Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home Intervjuer-Intervista
Intervista

Jolanda Lila: ABDULATIF ARNAUTI: OPUSI IM POETIK MBETET SHQIPËRIA, EDHE PSE KAM LINDUR E JETUAR NË SIRI

Nga Jolanda Lila

ABDULATIF ARNAUTI:  OPUSI IM POETIK MBETET SHQIPËRIA, EDHE PSE KAM LINDUR E JETUAR NË SIRI

Pengu më i madh i jetës sime: Djegia e bibliotekës personale dhe dorëshkrimeve pa fund, që gjendeshin në pritje të dritës së botimit.


Kush është Abdulatif Arnauti?

Abdulatif Arnauti është një nga personalitet më të rëndësishme të botës arabe, ai njihet gjerësisht si shkrimtar, poet, studiues i gjuhës dhe i letërsisë arabe, publicist dhe mbi të gjitha ai mban kurorën e meritës si përkthyesi i parë i letërsisë shqiptare në gjuhën arabe.

Origjina e prindërve të tij është nga Kosova dhe që prej vitit 1913, ata kanë emigruar drejt Sirisë, si shumë shqiptarë të tjerë, të cilët u shpërndanë anekënd për t’i shpëtuar represionit serb të kohës.

Edhe pse ka lindur dhe vijon të jetojë në Damask të Sirisë, Abdulatif Arnauti, sot 81 vjeç, vazhdon të krijojë dhe njëherësh të përkthejë autorët më të mirë të letërsisë shqipe, si Ismail Kadare, Ali Podrimja, Dritëro Agolli, Azem Shkreli etj. Firmën e tij të prurjeve artistike e shkencore e mbajnë 61 vepra të zhanreve e llojeve të ndryshme të krijimtarisë. Pavarësisht se krijimet e veta i ka shkruar në arabisht dhe paçka se ai është rritur në një mendësi dhe kulturë të ndryshme nga ajo shqiptare, veprat e Abdulatif Arnautit mbartin kryekëput  frymën shqiptare dhe botëkuptimin e kombit tonë. Këtë e pohon edhe shkrimtari Ismail Kadare, në parathënien e hartuar me rastin e publikimit në gjuhën shqipe të vëllimit poetik “Zjarri i mallit” (Sh. B. “Naim Frashëri, 1985), ku motiv mbizotërues në këtë libër me poezi është dashuria për rrënjët e kombëtarësisë dhe vajtimi i fatit të shqiptarit që endet në emigrim.

Për herë të parë, Abdulatif Arnauti jep një intevistë për mediat shqiptare dhe posaçërisht për emisionin “Kontakt letrar” në radio Kontakt. Intervista vijuese paraqet fakte tronditëse nga jeta e shkrimtarit, që nga djegia e dorëshkrimeve të fundit të tij prej bandave rebele siriane e deri tek peripecitë jetësore të familjes së tij. Ai flet edhe për përvojën përkthimore dhe takimet me Kadarenë e Agollin, që prej vitit 1981.

Në këtë intervistë është të zgjeruar ai rrëfehet në tre plane: profesor Abdulatif Arnauti mes familjes, shqiptarëve të Sirisë dhe letërsisë. Për më shumë, ju ftojmë të lexoni intervistën vijuese:


Përse gjendeni në Tiranë profesor Arnauti, në një kohë kur në Damask trazirat po marrin çdo ditë jetë njerëzish dhe po djegin e plaçkitin gjithçka, mos vallë keni vendosur të ndryshoni vendbanimin tuaj?

Së pari, ju falënderoj për interesimin që shprehët ndaj meje, por edhe për këmbënguljen që treguat për të realizuar këtë intervistë, sepse në Shqipëri kam ardhur shpesh, por për herë të parë po jap një intervistë. Më vjen mirë që po flas shqip, sepse ka tre vjet që nuk kam pasur mundësi të flas në këtë gjuhë, për shkak se gruaja ime është arabe dhe fëmijët e mi nuk dinë shqip.

Unë gjendem në Tiranë për të përjetuar nga afër atmosferën e festimeve që po bëhen për 100-vjetorin e shtetit shqiptar, por edhe për të marrë pjesë në një seminar kulturor, që organizoi Instituti Shqiptar i Mendimit dhe i Qytetërimit Islam (AIITC), në të cilin unë fola për fatin e shqiptarëve të Sirisë sot, duke qenë se edhe familja ime është pjesë e këtij komuniteti të madh.

Në lidhje me vendbanimin, vërtet do të kisha dëshirë të jetoja në Shqipëri, por jam i detyruar të kthehem në Damask, sepse atje kam shtëpinë, gruan, djalin, vajzën dhe kam sakrifikuar shumë gjithë jetën, e nëse unë e lë shtëpinë atje mund të ma marrin rebelët sirianë.

Kur ka emigruar familja juaj drejt Sirisë?

Në vitin 1913 im atë pati ndërmend që të shkonte në Arabi Saudite (afër Mekës e Medinës), por kur mbërritën në Siri, u ndalën aty sepse gjetën mikpritjen e popullit sirian. Duke qenë se shqiptarët ishin njerëz punëtorë, sirianët i punësonin ata dhe për këtë arsye, edhe i respektonin shumë, duke u krijuar kushte të përshtatshme jetese.

Si ikën prindërit e tu deri në Siri?

Rrugën nga Kosova deri në Siri, prindërit e kanë bërë me këmbë dhe ky udhëtim ka zgjatur gati tre muaj. Pasi janë vendosur në Siri, ata kanë bërë dasmën. Pas 15 vjetësh martesë kam lindur unë, pra në vitin 1931 dhe më pas erdhën në jetë dy motrat e vëllai im Abdul Kadri.

Cili ishte profesioni i prindërve tuaj dhe a e patën të vështirë integrimin në Damask?

Babai im ishte nëpunës në Shkup dhe dinte të lexonte e këndonte Kuranin. Ndërsa nëna ime ka qenë mësuese, por kishte shumë pasion të shkruarit. Kur u vendosën në Siri, u detyruan të merren me punë të ndryshme. Megjithatë, nëna e vijoi të ushtruarit e profesionit të mësueses për pasion, duke u mësuar leximin e Kuranit grave shqiptare që jetonin në Siri.

Çfarë raportesh kishin me letërsinë familjarët tuaj, sepse ne dimë që rridhni nga një familje artistësh?

Është e vërtetë që në familjen time ka shumë artistë. Gjyshi im quhej Abdulla Ferizaj dhe ka shkruar disa vepra letrare e fetare. Para se të vdiste, ai më la amanet disa vepra, por unë nuk pranova t’i mbaja fletoret me shënimet e tij, duke i thënë: “Gjysh, ju keni edhe shumë jetë përpara dhe nuk duhet të flisni për amanete”. Ky ka qenë gabimi më i madh i jetës sime, sepse unë fletoret e tij nuk i gjeta më, pasi ai u largua nga kjo botë, përveç disa poezive dhe shënimeve letrare.

Gjithashtu nëna ime, ka shkruar shumë poezi, veçanërisht me temë atdhetare, por nuk ka botuar, thjesht ua lexonte fëmijëve dhe grave të bashkësisë shqiptare në Siri.

Motra ime Hatixheja ka qenë po ashtu poete, por pasi u martua lindi shtatë fëmijë dhe iu përkushtua atyre dhe jetës me bashkëshortin e saj në Francë. Ndërsa motra tjetër Aishja ka shkruar katër vëllime me poezi dhe një roman. Vëllai im Abdyl Kadri, ka qenë piktor shumë i njohur në tërë Sirinë dhe konsiderohet si një nga personalitetet e kësaj fushe. Ai është ndarë nga jeta 20 vjet më parë, por edhe sot kritikë dhe dashamirës të artit i referohen veprës që ai ka lënë pas.

Gjyshi juaj ka shkruar shumë mevlude, a keni dorëshkrime të tij në këtë zhanër?

Gjyshi im ka shkruar shumë mevlude dhe poezi shqipe, por me alfabet arab dhe kjo është e veçanta, sepse ai ndiqte traditën e bejtexhinjve si në formë, ashtu edhe në përmbajtje.

Njëri prej mevludeve të krijuar prej gjyshit lexohej në festën e mevludit çdo vit, saqë thuajse të gjithë i dinit përmendësh vargjet e tij. Më vjen shumë keq, që si për ironi të fatit, unë nuk e disponoj këtë mevlud, edhe pse deri para disa vitesh e kisha.

Çfarë ndodhi, pse nuk e keni më tani?

Kur isha në Kosovë takova poetin Latif Berisha, i cili asokohe po bënte një studim rreth mevludeve në arabisht. Me këtë rast, unë i dhashë kopjen e vetme të mevludit, në mënyrë që të përfshinte edhe gjyshin në këtë studim. Unë ia dhashë me të drejtë kthimi, sepse atëherë nuk kishe fotokopje. Kur u zhvillua lufta në Kosovë, në vitin 1999, Latifin e vranë forcat serbe duke zbritur shkallët e shtëpisë së tij dhe shtëpinë ia dogjën, e kështu mevludi humbi.

Cila është muza juaj e frymëzimit dhe kush ju ka inkurajuar për  ta parë botën me syrin e artistit?

Padyshim është nëna ime. Ajo më ka dhënë zemër për të shkruar, por më ka ushqyer me edukatën që të jem pro gruas dhe jo kundra saj. Këshillat e nënës dhe marrëdhënia e mirë me të më kanë ndihmuar që të ndërtoj një jetë të qetë edhe me bashkëshorten time, me të cilën kam kaluar pesëmbëdhjetë vjet dhe një jetë shumë të mirë. Ne e kemi shtyrë jetën, e ndonjëherë dhe ajo na ka shtyrë neve, por e rëndësishme është që bashkëshortja ime më ka ndihmuar dhe pas nënës, ajo ka qënë burimi i frymëzimit tim.

Po me bashkëshorten tuaj si jeni njohur?

Unë isha inspektor arsimi në Damask, ndërsa ajo ishte drejtoreshë e një shkolle, ku kishte nën varësi 40 mësues. Ajo ishte 31 vjeç dhe kishte mbaruar studimet për histori. Kur shkova për kontroll në shkollën që drejtonte Mona, unë u magjepsa nga rregullsia e saj në punë dhe menjëherë, mendova se ishte një njeri i denjë për të kaluar jetën me të.  Dhe kështu ndodhi, unë i propozova asaj menjëherë që të martoheshim bashkë dhe pas një jave, ajo erdhi në zyrë time dhe më tha që ishte dakord. Që prej asaj dite, ne nuk jemi ndarë kurrë nga njëri-tjetri dhe së bashku kemi dy fëmijë: një djalë dhe një vajzë, të cilët sot kanë krijuar familjet e tyre dhe janë bërë me fëmijë.

Cilat janë profesionet e fëmijëve tuaj, a kanë lidhje me të shkruarit?

Jo, fatkeqësisht asnjëri prej fëmijëve të mi nuk ka lidhje botën e letërsisë, por ndjehem krenar për ta, sepse ata janë bërë të aftë në fushën që kanë zgjedhur. Djali im Ahmeti është inxhinier  dhe asnjëherë nuk ka shprehur interes për të lexuar ato gjëra që shkruaja unë, por çuditërisht vajza e tij që është 12 vjeç, pra mbesa ime ka shumë dëshirë të lexojë dhe madje edhe të krijojë vjersha.

Si e mësuat gjuhën shqipe?

Herën e parë, gjuhën shqipe në versionin e folur e kam mësuar nga nëna dhe babai, të cilët gjithnjë na flisnin shqip. Në lagjen ku jetonim kishte shumë shqiptarë dhe mbaj mend që flisnim shqip kur luanim me fëmijët e tjerë, madje unë deri kur kam nisur shkollën nuk dija asnjë fjalë arabisht.

Më pas kur shkova në shkollë fillova të shkruaja e të lexoja arabisht. Mësuesit e mi u habitën nga shkrimi im dhe nga përvetësimi i shpejtë që i bëra gjuhës arabe dhe që prej asaj kohë, njëra prej mësuese të mia më tha se në të ardhmen do të bëhesha shkrimtar.

Cila ka qenë fusha juaj studimore më tej?

Unë kam studiuar në fakultetin e Gjuhës dhe të Letërsisë Arabe. Më pas kam kryer studimet kam pasuniversitare për këtë fushë. Temën e diplomës e kam mbrojtur me temën “Çështje gjuhësore jonormative në gjuhën arabe”, saqë kur përfundova studimin shumë shokë e kolegë të mitë bëni çudi sesi një shqiptar ka ardhur për të na mësuar gjuhën arabe.

Në cilën moshë keni filluar të shkruani?

Kam nisur të shkruaj poezi për dashurinë që kur isha 16 vjeç. Ndërsa rreth moshës 18-vjeçare kam shkruar romanin me titull “Aroma e Hyrit”. Ky roman lindi nga dashuria e madhe që ndjeja unë për një vajzë, e cila nuk pranoi të lidhje me mua, por u martua me një mjek, sepse ai ishte më i pasur se unë. Këtë histori reale nga jeta ime unë e bëra subjekt romani, por kur e shoh tani mendoj se romani im i parë nuk ka vlerë.

Pjesa dërmuese e krijimeve tuaja kanë qenë në gjuhën arabe, sepse ajo është gjuha me të cilën jeni formësuar, po në shqip kur keni nisur të shkruani?

Herën e parë unë kam bërë përkthime, nuk kam krijuar në shqip. Fillimisht kam përkthyer këngët shqip se ishin më të lehta për përkthim dhe këtë proces e kam nisur rreth viteve ’60. Pastaj vendosa që t’i dërgoj për botim në shtypin periodik arab, ato këngë popullore që përktheja. Në vendet arabe u pëlqyen shumë dhe botuesit më kërkonin të tjera materiale poetike nga krijimtaria e shqiptarëve. Ndërsa unë vetëm kam krijuar disa poezi në gjuhën shqipe, sidomos pas viteve ’80, ku edhe kam botuar një përmbledhje poetike me titullin “Zjarri i mallit”.

