Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home
Debattartiklar


Viron Kona: “Ata nuk kuptonin fare sa tërheqës janë shqiptarët.”

 

“Ata nuk kuptonin fare sa tërheqës janë shqiptarët.”

Meditim rreth Kumtesës së Ulmar Qvick “Suedia dhe suedezët në veprat e shkrimtarëve shqiptarë” (Kumtesë e mbajtur në seminarin   XXIII  Ndërkombëtar për gjuhën, letërsinë dhe kulturën shqiptare më 15 - 27 gusht 2004)


Nga Viron KONA

Edhe më parë, por tashmë që po e njoh nga afër Suedinë dhe popullin e saj të mrekullueshëm, kam të drejtën të shprehem, sepse, ndonëse të dy popujt tanë shqiptar e suedez ndodhen gjeografikisht larg njëri-tjetrit, kemi  përvoja të shumta dhe  fakte të historisë apo krijimtarisë artistike, që vërtetojnë natyrshmërinë e lidhjeve të thella dhe të veçanta të miqësisë mes tyre. Ato kanë qenë dhe janë tepër harmonike dhe të pa sforcuara. Në ligjëratën e Ullmarit, që citova më sipër, por edhe në materiale të tjera të tij hulumtuese, publicistike ose edhe poetike, ai shprehë me bukuri të rrallë  ndjenjat e fuqishme, që lidhin të dy popujt tanë, duke u nisur nga përvojat e  tija vetjake, nga vizitat e shumta në Shqipëri, nga takimet me shumë shqiptarë, nga leximi i literaturës të llojllojshme shqiptare. Ullmar  Kvik, pasi ka lexuar romanin “Hasta la vista” të Petro Markos,  na rrëfen ndjenjat e thella dhe të bukura dashurore të infermieres Kristinë për personazhin e romanit Gori Gjinleka: “Infermierja suedeze, herë dremiste, herë i vinte dorën në ballë. E kish skalitur thellë fizionominë tërheqëse të Gorit. Ç’ qepalla të zeza e të kthyera, aq sa kur çeleshin arrinin gjer tek vetullat e zeza! Ç’ dhëmbë të bardhë. Po t’ ishte piktore do t’i bënte një portret, do ta mbante me vete e kur të kthehej atje larg në Suedi, do t’u thoshte shoqeve: ”Shikoni ç’ fytyra ka Mesdheu ! Shikoni ç’ fytyra kemi mjekuar...”

Mënyra sesi shkrimtari shqiptar përshkruan dhe portretizon figurën e Kristinës, flet për një njohje të natyrshme të botës së brendshme të vajzës, për botën e thellë të ndjenjave të saj, por ai përshkruan po aq natyrshëm shpërthimin e atyre ndjenjave dashurore drejt një shqiptari. Një vajzë, që dashuron me aq ndjenjë e zjarr një shqiptar... Pikërisht për të treguar ndjenja poetike dhe shkrimtarie që i burojnë nga zemra, Petro Marko zgjedh si heroinë, një vajzë të mrekullueshme suedeze. E përshkruan aq bukur në tërësinë e saj, e “pikturon” me një dorë mjeshtërore, saqë, ajo mbetet një ndër figurat artistike  më të dashura të lexuesit. Sikurse, mbetet mbresëlënës, akti i saj i sakrifikimit të vetes, e udhëhequr nga një  qëllim i madh fisnik, për të mos i lënë të vdesin të sëmurët e pambrojtur... ”Rri unë me ta!” - kishte thënë Kristina.

Shprehjet më të bukura të zemrës së saj vajzërore, që duket sikur “këndon”, ajo zgjedh për t`ia  shprehur shoqes së saj dhe shqiptarit që dashuron...Gori mbetet shumë i prekur. Dhe Drita i tregon për fjalët e  fundit të Kristinës para ndarjes:E në mos u pafshim për jetë më, jetoni edhe për mua ! Ëndrrat e mia i ëndërroni dhe i jetoni ju. Mos harroni Kristinën, Kristinën tuaj nga Stokholmi !”

Në ligjëratën e tij, Ulmar  përmend përshtypjet mbresëlënëse të Sterjo Spasses për Suedinë, pavarësisht ndonjë kufizimi kohor të Spasses; përmend poezitë e Natasha Lakos, e cila është bërë e njohur me vargun e saj të përkryer në disa antologji poetike. Përmend Ramadan Tahirin, që, siç shprehet Ulmar “shkruan një prozë të këndshme; përmend Ymri Demishaj, që përjetoi personalisht si mjek, zjarrin në një diskotekë në Gotheborg, ku 63 të rinj humbën jetën..; Flet për Ibrahim Abedinin, i cili pasqyron jetën në mërgim; shprehet me simpati për shkrimtarin aktiv Riza Sheqiri, Shqiptar Osekun...Na sjellë Eglantina Mandian me “Sonata  e Hënës”, ku ajo shkruan për biografinë e Musine Kokalarit, heroinën shqiptare, e cila, sepse kërkonte demokraci, regjimi diktatorial ia dërmoi jetën dhe ardhmërinë. Nëse do të ndaleshim pakëz te ditari i Kokalarit, siç citon Ullmar në ligjëratën e tij, ajo shprehet me dashuri të parrëfyer për prozën e  shkëlqyer të Selma Lagerlëf:  “Penda  e saj ( Selmës ) nuk shkruan, po i bie telave që tingëllojnë muzikën e ndjenjave të zemrës.....” Fjalët e Musine Kokalarit, të kësaj vajze me ëndrra të bukura, që nuk e lanë t`i jetonte, rrjedhin natyrshëm si vargje ndjenjash miqësie dhe dashurie për Suedinë e mrekullueshme. Ullmari vijon: Personazhi i Faik Konicës te “Doktor Gjilpëra”, kur shkon për një vakancë nga Petërburgu në Stokholm, takimin e parë me Suedinë e shpreh me fjalët: ”Gjilpëra hyri tani në një botë të re....” Ai pa aty tjetër vend, tjetër qytetërim dhe civilizim, që i bëri shumë përshtypje....Me fjalë miradije, shprehet Ulmar në ligjëratën e tij të shkëlqyer, edhe për nivelin dhe ndjeshmërinë poetike të Meto Muhametit, kur në poezinë e tij “Nordikes”,  shpërthen aq befasisht dhe bukur në vargjet:

