Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home Intervjuer-Intervista
Intervista

Jolanda LILA: INTERVISTË ME PROF. AGIM VINCA

 

Jolanda LILA

INTERVISTË ME PROF. AGIM VINCA

Flet Profesor Agim Vinca: Të reaguarit, detyrë e çdo krijuesi dhe intelektuali


Në një kohë kur apatia dhe mosreagimi ndaj padrejtësive e problemeve shoqërore ka përpirë të gjithë shqiptarët, pavarësisht nivelit shoqëror që përfaqësojnë; përballë këtij realiteti, ku të gjithë ulin kokën dhe pranojnë në heshtje e kapërdijnë çdo prapësi të keqqeverisjes dhe sharlatanizmit të politikanëve apo drejtuesve, thuajse në të gjitha nivelet drejtuese, pikërisht mes kësaj amullie mbizotëruese dhe njëherësh paralize të reagimit, vjen një zë kumbues, një penë e ndritur, një autoritet i mendimit dhe i shkencës shqiptare, një personalitet imponues dhe gjithnjë kërkues e hetues i së vërtetës, vjen profesori i nderuar Agim Vinca me librin e tij “Arti i reagimit”.

Ashtu siç shenjohet që në titull, kjo përmbledhje shkrimesh publicistike përçon art, si në aspektin formal ashtu edhe në atë përmbajtësor. Publicistika e profesor Agim Vincës karakterizohet nga gjuha e gjallë dhe leksiku i pasur, që gërshetohet me mjeshtërinë e letrarit, i cili me finesë, vërtetësi e qartësi sjell copëzat dhe fragmentet e jetës së mishëruar në të. Kjo cilësi e një mjeshtri të fjalës, bën që shkalla e ndikimit të shkrimeve dhe të temave të rrokura prej realitetit historik dhe aktual të jetë shumë e madhe te receptuesit. Natyrshmëria dhe qartësia e stilit të publicistikës së profesor Agim Vincës janë një sistem reference për të gjithë, por në mënyrë të veçantë ky libër shërben si një manual shumë i mirë orientimi për mënyrën se si mund të shkruajmë dhe të shprehemi mbi fenomene të ndryshme, që shqetësojnë realitetin tonë.

Për t’u ballafaquar me problemet e realitetit kërkohet guxim, largpamësi e mençuri dhe pikërisht këto cilësi shpërfaq autori, teksa ekspozon një bosht tematik, që rrok çështje të ndryshme, si: situata politike e shoqërore, opinione për çështje të rëndësisë kombëtare, përshkrimi i veprimtarisë jetësore e profesionale të heronjve dhe personaliteteve me kontribut intelektual, letrar e patriotik, krijimi i UÇK-së dhe fakte tronditëse të luftës së Kosovës e deri tek përsiatjet e thella dhe reflektimet rreth botës.

Agim Vinca kritikon dhe nxjerr në pah jo vetëm të keqen që vjen nga jashtë, konkretisht nga pushtuesit, por edhe atë që vjen nga brenda, si pasojë e anarkisë, hipokrizisë,  servilizmit, frymës së shkatërrimit etj.

“Arti i reagimit” është libri i tretë publicistik i autorit, që vjen pas librave “Populli i pandalur” (1992) dhe “Shqiptarët mes mitit dhe realitetit” (1997), si një vokacion i pastër dhe i hapur për çështje të jetës së përditshme dhe për çështjen kombëtare në tërësi.


Për të mësuar më shumë rreth përmbajtjes së këtij libri, ju ftojmë të lexoni një intervistë që autori ka dhënë për Radio Kontaktin, ku ai rrëfen arsyet që nxorën në dritë këtë libër publicistik.

Pse “Arti i reagimit”? Çfarë keni dashur të shenjoni me këtë titull?

Titujt e librave janë si emrat e fëmijëve, autorët gjithnjë kanë dilema si t’i pagëzojnë ata. Unë kam menduar gjatë për titullin e këtij libri dhe kam ardhur në përfundim se ky titull, pra “Arti i reagimit”, i përshtatet përmbajtjes së tij. Shumë nga shkrimet e librit janë reagime të lindura në çaste dhe situata të ndryshme historike, nëpër të cilat kanë kaluar shqiptarët e Kosovës, të Maqedonisë, madje dhe të Shqipërisë, në këto 10-12 vitet e fundit. Dihet që kjo është periudhë e ngjarjeve dramatike, si: rënia e komunizmit, robëria e Kosovës, rezistenca paqësore, lufta e armatosur, bombardimet e NATO-s, çlirimi i Kosovës, vendosja e administratës së UNMIK-ut pas luftës,  një lloj protektorati ndërkombëtar në bashkëqeverisje me vendorët, që zgjati deri në shpalljen e pavarësisë së Kosovës më 17 shkurt 2008; zhvillimet pas shpalljes së pavarësisë etj.

Koncepti i këtij libri mbështetet në reagimin intelektual ndaj ngjarjeve, dukurive dhe situatave nëpër të cilat kanë kaluar shqiptarët gjatë kësaj periudhe.

Ajo çfarë të bën përshtypje është fakti që dhe pse ka kaluar një periudhë kohore, duke ditur që disa nga shkrimet tuaja datojnë nga vitet 1998-99, sërish kur i lexon ato arrin ta kuptosh sfondin. Ka një lloj ekstrakti që nuk është fort i zakonshëm për publicistikën, e jo më kot gazetarët njihen si shkrues së të sotmes dhe historianët si shkrues të së djeshmes. Ndërkohë që ju i keni alternuar magjishëm këto dy kohë. Cili është çelësi për ta arritur këtë?

Këto nuk janë shkrime të një gazetari, por të një krijuesi e intelektuali, i cili vokacion të vetin e ka letërsinë, kurse profesion studimin e letërsisë dhe mbajtjen e leksioneve në fakultet. Këto shkrime kanë lindur si rezultat i shtytjeve të mia intelektuale. Intelektuali nuk mund të jetë indiferent ndaj zhvillimeve të kohës. Sociologë e filozofë të shquar kanë shfaqur mendime për këtë çështje.  Kështu, fjala vjen, sociologu dhe filozofi bashkëkohor francez, Edgar Moren, thotë se intelektual nuk është njeriu që merret me çështje të profesionit të tij (shkrimtari, filozofi, mjeku, avokati etj.), por njeriu që angazhohet me problemet e kohës së vet dhe se, rrjedhimisht, jo çdo njeri i shkolluar mund të quhet intelektual, duke shtuar se misioni i tillë i intelektualit bëhet i nevojshëm sidomos në kohë krizash, kur shoqërisë i kanoset rreziku i erozionit moral, në mos edhe ndonjë katastrofë. Duke dashur ta arsyetojë këtë mendim të tij, Moreni thotë se Zola ishte shkrimtar i njohur, madje edhe themelues i një shkolle letrare - natyralizmit, edhe para vitit 1898, por intelektual u bë kur shkroi pamfletin “J'accuse” (Akuzoj), me të cilin mori në mbrojtje kapitenin Drajfus, të burgosur padrejtësisht mbi bazën e një akuze të rreme.

Ka edhe shumë shembuj të tjerë, nga Sokrati e gjer te Unamuno, por nuk dëshiroj të zgjatem me numërimin e tyre. Dëshiroj të them se edhe unë, me mundësitë e mia, i frymëzuar nga shembujt e ndritshëm, të cilët nuk mungojnë as në letërsinë dhe kulturën shqiptare (Noli, Konica etj.), kam bërë përpjekje ta marr në mbrojtje popullin tim prej sulmeve, akuzave, shpifjeve, denigrimeve dhe në përgjithësi nga fushata antishqiptare, që zhvillohej në vitet ’90, sikurse edhe më parë, nga propaganda serbe.

Shkrimet e këtij libri mbajnë qëndrim kritik ndaj fenomeneve negative në shoqëri dhe posaçërisht ndaj faktorëve që janë bartës dhe frymëzues të tyre. E këto janë në radhë të parë formacionet politike e shtetërore dhe njerëzit që janë në krye të tyre. Jam përpjekur gjithmonë të shpreh mendimin tim kritik me kohë ndaj problemeve shoqërore e politike, edhe atëherë kur ato mbështeten nga një numër i madh njerëzish, për të mos thënë nga shumica dërrmuese. Nuk jam pajtuar me të ashtuquajturën “lëvizje paqësore, pacifiste” në Kosovë, e cila ishte pozitive në fillim, kur doli në skenë, në fillim të viteve ’90, por pastaj u akomodua në “pushtet” dhe u bë si të thuash një lloj legjitimimi i dhunës dhe terrorit të përditshëm millosheviçian në Kosovë. Konsideroja se duhej një lëvizje më aktive, mosbindje qytetare, protesta, demonstrata, greva, në mos edhe diç më shumë: kryengritje e armatosur. Kam qenë ndër mbështetësit e protestës së njohur të 1 tetorit 1997 të studentëve dhe mësimdhënësve të Universitetit të Prishtinës, por edhe dhe organizator i saj në nivel të Fakultetit të Filologjisë dhe të Degës së Letërsisë Shqipe, protestë kjo që kundërshtohej nga kryesia e LDK-së, përfshirë edhe disa kolegë të mi profesorë, që ishin anëtarë të saj ose të afërt me të. (Dihet se kujt i dha koha të drejtë). Kam mbështetur pa rezervë, ndër të parët nga intelektualët kosovarë, daljen në skenë të UÇK-së; i jam kundërvënë propagandës kundër saj me gojë dhe me shkrim, me intervista në mediat e shkruara e elektronike, me shkrime e fjalë të mbajtura në tribuna të ndryshme, brenda e jashtë, çfarë është, fjala vjen, tribuna e rëndësishme me temë: "Dopo la Bosnia, il Kosovo" (Pas Bosnjës, Kosova), e mbajtur në Romë në tetor 1998, në organizim të Fondacionit "Moravia", ku unë u paraqita me kumtesën “Holokausti kosovar, thirrje ndërgjegjes së Evropës”, e cila u botua në revistën e njohur “Quaderni” të Romës (nr. 1.’99), nën titullin “Kosovo, olocausto di fine secolo”.

Domethënë ju jeni angazhuar përveçse me shkrime edhe me veprimtarinë tuaj të drejtpërdrejtë intelektuale?

Po. I kam dhënë përparësi të parës: reagimit përmes shkrimeve, por nuk kanë munguar as veprimtaritë e llojit të dytë, herë-herë, madje, në nivele të larta... Dy muaj pas Romës, në dhjetor 1998, kam udhëtuar në Shtetet e Bashkuara të Amerikës me ftesë të UNICEF-it, për të marrë pjesë në manifestimin e mbajtur me rastin e 50-vjetorit të Deklaratës së Përgjithshme për të Drejtat e Njeriut, me ç’rast, në mbledhjen solemne që u mbajt më 10 dhjetor në selinë e OKB-së, kam folur për situatën në Kosovë; për represionin serb mbi shqiptarët; për shkeljen e të drejtave dhe lirive të njeriut: për vrasjet, burgosjet dhe shpërnguljet, që kishin si synim spastrimin etnik të Kosovës etj. Kam pasur nderin të qëndroj pranë funksionarëve të lartë të OKB-së, si Carol Bellamy, Mary Robinson e Federico Mayor dhe personaliteteve të shquara të artit botëror, si aktorja dhe veprimtarja e madhe e të drejtave të njeriut, Vanessa Redgrave, që kishte ardhur nga Londra; aktorja amerikane Mia Farrow, poeti i njohur rus Jevtushenko etj.

Është një fakt që pak njihet në opinion...

Po, është e vërtetë. Sepse unë më shumë jam kujdesur që ta bëja si duhet punën time, t’i dilja zot asaj, sesa t’i bëja publicitet, siç veprojnë shumë të tjerë, për të mos thënë shumica. Gjatë qëndrimit në SHBA kam pasur, natyrisht, edhe takime me bashkatdhetarët tanë që jetojnë e punojnë atje; kam marrë pjesë edhe në tubimet që kishin për qëllim mbledhjen e ndihmave materiale për UÇK-në, të cilat edhe falë pranisë sime janë treguar shumë të suksesshme.