Ju jeni i pari që keni prezantuar letërsinë shqipe përballë botës arabe. Cili është viti që keni nisur të përktheni në arabisht dhe cilët janë autorët e parë që përzgjodhët?

Siç thashë, përkthimet e para i kam nisur herët, duke sjellë në arabisht këngë popullore që mua më pëlqenin dhe i dija përmendësh. Ndërsa autori i parë që kam përkthyer ka qenë Ismail Kadare me veprën “Përse mendohen këto male?”. Në vitin 1964 kam përkthyer disa nga poezitë e Kadaresë dhe më pas edhe romanin “Gjeneralin e Ushtrisë së vdekur”.

Të 5 mijë kopjet e para të këtij romani janë shitur brenda 6 muajsh në vendet arabe, sepse Ministria e Kulturës së Sirisë shprehu konsideratë për vlerat e kësaj vepre.

Më tej, po nga Kadareja kam përkthyer romanet: “Kështjella”, “Dasma” “Dosja H” etj.

Gjithashtu kam përkthyer veprën e Dritëro Agollit: “Njeriu me top’’, dramën ”Ato male” të Vath Koreshit, veprën “Toka jonë” të Kolë Jakovës etj. Në gjuhën arabe kam përcjellë 100 poezi të 100 poetëve më të mirë të historisë së letërsisë shqiptare. Një rëndësi të veçantë i kam dhënë edhe përkthimit të vjershave për fëmijë, të cilat kryesisht i merrja nga revistat e kohës si “Fatosi’ dhe “Pioneri”.

Si i siguronit këto materiale të letërsisë shqiptare?

Librat unë i merrja me postë nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia. Këto materiale m’i dërgonin Lidhja e Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë, apo institucione të tjera, si redaksitë e gazetave “Zëri i popullit”, “Bashkimi” etj. Pra, çdo material më mbërrinte në pesë kopje zakonisht dhe unë një kopje e mbaja për vete, të tjerat i shpërndaja ndër biblioteka universitare. Fatkeqësisht, asnjë prej këtyre librave nuk i kam më.

Çfarë ka ndodhur me bibliotekën tuaj?

Ah mos më pyesni më mirë...(përlotet teksa flet). Kam pasur një bibliotekë shumë të madhe, të cilën e kisha ngritur në një apartament të ri që bleva në Damask. Çdo ditë unë shkoja punoja në këtë bibliotekë dhe në mbrëmje kthehesha në shtëpi. Ai mjedis ishte streha ime shpirtërore e përditshme, në të cilën më shoqëronte shpesh edhe gruaja ime. Kjo gjë ndodhte përditë deri para një muaji e gjysmë, kur një mëngjes e gjetëm të shkrumbuar nga zjarri. Rebelët sirianë kishin shkatërruar gjithçka në atë apartament dhe librave u kishin vënë zjarrin. Aty gjendeshin të gjitha shënimet, përkthimet dhe krijimet e mia. Aty gjendeshin librat që i kisha të trashëguar prej gjyshit dhe babait tim dhe libra të tjerë në gjuhë të ndryshme. Aty gjendej pjesa më e vyer e jetës sime dhe e shpirtit tim. Unë tani kam mbetur i shokuar dhe nuk di nga t’ia nis. Projektet e mia e prenë në mes dhe puna ime shumëvjecare humbi brenda pak çastesh.

Profesor, u kuptojmë gjendjen tuaj, por duhet të kuptoni se pavarësisht se jua kanë djegur librat, nuk mund të fshihen apo të digjen ato gjëra që ju keni në mendje dhe për të cilat keni punuar gjithë jetën, prandaj presim të tjera botime nga ju?

Eh...shpresoj! Por e kam shumë të vështirë, më kuptoni, jam i dërrmuar.

A keni informacione se si kanë emigruar shqiptarët nëpër në Siri?

Emigrimet shqiptare në Siri kanë nisur përpara 200 vjetësh, kur ushtarët shqiptarë të Ibrahim Pashës, djalit të sunduesit shqiptar të Egjiptit Mehmet Ali Pashës, nuk u kthyen me ushtrinë në Egjipt, por u vendosën në Siri. Pjesa më e madhe e tyre e ruajtën gjuhën dhe traditat, por pati nga ata që u përzien me vendasit dhe nuk arritën të ruajnë as gjuhën dhe madje as mbiemrat e tyre. Por, megjithatë ata edhe sot e kësaj dite ata janë të vetëdijshëm për origjinën e tyre shqiptare dhe nuk e harrojnë atë. Emigrimet e tjera të shqiptarëve në Siri ishin ato të viteve 1912-1913 (ku bën pjesë edhe rasti i emigrimit të familjes sime) për t’i shpëtuar represionit serb të kohës dhe të viteve 1945-1948 dhe për t’i shpëtuar përndjekjes së pushtetit komunist në Shqipëri e Jugosllavi. Por këta të fundit, më pas emigruan drejjt Amerikës dhe shumë pak prej tyre qëndruan në Siri.

Një veçori e shqiptarëve të Sirisë është se ata kanë qenë tepër të lidhur me njëri-tjetrin. Ata mblidheshin bashkë në  kuvendime dhe falnin namaze dhe më pas, gjithsecili shkonte në shtëpitë e veta. Nëse dikush nuk dilte në xhami, mendonim se ka ndonjë problem dhe menjehërë i shkonin për vizitë në shtëpi, pra imagjinoni nuk rrinin dot një ditë pa u parë me njëri-tjetrin.

Po brezi pasardhës a i ka ruajtur traditat dhe sa flitet sot gjuha shqipe ndër shqiptarët e Sirisë?

Brezi pasardhës nuk i ka trashëguar pothuajse fare as traditat dhe as gjuhën. Në vitin 40-të shqiptarët filluan të shpërndaheshin, nuk jetonin në të njëjta lagje. Nëpër shkolla mësonin arabisht dhe shumica prej tyre martohen me arabë, e normalisht që gjithçka është zbehur, për të mos thënë që cdo gjurmë e shqipes është zdukur.

Në Siri nuk ka shkollë shqipe, madje edhe një që u hap para disa vitesh u mbyll, për shkak se nuk kishte asnjë nxënës të interesuar për të mësuar shqipen.

A keni miq shqiptarë, të cilët i keni njohur që nga fëmijëria juaj?

Po, kam shumë miq shqiptarë, por shumë prej tyre e kanë harruar gjuhën shqipe.  Shumica e miqve të mi, sot janë figura me kontribut madhor në kulturën dhe artin arab, si romancieri Maaruf Arnaut, piktori Abdulkadir Arnaut, dijetarët Muhamed Nasiruddin Albani, Abdulkader Arnauti, Vehbi Gavoçi etj. Gjithashtu, shumë vite më parë kanë ekzistuar edhe klubet e arnautëve në Siri, ku të gjithë mblidheshim e diskutonin cështje të ndryshme sociale e kulturore

Keni kontakte me shqiptarët sot dhe si po e përjetojnë kohën e trazirave?

Për shkak të situatës në Siri nuk është se tani kam shumë kontakte me shqiptarët atje.

Cilat janë profeisonet dhe zanatet e shqiptarëve në Siri?

Janë inxhinierë, mësues, nënpunës dhe punëtorë. Ata janë të përfshirë dhe janë integruar mirë në Siri.

Si e shihni ju shtetin shqiptar në këtë 100-vjetor?

Më ka pëlqyer shumë Shqipëria. Dëshiroj që Shqipëria të ketë sukseset e saj. Unë e shoh të stolisur bukur dhe aroma festive ndjehet ngado. Sa i takon politikës, unë nuk dua të merrem fare me këtë pjesë, por thjesht dua ta shoh Shqipërinë si burimin pozitiv të forcës sime krijuese e jetësore.

Në çfarë moshe keni ardhur për herë të parë në Shqipëri?

Ka qenë viti 1963 kur unë vizitova për herë të parë Kosovën. Isha 32 vjeç dhe vendosa të vija vetëm në Kosovë për të njohur nga afër vendin ku kishte lindur babai dhe nëna ime dhe gjithashtu të takoja kushërinjtë e mi. Unë isha marrë vesh me letra me kushërinjtë dhe me miqtë e mi dhe ata e dinin që unë dija shqip dhe kisha dëshirë t’i takoja.

Ndërsa në Tiranë kam ardhur në vitin 1971 me ftesë të Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë, të cilët kishin dëgjuar për përkthimet e mia dhe dëshironin të më njihnin nga afër.

Mbaj mend që te “Hotel Dajti” në atë vizitë jam takuar për herë të parë me Ismail Kadarenë dhe me Dritëro Agollin.

Çfarë mban mend nga takimi me Kadarenë dhe Agollin, për çfarë biseduat?

Ata më falënderuan për përkthimin që u kisha bërë veprave të tyre në arabisht. Ata ishin të interesuar rreth faktit se si ishte pritur letërsia shqiptare në kulturën arabe.

Islamil Kadareja më inkurajoi që të botoja poezitë e mia në gjuhën shqipe dhe madje më hartoi edhe një parathënie për vëllimin që u botua më vonë me titullin ‘’Zjarri i mallit”. Në fillim këto vjersha i kisha shkruar në arabisht, ndërsa më vonë i përktheva e botova në shqip, megjithësi ka prej tyre që janë shkruar direkt në gjuhën shqipe.

Sa njihet letërsia shqipe në vendet arabe?

Në vendet arabe nuk e kanë ditur fare se çfarë është letërsia shqiptare. Unë kam filluar të përkthej duke bërë përkthime të materialeve letrare dhe të studimeve mbi historinë e Shqipërisë. Libri shqiptar atje ka qenë tërësisht i panjohur, por tashmë situata ka ndryshuar, sepse përveç meje ka edhe shumë të tjerë që përkthejnë si Dr. Muhamed Mufaku, apo përkthyes nga gjuhët e tjera si Affif Imashkija që ka përkthyer romanin “kështjella” prej frëngjishtes në arabisht me titullin “Tamburet e shiut”.

Çfarë pikëtakimesh ekzistojnë mes kulturës shqiptare dhe asaj arabe, përderisa urat e komunikimit po shtrihen kaq dendur?

Lidhja që i bashkon këta dy popujt është shumë e fortë. Lidhja më e fuqishme është  çështja e  besimit fetar mysliman, që ka lënë gjurmë të mëdha për hedhjen e bazave të kulturës së dy popujve. Muslimanët janë të njësishëm, pavarësisht vendit të botës ku ata jetojnë. Gjithashtu një tjetër ngjashmi mes kombeve, une e shoh tek gjendja sociale e politike, e shoh tek dhimbja e te shpresat e përbashkëta të njerëzve, por edhe te persekutimet, me të cilat u ballafaquar popujt përkatës.

Shqiptarët emigruan në vendet arabe nën gjurmët e faktorëve të panumërt, por ajo që e bën më të fortë lidhjen mes kombeve është fakti se emigrantët shqiptarë jetuan në vende të ndryshme të Arabisë Saudite. Vendet arabe u kanë hapur dyer vijimësisht për shqiptarët, duke u ofruar miqësinë e vëllazërinë dhe duke mos e kthyer ardhjen e tyre për përfitime meskine, por duke baskëpunuar në mënyrë njerëzore të shkëlqyer, gjë e cila shëmbëllen fisnikërinë e popullit arab. Unë  personalisht, ndjehem në Siri si një ndër  qytetarët e Damaskut dhe për asnjë cast nuk jam ndjerë i paragjykuar, apo nuk më janë mohuar të drejtat dhe mundësitë qytetare.  Prandaj gjithë kjo klimë miqësore e gjithë këto gjëra të përshkakëta nuk janë rastësi, por janë një element që lexuesinm arab e bën të pranojë natyrshëm frutet e kulturës shqiptare. Ata përqafojnë me dashuri letërsinë dhe kulturën shqiptare, ashtu siç përqafuan dhe pranuan komunitetet shqiptare që të bashkëjetojnë pranë tyre.

Cili është një nga shkrimtarët më të vështirë për t’u përkthyer?

Nuk mund të them kush është më i vështiri, por mund të pohoj se për mua një nga zhanret më të vështira për t’u përkthyer është poezia, e cila kërkon jo vetëm përkthimin e kuptimit, por edhe ruajtjen e muzikalitetit të vargut.

Cilin çmoni më shumë nga poetët shqiptar të Kosovës dhe të Shqipërisë?

Çdo poet e ka vlerën e vetë. Megjithatë për mua më të dashurit janë Llazar Siliqi, pasi ka një poezi të veçantë dhe gjithashtu Ismail Kadarenë.

Me çfarë po merreni kohët e fundit?

Tani nuk po shkruaj më, sepse jam ende shumë i turbulluar nga djegia e dorëshkrimeve. Shpresoj që të rikrijoj librin me poezi, që ia kam dedikuar bashkëshortes sime.

Duket sikur në krijimet tuaja i jepni një rëndësi  të veçantë çështjes së gruas. Çfarë synoni të përcillni, duke përzgjedhur femrën si figurë bosht në letërsi?

Unë kam siguri të plotë se me të vërtetë femra ka nevojë dhe e meriton të jetë në qendër të veprave letrare, por edhe në qendër të veprimtarive jetësore. Kur shoh gra të poshtëruara apo femra që diskriminohen vetëm prej gjinisë së tyre natyrore, më vjen vërtet shumë keq dhe mendoj se secili prej nesh mund të japë kontributin e vet për ta ndryshuar situatën dhe të triumfojë barazia gjinore. Burri dhe gruaja duhen parë si dy gjini që plotësojnë njëri-tjetrin dhe lidhja midis tyre është lidhja e harmonisë dhe e tolerimit dhe jo e çjerrjes, inferioritetit dhe e obligimeve që shihen vetëm në formë të njëanshme.