Ti stuhi prej Suedie,

Unë tufan prej Tepelene.

Nga ana tjetër, do të thosha, se kur Ulmar flet për shqiptarët, duket sikur zemra i këndon, pena sikur vallëzon në rreshta. Idetë dhe mendimet për shqiptarët, ai i shtjellon me një mënyrë krejt origjinale, të besueshme,  tërheqëse dhe të këndshme. Ky NJERI, nuk del rastësisht në mbrojtje të shqiptarëve, nuk është thjesht rastësi që ai i do aq shumë shqiptarët dhe ne, ta  duan aq shumë atë. Në një nga mesazhet e përbashkëta, mes meje dhe Ulmar,  ai shprehet:” Ju siguroj se shprehja "Kush e ka mik shqiptarin nuk është i humbur", është vërtetuar në rastin tim jo një herë por qindra herë ! Në plan të parë më shpëtoi Samka, gruaja ime, nga vetmia në pleqëri ! U bashkuam para 15 vitesh, kisha jetuar vetëm për 3 vite pas një ndarjeje, dhe u takova me këtë grua të dashur dhe të mençur nga Prishtina. Dhe gjetëm simpati të përbashkët”.

Ose, në një mesazh tjetër shprehet:

“Për mua është frymëzim, kur miqtë shqiptarë tregojnë interesim dhe angazhim në lidhje me veprimtarinë time. Kjo punë disi surrealiste në dukje ( por vetëm në dukje ) të interesohesh për Shqipërinë e vogël në anën tjetër të Evropës, ka shkaktuar pak habi në ambientin tim në të kaluarën... Disa qeshnin, bile pa e fshehur, kuptova mendimet: I krisur mendsh ky, pse po merret me shqiptarët kur ka gjëra vërtet tërheqëse në këtë botë ! ( Ata nuk kuptuan fare sa tërheqës janë shqiptarët.)

Kjo lidhje miqësie, paraqet përpara lexuesit ndjenja të spikatura jo rastësore mes dy popujve tanë, që  e kuptojnë shpejt njëri - tjetrin, por edhe lexojnë po aq shpejt ndjenjat e njëri-tjetrit, dhe, fare natyrshëm, vendosin ura lidhëse miqësie, dashurie, respekti. Shembujve nga shkrimtarë të sotëm shqiptarë me banim në Suedi, që Ulmar përmend më sipër, do t`i shtoja  edhe  disa nga poezitë e Sadulla Zendeli - Daja, i cili, në porositë për të rinjtë në mërgim shprehet:“Kur hyn në shpirtin suedez thellë, të japin forcë, fuqi, ide...Nëse hyn në shpirtin suedez, gjen gjëra shumë të mira. Por kemi edhe ne shqiptarët gjëra shumë të mira dhe këtu bëhet pikëtakimi.

Këtë lidhje shpirtërore e shohim dhe në bukuritë poetike të vargjeve të Demakut dhe Latifit, te proza e Hamit F. Gurgurit, i cili te tregimi “E shpëtuara e detit Jon”, paraqet mjaft bukur çastin, kur anija transoqeanike suedeze e, gjendur  në vendin ku ndodhi një nga tragjeditë shqiptare në detin Jon, shpëtoi të vetmin njeri të mbetur gjallë nga mbytja e anijes, vajzën e vogël Arta nga Shqipëria. Dhe, më tej, autori i tregimit shkruan se, kapiteni Hokan, e vendosi pa hezitim: “Unë kapiteni Hokan Shoman, shpreh gatishmërinë time që ta adoptoj vajzën, pasi nuk kam fëmijë. Jam i bindur se unë e gruaja ime do të jemi të denjë për ta edukuar mirë”. Ndonëse fati nuk e  mundësoi një lidhje të tillë birësimi, pasi vajza nuk i mbijetoi pasojave të tragjedisë, në rrëfimin e tij, shkrimtari tregon thellësinë dhe dashurinë e çiftit suedez, për të birësuar me ngrohtësi e përkushtim një vajzë të vogël shqiptare..