Ju njiheni si krijues letrar, posaçërisht si poet dhe si studiues i letërsisë. Çka ju shtyu që të merreni edhe me publicistikë?

Është një traditë në letërsinë shqipe që shkrimtarët, krahas krijimtarisë letrare, të merren edhe me shkrime publicistike. Kjo dukuri lidhet me rrethanat historike në të cilat kanë jetuar shqiptarët dhe me qëndrimin aktiv të krijuesve ndaj çështjeve me karakter kombëtar, politik, shoqëror etj. Kjo traditë ka qenë shumë e përhapur në periudhën e Rilindjes Kombëtare. Fillon me Naimin, Samiun, De Radën, Pashko Vasën e Jani Vreton; vazhdon me Konicën, Nolin, Çajupin, Asdrenin, Fishtën etj. dhe arrin gjer te Mihal Grameno me shokë në periudhën e pavarësisë dhe te shkrimtarët bashkëkohorë më vonë. Mendoj se përmes shkrimeve publicistike njeriu i shpreh më drejtpërdrejt shqetësimet e tij si qytetar dhe komunikon më shpejt me bashkëkohësit. Në krijimtarinë letrare ky komunikim është më i ngadalshëm, por s’do mend edhe më afatgjatë.

Te libri “Arti i reagimit”, në shkrimet e tij, ju e konfirmoni plotësisht këtë përcaktim tuajin. Çka tjetër e karakterizon qëndrimin tuaj në periudhën për të cilin flasin këto shkrime, që është ajo e para, gjatë dhe pas luftës në Kosovë?

Kam kërkuar që politika shqiptare të ketë një strategji në planin e brendshëm kombëtar, por edhe në raport me fqinjët, sepse shpeshherë kjo na ka munguar dhe pasojë e kësaj janë shumë nga ngjarjet që po ndodhin edhe sot. Fjala vjen, situata e komplikuar në Maqedoni, është pasojë e mungesës së një politike të pastudiuar nga subjektet shqiptare në Maqedoni, por edhe nga përfaqësuesit e shtetit amë, Shqipërisë, të cilët janë të obliguar edhe me kushtetutë që të interesohen për pjesët e kombit të mbetura jashtë territorit të Republikës së Shqipërisë. Pra, unë jam përpjekur që këto probleme t’i ngre drejt, pa ekuivoke, t’i shpreh pikëpamjet e mia, t’i argumentoj ato, pavarësisht nga fakti që ndonjëherë mund të kem edhe ngjyrime emotive. Është normale kjo gjë për një njeri të penës, aq më shumë kur qëllon të jetë poet. Pikënisje është e vërteta e jo dëshira për t’i bërë qejfin dikujt a shtytja për ta denigruar dikënd. Jo rrallë këta qëllojnë të jenë njerëz konkretë, liderë politikë si Rugova, Sejdiu, Thaçi, Ahmeti etj. andej apo edhe Nano, Berisha, Topi, Rama etj. këndej. Natyrisht, kush më pak e kush më shumë, sipas “meritave”. Por zakonisht më kritik kam qenë ndaj atyre që janë në pushtet e jo në opozitë. Një kapitull pothuajse të veçantë të librit zënë shkrimet për Lëvizjen “Vetëvendosje!” si artikuluese e vullnetit të popullit të Kosovës - kërkesës për sendërtimin e së drejtës së vetëvendosjes dhe liderin e saj, Albin Kurtin, një djalë i guximshëm e inteligjent, idealist, të cilin e stolis përkushtimi ndaj atdheut dhe interesave të tij, por që, për çudi, nuk gëzon përkrahjen e duhur.

Nuk mungojnë në këtë libër as shkrimet për probleme të kulturës, të mentalitetit, të pozitës së intelektualëve në shoqëri, në këtë tranzicion tonin të stërzgjatur. Më lejoni të citoj një paragraf nga një shkrim i këtillë, i botuar në vitin 2006: “Kriter i përzgjedhjes së kuadrove në institucionet tona shtetërore (por edhe në ato shkencore, arsimore etj.) është përkatësia partiake dhe luajaliteti ndaj ‘shefit’ e jo dija, talenti dhe përgatitja profesionale. Njerëzit e kulturës kurrë nuk kanë qenë më të shpërfillur në këtë vend, ku lufta për pushtet na është bërë ‘art’ dhe ‘shkencë’. Modeli i sjelljes, që mbizotëron në vendet e dala nga ish-Jugosllavia, sikurse edhe në vendet e tjera të ish-Lindjes komuniste, është ‘kultura e gënjeshtrës’. Jo rastësisht një nga korifenjtë e mendimit njerëzor, gjeniu Niçe, ka pasë thënë: ‘Në Ballkan plehu ngrihet mbi fron, kurse froni mbi pleh’ ”.

Shkrimet e librit tuaj “Arti i reagimit” i cilëson guximi intelektual dhe fryma polemike. Këto dy veti, në fakt, spikasin në artin tuaj të të shkruarit e, madje, edhe në qëndrimin tuaj në jetën reale. A keni pasur pasoja për shkak të këtij qëndrimi dhe a jeni ndëshkuar herë pas here për rolin tuaj si polemist në lidhje me shumë çështje?

Unë jam ndëshkuar nga pushteti hegjemonist serb dhe maqedonas në të kaluarën: nuk kam pasur të drejtë të zgjidhem në vende udhëheqëse; nuk më janë dhënë çmime letrare edhe atëherë kur i kam merituar ato; nuk jam bërë anëtar i institucionit më të lartë shkencor të Kosovës, që quhet Akademi e Shkencave dhe e Arteve etj. Në periudhën e diferencimit politik, që filloi menjëherë pas demonstratave të ’81-shit, kam qenë në listën e ngushtë të të diferencuarve plot tetë vjet. Në vitin 1989 jam përjashtuar nga Lidhja e Komunistëve, ku qeshë futur si të thuash me imponin, ngaqë ishte kusht për të punuar në universitet, kurse një vit më vonë, pas marrjes së autonomisë së Kosovës, jam larguar edhe nga fakulteti ku punoja, si “armik i përbetuar i politikës jugosllave”, pjesë e së cilës ishte edhe Kosova, për ta vazhduar më vonë punën në sistemin tonë paralel arsimor të “shtëpive-shkolla” deri në çlirimin e Kosovës më 1999. Mund të them, madje, pa dashur të ankohem për fatin tim të keq, sepse mijëra të tjerë e kanë pësuar shumë më keq sesa unë, se e kam provuar edhe burgun. Kjo ka ndodhur në vitin 1996. Dhe e dini përse? Për shkak të ardhjes në Shqipëri pa të ashtuquajturën “vizë dalëse”, që patën aplikuar organet serbe për ta penguar komunikimin mes Kosovës dhe Shqipërisë.

Në Maqedoni, në vitet ’80, është zhvilluar një fushatë e egër politike kundër meje, pikërisht për shkak të shkrimeve të asaj kohe në mbrojtje të të drejtave dhe dinjitetit të shqiptarëve në këtë Ish-Republikë Jugosllave. Edhe më vonë, pas rënies së sistemit të vjetër, kur në qeveritë e Shkupit marrin pjesë edhe partitë politike shqiptare, ka ndodhur të më mbyllen, fjala vjen, dyert e Universitetit të Tetovës si “i papërshtatshëm”!

Ka edhe gjëra të tjera të kësaj natyre, andej-këtej, por nuk vlen të përmenden, sepse në krahasim me ato që kanë vuajtur të tjerët, “vuajtjet” e mia janë një pikë uji në oqean.

Çfarë kriteri keni ndjekur për renditjen e shkrimeve në libër?

Kriteri është tematik, sipas problemeve që trajtohen, ndërsa brenda kapitujve, që janë gjithsej shtatë, është ndjekur rendi kronologjik, sepse janë shkrime publicistike që dëshmojnë për një kohë dhe që si të tilla mbajnë datën e botimit në fund. Ka ndonjë shkrim që unë nuk kam dashur ta botoj në kohën kur është shkruar, siç është shkrimi për Konferencën e Rambujesë, ku merrnin pjesë disa miq të mi, të cilët ishin pjesë e delegacionit të Kosovës. Ajo ishte një konferencë shumë e rëndësishme, por që nuk e zgjidhi drejt çështjen e Kosovës, të paktën jo në atë kohë (në vitin 1999), sepse, sipas Marrëveshjes së saj, Kosova mbeti nën sovranitetin e të ashtuquajturës Jugosllavi (Serbi dhe Mali i Zi). Pala serbe nuk e nënshkroi Marrëveshjen as si të tillë, pra si të favorshme për të dhe pastaj, siç dihet, pasoi fushata e bombardimeve të NATO-s, e cila u bë jo vetëm për shkaqe humanitare, si thuhet, por edhe për shkak se Aleanca e fuqishme ushtarake Veriatlantike do ta humbte besueshmërinë në 50-vjetorin e formimit të saj po të mos e ndërmerrte këtë hap.

Gjykimi im ndaj Konferencës së Rambujesë (nga perspektiva e kohës kur u mbajt ajo) është kritik, por zhvillimet e mëvonshme treguan se ajo konferencë qe, megjithatë, një mundësi për të ecur përpara drejt lirisë dhe pavarësisë së Kosovës.

Në fund të disa materialeve, ju theksoni se është dërguar në këtë apo atë redaksi, por nuk është botuar. Si është e mundur që mediat shqiptare censurojnë edhe zërin e një intelektuali të përmasave tuaja?

Shqiptarët në sistemin monist kaluan nëpër një diktaturë të tmerrshme, që zbatonte censurën e  diktatin dhe ky diktat ka lënë gjurmë në mendësinë tonë intelektuale dhe veçanërisht në politikën redaktuese të disa mediave tona. Në kohën tonë, mediat, në të dy anët e kufirit, janë shpeshherë në shërbim të partive politike e të oligarkive pushtetore dhe kur ndodh të dërgohet ndonjë shkrim në të cilin “preket” sidomos “shefi i madh”, vonohet botimi i tij për arsye formale ose edhe ndodh të mos botohet fare.

Ka redaksi e redaktorë që nuk duan “të prishen” me autoritetet, prej të cilave varen edhe materialisht ose nuk duan të preken “mitet” politike të krijuara pikërisht prej tyre, por ata harrojnë, të gjorët, se jetojmë në kohën e internetit dhe se mundësia e komunikimit virtual, fatbardhësisht, nuk varet prej vullnetit të tyre, ndryshe nga ç’ndodhte në të kaluarën.

Kapitulli i fundit i librit ka një titull metaforik: “Pikëllim i mermertë”. Përse flet ai?

Kapitulli i fundit i librit flet për vdekjen e shkrimtarëve, ndonjëri prej të cilëve mik i autorit dhe për nderimet që ata meritojnë për atë që kanë bërë për të gjallë. Në ndonjërin nga shkrimet flitet për qëndrimin shpërfillës e mohues që mbahet, herë-herë, ndaj tyre pa të drejtë dhe, madje, edhe për prishjen e varrezave të shkrimtarëve, dukuri kjo e cila ndodh të jetë po ashtu e pranishme në jetën tonë të ngarkuar gati për çdo ditë me lajme për krime e ndodhi makabre. E çka nuk ndodh sot, për fat të keq, në botën shqiptare! Të gjithë njerëzit i përjetojnë rëndë këto ngjarje, por shkrimtarët kanë dhuntinë e, besa, edhe detyrimin, ta shprehim dhembjen për to në shkrimet e tyre jo vetëm letrare, por edhe publicistike.

Disa prej shkrimeve tuaja janë shkruar para shumë kohësh, a ka ndikuar kjo distancë kohore  që ju të mendoni a reflektoni ndryshe mbi ato shkrime, apo botëkuptimi juaj mbetet i njëjtë?

Unë nuk jam nisur nga interesat e mia personale e as të ndonjë grupi të caktuar, por nga ato që i kam konsideruar interesa vitale me rëndësi të përgjithshme për shoqërinë. Kam shprehur pikëpamjet e mia për zhvillimet në hapësirën shqiptare dhe kam mbështetur proceset historike: përpjekjet për liri, pavarësi e demokraci, duke iu kundërvënë në vazhdimësi dhunës, gënjeshtrës dhe padrejtësisë. Prandaj, vazhdoj të qëndroj prapa shkrimeve të mia, pavarësisht nga koha kur janë shkruar ato.