Cilat është vepra që ju vlerosoni më shumë nga ato që kanë shkruar deri tani?

Në fakt, e kam shumë të vështirë të veçoj, sepse veprat që krijon janë si puna e fëmijëve, ku e ke vështirë t’i dallosh nga njëra-tjetra, për shkak se të gjitha i kam krijuar me përkushtim dhe dashuri të veçantë. Megjithatë, përderisa kanë qenë edhe më të vlerësuarat nga kritika, do të përmendja romanin “Aroma e Hyrit” dhe romanin “Druvari”. Subjektet e këtyre romaneve lidhem me historinë e shtegtimit të shqiptarëve, por sigurisht janë veshur me elementi dhe trillin artistik.

Më parë, ju keni përkthyer korifenjtë e letërsisë shqiptare. Po sot që ka kaq shumë botime në Shqipëri, si orientoheni në përzgjedhjen e autorëve për përkthim?

Pothuajse u kam mbetur besnik emrave ë konsoliduar të letërsisë shqipe dhe të them të drejtën nuk marr përsipër të përkthej nëse nuk më pëlqen dicka. Përveç kësaj, larmia e botimeve dhe mungesa e një kritike të mirëfilltë në Shqipëri, më krijon vështirësi edhe kur dua të marr një libër të mirë për ta lexuar për kënaqësi. Kjo larmi krijimesh e botimesh mua më përgjithësisht më duket pozitive, sepse tregon zhvillimin dhe pasurinë e letërsisë e kulturës shqiptare.

Për çfarë ndjeheni më tepër krenar që jeni shqiptar?

Ndjehem krenar për mbiemrin tim, për gjuhën dhe traditat që i kam ruajtur me fanatizëm dhe patjetër ndjehem krenar për dinjitetin që e karakterizon figurën e shqiptarit në çdo kohë.

Cili është mesazhi juaj për të gjithë shqiptarët?

T’i rikthehen vlerave më përfaqësuese të tyre si bujaria, ndershmëria dhe puna. Gjithashtu, u them të gjithë bashkëkombasve të mia që ta duan librin dhe kulturën, sepse kjo është rruga më e sigurtë dhe më e bukur për të ecur në jetë.

Intervistoi:

Jolanda Lila

Dhjetor 2012

 

 

Raimonda MOISIU:Intervistë me historianin, publicistin dhe studiuesin Prof. Neki Babamusta

Intervistë me historianin, publicistin dhe studiuesin Prof. Neki Babamusta

Bisedoi:Raimonda MOISIU


“Lufta për lumturinë e jetës presupozon triumfin mbi pengesat dhe vështirësitë”

“Frojd”

Pakëz dritë për të merituar emrin e ndritur të shqiptarit!

E nderuara Znj. Rajmonda!

Nëpërmjet intervistës tuaj ndjehem tepër i privilegjuar!

Modest, si miliona bashkatdhetarë, vendosim grimca rëre në themelet e identitetit tonë kombëtar. Bazuar në argument historike jemi ndër popujt më të vjetër të Evropës, ndër më inteligjentët, liridashës dhe humanë. Për interesa strategjike, Fuqitë e Mëdha, na coptuan padrejtësisht, në interes të shovizimit Ballkanik. Por dashuria për të jetuar të lirë në trojet tona stërgjyshore nuk na ka gjunjëzuar. Barbarizmat jetën sa të ëmbël, na e bënë të trishtë! – 1897 F. Konica: Jashtë çdo mundësie për të na asimiluar.

Emigrimi plagë e rëndë!

Pushtuesit nuk arritën të na ç’kombëtarizojnë. Në zemrat dhe në mendjet e shqiptarëve është skalitur vetëdija hyjnore: Një komb, një ide, një qëndrim!

Disapora në SH.B.A. me afro një milion shqiptarë, ka 100 vite që është bërë flamuri udhërrëfyes i mbrojtjes së interesave tona kombëtare. Federata patriotike “Vatra”, gazetat “Dielli”, “Iliria” dhe “Zëri i Amerikës” janë Triumvirati i artë për shqiptarizmin. Vepra e tyre e bekuar qe leva e Arkimedit që përshpejtuan pavarësinë më 1912-ën me tribunët e kombit tonë: Ismail Qemali, Isa Boletini etj. Edhe me veprimtarinë e “Zërit të Amerikës” v.1943, na çliruan nga metastazat e fantazmës komuniste.

Keni fatin e madh që jetoni dhe punoni në SH.B.A., sinonimi i atdheut të dytë. Për të gjithë popujt, SH.B.A.-ja është bërë simboli i Altarit për Demokraci. Për kombin tonë Shtetet e Bashkuara të Amerikës reflektojnë miqësinë e sinqertë tradicionale, të lidhur me një aleancë të shenjtë.

Në vizitën e saj në Tiranë më 1.11.2012, Znj. Hillari Klinton deklaroi: “SH.B.A.-ja është krenare që ka mike të ngushtë dhe partnere Shqipërinë. Bashkëpunimi ynë do të vazhdojë edhe në 100 vitet e ardhshme .... edhe 100 vite të tjera”. “Vizita juaj, tha Kryeministri i Shqipërisë Z. Sali Berisha është xhevahiri më i çmuar në prag të 100 vjetorit të pavarësisë”.

Në SH.B.A. dishepujt e kombit tonë: Fan Noli, Faik Konica, Mit-hat Frashëri, Abaz Ermeni, Abaz Kupi etj., kanë proklamuar manifested e tyre më të mirë të çështjes shqiptare. Vepra e tyre u pasua që nga biznesmeni patriot Xhoni Athanas, duke vazhduar me falangën pararojë të të nderuarit Z. Shaqir Gashi, Eqerem Bardha, Harry Bajraktari, Zef Balaj. Mjaft frutdhënëse është puna e personaliteteve të larta intelektuale si Martin Camaj, Arshi Pipa, Peter Prifti.

Për çështjen shqiptare vazhdojnë kontributin e tyre prof. Sami Repishti, prof. Nikollaq Pano. Ing. Agim Karagjozi, Dr. Gjon Bucaj, Naum Prifti, Genc Kortsha, Elez Biberaj, Pjetër Jaku, Mërgim Korça, Novruz Nazarko, Gëzim Basha, Dr. Gjekë Gjelaj, Ramiz Gjini, Lulash Palushaj, Merita Bajraktari, Dalip Greca etj.

Nëse Amerika është bërë në sajë të punës, padyshim meritë kanë edhe shqiptarët e diasporës. Atdheu i Xhorxh Uashingtonit nuk është një tragjedi amerikane me Klajd Grificë, siç e ironizonte romancieri Teodor Drajzer. Znj. Hillari Klinton më 1.11.2012 u shpreh: Jam mirënjohëse për kontributin e mijëra shqiptarëve në SH.B.A.

I nderuar Prof. Babamusta, ju falenderoj për këtë intervistë. Ju jeni një penë publicistike historiane mjaft e njohur në Diasporë dhe trojet shqiptare. A ju kujtohen ditët tuaja të para si historian? Cfarë ka ndikuar te ju më shumë apo dicka e papritur që ju zgjodhët të tregoni historinë ashtu sikundër ka ndodhur..?

Historia si poetesha e kohërave të njeh me botën reale. Kur egzistenca (jeta) orientohet nga të menduarit pozitiv, siç theksonte filozofi De Kartes, dëshiron të mbijetosh edhe me det të trazuar si Heminguej. Dashurinë për atdhe na e trashëguan Rilindasit. Ngjarjet kulmore historike ngritën në këmbë tërë mëmëdhetarët shqiptarë.

Nga të parët e mi dhe nga shumë dëshmitarë, në sofrën bujare të fisit Babamusta vinin si miq personalitetet e kohës: Ismail Qemali (ku ndenji një natë) ku të parët e fisit i siguruan udhëtimin dhe Kavaja e përcolli me shumë përzemërsi për misionin historik. Gjithashtu kanë ardhur patriotët e kombit Aqif Pashë Elbasani, Avdi Bej Toptani. Për detyra patriotike kishin lidhje të ngushta me fiset Biçaku në Elbasan, Canët në Peqin, me Mojsitë, me Xhantë, me Must Carën etj. Gjatë luftës çlirimtare vinin vëllezërit Myslim e Shyqyri Peza, Mustafa Gjinishi.

Realisht ndjeva tronditje nga vrasja macabre (mbytja me tel) e Mehmet Babamustës, vdekja në burg e Hasanit, burgimet politike të Ibrahimit, Halitit dhe tim vëllai Qemalit. Im atë vdiq nga ataku në zemër. Një pushtetar vendor e kërcënonte: “Jam Enver Hoxha”. Në Gjysylkonaj, në vitin 1953 u bëra dëshmitar i luftës së klasave. Nga jeta e mësueseve të mia të para, të shkëlqyera si rreze drite, por të persekutuara, mora mësimet e para për diktaturën komuniste.

A mund të na përshkruani shkurtimisht Londrën  si zemra e emigracionit shqiptar në Europë, por edhe ku ndërthuren shumë kultura të tjera?

Anglia, vendi i Shekspirit që tronditi fronet mbretërore. Vendi i Oliver Kromuellit që përmbysi feudalizmin. Vendi i inxhinierit Stefenson, lokomotiva e të cilit përhapi rrugën e civilizimit për dritë e dituri. Londra me 10 milion banorë, kryeqendra e diturisë dhe kulturës botërore. Në Angli jetojnë afro 200 mijë shqiptarë dhe disa milionë emigrantë nga e tërë bota. Shqiptarët me punën e tyre janë inkuadruar në rrjedhën e jetës britanike duke fituar respektin e vendasve.

Ju keni një karrierë të gjatë si historian, që do të thotë nëpërmjet momenteve  historike keni përjetuar momente mbresëlënëse, të këndshme, por edhe kritike, dëshpëruese e të trishta. A mund të na përshkruani  momente  nga eksperienca juaj?

Për arsye kontraditash shumë ngjarje nga “Heroi Popull” nuk dalin në dritë. Ndonëse me vështirësi e vërteta del. Rinohesh kur edhe sot, pas 60 vitesh banorët patriotë, trima dhe bujarë siç janë edhe pasardhësit e tyre gjysylkonaj të kujtojnë me admirim dhe lot .... vëllavrasje! 1954.

Ndjehem tepër i nderuar, kur një fis i tërë “Ndreu” nga Dibra shpëtoi nga kurthi i sigurimit famëkeq – 1968.

U gëzova pa masë, kur me disa shokë ngritëm “Muzeun historik” Kavajë, “kabinete historike” në 3 shkolla, që u bënë qendra eksperimentale. Duke mos pranuar t’i shërbej Sigurimit të kuq e pashë të udhës, më me vlerë edukimin patriotik, duke hulumtuar për thesaret historike të popullit tonë. Edhe sot ish-nxënësit e mi më kujtojnë për mësimet shembullore në Krujë.

Si të mos ndjehesha i frikësuar kur më kërcënuan për vendosjen në stendë të Shqipërisë etnike, apo për figura kombëtare në museum, si të komandantit akademist (1920) Adem Riza Berati, sepse fëmijët e tij u persekutuan, apo të patriotit Bajram Xhani, sepse të vëllanë Qamilin ia pushkatoi Mehmet Shehu, v. 1943.

Ndonëse shumë dokumenta historike ia dërgoja Institutit të Historisë, me drejtor Stefanaq Pollo, ku merrja përgëzime, por s’arrita të kuptoj pse në vendlindje më kërkuan një dosje me fakte, por që nuk ma kthyen më. Nuk më lejuan të futesha në ‘Arvishen e Shtetit’ se nuk isha i imunizuar me dy karta anëtarësie çudibërëse!

Çfarë do të dëshironit të thoni në lidhje me karakterin e përgjithshëm historik të Shqipërisë, trojeve shqiptare,  Ballkanike apo Lindore, në krahasim me atë çka është shkruar e ri-shkruar, bazuar në ato çka ju keni lexuar, shkruar apo vënë re?

Në Konferencën e Paqes, Paris, janar 1919, Presidenti Vilson i SH.B.A.-së deklaroi: “Nuk kemi ardhur të bëjmë këmbim popujsh!

Ismail Qemali, tri ditë para se ta helmonin, më 22 janar 1919 deklaroi: Do ngjallemi, ose do të vdesim!

22 mars 1992, fitorja e demokracisë na dhuroi lirinë. Shqipëria ka pësuar transformime të dukshme. Në vend të bunkerëve dhe gomerëve kemi autostrada moderne, ndërtime kapitale, zhvillim të arsimit. Siç merituam futjen në NATO dhe liberalizimin e vizave, së shpejti flamuri ynë do të valëvitet në Bruksel përkrah familjes evropiane, Shqipëri-Kosovë.

Ndonëse jemi popull paqedashës, nuk ua kemi borxh të na përkëmbim identitetin tonë kombëtar. Në drejtim të mirëqenies ende lipset shumë punë

Si iu lindi ideja për të shkruar historinë shqiptare, trojeve etnike dhe asaj ballkanike -si  pjesë narrative jetësore e rëndësishme nën ndikimin e kulturës, historisë e fenomeneve sociale, ekonomike dhe politike në komunitet, apo....?

Me fitoren e pavarësisë së Kosovës, shkurt 2008, ëndrrat shovene të Beogradit kanë përfunduar, po ashtu edhe ato të disa klaneve ekstremiste të Athinës. Më 31.10.2012, Znj. Klinton deklaroi: Pavarësia e Kosovës, problem i mbyllur. Kryeministri Thaçi u shpreh: Ora e Historisë nuk do të kthehet mbrapsht.