Ndërkaq, sjell në kujtesën time një pasdite kur po bëhesha gati të shkoja në shtëpi pasi po mbaronte orari zyrtar. Vjen në zyrë Robert Çeço, një djalosh i mençur, që kishte mbaruar studimet në Londër. Bashkë me të ndodhej edhe një grua disi e moshuar afro të gjashtëdhjetave. Berti ma prezantoi gruan e moshuar.

-Është amerikane dhe kemi një projekt të përbashkët, - më shpjegoi ai.

Nisëm të bisedonim dhe, kur kolegu im i ri, i tha mikeshës, se unë sapo isha kthyer nga Suedia, ku më ishte përkthyer një libër, gruaja u gjallërua shumë dhe m`u duk sikur u rinua brenda disa minutash. Sytë nisën t`i vezullonin ëmbël dhe fytyra i ndriste gjithë gaz. Pamja e mëparshme disi zyrtare, sepse ne porsa u njohëm, sikur u shkri si akulli në pranverë. Mes nesh, nisi një bisedë që na bëri të mos ndjenim orën që po kalonte. Mund të them se në pak minuta u vendos një miqësi e sinqertë. Shkaku: Nëna e gruas, e cila jetonte, ishte suedeze dhe familjarisht banonin në Amerikë, pasi ajo ishte martuar me një amerikan.

-Mund t`ju dhuroj një libër të përkthyer në suedisht për nënën tuaj, -  i them mikeshës suedeze.

Ajo mori librin në dorë, shihte shkronjat dhe gjuhën suedeze  dhe nisi ta shfletonte me interes të dukshëm. Ndiqja me sy leximin që bënte dhe vija re që sytë i ndrisnin. Fytyra e saj, brenda pak çastesh kishte marrë pamjen e një vajze të re.

-Mamaja do të gëzohet shumë, madje do t`a marr në telefon dhe do t`i tregoj për librin tënd, për ty, për përshtypjet e tua kaq të bukura për Suedinë, - më tha ajo me një zë mjaft të ngrohtë e miqësor. - Oh, ta dini sesa do të gëzohet mamaja ! Sa do të gëzohet ! – përsëriste ajo dhe sytë i vezullonin ëmbël. Në ato sy shkëlqimtar, më bëhej se shihja prushin e zjarrtë të dashurisë për vendlindjen e nënës, Suedinë.

Pastaj, ajo më pa drejt e në sy dhe më tha:

-Më vjen mirë që, ti, si shqiptar ke shkruar për Suedinë, për vendlindjen e dashur të  nënës sime. Ajo, çdo ditë flet për të.

-Po të shkruante një tjetër, nuk do ta respektonit  kaq shumë ? – e pyeta buzagaz.

-Sigurisht, por, ju,  shqiptarët...Nuk e di, por se ç`keni në shpirt, në zemër, një ngrohtësi që mua, gjatë këtyre javëve që jam këtu, më ka tërhequr shumë.. Nuk e di, nuk e di !, - përsëriste ajo teksa sytë vijonin t`i vezullonin....

Sjellë ndërmend vizitën në familjen Persson, ku kalova darkën e parë të porsa-mbërritjes në Boras. Ishte një mbrëmje, ku bashkë me ne,  ndodhej një mbretëreshë me emrin MIKPRITJE. ( Përshkrimin më të gjerë dhe më të hollësishëm të asaj mbrëmjeje e kam bërë te libri im ”Bukuri suedeze”.)

Dita e verës në Shqipëri, ngjason aq shumë me Midsomar të suedezëve...Urimet, veshjet popullore, karakteristike të festës, dalja në natyrë në mes të gjelbërimit, zbukurimet me kurora në kokë, me rrathë të thurur me lule shumëngjyrëshe në duar e qafë.... Veçse pak elementë ndryshojnë. Suedezët vallëzojnë rreth flamurit, kryqit - simbolik, të zbukuruar me ngjyrat e flamurit, me lule dhe gjelbërim. Shqiptarët festojnë, këndojnë e vallëzojnë, në parqe dhe mjedise pyjore të gjelbëruar dhe me lule. Në Elbasan, që është qyteti-simbol i Ditës së Verës, ata vallëzojnë e këndojnë pranë rrapeve shekullor të Byshekut, përdorin ballokumet, një ëmbëlsirë e veçantë elbasanase e përgatitur posaçërisht për festën e “Ditës së verës”.( Elbasani është vendi simbolik i festimit të Ditës së verës. Këtë festë, e feston e gjithë Shqipëria). Në mjediset e festës, në gostitë, qerasjet, në drekën që organizohet, në dy vendet janë gjithnjë të pranishëm flamujt kombëtarë.

Këto nuk janë rastësi, por janë të përbashkëta, si ndodhi, si vlera, si ndjenja njerëzore....

Mund të duket rastësi, por këto lidhje Shqipëri-Suedi,  kanë edhe karakter gjeografik dhe historik. Gjeografikisht jemi në të njëjtin meridian. Orën e kemi njëlloj. Sekondi nuk lëviz. Edhe një lexues i Ligjëratës së Ulmar, në shënimin e tij në fund, hedh idenë se “Për lidhjet e Konicës me Suedinë kisha lexuar edhe më parë nga ju një shkrim, por unë mendoj se do të ketë lidhje edhe më të vjetra se Konica e Ali Pasha...”