 

 

Nora Kalaja: Intervistë Eksklusive me Z. Tonin Ndoja, Albanian Canadian Events

 

Albanian Canadian Events sjell elitën e kulturës shqiptare për 100 vjetorin

Nga: Nora Kalaja, New York


Kanadaja nëpërmjet punës fisnike të Albanian Canadian Events ka filluar përgatitjet për Koncertin e madh të 100 vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë. Me në krye, organizatorin dhe biznesmenin e suksesshëm z. Tonin Ndoja, komuniteti shqiptar dhe kanadez po angazhohen për realizimin e këtij manifestimi madhështor. Të pranishëm do jenë tenori Kastriot Tusha, Myferete Laze , Vellezrit Endri & Stefi Prifti dhe Mera Zymeri. Gjithashtu e Ftuar speciale Mjeshtre e madhe Tinka Kurti, zëri legjendar i Mera Zyberit, grupi përfaqësues i New Yorkut (aktorët Shaban Lajci, Tomë dhe Blerina Gjergji), grupi i shquar valltar, ‘Bijtë e Shqipes’ dhe orkestra e famshme Alba. Koncerti zhvillohet me 24 nëntor 2012 (www.albcanevents.com).

Shqiptarët  e Kanadasë përgatiten për 100 vjetorin e Pavarësisë

Intervistë Eksklusive me Z. Tonin Ndoja, Albanian Canadian Events

Më 24 nëntor, pra pak ditë para startimit të ditës që plotëson 100 vite të pavaruara për shqiptarët, edhe në Kanada do të festohet. Cilat janë disa nga përgatitjet e albaniancanadian për për këtë ditë?

Tonin Ndoja: Po është e vërtetë. 24 nëntori i këtij viti që shënon plot 100 vite pavarësi do të jetë një ditë e madhe feste për shqiptarët e Kanadasë. Për vetë rëndësinë e madhe që ka kjo festë për shqiptarët, ne si staf i Albanian Canadian Events kemi punuar që herët që festa të përcillet me madhështinë që meriton. Që në praneverën e këtij viti, menjëherë pas përfundimit të koncertit në traditë të pranverës, kemi filluar të marrim masat përgatitore. Fillimisht kemi rezervuar sallën për aktivitetin, ndërkohë që vetë kam udhëtuar për në Tiranë ku edhe kam nënshkruar kontratat përkëtëse me artistët, si edhe jam marrë me dokumentacionin e tyre. Duke qenë se akoma vendi ynë Shqipëria  akoma nuk ka shkëmbime në nivel ambasadash, kam adresuar një menagjer i cili ka pasur tagrin për të udhëtuar drejt Romës për të siguruar vizat e udhëtimit.

Në këtë kontekst nuk mund të lë pa vlerësuar ambasadën kanadeze në Romë, e cila ka qënë një mbështetëse dhe dashamirëse e të gjithë aktiviteteteve tona në Kanada.

Puna ka vijuar me informimin e publikut me të gjithë format tashmë të njohura si me postera, postcard-s, e-maile, fb-linked, twitter, Tel dhe TV.

Z. Tonin, deri tani keni organizuar shumë koncerte, festivale, mbrëmje kulturore. Ç’far  nënkupton festa me datën 24 nëntor, sidomos për rëndësinë historike të 100 vjetorit të pavarësisë?

Tonin Ndoja: Të  gjitha evenimentet kanë rëndësinë e vet, por aktiviteti i  100 vjetorit është  një motiv më shumë, pasi finalizohet një shekull luftë e përpjekje për mbijetesë të shqiptarëve. 100 vite liri dhe shtet, por fatkeqësisht jo për të gjithë shqiptarët në trojet e tyre. Pak më shumë se një dekadë më parë edhe Kosova ju bashkëngjit listës së shteteve të pavaruara të globit, por ende pjesë të trungut të shqiptarëve janë të shkëputuara si një mallkim antishqiptar që ende vazhdon, ndonëse është në momentet e fundit. Janë Camëria, Lugina e Preshevës e Bujanoci etj. Shqiptarët në Mal të Zi dhe në Maqedoni ende nuk i kanë të drejtat që meritojnë dhe u takojnë. Megjithatë optimizmi ndër shqiptarë nuk mungon. Kjo shikohet qartë në organizimet dhe festat e përbashkëta.

Ndonëse janë të shpallur në postera, cfar mund të thuash më shumë për artistët shqiptarë që do të entuziasmojnë sallën në ditën e shqiptarëve?

Tonin Ndoja: Për vetë specifikën që paraqet evenimenti, ne jemi përpjekur të sjellim elitën e kulturës dhe muzikës shqiptare. Janë të mirnjohur ndër shqiptarë anë e mbanë botës si tenori i madh shqiptar Kastriot Tusha, ikona e muzikës së lehtë Myfarete Laze, këngëtarët tipkë të veqantë si Endri & Stefi Prifti. Por ky event do të sajdiset me elitën e teatrit dhe kulturës shqiptare, aktoren e madhe Tinka Kurti.

Nuk mund të mungonte një zë i fuqishëm nga Kosova e lirë Mera Zyberi me këngën më të fundit të saj “Ora e historisë”. Një realizim i shkëlqyer dhe i merituar për që i kushtohet festës së 100 vjetorit.

Ndërsa nga New-Yorku do të jenë pjesmarrës aktorët Shaban Lajci, Tomë dhe Blerina Gjergji të cilët do të interpretojnë momente historike që kanë shoqëruar ngritjen e e flamurit.

Edhe komuniteti shqipëtar këtu në Kanada do të ketë përfaqësuesit e vet gjatë interpretimeve. Konkretisht është ftuar këngëtarja Grace Paci e cila do të interpretojë himnin e flamurit shqiptar dhe atij kanadez, si dhe muzikanti Sami Pacolli me vjazën e tij do të përshëndesin publikun dhe artistët e ardhur nga Shqipëria.

Për vetë rëndësinë e aktivitetit, a do të ketë pjesmarrje autoritetesh si shqiptare ashtu edhe kanadeze?

Tonin Ndoja: Jemi ne kontakte  te vazhdueshmë  me ambasadoren e RSH në Ottawa, Z. Elida Petoshati, e cila na ka  përkrahur në shumë aktivitete, edhe kësaj rradhe kanë konfirmuar se do të jenë prezentë, ku edhe janë parashikuar përshendetje në emër të Ambasadës që përfaqëson republikën e Shqipërisë.  Po ashtu do të ketë pjesmarrës nga parlameti i  Ontarios dhe të Canadas, por pritet që edhe ministra te qeveris Kanadeze të ndjekin evenimentin e shenjëtë të shqiptarëve. Megjithatë gjatë ditëve në vazhdim websiti ynë do të jetë në shërbim të të interesuar me informacion të përditësuar.

Atmosfera por dhe niveli i aktivitetit janë më ndryshe këtë vit. Cili është ndryshimi,  dhe çfarë mund të presi publiku nga përjetimet dhe eksperiencat në këtë koncert?

Tonin Ndoja: Albanian Canadian Events tashmë eshte konfirmuar dhe vlerësuar nga komunitetiti shqiptar këtu por edhe më gjerë. Kësaj rradhe  stafi është edhe më me përvojë, pasi ka kaluar me sukses edhe aktivitete të tjera. Vecoj faktin se koreografja Denajda Dhrimaj ka filluar pregaditjet me grupin e valleve “Bijte e Shqipes” një grup i krijuar nga Albanian Canadian Events. Gjithashtu dhe dy prezantuesit e kesaj mbremje te madhe,  aktori shqiptaro-kanadez Indrit Kasapi dhe Edlira Cini,  po punojme ngushtë me njeri tjetrin per te realizuar programin sa me professional. Javen që vjen kemi takim me inxhinieret e salles se koncertit për finalizimin e dritave, skenografisë, dhe detaje te tjera, cdo gje falë teknologjisë do bëhet live dhe do trasmetohet nëpër monitorve ne cdo ambjent të pallatit të koncerteve. Ky koncert do mbetet për shumë kohë ne kujtesën e ç’do pjesmarrsi.

Keni ftuar enkas dhe orkestrën e famshme Alba të New Yorkut. Çfar  ofron programi këtë natë?

Tonin Ndoja: Orkestra Alba Edmond Xhani (drejtues),Maksim Vathi saxophone, Ilir Dangellia, Zini Borova jan nje garanci me shum per suksesin. Ketij grupi i shtohet dhe xhez bandisti Kanadez  Barete Santourdjian dhe Lola Kecaj  violin

Mesazhi juaj për publikun për koncertin dhe mesazhi për shqiptarët për festën e 100 vjetorit.

Tonin Ndoja: Unë do uroja që komuniteti shqiptar do gjejë një motiv më shumë të marrë pjesë ne Koncertin e 100 vjetorit të organizuar nga Albanian Canadian events, por dhe në të gjitha aktivitetet që do organizohen nga individdë apo shoqata te ndryshme këtu në Kanada, pasi motivi është i njëjtë:  të festojme të gjithë së bashku dhe të percojmë tek brezi i ri vlerat tona të muzikës dhe artit.  Shprehja ime e vjetër ka qenë atë si nuk arrin ta bëjë politika, le ta bëjë muzika dhe ne te bashkohemi dhe ne vllazërim me njeri tjetrin vetem te festojme dhe te gezojmë, për një të ardhe më të mirë.

Ruajtja e traditave forcon identitetin kombëtar, sidomos në diasporën shqiptare jashtë vendlindjes. Cili është angazhimi i komunitetit shqiptar në Kanada në këtë drejtim ?

Tonin Ndoja: Komuniteti shqiptar këtu në Kanada është shumë i ndjeshëm dhe në një mënyrë apo tjetër e shpreh se i mungon Atdheu , por ka arritur me punë dhe dinjitet te integrohet plotësisht ne jetën kanadeze. Unë do thoja se suksesi i nje elite shqiptaresh këtu në Kanada, të cilët kanë arritur të gjejne vende  pune si ne arsim finance, kërkime shkencore dhe bisnes ne identifikohemi si shqiptar per mire. Por eshte per tu vlersuar lart dhe puna ambicioze e studenteve shqiptarë ku shquhen për rezultate te larta në të gjitha universitetet kanadeze.


Cila mendoni se do të jetë pjesëmarrja, sa prisni të vijnë në këtë manifestim kulturor, dhe ku do zhvillohet?

Tonin Ndoja: Pjesmarrja pritet te jet madheshtore, kjo tregon dhe fakti i interesimit te madh qe tani, parashikojme një  pjesmarrje masive dhe ne ju kemi ofruar nëpërmjet websitit tone www.albcanevents.com rezervimin e vendeve dhe online duke paguar me visa, mastercard, american expres. Gjithashtu me telefon 289-937-6523.

Falemiderit!

 

 

Ajet Nuro: Intervistë me z. Kastriot Frashëri, President i Institutit të Çështjeve Kombëtare në Tiranë

 

Nga Ajet Nuro, Montreal, Canada

Intervistë me z. Kastriot Frashëri, President i Institutit të Çështjeve Kombëtare në Tiranë



NË JETËN E NJË KOMBI, PA DYSHIM QË DITA MË E SPIKATUR ËSHTË DITA E PAVARËSISË SË TIJ

Z. Frashëri! Së pari, faleminderit që na dhatë mundësisë për të bashkëbiseduar me lexuesit e Tribunës Shqiptare. Ju jeni i njohur për lexuesit tanë, sidomos për artikujt mbi Kanadanë. Sidoqoftë do të dëshironim pak fjalë për Ju dhe institucionin që Ju drejtoni?