Konsolidimi i marrëdhënieve në të gjitha fushat me Kosovën duhen forcuar më tej. Mbarë klasa politike shqiptare kombëtare të jetë në unison për funksionimin e Marrëveshjes së Ohrit. Mbrojtja e interesave të shqiptarëve, kudo që jetojnë, është problem madhor mbarë popullor.

Prof. Babamusta  ju mbani titullin Prof. Sigurisht i fushës së historisë. Çfarë ju pëlqen dhe çfarë nuk ju pëlqen në punën tuaj profesionale? Në ditët e sotme tradita dhe realiteti  “përziehen” me vlerat fetare. Në opinionin tuaj si historian a ka ndonjë konfuzion që ndikon në marrëdhëniet njerëzore dhe në marrëdhëniet mes kulturave të tjera?

Engjëlli nuk bashkëpunon me Djallin! E vërteta historike ndriçohet me guxim, me mençuri aktive, duke mos u pajtuar me errësirën e mendjeve abstrakte.

Periudha e Mbretërisë ka vlerat e veta që diktatura e mohoi. Për korifejt e kombit Noli, Konica, Gurakuqi, Migjeni, Mit-that Frashëri, Abaz Kupi, Abaz Ermeni e deri tek Nënë Tereza, Fishta e Kadareja etj lipset të përulemi me respekt! Ndryshe do të mohonim vetveten. S’ka përse të jetojmë ende me simptomat e mentaliteteve komuniste. E tërë bota le të marrë shembull nga Shqipëria dhe Kosova, ku vlerat fetare jetojnë në harmoni, duke pasur përparësore interesat e kombit.

A keni përjetuar fëmijëri të lumtur?A ka pasur në fëmijërinë tuaj se një ditë do të bëheshit historian dhe një nga më të lexuarit e më të pëlqyeshmit të shtypit postkomunist të Diasporës dhe atij në trojet shqiptare?

Njeriu vjen në jetë duke qarë dhe e përcjellin në banesën e fundit po duke qarë. Për miliona njerëz, jeta barasvlerësohet me disa universitete. Kujdesi dhe optimizmi i nënës dhe i të afërmve ma zvogëlonin udhën e mundimshme të fëmijërisë. Vazhdoj të lexoj e të rilexoj Rilindasit, Nolin, Fishtën, Konicën, Ali Podrinjën, Kadarenë etj.

Kam lexuar e konspektuar Shekspirin, Gëten, Shilerin, Tolstoin, Pushkinin, Hugonë, Khajamin etj. Jam i dhënë pas literaturës publiçistike historike që nga më të hershmet, përfshi dhe ato botërore. Kam lexuar klasikët e M.L. teorinë ekonomike. Duke u ballafaquar me realitetin në Angli e SH.B.A. jam ndjerë tepër i zhgënjyer nga teoritë boshe të pa bereqet të komunizmit.

Natyrisht ekonomia socialiste me kolektivitetin e saj nuk mund të konkurronte me ekonominë e tregut të lirë kapitalist. Komunizmi: Sistem i dështuar!

Lexoj artikujt me vlerë nga Diaspora “Dielli”, “Iliria”, “Tribuna Shqiptare”, “Albania”. Ndjek emisionet e “Zërit të Amerikës”.

Ç’mund të na thoni për momentet më të dhimbshme të familjes suaj, burgu, persekutimi dhe internimi. Cili qe kërcënimi që familja juaj i sillte sistemit diktatorial komunist?

Persekutimi familjar: Vdekja e babait nga kërcënimet, burgosja e tim vëllai me akuza të sajuara, shpronësimet, burgosja e kushërinjve (duke vdekur edhe nëpër burgje) natyrisht janë ngjarje të hidhura që të krijojnë urrejtje. I pushuar nga puna si bir tregtari, më çonin në zonat më të largëta. Kalvar vuajtjesh pësoi edhe familja e gruas. Bashkëshorten nuk e fusnin në punë, si rezultat i akuzave të regjimit komunist.

Kur ishim në SH.B.A. na dukej vetja se po jetonim në një planet tjetër. Populli amerikan kudo që kemi shkuar, na ka trajtuar si mysafirë tepër të nderuar. Sensibilizimi i luftës heroike të vëllezërve tanë në Kosovë na ringjallte, ashtu sikur na shtonin urrejtjen barbaritë serbe. Në SH.B.A. dhe në Angli morëm leksionet reale për Demokracinë e lirë!

Në publicistikën tuaj  historike gjithçka vjen nga jeta reale. Çfarë lloj kërkimi keni bërë për të? A keni pasur materiale apo ngjarje që ju kanë ndihmuar në shkrimin e tyre?

Kam shkruar mbi ngjarje reale. Kam kontaktuar me dëshmitarë okularë, me të persekutuar. Kam qenë në kontakt me vlerat politike të Demokracisë. Pata krijuar një bibliotekë familjare, duke mbajtur lidhje me disa biblioteka. Më kanë ndodhur shumë ngjarje që për nga përmbajtja, janë të denja për skena hollivudiane.

Jeta si rrjedhje pa mbarim, vazhdon!

Në jetën e përditshme në Londër, Angli, ju jeni në kontakte me personalitete të kulturës, intelektualë e qytetarë të thjeshtë, diplomatë figura të njohura të komunitetit shqiptaro-britanik, por edhe të politikës shqiptare dhe  britanike. Sa është prezent atdheu ynë Shqipëria e çështja shqiptare, veçmas ajo e Kosovës e Çamërisë  në marrëdhëniet me ta?

Sa herë që takojmë shqiptarë, sikur rilindim. Vlerat demokratike në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni, mbrojtja legjitime e vëllezërve tanë të Çamërisë janë çështje dite.

Zgjuarsia shqiptare në Londër, nëpërmjet organit të saj “Tribuna Shqiptare” trajton vazhdimisht problematikën kombëtare. Afro 200 mijë shqiptarë të sistemuar në Britani, me punën dhe zgjuarsinë e tyre, por tregojnë se ne jemi popull evropian. Shqiptarët kanë fituar admirimin e londinezëve.

Është e natyrshme që mjedisi shqiptaro-britanik në Diasporë, karakterizohet nga  ndjenja patriotike, atdhedashuri, krenari, vlera e identitet kombëtar. A ka ndikuar në publicistikën tuaj dhe a  i kini numëruar botimet e shumta të shkrimeve tuaja historike në këto vite?

Për çështjen shqiptare, ndjehesh gjithmonë i ri. Çdo mëmëdhetar, pavarësisht pozicioneve ekonomike, politike, apo arsimore, e ka për detyrim të punojë për të mirën e Kombit! Të mos rikthejmë kohën, “Isha unë Çobo Rrapushi”.

Jetoni në zemër të Anglisë, Londër.  Si ndiheni kur dëgjoni për krimin në familje, apo veset e tjera që kanë përfshirë një pjesë të komunitetit shqiptaro-britanik, sikundër droga e krimi? Si mund të reflektojë komuniteti shqiptaro-britanik për lehtësimin e këtyre plagëve?

Kur dëgjojmë për ndonjë vrasje, natyrisht që sjellin tronditje. Nuk pajtohemi me krimin, të cilin e dënon i tërë komuniteti, ashtu sikurse ndodh që vriten dhe shqiptarë të pafajshëm.

Mendoj se publicistika juaj aktuale është tërësisht me lëndë  nga jeta historia, veprimtaria, kontributi shqiptaro-britanik. Cilat janë sfidat për t’i përshkruar ato  në shkrimet tuaja?

Vëllazërim, bashkim për Shqiptarizëm!

A kini botuar  libra historikë dhe natyra e të shkruarit tuaj? Si ndjeheni pas gjithë kësaj periudhe që shkruani si akademik dhe historian?

Si hulumtues historie, kam shkruar mbi 100 kumtesa, referate, publicistikë, pa përmendur një dosje me dokumenta që s’mi kthyen. Kam punime historike akoma të pabotuara. Me versione historike, kam krijime poetike. Shkrime dhe dokumente, shpesh, i dërgoja Institutit të Historisë.

A është i lirë shtypi sot? Si jeni ndjerë përballë botës së frikshme të mediokritetit, klaneve dhe hipokritëve, përballë vetëmburrjes dhe vetëbujës? Ç’kuptojmë me shprehjet “vetëgjymtim dhe vetëvrasje intelektuale”?
Në çdo demokraci, populli ka Qeverinë që meriton. Me fitoren e demokracisë, bashkë me mjaltin u futën edhe mizat.

Droga, krimi, prostitucioni, si fenomene negative erdhën nga jashtë, por që po përpiqen të gjejnë shtrat në vendin tonë. Korruspionin e bëjnë pushtetarët që nga baza. Kur godet ligji, çmenduria nuk ngre krye. S’vritet njeriu për një vijë uji, ose më ke vrarë para 70 vitesh ....

Shoqëria shqiptare të marrë nga perëndimi të mirën, e keqja vetëm se turbullon. Ka shtyp të pavarur. Një pjesë janë veshur me kostume laramane, ngjyrë ylberi. Hipokritët kalërojnë me mantel donkishotesk. Janë kalbësira e shoqërisë, që gjymtojnë apo vrasin, ndriçimin intelektual. Të bardhën nuk mund ta bësh të zezë!

Kush ju mbështet shpirtërisht në krijimtarinë tuaj të larmishme historike e publicistike?

H. Klinton në Tiranë, 1.11.2012:

Interesat kombëtare janë përpara interesave partiake politike! Zgjedhje të lira! Luftë korrupsionit! Korrupsioni, kancer që konsumon shoqërinë! Për funksionimin e shtetit ligjor, duhet kultura e bashkëpunimit.

Nëse muzika është e pastër, shpirti buron i lirë. Zemra është tempulli i shpirtit. Lumturia për të qenë i dobishëm për atdhe, zemrën dhe forcën e gjejnë në popull. Duhet të përfitosh nga valltarët e vlerave kombëtare. Edhe një here: Nëna më dha leksionin e madh të jetës! Respekto personalitetin e çdo njeriu! Bëhu pjesë e këtij populli, përfito nga mençuria e tij dhe inteligjencës që e rrethon.

Z. Babamusta, Kongresi Amerikan në SHBA, - familjen tuaj Babamusta dhe familjen e vjehrrit tuaj, Cani – e kanë nderuar me OFFICIAL CITATION (Dëshmi mirënjohje) për veprimtarinë diplomatike-demokratike, respektivisht të të dyjave familjeve të lartpërmendura. Ç’mund të na tregoni rreth saj..?

Në mendjet e ç’ekuilibruara, kultivohet ideotizmi. Luigji XIV i Francës: Jam Mbreti Diell! Diktatorët: Pushtete të përjetshme me piramida egjiptiane.

Çdo njeri duhet të ndjehet dhe të punojë si i barabartë në mes të barabartëve. Merita i takon vlerave popullore.

Dekorimet -   21.1.1985 Medalje “Naim Frashëri”

3.3.1994: “Mësues i Merituar”

2.8.2004 Dëshmi Mirënjohje nga Kongresi Amerikan

2.4.2004 Kastriot Cani Dëshmi Mirënjohje nga Kongresi Amerikan

21.5.2004 Ermira Babamusta Dëshmi Mirënjohje nga Kongresi Amerikan

Çfarë nuk do të falnit në jetë??

Dashuria është parajsa e jetës. Diktatorët, “këta luanë të racës njerëzore” e shohin popullin lojë shahu. Çuditërisht, sot në Botë ka sejmenë servilë që u përkulen tiranëve të kuq. Fundi i tyre gjithmonë ka qenë rruga e Ferrit.

E kush popull nuk e do lumturinë?!

Mesazhi për inteligjencën shqiptare...

Jeta është e shkurtër për ta shijuar, plot ëmbëlsi, por edhe me derte! Të gjitha frutat e pemëve nuk i kap dot dhe fatkeqësisht nuk i shijon. Ndoshta, mollë e ndalueme! Megjithatë, le të mbjellim pemë dhe të kultivojmë lule për trashëgimtarët. Inteligjenca jonë: Me mençuri hyjnore! Rreze Drite! Shkëlqim pranveror si hyjneshat trime të Dardanisë. Vepra e tyre si Butrinti i Arbërit, me aromë të magjishme dhe Valbona të rrjedhë gjithë jetën me pastërtinë e kristaltë!

Cfarë dëshironi të shtoni...

Ligji i Lustracionit. “Mefistofelë me fytyrë engjëlli”!

Populli shqiptar me ndjenja humane, s’e ka në traditën e tij vëllavrasjen. Nëse me fillimin e demokracisë do të kishim vepruar si në Hungari apo Çeki v.56, ku kundërshtarët politikë u lidhën me litarë pas makinave, apo si në Indonezi, në v.60, ku gjenerali Suharto bëri rebelimin ekstrem kundër P.K.-së të Indonezisë me Aidit, duke i mbushur lumenjtë me mbi 1 milion kufoma, ne do të rikthenim luftën e klasave. Fatkeqësisht një pjesë e avancuar e nomeklaturës së kuqe, me dragojt e tyre u futën në vallen e demokracisë me mentalitete komuniste. Të mençurit bënë kthesë duke flakur teserat e kuqe.

Bisedoi :Raimonda MOISIU

 

Ajet Nuro, Tribuna Shqiptare: Bisedë me z. Kujtim Ismaili, kryetar i Bashkësisë Shqiptare të Kebekut në Montreal

 

Në prag të 100-vjetorit të Pavarësisë

Mesazhi i Nënë Terezës ... paqe, dashuri respekt dhe mirenjohje pa patur dallime rracore apo fetare

Bisedë me z. Kujtim Ismaili, kryetar i Bashkësisë Shqiptare të Kebekut në Montreal

Bashkëbisedoi, Ajet Nuro, Tribuna Shqiptare

Z. Kujtim Ismaili duke u shpjeguar projektin një grupi sipërmarrësish shqiptarë nga Montreali, 21 korrik 2012

Z. Ismaili përshëndetje dhe përgezime për nismën për ngritjen e një statuje të Nënë Terezës në Montreal si dhe për suksesin e deritanishëm. Me sa dëgjuam statuja ndodhet tashmë në Montreal. Si ndiheni?