Do të thosha se, te shqiptarët ngjit shpejt ajo çfarë është suedeze. Siç shprehem te libri im “Bukuri suedeze”, gjyshja ime e konsideronte të shenjtë termometrin e Celsiusit dhe e mbante bashkë me sendet më të vyera në baulen e saj të nusërisë. Kur isha në klasën e pestë, ne nxënësit në orën e botanikës, kur mësuesja pyeste njërin nga ne: Cili është  ai shkencëtar, që i kushtoi tërë jetën luleve dhe bimëve ?, Atëherë, thuajse e tërë klasa, nga padurimi, por dhe nga dashuria për këtë shkencëtar të madh, thërrisnim si në kor: “-Ai është suedezi Karl Von Linne, mësuese !” Kurse, mua, kur isha vetëm 23 vjeç, më shpëtoi nga “pushkatimi politik” ”Promeksi suedez” (Një makineri suedeze për shpimin e tuneleve)”. Atëherë, rastësisht dhe nga pakujdesia, humba një dokument sekret të partisë së punës. Sekretari i partisë, i cili punonte me makinerinë suedeze, e mori mbi vete përgjegjësinë e humbjes së dokumentit. Nuk e dënuan, as atë dhe, as mua, sepse ai ishte i vetmi në Shqipëri, që dinte ta drejtonte makinerinë moderne suedeze “Promeks”, që përdorej për shpimin e  tuneleve.. Ia kishin nevojën dhe e falën. Duke falur atë, shpëtova edhe unë...

Nuk është e rastësishme që, skandinavët,  suedezi Erik Hans Thunman, danezi Pederssen, mbrojnë me argumente dhe me një natyrshmëri  e besueshmëri shkencore origjinën ilire të shqiptarëve. Nuk është rastësore, që Gustav Adolfi, në vitin 1809 takoi Ali Pashë Tepelenën dhe i dha atij shpatën e Karlit të XII, i cili, siç shprehet Ulmar “ishte luftëtari më i famshëm i historisë suedeze”. Nuk është e rastësishme që shumë studentë shqiptarë, edhe dekada më parë, edhe sot, zgjedhin universitetet suedeze për të vijuar studimet, veçanërisht universitetin e vjetër dhe me famë të madhe Upsalën. Ay studioi dhe mbrojti doktoraturën, edhe njëri nga shkencëtarët më në zë shqiptar, Besnik Sykja, i cili, fatkeqësisht u nda shpejt nga jeta...Nuk është pak, që, janë dy shqiptarë që kanë marrë Nobelin: Nënë Tereza për Paqen dhe, Ferid Murati, për Mjekësi. Është kandidat i merituar edhe Ismail Kadare.

Nuk jam superticioz, por, unë një familje rrobaqepësi, lidhjet e para me Suedinë i krijova me qytetin e Borasit, “zemrën” e tekstilit të Suedisë dhe më gjerë. Ky qytet, ka simbol, gërshërët e rrobaqepësit. Dhurata e parë suedeze, që ma fali Per Kettisen, rektor i Fjardingskolan të Borasit, ishte një karficë kollareje me stemën e gërshërëve. Më është bërë zakon ta mbaj vazhdimisht në kollare atë karficë, që ka të gdhendur simbolin e gërshërëve. Kur ndodh që nuk e kam vënë karficën në kollare, më bëhet se diçka më mungon...Madje, kur u ndodha në Suedi, Per Kettisen, duke vënë re dëshirën time për atë karficë me simbolin e gërshërëve, më fali edhe një tjetër, që, nëse e humbisja njërën, të kisha tjetrën. Por, unë i kam të dyja. I ruaj si dhurata të shenjta e simbolike.

Nuk është rastësore që, Suedia është nga vendet e parë, që njohën Pavarësinë e Kosovës dhe ndihmoi mbi 50 mijë shqiptarë për të banuar e punuar në Suedi. Nga takimet dhe bisedat me shqiptarë e ardhur në Suedi, dëgjoj dhe ndjej mirënjohje, dashuri dhe ndjenja të thella miqësie për Suedinë mikpritëse.

Kemi lidhje miqësore dhe shpirtërore, të cilat qëndrojnë mbi  çdo  lloj lidhje tjetër. Kujtdo mund t`i ndodh, që të ri gjatë  me njerëz të ndryshëm dhe, veç marrëdhënieve korrekte ose zyrtare, mund të mos krijojë  simpati e miqësi me ta. Kurse, me suedezët, duket se, njohjet vijnë fare natyrshëm, siç vijnë ëmbëlsisht tingujt e një kënge të bukur, që e kap menjëherë veshi dhe zemra, dhe ti kërkon ta dëgjosh vazhdimisht. Grupi i këngëtarëve ABBA, është shumë i pëlqyer për shqiptarët. Këngët e tyre i dëgjon shumë shpesh në mjediset shqiptare. Këto lidhje shpirtërore, rrjedhin e ngjizen  natyrshëm, ashtu siç rrjedhin të pastër e transparent përrenjtë kur shkrin dëbora, si flladet që rrëshqasin maleve dhe luginave kur vjen pranvera, si këngët e zogjve dhe frushullimat e krahëve të dallëndysheve, lejlekëve, simbole të pranverës...Edhe më parë, edhe në vazhdim,  përherë, mes dy popujve tanë do të ketë  pranverë ..