Kastriot Frashëri: Faleminderit! Është kënaqësi të komunikoj me lexuesit e për me tepër me ata të një vendi mik e të dashur për mua si Kanadaja. Kam lindur më 11 gusht 1969, në Ersekë. Studimet e larta i kam përfunduar në Fakultetin e Drejtësisë të Universitetit të Tiranës. Kam ndjekur Gjuhën Angleze në “Derby Multicultural Center”, Derby, në Mbretërinë e Bashkuar. Në vitin 2004 kam fituar titullin “Avokat” nga Dhoma Kombëtare e Avokatëve të Shqipërisë. Jam krenar që kam lindur në një trevë që identifikohet me djepin e Rilindjes sonë kombëtare…

Instituti i Çështjeve Kombëtare që drejtoj është një ent (Think Tanks) kërkimor dhe studimor i pavarur, i cili synon të konsolidojë parimet demokratike të zhvillimit të shoqërisë dhe institucioneve, sigurinë kombëtare, zhvillimin social-ekonomik të vendit, të drejtat e njeriut dhe integrimin europian të Shqipërisë. Ai u shërben interesave kombëtare, duke përmirësuar bërjen e politikave dhe strategjive kombëtare dhe për të gjetur zgjidhje publike dhe private për probleme të përbashkëta. Që nga themelimi i tij në vitin 2001, instituti ka nxitur kërkimin, analizën, zgjidhjen dhe diskutimin e çështjeve, fenomeneve dhe problemeve kryesore të brendshme dhe atyre ndërkombëtare. Në ushtrimin e funksioneve të tij INA, mbron në çdo rast interesin publik dhe të drejtat ligjore dhe kushtetuese të shtetasve.


Zoti Frashëri, në këtë 100-vjetor të Pavarësisë, shumë flasin për çështjen kombëtare, nga e majta, nga e djathta, njerëz që në fakt deri dje ishin për internacionalizmin dhe sot janë për nacionalizmin… Dëshiroj një opinion nga një “Dekan” i cështjeve kombëtare, pra nga një autor i njohur që kryeson një organizëm si institucioni Juaj. Si e shikoni çështjen tonë kombëtare sot?

Kastriot Frashëri:  Në jetën e një kombi, padyshim që dita më e spikatur është dita e pavarësisë së tij. Kjo ditë është një nga ngjarjet më kulmore e më të rëndësishme në historinë e tij, sepse ka të bëjë me vetë identitetin dhe prosperitetin e tij kombëtar. Meqënëse shqiptarët kudo në botë po përgatiten të festojnë 100- Vjetorin e Pavarësisë, lutjeve të mia për kremtimin e tij, do të dëshiroja t’u bashkohen edhe aktivitetet e organizatave dhe rretheve patriotike e shkencore brenda e jashtë vendit, ashtu siç e meriton ky eveniment. Por me keqardhje më duhet të them se përkundër kësaj fryme konstatojmë se nuk ka asnjë përpjekje serioze nga qeveria për të përkujtuar një jubile të përmasave të tilla dhe për më tepër vlen të theksohet që këtë eveniment e ka privatizuar kryeministri për merita dhe lavdinë e tij personale, duke mos krijuar asnjë hapësirë për institucionet apo organizatat e tjera në vend. Duke u rikthyer tek pyetja juaj do të theksoja se sot, karta e patriotizmit është kthyer në një profesion për të mbijetuar. Nuk do të dëshiroja që në këtë intervistë të analizoj veprimet e disa individëve të cilët këto kohët e fundit, krejt papritmas dhe pa asnjë lidhje kanë veshur xhaketën e ‘patriotit’, por do të ndalem tek mënyra se si i trajton qeveria dhe institucionet e vendit interesat kombëtare apo më gjerë faktin nëse Shqipëria zhvillon një politikë kombëtare për çështje të caktuara. Unë do të përgjigjem se Tirana zyrtare deri më sot, nuk ka ndjekur dhe as ndjek ndonjë politikë kombëtare, si në aspektin politik, ekonomik apo kulturor. Shëmbuj të shumtë me privatizimet e shumta në sektorin strategjik si në telekomunikacion, banka, burimet minerale, sektorin e naftës etj., dëshmojnë qartë se gjithë ekonomika kombëtare është tjetërsuar tek ato vende të cilat tradicionalisht kanë patur pretendime teritoriale dhe kanë qenë pushtuesit dhe agresorët e këtij vendi. Në këtë kontekst do të theksoja se shërbimi që mund ti bëjë qeveria çështjes kombëtare është pothuajse i kritikueshëm. Institucionet e pavarura, siç është dhe instituti ynë, janë në mëshirë të fatit për shkak të mungesës së fondeve dhe indiferencës së qeverisë. Nëse do të ekzistonte kjo përkrahje, sigurisht që shumë prej këtyre problemeve edhe pse të krijuara artificialisht do të neutralizoheshin ose shpresa për zgjidhje do ishte evidente. Së fundi, për sa i përket pyetjes tuaj se si e shikoni çështjen tonë kombëtare sot, kam përshtypjen se në rrethanat e reja të krijuara për shqiptarët në këtë fillim mijëvjeçari të ri, çështja shqiptare në tërësinë e saj ka avancuar duke njohur një dimension të ri, që as që nuk mund të imagjinohej dy apo tre dekada më parë. Në këtë kontekst do të theksoja se Kosova, falë ndërhyrjes ushtarake të trupave të NATO-s në vitin 1999 u shkëput nga thundra e egër shtypës serbe dhe më vonë me mbështetjen e fuqishme të Komunitetit Ndërkombëtar me në krye SHBA, Britanine e Madhe, Kanadanë, Gjermaninë, Francën dhe vende të tjera të BE, ngriti institucionet e saj dhe arriti të krijohet si shtet i ri, i pavarur dhe sovran. Po ashtu shqiptarët që jetojnë në trojet e tyre në Republikën e Maqendonisë për gjatë këtyre dy dekadave të fundit me gjithë vështirësitë e krijuara kanë aritur të konsolidojnë pozitën e tyre në shoqërinë maqedonase, kanë organizimin e tyre politik, gjuha shqipe është futur si gjuha e dytë zyrtare në këtë shtet. Kanë institucionet e arsimit të cilat lejojnë arsimimin në gjuhën amtare, si dhe marrin pjesë në jetën social-shoqërore nëpërmjet organizimit në partitë politike, ku disa prej tyre janë në një koalicion qeverisës që udhëheq drejtimin e vendit dhe institucioneve të tij. Kam mendimin se si shoqërisë shqiptare të Kosovës, ashtu edhe shoqërisë shqiptare në Maqendoni, e në veçanti elitave politike të tyre, u bie barra të emancipohen drejt një shoqërie të hapur perëndimore. Sigurisht që ky mision është i vështirë, po të mbahet parasysh vështirësitë e shumta të tyre në drejtim të arsimimit, të përfaqësimit në jetën publike etj, por pa përpjekje nuk mund të arrish asgjë. Nga ky koncept dhe kjo filozofi nuk mund të përjashtohen as edhe shqiptarët e Malit të Zi. Por, në se popullsia shqiptare dhe shtetformuese në këto vende është në lëvizje dhe evoluim të pandërprerë e kundërta ndodh me shqiptarët e Greqisë, të njohur si popullsia çame, e cila është dëbuar me forcë nga pronat dhe trojet e tyre nga qeveria greke pas Luftës së Dytë Botërore. Dihet se mijëra njerëz për shkak të atij genocidi dhe dëbimi kolektiv me dhunë nga qeveria greke përfunduan në Shqipëri. Të gjithë këta njerëz kanë një të drejtë legjitime, e cila nuk mund t’ju mohoet kurrë- e drejta për tu kthyer në shtëpitë dhe në pronat e tyre. Se si mund të realizohet kjo, mendoj se ekzistojnë shumë opsione, por mungon vullneti politik dhe juridik nga qeveritë e të dy vendeve tona. Është e pakuptueshme se si përgjatë këtyre njëzet viteve kur nga ana e politikanëve tanë trumbentohet me të madhe deri në delir marrëdhëniet e mira dhe miqësore shqiptaro-greke, nuk kemi parë asnjë përpjekje serioze nga ana e diplomacisë shqiptare për të gjetur nje modus vivedi për zgjidhjen jetike të mijëra qytetarëve të ardhur nga Çamëria të cilët kërkojnë të kthehen në trojet e tyre. Ky është një problem madhor kombëtar që kërkon zgjidhje dhe i përket qeverisë, e cila ka detyrim ligjor të përdorë të gjitha instrumentet ligjorë për realizimin dhe finalizimin e të drejtës ligjore të anëtarëve të këtij komuniteti të rikthehen në vendin e tyre.

Z. Frashëri, një pyetje edhe më konkrete. Si e shikoni Ju bashkimin kombëtar të shqiptarëve?


Kastriot Frashëri:
Shpesh herë shqiptarët jo vetëm në Shqipëri, por edhe më gjerë në përpjekje për të argumentuar idetë e tyre mbi bashkimin kombëtar dhe për t’ju kundërvënë pikëpamjeve të ndryshme mbi këtë aspekt janë të prirur të përmendin fjalën "bashkim" në mbrojtje të ideve të tyre. Mirëpo duket qartazi se kjo nuk është shumë shqetësuese për shumicën pasi ky term është futur në fjalorin e politikës së ditës për shkak të debateve të mbarsura me interesa politike të caktuara. Pyetja në thelbin e saj transmenton një aspiratë kombëtare përballë zhvillimeve globale në të cilat janë drejtuar shoqëritë e sotme.  Rjedhimisht përkundër këtyre zhvillimeve identiteti kombëtar në marrëdhëniet ndërkombëtare ka njohur një dobësim, duke u orjentuar drejt globalizimit. Në këtë kontekst, duke njohur dinamikën e marrëdhënieve ndërkombëtare, aktorët dhe Fuqitë e Mëdha në gjeopolitikën globale mund të themi me siguri se faktorët më me ndikim në gjeopolitike janë elementët e fuqisë të cilët shërbejnë për t’i dhënë formë skenarëve gjeopolitikë. Fuqia kombëtare e një vendi është relative, dhe jo absolute. Një komb (shtet) nuk ka fuqi abstrakte në vetvete, por vetëm fuqi në lidhje me një ose disa aktorë të tjerë të arenës ndërkombëtare. Së bashku ato përbëjnë burimet për arritjen e objektivave dhe qëllimeve kombëtare.  Nisur nga perceptimet më të fundit të zhvillimit të këtyre marrëdhënieve në të cilën për ditë e më shumë po reduktohen barrierat kufitare drejt një lëvizjeje të lirë mund të themi pa hezitim se hapësirat e komunikimit të shqiptarëve në Ballkan janë rritur. Është e vërtetë që shqiptarët sot, nuk janë të bashkuar në një shtet administrativisht shqiptar dhe jetojnë të ndarë në 4 shtete të ndryshme për shkaqe që dihen, por kjo nuk do të thotë se për ato janë pakësuar, por përkundrazi janë shtuar hapësirat e tyre të lëvizjes dhe komunikimit. Sot, promotor i këtij bashkimi shpirtëror është bërë media, ku valët e saj depërtojnë, jo vetëm në hapësirën mbarëshqiptare, por edhe në të gjithë botën. Sot, njerëzit nuk mund ti ndajnë kufijtë apo territoret, por janë dallimet social- kulturore, gjuhësore, arsimore, ekonomike, fetare ato që shpesh kanë vështirësuar komunikimin midis tyre. Në këtë kontekst gjykoj se bashkimi kombëtar do të arrihet atëhere kur të jenë shkrirë të gjitha barrierat që përmenda më sipër dhe ata do ta ndjejnë më afër njeri-tjetrin.

Një pyetje që më vjen në mendje tek sa flasim për çështjen kombëtare. Si e shikoni ju gjendjen e shqiptarëve të Maqedonisë? Pas vitit 2001 duket se ata do të ecnin përpara në konsolidimin e të drejtave të tyre falë edhe marrëveshjes së Ohrit. Por, realiteti është ndryshe. Keni ndonjë mendim rreth asaj se çfarë nuk funksionon atje?