Kujtim Ismaili: I lehtesuar dhe i shqetesuar njekohesisht. I lehtesuar sepse statujen perfundimisht e kemi ketu dhe i shqetesuar se duhet akoma pune deri ne përurim dhe koha nuk na premton shume. Duhet te jemi gati te pakten 5-6 dite perpara dates se inagurimit.

Ndonëse është shkruar shumë për këtë nismë, përsëri do t'u bëjmë një pyetje për fillimin e kësaj nisme, si lindi  ideja dhe si e menduat në fillim?

Kujtim Ismaili: Une e kam thene disa here qe kjo nisme ishte nje ide e Z. Taulant Dedja te cilen pasi e biseduam se bashku e hodhem per diskutim ne Keshillin Drejtues te Bashkesise ku dhe u morr vendimi qe kjo nisme te kthehej ne realitet. Sigurisht qe nga hedhja e idese e deri ne realizim do shume pune e kembengulje per realizimin e saj e mund te them me bindje qe ide te bukura mund te kemi te gjithe por kthimi ne realitet i ideve eshte padyshim pjesa me e veshtire ne te gjitha drejtimet.

Nënë Tereza është e vetja shqiptare që ka fituar çmimin Nobël dhe ndoshta më e njohura në botë. Megjithatë, pse Nënë Tereza?

Kujtim Ismaili: Fakti qe zgjodhem Nene Trezen ka te beje me mesazhin qe ne shqipetaret deshirojme ti percjellim gjithe komuniteteve ketu ne Montreal ne Kanada e mbare Ameriken e Veriut, pikerisht ate mesazh qe Nene Tereza i percolli mbare njerzimit ane e mbane botes per me shume se gjysem shekulli , pra paqe, dashuri respekt dhe mirenjohje pa patur dallime rracore apo fetare.

Ç'farë përvoje keni krijuar me këtë nismë?

Kujtim Ismaili: Te them te drejten puna me komunitetin eshte e veshtire por me jep kenaqesi pasi realizimet e veshtira te japin me shume kenaqesi. Nga ana tjeter duke punuar per realizimin e ketij projekti per gati 9 muaj me dha mundesi te njihja jo vetem me shume bashkekombas por te bindesha njekohesisht qe jemi nje komunitet solid dhe shume dinamik e per kete te jeni i sigurte . Kam bindjen qe projekte te kesaj natyre tregojne jo vetem forcen dhe dinamizmin e nje komuniteti por edhe lidhjen e komunitetit tone me komunitetet e tjera ne Kanada.

Ju keni qenë epiqendra e këtij aksioni, por do të desha të di, cilët janë ata që ndihmuan më shumë në mbarëvajtjen e ngritjes së statujës së Nênë Terezës në Montreal?

Duke punuar për themelin e statujës. Nga e majta z. Bujar Mujollari, z. Jorgo Koçiu dhe z. Kujtim Ismaili djathtas

Kujtim Ismaili: Mund t’ju them me bindje qe deshira per te ndihmuar nuk i ka munguar asnje pjestari te komunitetit pavaresisht  gjendjes financiare te gjithkujt. Por nder ata qe ndihmuan me shume ne realizimin e Projektit Nene Tereza mund te permend, zoterinjtë, Jorgo Kociu, Bujar Mujollari, Musa Shega , Vellezerit Kociu, Dr. Hysni Marku, Bardh Malaj, Dr. Andi Bajraktari, Petrit Xhepaxhiu, Lulzim Laloshi, Besnik Bashi, Sotiraq Shegani, Kujtim Canaj, Mevlan Hasani, Familjen Pistoli, Familjen Dushaj, Nikolin Vukelaj dhe nuk mund te le pa permendur edhe Misionin Shqipetar “E lumja Nene Tereza“ Toronto. Përfitoj nga rasti të përgëzoj dhe falenderoj autorin e statujës, artistin Benard Lekgegaj për punën e shkëlqyer në realizimin e statujës së Nënë Terezës.

Pengesat?


Me një grup sipërmarrësish shqiptarë duke diskutuar projektin, Montreal, 21 korrik 2012

Kujtim Ismaili: Pengesat jane te natyrave te ndryshme , nga te cilat mund te permend koha qe mori dhenia e lejes nga Bashkia e Jug-Perendimit te Montrealit, informimi jo i mjaftueshem i komunitetit, largesia mes nesh dhe vendit ku u prodhua statuja pra veshtiresi ne komunikim me autorin Z. Benard Lekgegaj per kriteret e percaktuara nga Bashkia dhe  qe skulptori duhet te ndiqte me rigorozitet etj etj, nuk kam deshire te permend veshtiresite tani qe ja arritem realizimit, por me besoni nuk ishte e lehte.

Ngritja e statujës së Nënë Terezës në Montreal, pikërisht me forcat e komunitetit shqiptar këtu është një risi, besoni se shqiptarët po të duan bëjnë mrekullira?

Kujtim Ismaili: Jam i bindur plotesisht per kete dhe po te duan shqipetaret bejne mrekullira kudo jane  , mjafton sensi i mire dhe komunikimi korrekt.

Jeni kritikuar në të kaluarën (si Bashkësi) por edhe sot vërehet se ka mangësi në disa çështje si shkolla shqipe. Mendoni se suksesi i një aksioni si ky i Statujës së Nënë Terezës do ndihmoi në zgjidhjen e problemeve që mund t'i dalin Bashkësisë që ju drejtoni në të ardhme?

Kujtim Ismaili: Ky projekt ishte nje shembull qe tregoi qarte se se bashku gjithshka realizohet. Persa i perket shkolles shqipe mund t’ju them se mos gjetja e nje ambjenti per shkollen qe te jete i volitshem per pjesen me te madhe te familjeve me femije te moshes 7-12 vjec ka qene edhe celesi i ndonje mos funksionimi  momental por edhe ky problem do marri rruge shume shpejt pasi ne muajin shkurt 2013 do organizojme Asamblene e Pergjitheshme te Bashkesise Shqipetare te Kuebekut ne Montreal ku edhe ato probleme organizative qe kemi do diskutohen e kapercehen me siguri.

Ndoshta po dalim nga tema por një pyetje rreth bashkëpunimit me shoqata të tjera. Aksioni Juaj më i fundit, ka bërë të kontaktoni edhe shoqata simotra në Kanada e ndoshta dhe jashtë saj. Mendimi juaj, bashkëpunojnë shqiptarët me njëri-tjetrin?

Kujtim Ismaili: Projekti qe sapo mbyllem ishte nisme e komunitetit tone e rrjedhimisht ne kishim menduar te ralizohej me financimin e komunitetit tone. Por nga ana tjeter meqe ky project realizohej me rastin e 100 vjetorit te pavaresise dhe meqe Nene Tereza eshte e te gjithe shqipetareve e me gjere , I beme thirrje edhe komuniteteve te tjera shqipetare ne Kanada si psh. atij te Torontos te Otavës etj. Fatkeqesisht nuk patem ndonje mbeshtetje me perjashtim te Misionit Shqipetar “ E lumja Nene Tereza” ne Toronto e per kete i falenderojme e u jemi mirenjohes edhe per faktin se ata kane konfirmuar edhe pjesmarrjen ne inagurim.

Së fundi, u jeni drejtuar bashkëkombasve Tuaj këtu në Montreal dhe gjetiu për ndihmë. Tash që gjithçka mbaroi me sukses, cili është mesazhi Juaj për Ta?

Kujtim Ismaili: Se pari gezuar festen e 100 vjetorit te pavaresise,  se dyti statuja e Nene Terezes ne sheshin e Metrose Monk megjithese e realizuar nga komuniteti yne ketu ne Montreal, ju perket te gjithe shqipetareve te te gjitha trevave e besimeve  kudo që jane dhe së fundi i ftoj te gjithe te jene të pranishëm në përurimin e saj ne daten 24 nëntor 2012 ne oren 11.00.

Z. Ismaili faleminderit për kohën që n'a kushtuat dhe suksese në përurimin e statujës dhe në festimet e 100-vjetorit të Pavarësisë. Urime Juve dhe Bashkësisë Shqiptare të Kebekut në Montreal.

Kujtim Ismaili: Ju faleminderit edhe juve pasi informacioni qe ju i jepni emigranteve shqiptarë kudo jane, eshte detyre fisnike dhe  ne sherbim te kombit, detyrë  te cilen ju e beni me profesionalizem.

 

 

DHE NGA TË GJITHA ARTET, MË SË SHUMTI MË PELQEN MEDITIMI-TË RRISH E TË MOS MENDOSH NË ASGJË!

 

Sokol DEMAKU

DHE NGA TË GJITHA ARTET, MË SË SHUMTI MË PELQEN MEDITIMI-TË RRISH E TË MOS MENDOSH NË ASGJË!

-thotë gazetarja dhe moderatorja e Radio Kosovës, Radije Hoxha-Dija


Radije Hoxha-Dija është me prejardhje nga Kosova. E lindur në Shkup. Shkollën fillore dhe të mesme (të mjeksisë, dega infermiere) i ka kryer në Shkup. Ka studjuar për mjeksi në Universitetin e Prishtinës. Ështe diplomuar për Mjeksi Tradicionale Kineze, dega Akupresure dhe Tui-na masazh “Belladona bimed”, në Shkup, në klasën e prof. dr. Edvin Dervisevic. Në Prishtinë ka kryer shkollen Art of Living ( ideator dhe udheheqes i saj është Sri Sri Ravi Sankar, nga India). Ka punuar 7 vjet gazetare në Shkup (Maqedoni) dhe 3 vjet në radio IRIB në Teheran (Iran), redaksia e programit në gjuhen shqipe. 13 vitet pas liftes punon ne Prishtine, per RTK, Radio Kosova.
Është anetare e Shoqatës së Shkrimtarëve Shqiptarë në Maqedoni, anetare e Haiku Klubit Shqiptar “Ha” në Tiranë dhe anetare e Haiku Klubit Kroat “Karolina Rijecka”.

Ka marrë pjesë në shumë manifestime kulturore poetike, në Ballkan dhe në Azi.
Ka botuar librat me poezi dhe prozë. “Zoti më do natën”-poezi, botuar në Shkup, nga Shoqata e Shkrimtareve Shqiptare në Maqedoni, në vitin 1995. Libri : “Unë bëhem Ajo” (poezi) botuar nga i njëjti botues, në vitin 1997. Ky libër (po në këtë vit), në Manifestimin Ndërkombetar letrar- poetik “Ditët e Naimit” në Tetovë, fitoi çmimin “Libri i Vitit”. “Mosdija”, -roman, botuar në vitin 2000 nga Shtëpia Botuese “Buzuku” në Prishtinë. Libri u shpërblye me botim. Libri me poezi : “Gjeniu pleqnon çmendinë time”, botuar nga Shoqata e Shkrimtarëve Shqiptarë në Maqedoni, në vitin 2005. Në manifetimin poetik “Ditët e poezisë Korçare” në Shqipëri, ky libër fitoi “Çmimin e Kristaltë”

Poezitë e saj janë përkthyer në anglisht, maqedonisht, kroatisht, boshnjakisht, rumunisht dhe turqisht, ndërsa janë botuar në disa revista letrare në rajon.

Ne Radio Televizionin e Kosovës, saktesisht ne Radio Kosovë drejton dhe moderon nje radio program javor,  “Portat e natës”.


Dije, keni kryer shkollën fillore dhe të mesme (të mjeksisë, dega infermiere) në Shkup, Maqedoni. Çfarë mundë të na thoni për këtë kohe të rinisë suaj?

Dija: Rinia ime ka qene e bukur dhe e ndrydhur!...Vitet me të bukura të jetës i kalova me maqedone! Shkollen fillore e kreva shqip por kur erdhi radha te shkoj metutje, u detyrova te mesoj maqedonisht! Ne ate kohe vetem Gjimnazi vijohej shqip! Te gjitha shkollat tjera maqedonisht, pra edhe Shkolla e Mesme e Mjeksise. Kjo shkolle kishte kritere shume te rrepta (e krahasonin me shkolle ushtarake)! Me përjashtim te nje vajze turke te gjitha shoqet e klases i kisha maqedone! Mesimi dhe jeta ishin shume bukur te organizuar, por kishim dhe organizimin tone te “brendshem” shkonim neper ekskursione, ne shëtitje...benim aksione e aktivitete te ndryshme, madje arrita te regjistrohem ne alpinista e parashutista...por gjithmonë me brente nje gje: fakti qe nuk kisha kontakte me shqiptaret dhe qe po kryeja shkollen pa lexuar asnjë liber shqip! Libri ishte imperativ i kohes! Shkalle qytetërimi! Shume vone lexova librat: “Sikur te isha djale”, “Pse”, “Gremina e dashurise”...Jane kujtime te zbehta...Sakaq dhe te pakuptueshme!...Mbaj mend te qeshurat (bashke me nje shoqen time) te varri i Titos ne Dedinje! Na cuan per mature. Jo qe dija ndj gje atehere politiken por sec na kapi nje e qeshur me lote, gati sa s’vdiqem! Njerezit mendonin se po qajme ndersa ne u keputem duke qeshur! Na bente te qeshim hipokrizia e njerëzve! Atehere nuk dija pse por sot e di qe ajo sjellje eshte prototip i pjekurise time emocionale!