Këtë meditim për lidhjet e miqësisë shqiptare-suedeze, po i përfundoj me fjalët, që, Ulmar, duke falënderuar ata që janë shprehur miqësisht për referatin, ai u shkruan:

”...Do të mbetem me ju si mik, i lidhur për jetë me botën shqiptare. Kjo simpati, të mos themi dashuri, që u lind aq herët, në mënyrë të pashpjegueshme në rininë time larg në Suedi, sikur ra nga qielli dhe e mbajta si thesar afër zemrës... Samka, bashkëshortja ime e ka shpjegimin: Ishte vullneti i Zotit që unë do të takohesha një ditë me të, dhe për atë arsye fillova të interesohesha aq shumë për shqiptarët....”

 

 

Isak Shema:MIGJENI DHE RISITË LETRARE

Prof. Dr. Isak Shema

MIGJENI DHE RISITË  LETRARE

"Prap dielli lind ...

Dhe rrezet e tia shkrepën ndër ballna tanë. "

Migjeni

Migjeni është shkrimtar i shquar i letërsisë moderne shqiptare. Bën pjesë në grupin e shkrimtarëve të viteve tridhjetë, të cilët në kuadër të lëvizjes së gjerë letrare, në procesin e ndryshimeve të vazhdueshme të rrjedhave letrare, dhanë kontribut të madh dhe shumë të çmuar për zhvillimin e realizmit në letërsinë shqiptare.

Gjatë  gjysmës së parë të shekullit XX në vazhdën e funksionimit të lëvizjeve më të mëdha letrare evropiane, në letërsinë shqiptare merr hov zhvillimi lëvizja letrare moderne. Kjo lëvizje i bashkon shkrimtarët rreth një programi më të gjerë shndërrohet gradualisht në lëvizje të gjerë sociale, për ndryshime të gjithanshme shoqërore e politike, për emancipim arsimor, kulturor, dhe sidomos për zhvillimin e letërsisë realiste. Vizioni poetik i shkrimtarëve  të shquar, siç janë: Aleks Stavre Drenova, Faik Konica, Gjergj Fishta, Lasgush Poradeci etj, edhe pse nuk është homogjen, këta krijues i bashkon  në lëvizjen letrare, që sjell transformime të rëndësishme ideore, tematike dhe stilistike. Gjatë viteve `20 dhe sidomos gjatë viteve `30 është frytdhënëse lëvizja letrare për krijimin e letërsisë së re, jo vetëm me prirje më të fuqishme të realizmit dhe të realizmit kritik, por edhe të letërsisë moderne në përgjithësi.  Ndikimet letrare nga letërsitë evropiane sjellin me vete premisa të rrymave letrare moderne. Në lëvizjen letrare të këtyre dy etapave të periodizimit të letërsisë shqiptare shtrirje më të madhe ka simbolizmi, i cili konsiderohet si negacion i realizmit dhe i natyralizmit. Njëkohësisht, ku më pak dhe ku më shumë, janë të pranishme edhe premisa të parnasizmit, të ekspresionizmit etj. Brezi i shkrimtarëve të letërsisë së viteve `30, në të cilin bëjnë pjesë: Nonda Bulka, Migjeni, Sterjo Spasse, Petro Marko, Dhimitër S. Shuteriqi, Andrea Varfi, Shevqet Musaraj, Aleks Çaçi, Ernest Koliqi, Mitrush Kuteli, Esad Mekuli etj., në veprimtarinë e pasur publicistike, në krijimtarinë letrare dhe në diskursin për letërsinë, promovon lëvizjen letrare me moton e përbashkët : « Drejtime të reja letrare ».

Duke iu përmbajtur vizionit të vet krijues letrar, Migjeni shpreh mendimin se “... kryesorja në gjithë  artin është artistikja, që me të drejtë të pakompromis të zbulojmë esencën shoqërore morale e psikologjike të jetës intime, të njerëzve dhe të marrëdhënieve të tyre, që artin do ta pasuronte shpirtërisht dhe estetikisht”, në krijimtarinë letrare, në poezinë dhe në prozën e tij, si edhe disa shkrimtarë të tjerë bashkëkohës, sjell risi letrare, ndërsa në shkrimet e veçanta për letërsinë, paraqet edhe pikëpamje novatore për artin letrar. Me të gjitha këto novacione artistike zgjon interesimin e lexuesve dhe të studiuesve të letërsisë.