Kastriot Frashëri:  Pak kohë më parë kam lexuar një libër interesant, të cilin kam mendimin se duhet ta lexojnë sidomos ata që kanë vendosur të merren me politikë. Ai quhet “Përse dështojnë kombet” dhe është një studim interesant nga Daron Acemoglu dhe James Robinson që analizon, krahason, komenton dhe konkludon në lidhje me arsyet se përse disa kombe përparojnë dhe pse disa të tjerë dështojnë. Udhëheqës egoistë, të pangopur dhe që nuk njohin historinë janë arsyeja kryesore përse kombet dështojnë, ky është përfundimi i librit. Pikërisht kur mendon se kontrollon çdo gjë dhe ke pushtet absolut, ky është momenti kur në fakt fillon të humbasësh gjithçka. Ndaj i përket lidershipit të shqiptarëve të Maqendonisë të gjejnë gjuhën e përbashkët jo vetëm mes tyre, por edhe me pjesën tjetër shtetformuese maqendonase për të punuar dhe konsoliduar së bashku institucionet politike dhe administrative të shtetit të tyre dhe demokracia të jetë sa më funksionale. Sigurisht që gjendja dhe të drejtat e shqiptarëve në këtë vend nuk janë më ato që ishin në vitin 2001, në kohën e marrëveshjes së Ohrit, por edhe pse ato janë përrmirësuar dukshëm këto vitet e fundit, mendoj se duhet të punohet më shumë nga ana e shumicës etnike për reduktimin sa më shumë të këtyre dallimeve që çdo komunitet të ndihen të barabartë mes tyre. Gjithashtu do të inkurajoja lidershipin shqiptar në këtë vend që nëpërmjet dialogut, urtësisë dhe pragmatizmit të punojnë më shumë jo vetëm për emancipimin e shoqërisë, por edhe të vendosin ura komunikimi më të mira, të jenë më bashkëpunues me etnitetet e tjera në shërbim të sigurimit të paqes sociale dhe begatimit të vendit.

Si e shikoni perspektivën e çështjes sonë kombëtare? 

Kastriot Frashëri:  Ashtu si dhe theksova më sipër ky shekull ka ardhur i mbarë për shqiptarët. Sot marrëdhëniet e Shqipërisë me vendet e tjera apo Fuqitë e Mëdha nuk janë të njëjta, sikundër karakterizoheshin një shekull më parë. Është fat i madh që këto vitet e fundit në përpjekjet tona për anëtarësimin në strukturat Euro-Atlantike dhe të BE ne kemi patur në krah për realizimin e objektivave tona kombëtare USA, Mbretërinë e Bashkuar, Francën, Gjermaninë, Italinë e vende të tjera të rëndësishme Perëndimore. Kjo është një arritje që duhet vlerësuar. Por nga ana tjetër i përket lidershipit të vendit të punojë me shumë maturi për të krijuar urra të reja bashkëpunimi, për ti thelluar më tej marrëdhëniet miqësore me këto vende. Integrimi dhe anëtarësimi i Shqipërisë në Bashkimin Europian janë dhe duhet të jenë sfidat më të mëdha për shqiptarët. Pa një lartësim si komb europian, ne jo vetëm që nuk mund të përparojmë, por nuk do të mundemi të ecim përkrah kombeve të qytetëruar. Si rrjedhim perspektiva e interesave kombëtare do të kushtëzohet nga këto faktorë. Në vitet që do të vijnë kam përshtypjen se faktori shqiptar në Ballkan do të jetë një zë i konsiderueshëm. Shqiptarët jashtë trevave të Shqipërisë nuk do të jenë më pjesë e konflikteve ndëretnike. Të vetmin problem të vështirë për t’u zgjidhur shoh realizimin e të drejtës së qytetarëve çamë për tu kthyer në shtëpitë dhe pronat e tyre në Greqi. Përmbushja e këtij detyrimi gjykoj se duhet të jetë misioni kryesor i diplomacisë shqiptare në vijim.  

Ku mendoni se kemi nevojë të korrigjojmë veprimet tona?

Kastriot Frashëri: Kam mendimin se shoqëria shqiptare për të ecur përpara ka nevojë sot më shume se kurrë të punojë për emancipimin, konsolidimin e institucioneve të saj, zbatimin e ligjit, si dhe forcimin e marrëdhënieve me faktorin ndërkombëtar dhe ridimesionimin e tyre me ato vende që udhëheqin lidershipin e botës Euro-Atlantike.

Në këtë kuptim do të doja të theksoja se shoqëria shqiptare ka nevojë për njerëz që duan ta lartësojnë veten e vet dhe kombin, duke u ngritur përmbi logjikën dhe politikën e ditës, për njerëz që dinë ta kuptojnë kohën, që njohin fund e krye nevojat e saj e që kanë guximin të marrin përgjegjësipër të ndryshuar këtë realitet që na identifikon me shoqëritë primitive. Kam besimin se ekziston gjithmonë momenti që në këtë vend të shfaqen njerëz të një dimensioni të madh me vizione dhe kurajo në luftën e Qytetërimit, në luftën e rrënjosjes së themeleve kombëtare, në betejën e fitimit të vlerave morale, pasurimit të shpirtit dhe përqasjes europiane.

Tek varfëria jonë shpirtërore, duket që sundon e kaluara. Mbi të qëndron kapadaillëku, tribalizmi, dembelizmi, trishtimi, hakmarrja, melankolia, tek të cilat kanë zanafillën e tyre plagët tona sociale dhe shoqërore. Në problemet e shumta që kanë sot shqiptarët gjendet ende e rrënjosur hija e pushtimeve të huaja dhe fryma e keqe, që ata krijuan dhe na lanë si dhuratë. Era e rëndë orientale, që ka filluar të fryjë, në këtë mijëvjeçar të tretë, e nuk na shqitet, që nga epoka bizantine i ka bërë dhe vazhdon ti bëjë dëme të mëdha shpirtit shqiptar. Ky nuk është vetëm një sistem të menduari në shekullin e XXI, por edhe një ripushtim shpirtëror, ekonomik, politik dhe mbi të gjitha një mënyrë komunikimi dhe veprimi që prodhon krizë, që nga fjala deri te shprehja përditë me dhunë e predikimit fetar të islamit. Kjo nuk është vetëm një ndotje akustike, apo prishje e qetësisë publike siç njihet në gjuhën e ligjit, por një betejë e ashpër për të na larguar nga Europa që për fat të keq zhvillohet nën bekimin e qeverisë tonë.

Koha vërtet ka ecur përpara, por nga pikëpamja shoqërore koha shqiptare ka mbetur në vend. Problemet shqiptare, po përsëriten, po koklaviten dhe po bëhen të pamundura për t’u zgjidhur. Kompleksi i Kalasë së Rozafës, thelbi i moskuptimit, hipokrizisë dhe mosbashkimit, që në thelb do të thotë të mos gjendet një gjuhë e përbashkët mes njëri-tjetrit, është një nga dobësitë tona shoqërore dhe një nga pengesat kryesore të mospërparimitsi komb. Kjo është një gangrenë që duhet të na shqetësojë të gjithëve dhe të mendojmë për të ardhmen. Lufta e egër që ka shpërthyer kundër njeri-tjetrit, egoizmi cmira dhe klientelizmi në të gjithë hapësirën e shtetit shqiptar, median dhe organizimin politik e shoqëror po e minimizojnë mundësinë për të zgjidhur problemet e mëdha social-ekonomike dhe kombëtare që ka Shqipëria. Plaga e vjetër e përçarjes kombëtare sot ka agravuar në konjuktura të ditës, ku e fundit për të cilën mendohet në këtë vend është kjo Republika jonë. Këto psikoza, përçarje, marrëzira i frymëzon një politikë që konfliktin e ka bërë një mjet shpëtimi, për të mbijetuar përjetësisht…

Një pyetje që në dukje ndoshta del pak nga tema. Keni (bashkë) shkruar një libër për Kanadanë dhe ç’do 1 Korrik që është dita e themelimit të Federatës Kanadeze, Ju ngrini flamurin në Tiranë. Çfarë u ka bërë të ndiheni kaq afër këtij vendi. A mendoni se iu shërben modeli kanadez si shembull për kombin tonë?

Kastriot Frashëri:  Po është e vërtetë se së bashku me zotin Shpëtim Cami jemi autorë të një libri për Kanadanë. Qëllimi ynë ishte të prezantomim për publikun shqiptar një vend si Kanadaja dhe për ta bërë këtë vend sa më atraktiv tek shqiptarët dhe rezultati ishte surprizë të gjitha kopjet e librit u mbaruan brenda një muaj.

Është fakt që prej disa vitesh ne kremtojmë Canada Day dhe ngrejmë flamurin e Kanadasë në Tiranë. Ky aktivitet është pjesë e veprimtarisë së Institutit për të promovuar dhe forcuar më tej marrëdhëniet e miqësisë dhe të bashkëpunimit midis Shqipërisë dhe Kanadasë. Një festë e tillë -jubile- vjen vetvetiu edhe si një ndërgjegjësim për rolin dhe fuqinë e Kanadasë në botë, për atë çfarë ajo mund të ofrojë ndaj vendeve të tjera; si një përçuese e mundësive investuese, vlerave demokratike. Shqipëria si një vend në tranzicion ka se çfarë të mësojë nga eksperienca e pasur kanadeze. Vizitat e fundit në Tiranë të personaliteteve të lartë të shtetit kanadez, zhvillimi i forumeve të biznesit tregojnë më së miri nivelin e lartë të bashkëpunimit dhe marrëdhënieve të mira midis dy vendeve tona. Nga ana tjetër rritja e investimeve kanadeze në Shqipëri, organizimi i kontakteve politike, ekonomike, ushtarake, kulturore, diplomatike, shtron si impenjim të domosdoshëm aktivizimin e strukturave të qeverisë, shoqërisë civile, të biznesit në vendin tonë për të patur një prezencë më të madhe kanadeze. Ndaj nuk mund të mos evidentojmë në këtë rast prezencën e disa kompanive të rëndësishme kanadeze që operojnë në treg dhe kontribuojnë fuqishëm në ekonominë shqiptar si “Bankers Petroleum”-Ltd; “Petromans”-Inc., “Tirex Resources”-Ltd; etj., të cilat me aktivitetin e tyre të njohur kanë dëshmuar fuqinë kanadeze në botë.

Mesazhi Juaj

Kastriot Frashëri: Do të dëshiroja t’Ju uroja jo vetëm lexuesve Tuaj, por gjithë shqiptarëve kudo ku ndodhen suksese e begati në jetë dhe në familjet e tyre. Nga ana tjetër, duke përfituar nga rasti do të theksoja rëndësinë e ekzistencës së mjeteve të informimit në gjuhën shqipe, si shprehëse të opinionit publik dhe ente komunikimi të komunitetit shqiptar me mbarë botën. Ndaj do të dëshiroja t’Ju tërhiqja vëmendjen të gjithë lexuesve kudo që ndodhen të mbështesin “Tribunën Shqiptare” si mjet i domosdoshëm i informimit publik, e cila me ekzistencën dhe veprimtarinë e saj, do t’i japë një peshë më të madhe komunitetit shqiptar në Kanada.

Po ashtu do të dëshiroja të inkurajoja ju zoti Ajet Nuro, si botues, që, me gjithë vështirësitë e shumta që ndeshen përditë në këtë mision të vështirë, të bëhen të gjitha përpjekjet për përmirësimin, pasurimin dhe vazhdimësinë e saj, si i vetmi zë në gjuhën shqipe në Kanada.

 

 

 

Vangjush Saro: Intervistë me z. Estref Resuli, Kryetar i Shoqërisë Shqiptare EAGLES LAND e BC - Kanada, në kuadrin e 100-vjetorit të Pavarësisë

 

KOMUNITETI SHQIPTAR ËSHTË NJË REALITET,AFIRMIMI I TIJ LYP EDHE MË SHUMË PËRPJEKJE

Intervistë me z. Estref Resuli, Kryetar i Shoqërisë Shqiptare EAGLES LAND e BC - Kanada, në kuadrin e 100-vjetorit të Pavarësisë

Bisedoi: Vangjush Saro


V. Saro: Z. Estref, publiku i gjerë në Shqipëri dhe në diasporë është në dijeni të ekzistencës dhe të përpjekjeve afirmuese të disa shoqatave të shqiptarëve në Kanada. Lexuesit do ta ndiqnin me interes përshkrimin tuaj në lidhje me hartën në të cilën janë vendosur dhe punojnë emigrantët shqiptarë, posaçërisht këtu në BC.