Edhe dicka me kujtohet nga ajo kohe, era e librit “Hasta la vista”! Librit i vinte ere letre te djegur! I merrrja ere! Edhe sot e njoh ate ere!... Meqe libri nuk kishte gjurme nga zjarri kuptova se ishte ajo era e fashizmit te djegur nga lufta ne Spanje (ku moren pjese shume shqiptare; Asim Vokshi, Xhemal Kada) e përzier me zjarrin e dashurise mes Gorit (luftëtarit shqiptar) dhe Anites (infermieres spanjolle)! Gjurmova dhe gjeta se romani eshte shkruar me1958 ndersa filmi “Doktor Zhivago”, do te realizohej shtate vjet me vone! Me interesojne historite te dashurise, ngadhënjimi mbi vdekjen! Me pelqen te kerkoj te raportet dhe te perbashketat mes njerëzve. Psh. Omar Sharifit (protagonistit kryesor te filmit) u miqësua me nobelistin Nagip Mahfuz ndersa Petro Marko me (nobelistin tone te radhes) Xhevahir Spahiun! (Petro ka njohur dhe shume shkrimtare antifashiste te kohes: Ernest Heminguej, Pablo Neruda). Shkurt, per shkak te tyre jam lumtur qe jetoj ne kete kohe!

Keni studjuar Mjeksinë në Universitetin e Prishtinës, keni diplomuar për Mjeksi Tradicionale Kineze, dega Akupresure dhe Tui-na masazh. Dy lloj mjeksish qe plotesojne (ose perjashtojne) njera tjetrën?

Dija: Me shumë do te thosha plotesojne njera tjetren! Ndonese mjeket e mjeksise perendimore shpesh e kurdershtojne kete te dyten! Pa fakte, natyrisht! (Fali Zot, e kane nga mosdija!). Dy mjeksite i krahasoj me dy fe (monoteiste), te dyja shpiejne drejt nje Caku, vetem se Rruget jane te ndryshme! Une personalisht, meqe i besoj natyres, perparsi i jap sherimit alternativ, pa kimikate, mjeksise tradicionale kineze! Besoj (si Hipokrati) se ushqimi eshte ilac kurse ilaci ushqim! Kush dyshon ne kete thenje le ta vertetoje, le te lexoje!

Mendoni qe nuk lexojme aq sa duhet?

Dija: Per fat te keq! Jo, nuk lexojme! Eshte koha te pranojme para vetes (dhe para Zotit) kete fakt! Ndryshe, kush do ti mbushte tere diten kafenete perplote? Te rinjte nuk protestojne per libra, per kushte mesimi, por per kafenete qe nuk punojne naten! Dhe shume e pahijshme ishte menyra sesi protestuan, duke henger fara kungulli ne shesh (ne sheshin me te shtrenjte ne Evrope)! Ka prind qe ndjehet krenar per nje sjellje te tille? Nuk besoj! Dhe kjo me nxite te mendoj se te gjithe ne, jo vetem te rinjte, e kemi keqkuptuar demokracine! Prandaj abuzojme me te! Pa dashje! Sepse na kane sulmuar te gjitha llojet e varferise; intelektuale, morale, fetare (sindroma post-komniste), shpirterore...Mendoj se ilaci i gjithe kësaj eshte libri! Libri mpreh mendjen dhe zbute shpirtin! Ne jemi popull i vrare! Qe thote Visar Zhiti: populli me i pa pergedhelur! Si popull ne falim te gjithe! Pos vetvetes! Radha eshte qe te falim edhe vetveten! Te falesh eshte nje akt pranimi! Le te pranojme pra veten ashtu sic jemi (te mos hiqemi as si fitues as si humbes aty ku nuk jemi) dhe ja ku jemi hedhur hapin drejt vetëdijesimit!

Si ndodhi te shkonit ne Iran dhe te punoni atje per 3 vjet? Te jesh gazetare ne Lindje te mesme eshte nje pervoje ndryshe, apo jo?

Dija: Shkova ne Iran me ftese te nje delegacioni qe kishte monitoruar mediat ne Maqedoni. Ishte koha para luftes ne Kosove (koha e luftes se ftohte)! Sipas kritereve te tyre une isha e “përzgjedhura”. Hezitova pak (sa per te dëshmuar se vij nga vendi i paragjykimeve) dhe u nisa! U nisa te përfitoj dicka nga ajo kulture! Dhe nuk u pendova! Pashe vendlindjen e Saadiut, Hafizit, Khajamit!...Pasardhesit e lashte ariane. Natyrisht eshte pak problem komunikimi, derisa fillon te mesosh gjuhen. Persishtja ka alfabetin arab dhe numrat indian (ne kemi numrat arab!)...Gjithcka eshte e mrekullueshme ne kete vend; arti, kultura, tradita...Vetem mahalla ime, “Mejdune nur” (Sheshi i dritave) ka banore aq sa ka tere Kosova! Ne cdo cep parqe, gjelbërim...bejne “qilima te persise” me  lule! Veres me lule sezonale ndersa dimrit me specie te ndryshme lulelakrash! Dhe pas 13 vitesh, prape shkova kete vere. Kesaj radhe ne Konferencen Nderkombetare te Grave ne Teheran! Ishim rreth 2000 gra nga gjithe bota! Eksperience e hatashme! Na kane nderuar shume! Nje nate, nga ballkoni i dhomes time ne hotelin “Esteglal” (Pavaresia) po shikoja qytetin dhe po mendoja: Sa i madh eshte njeriu kur sheh veten nga lartësia!... Dhe e kundërta!...Persia ka qene frymëzimi klasikeve boterore. Ndersa sot, njerëzit ndikohen nga politika!


Zaratustra ka qene filozof dhe dijetar, themelues i mazdaizmit, kultit te urtesise. Kajetuar 1200 vjet para Krishtit. Ne librin e tij “Avesta” ai keshillon: pendare nik, goftare nik, kerdare nik! (qe do te thote: mendo mire, fol mire, puno mire!) Kjo maksime si vlere universale duhet te ngrihet mbi cdo tendence te kohes, shkon përtej cdo gazetarie a politike ditore!

Çfarë janë kushtet për të jetuar e punuar në Iran, mund të na bëni një krahasim me ato në vendlinje?

Dija: Po te jesh artist ne Iran, te ngrisin monument! Si Hafiz Shirazit a Omar Khajamit! I cmojne shume artistet! Populli eshte i bute, ka kulture komunikimi, ushqehet me vlera! Qytetet jane te bukura, ke ku te shkosh, me cfar te kenaqesh. Kur mezritesha ne fillim, dilja neper dyqanet e artizanatit te hiqja merzi! Ose shkoja ne ekspozita. Me vone kur mesova pak gjuhen fillova te frekuentoj restorantet tradicionale ku ka shfaqje te vërteta artistike me trupa te gjalla artistesh! Eshte dicka e papërshkrueshme! Vetem ai qe i ka pare ka idene se per cfare po flas! Madje dhe ne veshje kombetare kane plisin e bardhe te leshte te cilin ata e quajne “kelah” ndersa ne “qylah”!

Ju merreni edhe me shkrime, merreni me poezi apo me prozë?

Dija: E vertete, kam shkruar disa libra. Tani jam ne “gjendje anabiotike” them une! Nuk kam uje, as diell as kushte elementare per te shkruar dicka te bukur! Dicka qe e merr kur udhëton me valixhe te vogel! Thone: Ose hesht, ose thuaj dicka me te mire se heshtja! Tani per tani nuk kam c’te flas ndersa po krokasin politikanet (Si korbat e Edgar Allan Po-se)! Por uroj qe kjo heshtje te mos perfundoje me ndonje “dorëheqje” nga letërsia! Por edhe ne perfundofte, jam e lumtur qe kam shkrimtaret e mi te preferuar!

Cilet jane ata?

Dija: Jane ata qe me heqin stresin. Qe me nje fjale perfitojne besimin tim. Jane botet qe une nuk i kam pare dhe dua ti shoh permes shëtitjeve te bukura letrare. E keto i ofrojne poetet: Vehbi Skenderi, Xhevahir Spahiu, Grigor Jovani, Visar Zhiti, Pano Taci...Nga te huajt lista eshte me e gjate, natyrisht.

Mesiguri keni biblioteke te pasur. Sa libra keni?

Dija: Asnje! Te gjithe librat qe i pata, i fala! Perfundimisht! Dhe tani marr fryme lirshem! Konsidroj qe eshte krim ti mbash librat si te burgosurit! Ne burgun e shtepise sate! Libri eshte si njeriu, lexohet dhe lirohet, te shkoje tek lexuesi tjeter! Librat ia dhurova Bibliotekes se Therandes (qytetit ku u lind babai im). Sa i mbaj une peng ne shtepi, me mire le ti lexoje dikush! Kushedo qofte! Ne po ankohemi per cmime te larta te librave, ndersa secili prej nesh ka biblioteken e vet private! Ceshtja eshte nese ata libra qendrojne proporcionalisht me shprehine tone te leximit! Per fat te keq, ata qe lexojne shume, kane mundesi te pakta per ti blere!

Po librat tuaj,  i keni falur bashke me librat tjere?

Dija: Jo, nuk fala kopje nga librat e mi sepse nuk kisha as per vete! Me thoshte Mehmet Kajtazi (ndjese paste): na sill nga 3 kopje librash dhe te anetaresojme ne Shoqate (te Shkrimtareve te Kosoves), ndersa une ia ktheja me humor: Po te kisha aq kopje... do hapja librari (dhe do ti shisja perseri)! Hahaha...

Nga librat, cilin quani sukses, kë konsideroni suksesin tuaj më të madh?

Dija: Te gjithe librat e mi jane sukses, sepse jane pjese e jetes sime! Jane historia ime, frymëzimi im. Sot, ne distance kohore, shoh se kam poezi antologjike! Per dallim nga disa te tjera qe po ti kisha tani ne dore...(qe thote Driteroi) ‘do dija si do ti dhenderroja”! Hehehe...

Mbi librat e mij qendron nje projekt te cilin e ngris mbi cdo sukses timin personal; projekti te cilin e realizova para disa vitesh per femijet e verber ne Kosove. Me ndihmen e zonjes norvegjeze qe ka ndihmuar shume Kosoven, Astrid Megard Sollid.  Zonja qe ndihmoi pas luftes grate e veja te Krushes; femijeve u solli kompjutera ndersa grave traktora...Mbi te gjitha modelin e altruizmit dhe te solidaritetit qe per ne ishte bere i huaj!  Realizuam projetin: 8 libra per femije ne shqip. Libra me ze i incizuam ne 2 CD dhe qindra kopje bashke me CD palyera i dhuruam shkolles per femije te verber “Xheladin Deda” ne Peje. U preka shume ne promovim kur pashe disa femije, shume te vegjel, qe me njohen zerin! Ishin dëgjuesit e mi te vegjel te programit tim te nates (ne Radio Kosove)! Ne ate kohe programi im i nates zgjaste deri ne oren 05 te mengjesit! Kurre nuk kisha besuar se kam dëgjues te asaj moshe! Paramendoni sa te etur per dije jane femijet tane! Per me shume te verberit qe pos Abetares nuk kane asnjë liber ne alfabetin e Brajit!!!... Dhe ve doren ne zjarr nese pushtetaret tane do te dinin te japin përgjigje ne pyetjen time: Cilin sistem perdori Braji kur formoi shkronjat per te verberit? Pak kush do te dinte përgjigjen: Sistemin gjashte pikesh!


Pak per komunikimin masiv meqe punoni ne media.

Dija: E dua radion, jashte mase! Te lodh shume por dhe te sjell kenaqesi! Te hap dyert (dhe dritaret) e komunikimit. Per me shume se dy dekada mund te them se jam e lumtur qe nepermjet punes kam njohur shume njerëz te mire ne bote! Ceshtje tjeter eshte se si do te trajtohemi nje dite kur nuk do ta kemi me kete aftesi pune! Prandaj duhen konceptet sociale qe i kane shtetet demokratike ne bote, ku ben pjese dhe Suedia! Qe kemi probleme me komunikimin eshte nje fakt qe verehet ne te gjitha fushat e jetes! Kultura e komunikimit e them shpesh, nuk nënkupton vetem kulturen e te folurit por edhe ate te te degjuarit! Kete te fundit, une e mesova ne Lindje (ne Japoni psh. njerëzit e punësuar neper firma me renome, nuk shkojne ne mbledhje per te folur por per te degjuar)!

Nëse do te kishe mundësi te jepje ndihmësen tende në realitetin që jetojmë ne shqiptarët sot, ku mendon se konkretisht duhet ndryshuar diçka ne?

Dija: Duhet ndryshuar shumecka ne shoqerine tone! Qendrimin, sjelljen, mendesine tone individuale e kolektive! Duhen hapa te rinj ne politike! Qe te mos ngelim (Aristoteli): “kafshe politike”! Ti njohim dhe perqafojme vlerat! Te mos dobesojme kombin! Te forcojme shtetin! Te mos kemi ambicie te medha per veten tone dhe ambicie te vockla kombetare! Ndihma ime do te ishte kudo: ne media, ne kulturen e te te jetuarit, ne mjeksi tradicionale kineze, ne fitoterapi, ne gastronomi! Kam shume dëshira dhe nje nga ato eshte te shoh nje Shtepi e Pleqve ne Kosove, ku do te shkonin artistet dhe do te begatonin jeten e tyre me programe nga me te ndryshmet! Une do te isha e para qe do ti degjoja! (Ne pauza do tu beja masazhe rekasuese dhe do tu tregoja barsoleta)...

Një gazetar  kërkon të jetë pothuajse për gjithçka i informuar. Kjo ka të bëjë kryesisht me natyrën e personit. Thjesht doja një përgjigje të shkurtër.  Si është nga natyra Dija

Dija: Nga natyra jam kurreshtare prandaj jam e thirrur te punoj shume. Lexoj, kohet e fundit me shume ne internet (libra elektronike), sesa libra te shtypur. Udhetoj, komunikoj, veshtroj...me shpesh ndjek intuiten time sesa rutinen dhe rralle here gaboj! Kam njerëz te mire perrreth. E dua njeriun, mbi te gjithe artistin!