Migjeni ka orientim krijues të shkrimtarit realist bashkëkohës. “Arti, shkruan ai, ka nevojë për shpërndërrime…ne s`kemi çka të presim dhe në çka të shpresojmë nesër. Populli ynë po vegjeton në injorancë të tmerrshme…çfarë është detyrë jo vetëm e shkrimtarit, po edhe e çdo biri të Shqipërisë- të zgjojë te ai aftësinë për të menduar dhe për të luftuar për të drejtat e veta”

Shkrimtari, mendon Migjeni, nuk duhet t’u përmbahet formulave ideore. Vepra letrare, sipas tij, krijohet në gjini dhe në zhanre të ndryshme dhe nuk ka receta të përhershme sipas të cilave patjetër duhet të krijohet vepra letrare. Poezia "Nuk bën... të shikohet vetëm si mjet i propagandës së ideve, madje edhe të atyre më përparimtare." Interesante janë mendimet e tij për natyrën e artit, për gjinitë dhe llojet letrare, për karakterin ideor të poezisë, për zhanret letrare, për mënyrën e krijimit të veprës artistike, për stilin, për karakterin emocional të letërsisë, për rolin shoqëror dhe kulturor të saj, për figurat poetike- letrare dhe për simbolet, për depërtimin "në fshehtësinë e ndjenjave dhe të mendimeve", për rrymat letrare, për aspekte të caktuara të novatorizmit në art, për përsosjen estetike. Duke qenë krijues i prozës satirike, ka shkruar për satirën, për qartësinë e artit, për abstraktësinë artistike, për fantazinë krijuese, për vërtetësinë e transponimit artistik etj. Krahas rolit të madh të letërsisë, ka spikatur edhe rëndësinë që ka publicistika. "... rol i paçmueshëm në këtë raport i bie publicistikës, që përmes miniaturave të qarta të shkurta,  të bindshme, ka shkruar Migjeni, t’u japë përgjigje të ngutshme, si jehonë, të gjitha problemeve politike e shoqërore, nga zgjidhja e të cilave varet e ardhëshmja e gjithë kombit, e para së gjithash - e popullit...” Ai kërkon që “ me guxim të depërtojmë në fshehtësinë e  ndjenjave dhe të mendimeve, në lidhjet e fshehta midis botës dhe nesh. Përse të mos çmohet orvatja e impresionizmit dhe i simbolizmit, të përafrohen sferat e gjinive të artit…orvajtjen, e cila i ndihmon aq shumë njerëzimit të zbulojë të renë, faqen më të bukur të kulturës njerëzore? Athua poezia qytetare, sociale nuk ka të drejtë në përkryerjen estetike”.                                                                              Migjeni na shfaqet gjithmonë i ri, me veprën letrare që ka vlerë të përhershme artistike, të një vijimësie të pandërprerë në jetën tonë kulturore. Më veprën letrare "Vargjet e lira", ku bëjnë pjesë: "Parathania e parathanieve", "Kangët e ringjalljes", "Kangët e mjerimit", "Kangët e perëndimit", "Kangët në vete", "Kangët e rinis", "Kangët e fundit", "Copëza poezish"; Proza: "Novelëzat", "Novelat e qytetit të Veriut", shkrimet të tjera, copëza prozash të pa përfunduara, letërkëmbimi, shënime për librat e lexuar etj., Migjeni është prore i pranishëm në botën shqiptare dhe  më gjerë.

Një shkrim ndoshta i fundit i Migjenit mban titullin "I fundmi Skënderbe." Kjo copëz proze nuk është përfunduar dhe përfshin këtë tekst: "Ku janë orat dhe nuset? Shtojzovallet e zanat ku janë? S’po flitet ma për vallet e tyne? As për sytë e tyne që të shitojnë a të bajnë fatbardhë, s’po flitet ma... ". Ditët e fundit të jetës edhe pse i sëmurë, Migjeni i kalonte duke lexuar literaturë interesante. Në një letër dërguar Teufik Gjylit, më 11 prill 1938, ka shkruar: "Për mue, i vetmi kalim kohe asht leximi. Jam tue këndue veprat e Emil Ludëig – asht biografist me famë. Kam këndue "Napoleonin" e tij, tashti jam tue këndue "Gothe" – janë vëllime të mëdha." Ndoshta leximi i poezisë "Kushtim", që hap veprën "Fausti" të Gëtes, për pak qaste Migjenit i ka sjellë një vegim të fatit njerëzor, të një lindjeje dhe të një perëndimi, ashtu siç është paraqitur në vargjet  e  poetit gjenial. Vlerësimi kritik i këtyre pikëpamjeve të avancuara për letërsinë moderne, të paraqitura në kohën  kur Migjeni krijon veprën letrare, por edhe në periudhën e mëvonshme letrare të zhvillimit të shkencës bashkëkohore të letërsisë, ofron argumente të mjaftueshme dhe bindëse për të pohuar se poeti, jo vetëm në poezitë programatike, por edhe  në tërë krijimtarinë e vet origjinale, sjell risi letrare në përmbajtje, në motivet dhe në temat e trajtuara, në mënyrën e trajtimit të tyre, në shprehjen figurative letrare, në vargëzimin shqip, në formësimin stilistik dhe gjuhësor dhe në tërësi në transponimin artistik.                                                                                                                                                                  Në shkrimet kritike dhe në studimet për jetën dhe krijimtarinë letrare të Migjenit janë hulumtuar prirjet novatore të poetit në letërsi dhe janë spikatur veçoritë kryesore ideo artistike të veprës së tij. Krijuesit letrarë bashkëkohës, të cilët e kanë njohur poetin dhe kanë komunikuar me të, por edhe ata të cilët nuk e kanë takuar asnjëherë Migjenin,  dhe kanë shkruar për veprën e tij, vlerësojnë lart fenomenin e modernitetit dhe prirjen novatore në artin e tij poetik. Disa prej tyre kanë kërkuar nga Migjeni të shprehte edhe mendime lidhur me çështjet e novatorizmit në letërsi, për aktualitetin letrar dhe shoqëror të Shqipërisë,  për aspekte të ndryshme që lidhen me problemet e zhvillimit të rrymave letrare moderne. Është interesante përmbajtja e shkrimit drejtuar redaksisë së “Botës së re” të Korçës më 14 qershor të vitit 1936. Janë ruajtur vetëm disa pjesë të këtij shkrimi kritik, sepse artikulli nuk është botuar në tërësi. Një letër tjetër, Migjeni ia kishte dërguar Petro Markos. Për fat të keq letra nuk është ruajtur. Petro Marko pohon se Migjeni "... na u përgjigj me një letër të gjatë nëntë faqesh të mëdha, të shkruar me dorë. Të them tërë përmbajtjen e letrës s’e mbaj në mend. Të them ku është letra, nuk e di. Revista u mbyll që në numrin e dytë. Unë kalova në gjyqin politik, Asim Vokshi që mbante korrespondencën u vra në Spanjë. Sidoqoftë unë nuk e harroj përmbajtjen e letrës... Na këshillon të mos nxitoheshim... të mos gënjeheshim...Na paralajmëronte që revista "ABC" të merrej hëpërhë vetëm me shkrime letrare e nga jeta reale e popullit dhe mundësisht të mos përmbante artikuj politikë dhe polemizonte, se sipas mendimit të tij, me vrullin që e kishim zënë, shpejt do të na e mbyllnin. Na këshillonte të punonim pa zhurmë, se atij nuk i pëlqente "zhurma".