Estref Resuli: Komuniteti shqiptar në BC (British Columbia) është relativisht i ri, nga pikëpamja kronologjike. Me përjashtim të një numri të kufizuar refugjatësh politikë shqiptarë, rreth 50-60 vetë, që janë vendosur në BC në vitet 1960-1965, pjesa dërmuese e komunitetit  tonë përbëhet nga shqiptarët e ardhur  pas viteve ‘90, kur u përmbys sistemi  komunist në Shqipëri, si dhe në periudhën e luftës në Kosovë 1999 - 2000.

Statistika të sakta të numrit të shqiptarëve në provincë, ende nuk kemi, por duke iu referuar burimeve të besueshme, mendohet se në BC (British Columbia) jetojnë rreth 2500 shqiptarë. Siç edhe e merrni me mend, ndonëse më pak, vazhdojnë ende të vijnë.

V. Saro: Dhe si janë vendosur, përafërsisht? Nëse keni të dhëna, ku punojnë?

Estref Resuli: Në British Columbia, shqiptarët janë përqendruar kryesisht në Lower Mainland, por ka edhe një grup të vogël  në Victoria, kryeqytet i BC, në ishullin e Vankuverit; familje të veçanta jetojnë edhe në Kamloops dhe Kelowna. Fatkeqësisht, me shqiptarët që janë jashtë zonës së Lower Mainland, ende nuk kemi  mundur të vendosim kontakte dhe komunikim të rregullt në nivel shoqate; marrëdhëniet kanë mbetur thjesht në modelin e njohjeve personale dhe familjare. Jemi të vendosur ta ndryshojmë këtë format.

Duhet shtuar që ndonëse një komunitet relativisht i ri në BC dhe Kanada, shqiptarët e Vankuverit - nëse më lejoni të huazoj një termin tuaj - janë integruar në një shkallë të kënaqshme në sistemin kanadez dhe punojnë në profesione të tilla, si jurist, pedagog, menaxher në universitet, mësues, inxhinier, IT, biznesmenë të sukseshëm; një pjesë e mirë e tyre, janë të vetëpunësuar në sektorin e ndërtimit dhe shërbimeve.

V. Saro: Me sa jemi në dijeni, Shoqëria Shqiptare EAGLES LAND e BC, po përpiqet që “pesha” e këtij komuniteti të ndjehet më mirë. Në këtë sens, si drejtues i kësaj shoqërie, do të dëshironim të na bëni një pasqyrë sa më realiste të objektivave dhe më tej, të veprimtarive kryesore të zhvilluara deri më tani nga kjo shoqatë.

Estref Resuli: Nëse me lejoni, fillimisht dëshiroj t’ju tregoj një ndodhi personale. Kur erdha për herë të parë, bashkë me familjen në Vankuver, në korrik të vitit 1999, mora një libër telefonash të bizneseve dhe shoqatave që vepronin ne BC. Duke shfletuar librin, nuk gjeja  asnjë shoqatë, organizatë apo biznes shqiptar, por çuditërisht më mbetën sytë te një emër, “Klubi kurd i Vankuverit”; dhe mendova: Si ka mundësi, që komunitete kaq të panjohura, që tek e fundit nuk kanë shtet, kanë një shoqatë...

V.Saro: U ndjetë keq. Donit të reagonit, për t’i dhënë të tjerëve pas jush mundësinë që të mos përjetonin të njëjtën gjë.

Estref Resuli: Pikërisht. Mbase ky ishte edhe një nga motivet që na inkurajoi dhe më pas, na bashkoi ne, një grup nismëtarësh me z.Edison Heba, Sokol Vukaj, Bajram Kerpi, Petrit Anamali, etj., për të krijuar - më 24 shtator 2006 - sipas rregullave të inkorporimit në shtetin kanadez, një shoqatë të shqiptarëve. Shoqata, të cilën e “pagëzuam” Shoqëria Shqiptare EAGLES LAND e BC, do të kishte karakter kulturor e patriotik dhe do të synonte organizimin dhe bashkimin e shqiptarëve që jetojnë në BC për të ruajtuar dhe zhvilluar më tej gjuhën amtare, traditat dhe kulturën tonë, si dhe do të ndihmonte për forcimin e lidhjeve  midis Kanadasë dhe Shqipërisë.

Kjo shoqëri nuk u krijua mbi një truall bosh, pasi në të kaluarën kishte patur njëfarë organizimi - më tepër të karakterit familjar - të një grupi shqiptarësh të vjetër që mblidheshin bashkarisht për të festuar Ditën e Flamurit. Por gjithsesi, krijimi i Shoqërisë Shqiptare Eagles Land, do t’i jepte atij që quhet Great Vankuver një nocion më të plotë për Shqipërinë dhe shqiptarët.

V.Saro: Mendoj, edhe përmes aksionesh konkrete...

Estref Resuli: Patjetër. Qysh prej krijimit të saj, në vitin 2006, shoqata ka organizuar një sërë veprimtarish të sukseshme, përveç festimit tradicional të Festës së Flamurit dhe piknikëve të përvitshëm. Në këtë kuadër, mund të përmendim aktivitete të tilla që i kanë kaluar kufijtë e shoqatës sonë, si p.sh. Manifestimi për Shpalljen e Pavarësisë së Kosovës në Downtown Vankuver; Koncerti simfonik me pjesë të kompozitorëve shqiptarë për nder të 100-vjetorit të Lindjes së Nënë Terezës, koncert i drejtuar nga dirigjenti i mirënjohur shqiptar z. Bujar Llapaj dhe orkestra e tij WEST Coast, në bashkëpunim me Ark-dioqezën e Vankuverit dhe me pjesëmarrjen edhe të ambasadorit shqiptar në Kanada, të nderuarit Besnik Konçi; po ashtu, prania në ceremoninë e ngritjes së flamurit shqiptar në Whistler për Lojrat Olimpike Dimërore të Vankuverit në 2010, darka festive për nder të delegacionit olimpik shqiptar në këto lojra, etj.

Momente të tjera të veçanta në veprimtarinë e shoqatës, kanë qenë hapja e shkollës së parë shqipe në BC për fëmijët shqiptarë, organizimi i foto-ekspozitës “BESA” në Simon Fraser University, së bashku me fondacionin Hebrew Union College-Jewish Institute of Religion Museum, mbledhje fondesh modeste në ndihmë të përmbytjeve në Shkodër, etj.

V.Saro: Z. Kryetar, siç dihet, një pamje e rëndësishme e veprimtarisë së shoqatave në diasporë, është raporti që ato krijojnë me shtetin ku jetojnë dhe njëherësh, me shtetin amë. Si paraqiten këto raporte në vështrimin tuaj dhe të drejtuesve të tjerë të Shoqërisë Shqiptare EAGLES LAND e BC?

Estref Resuli: Keni prekur një temë delikate dhe mjaft të ndjeshme.  Raporti  midis shoqatës sonë dhe shtetit kanadez kufizohet vetëm në zbatimin e kërkesave të legjislacionit kanadez për veprimtarinë e shoqërive të inkorporuara. Sa për marrëdhëniet me shtetin shqiptar, ato janë inegzistente. Nuk ka asnjëlloj komunikimi, qoftë elektronik, qoftë zyrtar, mes shoqatës sonë dhe Ambasadës Shqiptare në Ottawa; nuk jam i sigurt, nëse mund të ketë këso me shoqata të tjera në Kanada.

Kam përshtypjen se Ministria e Punëve të Jashtme, as që e vë ujin në zjarr për diasporën në Kanada; mbase mund të jetë më e interesuar vetëm për komunitetin shqiptar në Amerikë, për vetë “peshën” e këtij komuniteti atje, sa edhe për rëndësinë e politikës amerikane. Ne e kemi të qartë se Shqipëria ka mjaft halle dhe probleme për të zgjidhur  brenda vendit së pari; ndaj nuk është se presim ndonjë gjë të madhe  prej saj. Por, thjesht sa për ta ilustruar mendimin, është i papranueshëm fakti që nuk ka asnjë sugjerim, vëmendje apo edhe këshillë, pa le materiale a diç tjetër më konkrete dhe më kontribuese, për festimin e 100-vjetorit të Pavarësisë.

V.Saro: Më duket një kërkesë me vend dhe që flet për mungesat e theksuara të shtetit në raportet e veta me diasporën. Gjithsesi, ju përmendët disa veprimtari, në të cilat ka qenë ish-Ambasadori shqiptar...

Estref Resuli: Edhe njëherë, duhet të theksoj - si një përjashtim nga rregulli i përgjithshëm - ndihmën e shkëlqyer dhe bashkëpunimin që kemi pasur me ish-Ambasadorin e Shqipërisë në Ottawa, të nderuarin Besnik Konçi, sot Këshilltar Diplomatik i Presidentit të Republikës së Shqipërisë. Ne dëshirojmë që kjo traditë të vazhdojë edhe nga pasardhësja e tij, znj. Elida Tepelena, në të mirë të zhvillimit dhe forcimit të komunitetit shqiptar në British Columbia.

Gjithsesi, ideja është që të ketë njëlloj marrëdhënieje, interes dhe kujdes, këtu dhe kudo që jetojnë dhe punojnë shqiptarë.

V.Saro: Njihen vështirësitë, në radhë të parë ato organizative dhe financiare, në të cilat përpiqen të mbijetojnë shoqatat në diasporë. Megjithatë, sipas jush, çfarë i mungon, a më mirë, çfarë mund t’i ofrohej më shumë komunitetit shqiptar në diasporë, veçmas edhe këtu në Kanada? E kemi fjalën për ata që sapo shkelin në Kanada, por edhe për qytetarët që tashmë janë stabilizuar, por kanë pretendimet dhe synimet e tyre. Cila është përvoja e Shoqërisë Shqiptare EAGLES LAND e BC në këtë temë?

Estref Resuli: Unë mendoj se një komunitet është  i qendrueshëm dhe i stabilizuar kur anëtarët e tij janë të vetëdijshëm për  nevojën e të qenit së bashku, por sidomos kur ata janë ekonomikisht të fortë dhe të sukseshëm. Fatmirësisht, kemi shembuj suksesi individual në biznes të shqiptarëve këtu në Vankuver, por që nuk përkthehen automatikisht në dëshirë dhe vullnet për të kontribuar në dobi të komunitetit, për rritjen dhe zhvillimin e tij. Ne kemi një ëndërr për të patur një shtëpi të përbashkët shqiptare apo qendër kulturore shqiptare këtu në Vankuver; por për ta kthyer këtë ëndërr në realitet, na duhet kontributi i të gjithëve, jo vetëm i anëtarëve të komunitetit shqiptar, por dhe më gjerë. Ndoshta do të duhet kohë, por duhet filluar nga puna. (Si është ajo shprehja...“Edhe Roma nuk u ndërtua në një ditë.”) Duke qenë se baza financiare e shoqatës sonë, janë vetëm kontributet vullnetare të anëtarësisë, të dobishme, por mjaft modeste, përfitoj nga rasti t’ju bëj thirrje të gjithë anëtarëve dhe dashamirësve të Shoqërisë Shqiptare Eagles Land të kontribojnë dhe të dhurojnë sipas mundësisë dhe dëshirës në dobi të prosperitetit të komunitetit tonë në BC.

Të kthehemi tani te thelbi i pyetjes suaj. Ndihma jonë për emigrantët e rinj, shfaqet kryesisht në aspektin e këshillave për punësim, për shkollimin e fëmijëve; kjo ende nuk është një përvojë plotësisht  institucionale. E dimë, mbetet shumë për të bërë; mbi të gjitha, duhet të rritet fryma kolektive e bashkëpunimit si komunitet, kundër mentalitetit të vjetër të egos individuale, indiferencës dhe mosangazhimit.

V.Saro: Z.Resuli, a ka një dialog me shoqatat e tjera? Dhe së fundi, cilat janë disa nga veprimtaritë kryesore me rastin e 100-vjetorit të Pavarësisë dhe të shtetit shqiptar? Sigurisht, Shoqëritë Shqiptare kanë një kalendar sado modest në këtë jubile...