Cilat personalitete historike pëlqeni më shumë?

Dija: Uh, ka shume: Hellen Keller, vajza e verber dhe shurdhmemece qe tronditi boten me inteligjence! Arriti te shkollonte mesuesen deri ne Harvard per te arritur nivelin e saj! Ibn Sina (Avicena) gjeni, autor i 280 veprave ne matematike, komente Kuranore, fizike, kimi, mjeksi, muzike...perktheu veprat e Hipokratit...Vertete ka shume figura qe cmoj nga historia e vjeter, e re e botes dhe ajo shqiptare...Nga Kosova do te përmend Doc.dr.Ali Ijazin, internist, pneumoftiziolog, enciklopedi e gjalle... Ai ka shpikur nje ilac per nje semundje profesionale te mushkerijve dhe po pret ta patentoje (ne Kosoven e lire)! Ky njeri ka shume merita kombetare dhe bashke me disa te tjere ndrisin faqet tona te historise kombetare!

Nëse kjo lami që keni studujuar nuk do të ishte profesioni juaj, ne cfarë profesioni do e gjente vetën më mirë se në gazetari Dija?

Dija: Une jam si kinezet, kam shume profesione! Do shisja fara kungulli nese nje dite nuk do te punoja ne gazetari! Pa shaka e kam, farat e kungullit jane eliksir ne vete! Perndryshe, cdo pune e bej me dashuri prandaj them, une veshtire mbes pa buke! Ne Kinen e lashte (ne djepin e mjeksise kineze), me mjeksi jane mare njerëzit me te zotet! Nese nje rast psh. eshte kthyer 2 here si rast i pasheruar (ose recidiv), fshati e ka lene mjekun pa drith nje vit te tere. Ky ka qene ndeshkimi! Prandaj dhe mjeksia ka shkuar large! Ne konkurrence! Uroj qe as ne te mos ngelim pa buke!

E  lexoni revistën në shqip ”Dituria”që bothet në Skandinavi, cka mund te na thoni për te?

Dija: Po, e lexoj revisten “Dituria”ne version elektronik, duke ju falenderur ju, z.Demaku.  Me pelqen te lexoj shkrime informative per shqiptare te suksesshem ne bote! Dhe per kete ju uroj suksese! Por lidhur me shtypin, ne pergjithsi, une apeloj: Mehr Light, mehr light!  (me shume drite, me shume drite!)!  Sot kohen e kemi shume te kufizuar dhe veshtire qe i lexon kush shkrimet e stërgjata ku flitet shume e nuk thuhet asgje! Jane patetike!

Planet tuaja për të ardhmen, cka Dija mendon dhe ka në fokus?

Dija: Dua te shëtis, te eksploroj, te zbuloj! Vazhdoj te theksoj komunikimin e mirefillte (piken tone analgjetike). Jam e lumtur qe kam punuar shume ne fushen e kultures por tani ne fokus te interesit kam jeten e shendoshe, ushqimin e shendoshe, sportin... Me mrekullon bletaria, qumështi i bletes ame, propolisi, kërpudhat (sidomos tartufi)...bimet mjekuese, farat e zeza...pastaj me impresionojne ushujzat dhe implementimi i tyre tek sëmundjet e eneve te gjakut...etj. Kohet e fundit kam filluar te eksperimentoj me disa bime mjekuese dhe te prodhoj kremra per vete, madje nga pacientet e mij eshte nje figure publike dhe nje koleg imi nga studimet, sot punon mjek specialist ne Agli. Me intereson feja, metafizika, fizika kuantike, ezoteria, aromaterapia...Dhe sa me shume qe lexoj vetëdijesohem per mosdijen time!

Cka ju benë të lumtur  dhe cka ju mundon më së shumti?

Dija: Te lumtur me ben cdo sukses posacerisht i dëgjuesve te mi. Kur vetedijesohen. Aty shoh ndikimin tim pozitiv tek ata! E dua natyren dhe me deshire bej fushata kunder duhanit (e kam pire vet dhe e kam lene para 5 vitesh)! Me lumturoi ne nate jehona qe beri nje emision i imi ne fushate kunder duhanit. Nga ajo nate disa dëgjues nuktymosin me duhan! Kete po, e quaj sukses! Degjuesit me kane fale besimin dhe une i shpërblej me diskrecion. Kerkojne ndihme dhe i ndihmoj. Jane kategori te ndryshme, narkomane, HIV pozitiv,  invalide, te verber, artiste, te shkurter, nga te gjitha kategorite. Jemi nje familje e madhe te kapur dore per dore (si ne ate foton e UNICEF-it). .

Si e kalon kohen e lirë?

Dija: Ne kohe te lire lexoj, shikoj Tv, ka filma artistike me nje varg cmimesh kinematografike, qe nuk i nderroj me asgje! Here shikoj filma dokumentare ne platformen Digitalb...I dua dhe programet ku zbulohen artiste, talente te rinje... Shikoj kanale shqiptare dhe te huaja. Dal dhe me miq. Ka kohe qe po me mungojne lokalet me muzike te mire, ku mund ti nderrosh dhe disa fjale. Dikur ishte Nexhmije Pagarusha, Vace Zela, Nezafete Shala qe e degjoja me endje...Pastaj Shpresa Berisha, Shpresa Gashi...Qemal Kertusha...Po pakesohen vlerat! Sot kam Mefarete Lazen, Frederik Ndocin.... Selami Kolonjen qe e dua forte...Dhe nga te gjitha artet, me se shumti me pelqen meditimi-te rrish e te mos mendosh ne asgje!

Tani qe kam tejkaluar shopingomanine, tani blej vetem kur duhet!

Pergjithsisht, po mesohem te mbijetoj ne jeten e nomadit konform kërkesave te medha te shtetit tim njëshekullor (dhe te dytit penga vafreria ne Evrope)!

Po te kishit mundësin të zgjidhni, ku do kishit jetuar?

Dija: Do te kisha jetuar ne Shqiperine etnike! Dhe mos me dalte shpirti pa realizuar kete deshire!

 

 

NUK ËSHTË LETËRSIA E AS POEZIA QË MË USHQEJNË, POR ATO MË MBAJNË GJALLË SE PËR NDRYSHE DO KISHA VDEKUR ME KOHË

 

Sokol DEMAKU

NUK ËSHTË LETËRSIA E AS POEZIA QË MË USHQEJNË, POR ATO MË MBAJNË GJALLË SE PËR NDRYSHE DO KISHA VDEKUR ME KOHË

-thotë Ibrahim Abedini poeti Strugan nga Landveter i Suedisë


- Asnjëherë gjatë historisë, pas kohës së Skënderbeut, nuk kemi qënë më mirë. Me këtë,nuk dua të them se jemi shumë mire sotë. Dua të them, se na është lejuar të kemi një nënë dhe një vëlla por jo një familje të kompletuar.

-Frymëzimi kryesor i tregimeve të mia janë jeta, e kaluara historike, vuajtjet dhe preokupimet e popullit tim në shekuj dhe në ditët e sotme. Me vuajtjet e popullit tim, kam vuajtur edhe unë dhe kur populli im ka kënduar, kam kënduar edhe unë në tregime dhe në poezi.

Të lumtur më bëjnë arritjet e kombit, si Kosova shtet i pavarur, të arriturat e shqiptarëve në IRJ të Maqedonisë dhe po ashtu përfundimi i një vepre me poezi apo me prozë. Më bënë të lumtur kur jeta në familje shkonë mirë, drejtë një qëllimi afatgjatë dhe të qëndrueshëm. Më bëjnë të lumtur sukseset dhe të arriturat e fëmijëve.

-I etur. I pangopur. Kurreshtar. Një njeri i thjashtë që do të di çdo gjë, jo vetëm nga vendlindja e pandarë por edhe nga ambienti që e rrethonë. Nga e përditshmja që jeta i ofronë dhe realiteti ia diktonë. Një njeri që nuk mund të ri i qetë kur atë që e sheh dhe e dëgjonë, ta lëshoj të mbytet pa e paraqitur përpara të tjerëve. Se i thonë një fjalë:”Të dish për një gjë të rëndësishme, dhe të mos e ngresh zërin e ta prezentosh atë të mirë apo të keqe, është njëlloj sikur nuk ke ditur asgjë”.

Kisha me ju lute per nje prezentim të shkurtër.

-Linda më 26 shkurt në katundin Zagraçan, rrethi i Strugës. Në katundin e lindjes e fillova ciklin e ulët të tetëvjeçares, dhe  e përfundova në Fidanishtë- një vend ndërmjet katundit Ladorishtë dhe katundit Shum. Gjimnazin e mbarova në qytetin e Strugës. Më 1981 u diplomova në universitetin e Shkupit, pranë katedrës së gjuhës dhe letërsisë shqipe. Nga regjimi i egër i asaj periudhe për shumë kohë u mohua e drejta ime për të ushtruar profesonin. Shkolla fillore H. Prishtina, në prishtinë ishte e vetmja që më hapi dyertë për të punuar dhe ushtruar profesorin që aq shumë e desha. Për të mbajtur veten dhe familjen në Strugë u detyrua të punoj edhe punë të rënda fizike. Interesimin për letërsi nuk e humba asnjëherë. Nga represioni i vazhdueshëm i organeve të brendëshme policore Sllavomaqedone, definitivishtë më 1990 u largova nga vendlindja dhe u vendos në Landvetter të Suedisë. Në Mönlycke, në komunën e Herryda-s, punova një kohë të shkurtër si arsimtar i gjuhës shqipe me fëmitë e bashkatëdhetarëve. Punova një vit si asistent në shkollën ”Högadal skolan” në Mölnlycke me fëmijë Suedez. Jam anëtar i lidhjes së shkrimtarëve të qytetit të Strugës që nga viti 1999. Në vitin 2009 u pranova në lidhjen e shkrimtarëve ” Författarcentrum väst”( Qendra e shkrimtarëve-perëndim) në Göteborg të Suedisë.  Dhe në vitin 2012 u pranova anëtar i SHSHAKSHS- së (Shoqata e shkrimtarëve,artistëve dhe krijuesve shqipëtarë të Suedisë). Me poezi fillova të merrem që në bangat e shkollës së mesme.

Përvecse nje shkrimtar me renome, jeni edhe poet  i njohur në gjuhën suedeze dhe ne shqip. Do te ishte me interes te mesonim nga ju se si e perkufizoni rolin e shkrimtarit ne jetën bashkëkohore?

-Në botën Shqiptare, Kryesishtë në Shqipëri, Kosovë dhe Në Maqedoninë Shqiptare  botimet e mia janë të shpërndara nëpër biblioteka të caktuara të disa qyteteve dhe në një masë të caktuar edhe në dorën e lexuesve dhe adhuruesve të artit dhe kulturës. Jeta ime si shkrimtar bashkëkohor është e lidhur ngushtë me të jetuarit po të kësaj kohe, por që trajtonë tema edhe të së kaluarës dhe të së ardhmes që më kanë preokupuar më së shumti si Shqiptar dhe si shkrimtar.

Krijimtaria juaj i perket nje periudhe të gjatë kohore. Cila eshte tema dhe motivi ne veprat e juaja?

Krijimtaria ime është e kufizuar, disa vjeçare. Unë do ta veçoj atë që fillon me botimin e veprës së pare me poezi:”Mos vono, moj valle”-1998. Unë si shkrimtar dhe poet, nuk i kam dhënë vetes të drejtën që të jem i përcaktuar vetëm në një drejtim, dua të them se, temat dhe motivet në veprat e mia, kanë qenë të shumëanëshme, të shumëllojshme  dhe të ndryshme. Që ta rrumbullaksoj pak më mire dhe më shkurt pyetjen tuaj, do të shtoj se, jeta nuk ka vetëm një motiv dhe një temë. Dhe nga kjo jetë me shumë motive janë krijuar edhe veprat e mia.

Nga e merrni frymëzimin e romaneve tuaja? Cfarë është tema apo subjekti në to?

-Frymëzimi kryesor i tregimeve të mia janë jeta, e kaluara historike, vuajtjet dhe preokupimet e popullit tim në shekuj dhe në ditët e sotme. Me vuajtjet e popullit tim, kam vuajtur edhe unë dhe kur populli im ka kënduar, kam kënduar edhe unë në tregime dhe në poezi. Por nuk ka munguar asnjëherë dashuria në tema dhe subjekte të ndryshme që kam trajtuar me dashuri dhe respekt.

Ju keni botuar ne shqip por edhe ne suedisht?

- Po! Në Shqip kam botuar shtatë vepra deri tani dhe nga këto, njëra është botuar e përzgjedhur edhe në gjuhën Suedeze nga Ullmar Qvick, miku i Shqiptarëve. Për këtë, ka shkruar edhe gazeta:”Härryda Posten”dhe shumë e më shumë edhe revista letrare:”Dituria” që del në gjuhën shqipe në Båros të Suedisë me redaktor, Sokol Demakun.

Cka ka botuar deri me tani  Ibrahimi  dhe cka pret lexuesi nga ju tani?

- Për herë të parë më 1998 botova:

” Mos vono, moj valle”- Poezi

” Dëgjoni zërin tim”- Poezi -1999

” Luli guximtar ”   - Novelë për fëmijë- 2000

” Brengat e liqenit- Poezi   - 2002 ( përkthyer në përzgjedhje në gjuhën Suedeze me titullin: ” Sjöns smärta” po në të njejtin vit, nga Ullmar Qvick).

” Arifi deshte të fluturonte”- tregim për fëmijë- 2005

” Harro se ç´kemi biseduar”- Tregime për të rritur- 2009

“Çdo gjë i përket jetës”- Poezi – 2012   .                                                                               Por veprimtaria ime do të vazhdoj derisa të më punoj koka dhe duartë. Dhe unë besoj se lexuesit e rregulltë të veprave të mia, presin vazhdimin e epizodeve të lexuara. Dhe për lexuasit, vepra ime e ardhëshme do të jetë një përmbledhje me tregime , ku do të zbuloj në tërësi maskën e regjimit Sllavo-Maqedon për padrejtësitë dhe krimet që ka bërë.