Migjeni, kanë dëshmuar bashkëkohësit, e ka adhuruar letërsinë dhe artin në përgjithësi. Ai lexonte literaturë shumë të pasur nga letërsia shqiptare dhe ajo botërore. Është interesuar t’i përcjellë rrjedhat e letërsisë së epokave të ndryshme. Kjo ka ndikuar në formimin intelektual dhe në përsosjen e mjeshtërisë artistike. Disa pjesë të ditarit të Migjenit përfshijnë material interesant për pikëpamjet sociale dhe filozofike të tij. Prirja e posaçme për të menduar thellë për probleme të ndryshme të kohës, u kishte rënë në sy shokëve, andaj me dëshirë tuboheshin rreth poetit. Qëndrimi kritik ndaj problemeve aktuale ka zgjuar interesimin e lexuesve dhe të rretheve intelektuale të kohës. Këto pikëpamje të Migjenit për letërsinë dhe vepra e tij letrare si tërësi forcojnë bindjen se Migjeni është ndër  krijuesit e rrallë të letrave shqipe. Ai merr pjesë aktive në  diskutimin krijues, të hapur posaçërisht në revistën “Bota e re” dhe promovon lëvizjen letrare me moton e përbashkët “Drejtime të reja letrare”.” Në shkrimet e veta shpreh mendime interesante dhe novatore për letërsinë, për artin në tërësi dhe për çështje të tjera të përgjithshme. Mendimet e këtij shkrimtari për letërsinë i gjejmë të shpërndara në krijimtarinë artistike, në letrat që kanë përmbajtje mjaft të pasur dhe në shkrimet kritike. Bashkëkohësit e Migjenit gjithashtu kanë treguar se çfarë qëndrimi kishte Migjeni për letërsinë dhe çfarë ishte vizioni i tij për jetën. Në krijimtarinë poetike dhe në prozë, pra në procesin krijues, ky autor ka mbajtur qëndrim origjinal dhe është shquar si individualitet letrar. Ai ka paraqitur një vizion origjinal të lirisë së mendimit, të veprimit dhe të krijimit letrar.

Si i njohën këto prirje të Migjenii në letërsinë e re të viteve tridhjetë. Vedat Kokona në librin “Endur në tisin e Kohës”- Kujtime, shkruan:’Emrin e Migjenit e kisha parë edhe në revistën “Illyria” dhe Koliqi më kishte folur mirë për poetin e ri që “kishte një tingull të vetin” në poezi-68. Më vjen keq që s`e kam takuar Migjenin: udhët e jetës nuk na bashkuan asnjëherë”. Dhimitër S. Shuteriqi në “Përpjekja Shqiptare” shkruan: ”Migjeni ishte një artist i madh qi ecënte një kulmi të shkëlqyeshëm shprehje të re, drejt një kulmi që mërrijti e ku nuk pati fatin të çojë një jetë të gjatë, të plotë.”  Kritika 154  Nonda Bulka  pohon: “Në kopshtin e lulëzuar të letërsisë shqipe, Migjeni qëndron si një trëndafil i egër dhe i butë…Aromën e këtij trëndafili e ndjejmë edhe ne sot këtu.” Kristaq Tutulani me rastin e dyvjetorit të vdekjes së poetin e quan “bir të shekullit të ri, uragan të vërtetë. Ai shkruan: “Migjeni solli në truallin tonë një frymë të re poetike. Të re në çdo pikëpamje, motive të reja, shprehje të reja, horizonte të reja…” Mark Gurakuqi  shpreh mendimin se “Migjeni është autori ma i telentuem… dhe ma i pjekuni në planin e kërkesave artistike e ma i thelli në rrëmimin e pasqyrimin e atyne problemevbe që çqetsonin jo vetëm atë, por gjithë shokët e tij.”