Estref Resuli: Dialogu me shoqatat e tjera në Kanada, SHBA apo gjetkë, është i mirëpritur; por aktualisht, ky lloj komunikimi në nivel shoqatash lë për të dëshiruar, përderisa ende bëhet fjalë vetëm për iniciativa personale. Në Kanada veprojnë disa shoqata, të shpërndara sipas provincave përkatëse, si në Toronto, Bashkësia Shqiptare e Quebec në Montreal,  Bashkësia Shqiptare e Edmontonit në Alberta, etj. Mendoj se ka ardhur koha që jo vetëm të vendosen kontakte të rregullta dhe të ketë veprimtari të përbashkëta midis shoqatave shqiptare në Kanada, por ndoshta edhe të krijohej një Këshill i Përgjithshëm, për të koordinuar dhe zgjeruar gamën e aktiviteteve të komunitetit shqiptar.

Për ta përmbyllur përgjigjen, veprimtaritë për festimin e 100-vjetorit të Pavarësisë kanë filluar më herët, me një sërë aktivitetesh, si festimet për ditën e nënës, dy piknikët e verës në muajt korrik dhe gusht, etj. Po punohet edhe për riformatimin dhe përmirësimin e faqes zyrtare në internet - www.eaglesland.org - po ashtu, për botimin e një gazete në format elektronik për shqiptarët e BC. Veprimtaritë për jubileun e 100-vjetorit të Pavarësisë do të përmbyllen me ceremoninë festive që do të organizohet më 25 nëntor në Grand Ball Room në 14500 River Road Richmond.

Së fundi, me iniciativë të z. Fadil Berisha, njeri i biznesit, është menduar që në datën 28 Nëntor të organizohet në Vankuver një koncert festiv me këngëtarë nga Shqipëria dhe Kosova.

V.Saro: Në mbyllje të kësaj interviste, bisede, a kishit gjë tjetër për të shtuar, i nderuar z. Resuli?

Estref Resuli: Po. E para, duhet inkurajuar shteti dhe qeveria shqiptare të zgjerojnë gjithë spektrin e marrëdhënieve me diasporën; janë rreth 1 milion shqiptarë që punojnë kudo nëpër botë, të cilëve, midis të tjerave, duhet t’iu krijohet mundësia edhe për të votuar, siç ndodh me shumë vende të spektrit demokratik. E dyta dhe e fundit, përfitoj nga rasti të uroj gjithë bashkatdhetarët tanë, kudo që ndodhen: Gëzuar festën e 100-vjetorit të Pavarësisë!

V.Saro: Ju faleminderit dhe suksese!

 

 

Muharrem Sfaqra: Të arrestuarit e " Grupit të Priftit " u liruan vetëm pas ndërhyrjes së Papa Gjon Palit të II- të

 

Bisedë me poetin dhe veprimtarin Pal Sokolin

Muharrem Sfaqra

Të arrestuarit e " Grupit të Priftit "  u liruan vetëm pas ndërhyrjes së Papa Gjon Palit të II- të

Pal Sokoli u  lind më qershor të vitit 1959 në Radoniq, KK. Gjakovë . Ka kryer gjimnazin e shkencave natyrore”Hajdar Dushi” në Gjakovë. Fakultetin Filozofik,drejtimin Filozofi-Sociologji në Universtetin e Prishtinës. Ka të botuara katër vepra letrare dhe është i përfshirë në disa Antologji dhe vepra dhe revista  letrare. Poezitë e Pal Sokolit janë të botuara dhe të përkthyera në gjuhën gjermane, italiane, turke dhe rumune.


Familja Sokoli përndryshe i takon familjes së madhe, Paplekaj nga malësia e Gjakovës. Tradicionalisht familja Paplekaj- Sokoli ka ruajtur dashurinë për atdheun edhe kështu shpesh  kanë rënë në konflikt më rendin shoqëror ekzistues. Aktivitetet e kësaj familje u trashëguan më pushkë dhe pendë që nga të parët e tyre, aktiv në Lëvizjen Kaçake(Sadik Gjoni-Paplekaj), pastaj pjesëmarrës në Konferencen e Bujanit(Pashk Sadik-Paplekaj) aktiv për çlirimin e Shqipërisë dhe të Kosovës gjegjësisht të bashkimit kombëtar,(ballisti më i vjetër Zef Sokoli), si edhe pjesëmarrësin e rrugës famëkeqe dhe fatkeqe të Tivarit Brahim Deli Sokoli-(babai)i cili për pak kishte shpëtuar i gjallë. Në luftën e fundit 1999, kishte katër ushtar aktiv në Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës(Gjergj Sokoli,  Filip Sokoli-martir, Viktor Sokoli dhe Kujtim Sokoli), njëri ndër të cilët edhe  epror(heroi- Gjergj Sokoli ). Kurse nga kjo luftë mbeten martir gjashtë anëtar të kësaj familje, Filip, Gjergj, Pashke, Siman, Kristë dhe Kastriot Sokoli.

Në Gjermani jeni nga viti 1994. Na thuani kush ishte Pal Sokoli para se t‘ vinte këtu dhe cilat ishin shkaqet e braktisjes së atdheut ? ju Në vitin 1993 si pjesë e " Grupit të Priftit ", u arrestuat në Gjakovë dhe vetëm ndërhyrja e faktorit ndërkombtarë mundësoi lirimin tuaj. Na elaboroni këtë krajatë për lexuesin tanë!

Pal Sokoli:

Në Gjermani jam që nga viti 1994,përkundër dëshirës sime,pothuaj se isha betuar se nuk do të dal kurrë në mërgim pa e marrë parasysh rrezikun që do më kanosej. Unë në Gjakovë kam udhëhequr një Motel “Drini” që ka qenë në të dalë të Gjakovës, në drejtim të Prizrenit, pra mu të Ura e F`Shenjt. Kishte diku deri në 20-30 punëtor, varësisht nga sezoni vjetor. Aty ishte një rast i mirë i kontakteve por edhe i informimit më rrjedhën e situatës politike,edhe pse ishte edhe rreziku të biesh në sy të armikut serb, dhe aparateve të tij shtetërore. Kam udhëhequr për tri vite një nendegë të LDK-së në Komunën e Gjakovës, nëndegën e Brekocit që përfshinte disa fshatra të kufirit me Shqipërinë. Me aktivitetet e mia dhe të bashkëpunëtorëve të mi u dalluam në atë zonë të ndjeshme dhe të “rrahur” nga pushteti serb si zonë kufitare. Mbledhja e ndihmave, organizimi politik, zgjedhjet, rezistenca paqësore thuhej, por aktive në abstenimin politik dhe shtetëror të Serbisë, e deri edhe të organizimi dhe mobilizimi i popullit për vetëmbrojtje civile e edhe ushtarake nën Mbrojtjen popullore të Kosovës ishin arsye të mjaftueshme që unë të torturohem tri vite me radhë në stacionet policore, qoftë në ato “bisedat informative”, deri të burgosja me grupin prej tetë vetash si grupi i tretë i Gjakovës. Grupi ynë u bë i njohur si “Grupi i Priftit” për shkak së me ne ishte burgosur edhe Frati Françeskan, Patër Ambroz Ukaj. Ndoshta ishte engjëll roje ky qe kishim ne në grup,sepse Papa Gjon Pali i dytë, kishte anuluar një vizitë të ministrit të punëve të jashtme të “Jugosllavisë”-Serbisë S. Jovanoviç në Vatikan me pretekst se kishte burgosur njerëz të pafajshëm dhe prijës fetar  në Kosovë. Kjo bëri jehonë në shumë qarqe diplomatike perëndimore. Serbia me dinakëri për interesa të imazhit ndërkombëtar liroi nga paraburgimi grupin tonë, për të na burgosur më pastaj pasi të jetë jashtë grupit Frati Ambroz Ukaj i cili nuk kishte pranuar të ndahej nga grupi. Kështu që pas dy muajsh na liroi si grup, po në të njëjtën ditë më erdhën patrulla e policisë në shtëpi për të më burgosur përsëri. Unë u këshillova me Prof. Bardhyl Qaushin që ishte kryetar i LDK-së dhe profesor në Fakultetin Juridik si edhe më z. Urim Rexha që të dy martir të Kosovës, të cilët më  sugjeruan të largohem nga Kosova. Për interesa të rrethit shoqëror dhe atij familjar me është dashur të marrë botën në sy, siç po e shihni edhe ju vetë.

Lufta e fundit në Kosovë ju mori pesë vëllezër e një motër. Një humbje dhe një dhimbje e rëndë padyshim. Ndërkaq në vargun tuaj përkushtues për të dashurit, nuk haset urrejtja, ndjenja e hakmarrjes etj. Ku qëndron forca e juaj për përballje stoike me këtë humbje dhe aftësia për artikulimin e këtyre ndjenjave njerëzore në poezi ?

Pal Sokoli:

Largimi i im, nuk më sjelli ndonjë përfitim, sepse unë humba gjashtë anëtar të familjes në Kosovë, edhe pse unë jam i sigurt se ata po të ju jepej mundësia të zgjedhin; vdekjen apo Kosovën e lirë, ata do ta zgjidhnin një mijë herë vdekjen për Kosovën e lirë.

Dhimbja është e shprehur në krijimtarinë time letrare, çka edhe është e natyrshme, por hakmarrja, apo urrejtja bartet të vetëdija shtetërore, kombëtare, bartët të vetëdija kolektive dhe e përbashkët shqiptare, se ne si komb na ka kushtuar shumë inati individual,ose urrejtja individuale gjate historisë. Ose siç thoshte poeti i madh Din Mehmeti,”ne na duhet një besë kolektive”, një besë e gjithë shqiptarëve se gati të gjitha të këqijat na kanë ndodhë në emër të inatit, besës apo edhe hakmarrjes individuale. Hakmarrje më të madhe se pavarësia e Kosovës ku ka për Serbinë dhe serbet qe vranë dhe masakruan në emër të një kolektiviteti, pra të atij nacional serb. Dashuria ime ndaj atdheut tim është hakmarrje më e mirë.  Unë jam kujdesuar ta ruaj edhe anën artistike po edhe atë etike në krijimtarinë time letrare.

PA NDJENJËN E PËRGJEGJËSISË NUK KA SHTET LIGJOR

Lidhur me këtë, ju në një intervistë keni thënë madje se: " unë humba gjashtë anëtarë të familjes, që me ikjen time kisha menduar se i kisha shpëtuar " . A mundë të thuhet se përfaqësues të vetëdijes së lartë të kombit, shpesh marrin në ndërdijen e tyre përgjegjesi dhe faje që nuk u takojnë?

Pal Sokoli:

Po kam thënë, pa këtë ndjenjë një intelektual nuk mund t´i paraprijë jetës politike apo shoqërore qe i besohet nga populli,pa marrë parasysh a je i lirë apo nën okupim. Ashtu do ta ndjeja vetën edhe po të isha atje në Kosovë gjatë asaj kohe. Unë çuditëm shumë sot në disa drejtues  të  institucioneve shtetërore në të gjitha shtetet shqiptare, si në Kosovë, Shqipëri, Maqedoni dhe kudo ku ka shqiptarë se si nuk marrin një përgjegjësi të tillë në kohë lirie. Pa ndjenjën e përgjegjësisë nuk ka as shtet ligjor ,as demokraci dhe as moral kombëtar, për të cilin e rrahim gjoksin më shumë se të tjerët në Ballkan. Në të kundërtën lulëzojnë korrupsioni, lufta për pushtet, për pasurim në kurriz të tjetrit dhe humbja e imazhit dhe ndjenjës shtetërore. Një diplomat i huaj para pak ditësh tha se si është e mundur se asnjë politikan shqiptarë nuk dha dorëheqje pasi është akuzuar për korrupsion. Nuk mund të rrënohet një Mur për  t’u mbyllet një shteg,mendoj unë.

Çka mund të kujtoni nga vitet e para të vendosjes suaj ne Gjermani ? Cilat ishin përjetimet që ju shoqëronin ?