Kur kemi te bejme me poezinë cila është ajo qe le gjurme tek ju dhe qe ju shtynë te merreni me te?

- Unë do thosha kështu: Çdo gjë që ka lënë gjurmë të thella në shpirtin e popullit tim, ka lënë gjurmë të thella edhe në rrjeshtat e poezisë sime. Jeta Shqiptare në veçanti dhe jeta si tërësi e pandarë e të gjithve të kësaj bote me të mirat dhe të këqiat, domosdo që e kanë shtyrë poetin Ibrahim Abedini të shkruaj.

Keni botuar bukur e së fundi cka pritete që të jete ne duartë e lexuesit dhe cfarë është tema që trajtohet këtu?

- Të gjithë atë që kam botuar deri më tani është në duartë e lexuesve. Dhe të gjithë botimet i kam bërë me kontributin tim dhe më së shumti i kam dhuruar falas. Për këtë nuk jam penduar asnjëherë.U thashë se I.Abedini nuk do pushoj së shkruari asnjëherë, dhe pak më lartë e përmenda se cila do jetë vepra e ardhëshme dhe tema e sajë dhe do ta them edhe njëherë, pa rezervë, se do demaskoj rregjimin Sllavo-Maqedon që ka bërë në bashkëpunim me atë Serbo-Sllav.

Si e kalon Ibrahim Abedini një ditë punës në megrim?

- Jo me kënaqësinë më të madhe në momente të caktuara, kur me trup është pranë kompjuterit dhe karriges në Landvetter të Suedisë dhe me mentë dhe shpirt është diku larg në burimet e pasura me ujë, në kodrat dhe livadhet e vendlindjes, në krasta dhe në malet e pasura me dru. Pranë miqve dhe shokëve në kafenetë e Strugës. Dhe më së shumti pranë shtëpisë që e kam lënë të vetëm

Ju jeni Gjuhtar me profesion por tani merreni me shkrime dhe publicistikë, cfare është dallimi mes asaj qe keni perjetuar ne vendlindje dhe sot këtu në Suedi?

- Unë mendoj se dallimi midis këtyre të dy drejtimeve nuk është shum i madh në thelb. Të dy drejtimet takohen në një pikë të përbashkët dhe kanë për qëllim veprimin e njejtë. Gjuha dhe letërsia studjojnë shkrimet dhe publicistikën dhe që të merresh me shkrime dhe publicistikë duhet të njohësh gjuhën dhe të kesh studjuar letërsinë, dhe kur të shohësh, nuk bënë njëra pa tjetrën. Nëse provoj të përgjigjem në pyetjen se, cfarë kam përjetuar në vendlindje dhe sotë në Suedi?, do më duhej të lexoja një vepër të tërë të shkruar, por unë do të them shkurtimisht se, atë që kam përjetuar, që kam parë dhe që kam dëgjuar në atëdhe, në Suedi jam munduar ta  shpreh dhe ta përshkruaj me anë të veprave dhe që do vazhdoj ta paraqes me vepra të tjera në mënyrë reale. Me një fjalë, Suedia dhe bujaria e këtij populli Skandinav më dha mundësinë të paraqes një pjesë të realitetit sa të hidhur aq edhe tragjik të popullit tim të lashtë.

Një shkrimtrar, një publicist kërkon te jetë pothuajse për gjithçka i informuar. Kjo ka të bëjë kryesisht me natyrën e personit. Thjesht doja një përgjigje te shkurtër.  Si është Ibrahimi nga natyra?

-I etur. I pangopur. Kurreshtar. Një njeri i thjashtë që do të di çdo gjë, jo vetëm nga vendlindja e pandarë por edhe nga ambienti që e rrethonë. Nga e përditshmja që jeta i ofronë dhe realiteti ia diktonë. Një njeri që nuk mund të ri i qetë kur atë që e sheh dhe e dëgjonë, ta lëshoj të mbytet pa e paraqitur përpara të tjerëve. Se i thonë një fjalë:”Të dish për një gjë të rëndësishme, dhe të mos e ngresh zërin e ta prezentosh atë të mirë apo të keqe, është njëlloj sikur nuk ke ditur asgjë”. Nga natyra Ibrahimi është i qetë, por agresiv në mënyrën e të shkruarit kur është fjala për të sharë vetveten për të paarriturën.

Ju jeni edhe një prozator shumë i talentuar, cfarë është aktiviteti juaj në media. Si e ndieni veten si shkrimtar, publicit në mergim?

-Mediave nuk ia vë veshin shumë. Ata e bëjnë detyrën e vetë të informimit dhe do-do japin edhe ndonjë kritikë të mënyrës së vetë. Por, për  mua është me rëndësi  që atë që e shkruaj ta lexoj lexuesi, të kënaqet dhe të mësoj diçka të re nga ajo që unë do paraqes. Të jesh shkrimtar është kënaqësi e vecantë. Unë nuk shoh ndonjë privilegj në punën që bëj si shkrimtar, se kryej vetëm një obligim që kam ndaj vetvetes si njeri. Do mjaftonte për mua që lexuesit të lexonin atë që unë shkruaj. Shkrimtari si shkrimtar kudo që të ndodhet e ka të njejtën rëndësi dhe obligim:-Vetëm të shkruaj të drejtën.

Nëse do te kishe mundësinë te jepje ndihmësen tende në realitetin që jetojmë ne shqiptaret, ku mendon konkretisht që duhet ndryshuar diçka ne?

- Thjeshtë do kisha këmbëngulurnë  ndryshimin e mentalitetit  të të menduarit. Duhet të ndryshojmë gabimet e të parëve tanë të të menduarit. Çfarë dua të them me këtë?Nuk dua të nënçmojë aftësitë që ka kombi jonë që nga klasa më e ulët e deri tek klasa intelektuale. Por dua të nënvizoj se, ne nuk duhet të jemi shumë bujar, shumë të urtë dhe të butë, nuk duhet t´i japim të tjerëve atë që na takonë vetëm neve, nuk duhet të lejojmë që të na vjedhin pasurinë kulturore me dëshirën tonë duke u treguar zemërgjërë. Duhet të jemi konzervativ dhe të njëanshëm kur është fjala për të mbrojtur vetveten. Dhe nëse më kishit pyetur mua se, si duhet mbrojtur e tëra kjo që thashë më lartë, përgjigja do të ishte:- Duhet të mësojmë nga Japonezët. Ja një shembull konkret : Japonezët, misionarëve të huaj nuk u mësonin  gjuhën e tyre që ata të mos kishin mundësinë të  mësonin më shumë për Japonezët dhe pozitën e tyre në shoqëri.

Cka mendoni mbi gjendjen politike shqiptare në përgjithësi, parë në prizmin, Shqipëri-Kosovë dhe trojet tjera shqipëtare?

- Asnjëherë gjatë historisë,¨pas kohës së Skënderbeut, nuk kemi qënë më mirë. Me këtë, nuk dua të them se jemi shumë mire sotë. Dua të them, se na është lejuar të kemi një nënë dhe një vëlla por jo një familje të kompletuar. Për t´i dhënë një përgjigje më të mire pyetjes suaj, unë do ju paraqes një poezi e cila flet më mire si përgjigje e pyetjes suaj:

Kosova-djep i shqiptarisë

Në trojet e lashta të Ilirisë

Brënda në zemër të Dardanisë

Kosova përkund djepin e shqiptarisë.

Në trojet tona

Në epokën e re

Lindi edhe një atëdhe - hola…

Dhe sa vjen e shkonë,

Për çdo vit,

I vdes sërbosllavisë një- mit.

Dhe sa shkonë e sa vjen

Po rringjallet një kala

Që u shëmb, që u shkatërrua,

Por që nuk u shua.

Si shqiponja që nuk fle

Që godet e di të ruaj fole

Kjo ishte Kosova për armiqtë—hola…

E bukur, shtatlartë, e re

E zonja dhe krenare, por jo e ve

Kjo është Kosova sotë për miqtë – hola…

Valë të egra detrash të goditën

Valë të pandërprera piratësh të sulmuan,

Si Odisenë,

Për të mos u kthyer më në atëdhe.

Por Dardania lindi gjithmonë Akila

Që historinë famëkeqe e shtinë në grila- hola…

Shqipëtarët nuk do qajnë më, jo,

Ata do këndojnë.

Shqipëtarët nuk do mbajnë zi më, jo,

Ata do hedhin valle.

Si ata në Çamëri

Si ata në Mal të zi

Si ata në Preshevë

Si ata në Iliridë,

Se nuk janë më jetimë

Se nuk kanë vetëm një nënë

Nëse letërsia, ose publicistika nuk do të ishte profesioni juaj, ne cfarë profesioni do e gjente veten Ibrahim Abedini?

- Ibrahim Abedini e ka gjetur veten dhe profesionin këtu e gjashtëmbëdhjetë vite më parë-Saldator i rregjur. Nuk është letërsia e as poezia që më ushqejnë, por ato më mbajnë gjallë se për ndryshe do kisha vdekur me kohë.

Planet tuaja për të ardhmen, cka Ibrahimi mendon dhe ka në fokus?

- Të plakem dhe të pensionohem me shëndet. Të kem sa më më shumë kohë të lirë, të jem i pavarur që të shkruaj sa më shumë vepra me karakter kombëtar dhe të dashurisë se, këto të dya shkojnë bashkë si dy qe të pandarë. Ibrahimi mendon të njejtën, atë që e mendon i tërë kombi Shqiptar:”Bashkimin e trojeve etnike”. Këtë e ka në mëndje dhe në plan të parë, të tjerat janë në planin ”B”.

Përveç artit te të shkruarit dhe publicistikes, si e kalon kohën e lirë?

- Nuk më mbetet shumë kohë e lirë, por ajo kohë që më tepëron e kaloj duke luajtur me mbesën,Delin.Duke e ndihmuar gruan në pregaditjen e ushqimit. Duke lexuar gazetën dhe lajmet në internet. Shetitje në natyrë me gruan dhe të tjera që dalin të paplanifikuara.

Cka ju benë të lumtur dhe cka ju mundon më së shumti?

Të lumtur më bëjnë arritjet e kombit, si Kosova shtet i pavarur, të arriturat e shqiptarëve në IRJ të Maqedonisë dhe po ashtu përfundimi i një vepre me poezi apo me prozë. Më bënë të lumtur kur jeta në familje shkonë mirë, drejtë një qëllimi afatgjatë dhe të qëndrueshëm. Më bëjnë të lumtur sukseset dhe të arriturat e fëmijëve. Dhe më mundon më së shumti kur partitë politike shqiptare si në parlamentin e Shqipërisë ashtu edhe të Kosovës kur nuk mund të gjejnë gjuhë të përbashkët për t´u marrë vesh mes tyre e për të tejkaluar problemet dhe në veçanti më dhëmb kur partit Shqiptare në maqedoni kacafyten mes veti e të vjelat i korrin partitë Maqedonase. Më dhëmb kur dëgjoj dhe lexoj që Shqiptarët vriten mes tyre për motivet ë dobta dhe hakmarrje dhe armiqtë që i kemi tek dera qeshin dhe bëjnë”Amin”. Më dhëm kur shoh se shpërnguljet e Shqiptarëve vazhdojnë edhe në ditët e sotme.

Po të kishit mundësin të zghidhni, ku do kishit jetu?

- Unë nuk do kasha thënë, po të kisha mundësi. Mundësitë nuk egzistojnë asnjëherë për të plotësuar një dëshirë. Dëshirën për ta plotësuar, duhet të veprosh, të sakrifikosh apo të vendosësh edhe pa menduar. Po të më ishte lejuar në një jetë tjetër, ma mëdyshje do kisha vendosur të jetoj në Strugë, por vetëm me një kusht, pa të drejtë shpërnguljeje. Dikush mund të ma bëjë pyetjen: Shko dhe shpërngulu tani se kushtet egzistojnë? Por, këtë pyetje nuk besoj që do ma bënte një njeri që ka fëmijë të moshes sime. Unë e kam thënë në një poezi:”Po u shpërngule njëherë, ke vdekur dy here”.

 

 


Faqe 10 nga 16

Tidningen-Gazeta

Vem är Online?

Kemi 20 vizitorë n'linjë

Besökare

Shikimet e përmbajtjes : 1317207
SocialTwist Tell-a-Friend

Newsflash

Kumtesë:

“TË KEMI NJË LETËRSI TË NJËSUAR, NË TË GJITHA GJIMNAZET E TREVAVE, KU FLITET SHQIP’’

Pergatiti: Ibrahim Hajdarmataj

E-mail: Ibrahimhajdarmataj@yahoo.com

Unë, që po ju flas, kam rreth pesëdhjetë vjet mësimdhënës në shkollat e mesme, në lëndën e letërsisë dhe shumë vite kam punuar e drejtuar gjimnaze, me detyrën e zëvendës drejtorit dhe drejtorit.

Lënda e letërsisë, çdo vit, ka pasur përmirësime dhe arritje të reja, si në fushën e teksteve, ashtu dhe në plan-programet.

Po të tregojmë për periudhën moniste, për ata që nuk e kanë jetuar, çuditërisht, tekstet e letërsisë zinin rreth 40% material propagandistik e politik dhe rekomandimet nga lart ishin që ora e mësimit të kthehej, pothuajse, e tëra në shërbim të ideologjisë së asaj kohe.

Këto njëzet vite, në sajë të demokracisë, letërsia dhe të gjitha tekstet, në përgjithës, ’’shpëtuan’’ një herë e mirë nga ideologjia komanduese.

Lexo ma...