj për diçka më të mirë. Momentalisht përveç detyrimeve personale, fokusoj në mbarëvajtjen dhe vazhdimësinë e mësimdhënies në Shkollën Shqiptare të Athinës. Fakti që jemi autonom na ka siguruar disa favore që nuk i kanë shkolla të tjera, por na ka vendosur në një pozitë të vështirë ekonomike që kur u largua Z. Lorenc me familjen e tij për në Kanada, i cili ishte sponsorizuesi i kësaj shkolle. Gjithë stafi i shkollës punon në këtë drejtim. Në kontekst të kësaj interviste gjej rastin tu bëj thirrje organizatave bamirëse, shoqatave , biznesmenëve e akoma individë që e kanë mundësinë ekonomike për një mbështetje financiare. Dhe për këtë mbështetje do të jemi mirënjohës jo vetëm stafi i shkollës dhe fëmijët që frekuentojnë shkollën tonë, por dhe fëmijët që do munden ta frekuentojnë në të ardhmen.

Çka ju bën të lumtur dhe çka ju mundon më së shumti?

Si çdo nënë, ajo që më lumturon më së shumti është lumturia e fëmijëve dhe e familjes sime. Në ditët e sotme ajo çka më mundon më së shumti është lehtësia me të cilën disa njerëz përdorin dhunën për të zgjidhur kontraditat e tyre dhe aq më keq kur kjo dhunë përdoret mbi trupat e njomë të fëmijëve.

Si e kalon kohën e lirë?

Fatkeqësisht koha e lirë është shumë e kufizuar. Kur ndodh që të kem kohë, mund të lexoj një libër, të dal shetitje, të shkoj në kinema ose në teatër. Pothuajse gjithmonë me familjen. Por, mund të dal për kafe me shoqe e miq.

Po të kishit mundësinë të zgjidhni, ku do kishit jetuar?

Natyrisht do të më pëlqente shumë të jetoja në Shqipëri, por për hir të së vërtetës, mometnalisht është e pamundur të jetoj atje, pasi jeta ime dhe e familjes sime është e lidhur ngushtë me Greqinë.

 


Faqe 3 nga 18

Newsflash

Fortesa Hoti Geteborg-Suedi mori cmimin për kultur për vitin 2009 Bashkësia e qytetit Angared në Geteborg të Suedisë ndau cmimet per kulturë për vitin 2009 ku me këtë rast në këtë evenemang me këtë cmim u nderuan në lamin e muzikës e reja suedeze Åstrom Rume, në lamin e literaturës dhe fotografisë Jans Jansen, ndërsa për film e reja kosovare e njohur edhe më heret nga bashkëkombasit tonë Fortesa Hoti.Në arsyetimin e paraqitur nga Bashkësia e qytetit Anagred thuhet se e reja shqiptare me veprimatrinë e saj kulturore ka kontribuar në afirmimin e vlerave demokratike dhe krjimin e lidhjeve dhe miqësive mes njerezve, prezentimin, ruajtjen dhe quarjen perpara te ketyre vlerave pozitive kulturore. Fortesa vjen nga Drenica konkretisht nga Skenderaj, ku para 17 vitesh së bashku me baban, nënen lenë vendlindjen nga vuajtja dhe represalja e pushtetareve të atëhershëm sllav të cilët kishin nënë kontroll cdo gjë shqiptare që frymonte në Kosovë.Isha e re atëhere por me kujtohet si sot kur muarëm rrugën e mergimit e ato ngjarje me janë ngulitur në shpirt edhe sot më brejnë thot Fortesa.

Lexo ma...