Pal Sokoli:

Në Gjermani kam ardhur me një ndjenjë të mirë kundrejt popullit gjerman që e kisha që nga fëmijëria. Në përgjithësi, unë mendoj se  shqiptarët kanë respekt për popullin gjerman. Edhe unë kisha një ndjenjë të tillë. Po këtu duhej të nisje nga e para me gjithçka. Pastaj duhet të mendosh në familjen që  duhet ndihmuar në Kosovë. E para që kam menduar ishte të gjeja punë dhe t’i ndihmoj familjes që pothuaj se ishte në prag të  luftës. Unë nuk njoh popull këtu nga  migracioni që ndihmojnë më shumë se shqiptarët e sidomos ata të Kosovës familjet e tyre në atdhe. Ishte e domosdoshme përkrahja që duhet t’i bëja edhe unë familjes,e për këtë më duhej të sakrifikoj përgatitjen time shkollore, se nuk pranohej fakulteti, të mësohet gjuha gjermane dhe lidhja më intelektualët e mirëfilltë këtu në mërgatë. Të gjitha kishim për t’i bërë dhe prapë të dukej se nuk po bën asgjë. Kjo ndjenjë nuk të lë të qetë as sot.

Në krijimtarinë tuaj letrare dominojnë motivet e rilindasve shqiptarë. Pse gjithë kjo analogji tek krijuesit jashtë atdheut ?

Pal Sokoli:

Fati i njëjtë i rilindësve, fati i njëjtë i mërgimtarëve të cilët gjakojnë për një të mirë të ligjshme po fatkeqësisht të pa arrirë për ne shqiptarët, për Lirinë Kombëtare. Kjo e drejtë kërkon frymëzim gjithnjë pa e marrë parasysh kohën e as hapësirën e venave shqiptare. Unë besoj se kjo ndjenjë do ti përcjell edhe shkrimtarët edhe patriotët deri të bashkimi kombëtar.

Në veprën tuaj të botuar, ju keni pas për redaktorë dhe recenzentë, shkrimtarë dhe poetë që me kompetence kanë vlerësuar mjaft lart vlerat e poezisë suaj. Cka do të thotë kjo për ju ?

Pal Sokoli:

Poezia ime ka identitet të përgjithësuar,secili gjenë diçka të veten aty, apo edhe nëse nuk gjenë, ai sëpaku do të solidarizohet, aty unë e shoh efektin e poezisë, kur lexuesi solidarizohet me të mirën, me ty apo me parimet e përgjithshme morale. I falënderoj nga zemra edhe lexuesit po edhe referuesit qe kanë vlerësuar poezitë e mija.

NJË MONOGRAFI PËR SHOQATËN

Jeni njëri nga themeluesit e LSHAKSH në Gjermani dhe veprimtar i pa lodhshëm i saj. Na flisni më konkretisht për aktivitetin e këtij asociacioni ?

Pal Sokoli:

Të ndahesh nga një grup dhe të mbetesh i vetmuar nuk durohet, ajo është e njëjtë me masat ndëshkuese. Prandaj u përpoqa të mos ndihem i vetëm.

Jam i vetëdijshëm se artistët bëjnë veprimtari individuale dhe shumë nga ata bëhen edhe të njohur, po arti, e bukura, apo edhe çdo veprimtari artistike është aç artistike sa më shumë se është konsumuar nga të tjerët. Kisha botuar librin “ Kambanë e Pëlcitur Dhembja” dhe doja ta promovoja në qytetin tim këtu në Wuppertal. Në kërkim të krijuesve të tjerë njoftova disa poetë të tjerë të interesuar për promovime. Kështu qe në Wuppertal bashkova mbi 50-60 krijues nga Gjermania, dhe promovuam katër vepra. Pas promovimit krijuam një grup nismëtar për formimin e një shoqate letrare, në krye të të cilit u zgjodha unë. Unë bëra gjithë çka kam mundur që pas një viti të mbledhim kuvendin e parë, të zgjedhim kryetarin dhe kryesinë dhe emërimin e saj si Lidhja e Shkrimtarëve, Artistëve dhe Krijuesve Shqiptarë në Gjermani. Unë jam kujdesur për anëtarësimin e shumë krijuesve të tjerë në këtë lidhje me gjithë qenien time që nga krijimi i saj me 06.12.2006, kam përkrahur krijuesit e rinj dhe kjo lidhje  gjashtë vite me radhë me në krye z. Martin Çuni, ka promovuar mbi 100 vepra të reja, ka mbledhur rreth vetit mbi 100 anëtarë po që për fat të keq nuk janë të gjithë aktiv. Kemi bërë shumë për të ju ofruar mërgimtarëve të mirat tona kulturore dhe rrethit ku jetojmë. Kemi bërë disa manifestime tradicionale, pastaj kemi përkujtuar figura të rëndësishme kombëtare,festat e flamurit dhe përvjetorë të ndryshëm. Tani kemi zgjedhur kryesinë e re dhe atë duhet përkrahur, sepse ky ndryshim mund të zgjojë ndonjë ndjenjë të ndasisë në mes nesh, çka nuk do të ishte e mirë. Unë gjashtë vite me radhë jam munduar të jap maksimumin për këtë institucion tanimë,dhe ende bëj në publikimin dhe informimin e aktiviteteve të saj, si LSHAKSH, në Facebook dhe në webfaqën e LSHAKSH-së në Gjermani: www.unus.cabanova.de .

Momentalisht  po punoj në  një Monografi  për veprimtarinë së LSHAKSH-së  dhe së shpejti do të publikojmë në tërësi veprimtarinë tonë të deritanishme.

Krijuesit tanë në këtë pjesë të Evropes, sa janë konkurent me krijuesit vendorë dhe të tjerët që krijojnë në Gjermani dhe përgjithësisht në mërgatë ?

Pal Sokoli:

Për të qenë konkurrent me dikë, duhet të jemi në kushte të barabarta, në Gjermani kemi pak krijues shqiptarë që mund t´ju bëjmë konkurrencë krijuesve të tjerë sidomos atyre gjerman. Ndërsa konkurrencë me komunitetet tjera këtu në Gjermani kemi bërë shumë, edhe pse shumë nga këto komunitete  kishin edhe përkrahjen e shteteve të tyre nga vijnë. Ne edhe pse lansuam një program për një Shtëpi të përbashkët kulturore qe do të quhej, Shtëpia Kulturore”Nëna Tereze”, asnjë përkrahje nuk morëm as nga biznismënët shqiptarë e as nga shtetet tona shqiptare. Shumica e komuniteteve të tjera i kanë shtëpitë e veta kulturore këtu në Gjermani. Uroj të mos mbesë vetëm në letër ideja jonë.

Para disa vitesh ju zbuluat dhe njohët edhe xhaxhain tuaj të panjohur në Bella Horizonte të Brazilit i arratisur si anëtar i Ballit Kombëtar. Një ndjesi e rrallë, apo?

Pal Sokoli:

Kjo është ndjesia më e mirë që më ka ndodhur në jetën time. Unë pata fatin që nëpër mes publicistit dhe shkrimtarit Ëngjëll Koliqi i cili promovonte dy vepra të tij të përkthyera në gjuhën portugeze në Brazil, dhe më 15 maj 2008 në komunikim me mua takoi dhe gjeti pas 64 vitesh ballistin Zef Sokoli në Bello Horizonte. Të njohësh një njeri i cili gjithë rininë e tij kishte luftuar për bashkimin kombëtar, e sidomos të bashkimit të Kosovës më Shqipërinë, kishte jetuar dy vite në shtëpinë e Atdhetarit Ahmet Gashi në Shqipëri,dhe kishte bashkëvepruar me të birin e tij Luan Gashi në çdo pëllëmbë të tokave shqiptare. Kishte luftuar dhe vepruar në kuadër të Ballit Kombëtar bashkë me Mithat Frashërin,Vasil Andonin, Abaz Ermenin,Hasan Dostin dhe patriot të tjerë. Në luftën e Drenicës ishte radhitur në krah të Demë Ali Pozharit, të çetave të Shaban Polluzhës në Drenicë, ku si i ri që ishte kishte përjetuar mërdhitje të këmbëve nga të ftohtit e madhe të janarit të 1945, ku si kujtim ende edhe sot ruan gjurmët e bardha. Unë edhe pse nuk e kisha njohur kurrë, atë e kisha si ideal të veprimtarisë  sime,edhe pse nuk guxonim ta përmendnim emrin e tij gjatë sundimit komunist.

A mund të presin lexuesit ndonjë libër të ri, së shpejti prej jush ?

Pal Sokoli:

Po unë kam në duar një Monografi për axhën Zef Sokoli,e që po mundohem ta botoj në kuadër të 100 vjetorit të pavarësisë se Shqipërisë. E për libër tjetër të ardhshëm do ta kam në prozë dhe do të jetë diçka nga jeta ime private dhe familjare. Poezia vije vet,atë nuk e shtrydhi kurrë, ajo më vjen si mesazhet e sotme elektronike.

 

Ju faleminderit !

Pal Sokoli:

Ishte kënaqësia ime !

 

Muharrem Sfaqra

 

 


Faqe 10 nga 16

Tidningen-Gazeta

Vem är Online?

Kemi 13 vizitorë n'linjë

Besökare

Shikimet e përmbajtjes : 1018262
SocialTwist Tell-a-Friend

Newsflash

 

U SHENUA JAVA E KULTURËS DHE INTEGRIMIT TE TË HUAJVE

Tradita dhe kultura duhet ruajtur dhe kultivua pa marrë parasysh se ku dhe në cilën pjesë të rruzullit tokësor njeriu jetonj. Kjo është themelorja në ruajtjen e identiteti kombëtar. Suedi është një ndër vendet më përparimtare në këtë drejtim. Ardhacakët në këtë vend kanë mundësin e ruajtjes dhe kultivimit të gjuhës, kulturës dhe traditës, cka ua mundëson vendi mikëpritës me përkrahjen dhe ndihmen që u jep ardhacakëve këtu.’Kjo më së miri shifet kur kemi të bejmë me kultivimin e gjuhës amtare, preznbtimine  vlerave kulturore dhe traditës së ardhacakëve këtu.

Kjo më së miri këto ditë u pa me rastine shneimit të javës së kulturës dhe integrimit te të huajve në Suedi.

Më 15 shtator ne Nässjö të Suedisë u mbajt java e kulturës kushtuar integrimit te të huajve në  komunë.

Gjatë kësaj jave pra u organizuan aktivitete të ndryshme me grupe muzikore ,pjesë teatrale, u prezentuan ushqime nga nacionalitete te ndryshme ku me ëndje i percolli dhe shijoj publiku i dashur suedez.

Në 15 shtator ishte radha e prezentimit të nxënësve shqiptarë nga arsimtarja e tyre Sanije Selmon me një menyrë dhe traditë te veqant nga të tjerët u paraqiten në skenë nxënësit nga Kosova me këngë e valle ku shkelqyan në skenë sikur edhe i vlersoi gazeta ditore Smolandstidingen ”Dans öväraskade publiken” – Vallezimi befasoi publikun” dhe tërë kohën u duartrokitën valltaret reja dhe të talentuara shqiptare si:


Albina Veseli

Albina Krasniqi

Rina Bekteshi

Diana Islami

Gresa Gervalla.

Po ashtu edhe këngëtarja e renag po ky qytet e cila ka kohë që ka bërë zë me këngët dhe albumet e saja publikua vite me radhë Agnesa Drenovci u praqit me këngën e saj të re ku e pushtoj skenën .


Po ashtu pati si zakonisht edhe ushqime tradicionale shqiptare ku u cmuan lart nga banoret e Nässjös. Pra duhet theksuar se tradita shqiptare është prezsente edhe këtu në veriune  largët ë rruzullit tokësor. Duhet thenë se tradita  e jonë nuk harrohet dhe nuk humbet, ajo mbahet, ruhet dhe kultivohet pa marrë parasysh se ku ne jetojmë dhe veprojmë.

Po në ketë rast u lavdua edhe puna dhe mundi i shkelqyer i arsimtarës Sanije e cila për veq punës në shkollë është shumë aktive edhe në jetën politike

dhe te aktiviteteve tjera qytetine  esja ku ajop jeton dhe vepron në Nässjö.