Në shënimet për librat e lexuar Migjeni  tregon bindshëm se ballafaqimi me realitetin e hidhur jetësor, komunikimi letrar me shkrimtarët e shquar shqiptarë dhe me disa autorë të letërsisë botërore, pra dialogu aktiv me pinjollët e artit realist modern dhe meditimi i heshtur nxit kontemplacionin dhe ndikon në zhvillimin e procesit krijues letrar. Migjeni krijon poezi moderne. Moderniteti është veçori thelbësore e artit të tij. Termi letrar moderniteti përkufizohet në disa mënyra. Të veçojmë  një pjesë të tekstit studimor kushtuar poezisë moderne frënge, të autorit Serge Baudiffier, ku shkruhet: “Të flasësh për poezi moderne, nuk do të thotë të nisesh nga një pikëpamje historike, domethënë relative, për të shënjuar në evolucionin e gjinisë veprat dhe autorët që thjesht i përkasin kohës së fundit. Në këtë kuptim, modernia nuk i kundërvihet të moçmes, por klasikes apo tradicionales. Pra, moderniteti përkufizohet si një shkëputje e qartë dhe e vullnetshme nga e kaluara, dhe Baudelairei është i pari që e ka kuptuar dhe e ka shprehur kuptimin e kësaj shkëputjeje.”

Si krijues i talentuar, i cili në mënyrë të vullnetshme,  me prirjen për ta njohur mirë realitetin objektiv, me ndjeshmërinë dhe guximin krijues, për  të reaguar me mendim të mprehtë ndaj fenomeneve, ngjarjeve, ndodhive dhe përjetimeve jetësore, “ndjeshmëria për ta përvetësuar estetikisht jetën”,  në saje të frymëzimit të fuqishëm dhe të imagjinatës krijuese, me aftësi natyrore të veçantë, me dhunti artistike të rrallë, arrin të sendërtojë artistikisht dhe të transponojë realitet tjetër artistik.

Si janë konceptuar risitë letrare në procesin e krijimit dhe të realizimit artistik të poezisë dhe të prozës së Migjenit?                                                                                                                                                                                                                              Nga analiza e veprës letrare të Migjenit dhe e shkrimeve të tjera, nga shqyrtimi i gjithanshëm dhe me vëmendje i vështrimeve dhe i studimeve kushtuar jetës dhe veprës së këtij shkrimtari                nga autorë të kritikës letrare bashkëkohore, nga studimi i veprave dhe i studimeve të letërsisë moderne evropiane, sidomos të atij opusi letrar dhe studimor të lexuar nga Migjeni dhe nga shkrimtarët e tjerë bashkëkohës të poetit, vlerësojmë se të gjitha këto risi letrare lidhen me origjinalitetitn krijues të shkrimtarit dhe me rrjedha më të gjera të zhvillimit të lëvizjes letrare frytdhënëse të kohës për krijimin e letërsisë moderne shqiptare.

Vlerësimi dhe rivlerësimi i veprës letrare të Migjeni, hulumtimi analitik i sotëm se si është studiuar poezia dhe proza e Migjeni dhe si është interpretuar arti letrar i tij në tërësi, dhe veçanërisht  si janë spikatur risitë letrare në kuadër më të plotë të realizimeve artistike, forcon bindjen se vazhdon me sukses më të madh studimi integral  i opusit letrar të këtij autori, i cili zë vend të rëndësishëm në Historinë e letërsisë shqiptare..

 

Gentiana Zagoridha: KARAKTER I FORTË APO MËNDJEMADHËSI

 

Gentiana Zagoridha

KARAKTER I FORTË APO MËNDJEMADHËSI

Njeriu në jetë është i rrethuar nga thesare të paçmuara të cilat duhet të dijë ti tërheqë rreth vetes në mënyrë që të shohë,të shijojë dhe të ndjejë madhështinë e vetë jetës.Por njëkohësisht njeriu në vetvete është një qënie shumë komplekse dhe shpeshherë gjendet në situata të cilat ia komplikojnë dhe më tepër jetën.Sjellja jonë është refleksion i vendimeve tona.Duhet të jemi të aftë të menaxhojmë sa më mirë ato gjëra që përjetojmë në jetë, në mënyrë që të mund të përqëndrojmë kohën dhe energjinë tonë për të qenë sa më efektiv,pra të punojmë e mendojmë rreth atyre gjërave që mendojmë se mund të japim diçka sigurisht të jemi të aftë njëkohësisht të largojmë nga vetja anët e errëta të jetës si:xhelozitë,hakmarrjet,kokëfortësitë,lakmitë,përçmimin pasi ato krijojnë brenda nesh një mur të pakalueshëm e të pathyeshëm i cili të bën rob të së paqenës duke të mohuar kështu kënaqësitë e ekzistencës.Që të ekzistosh do të thotë të provosh madje dhe të dështosh duke skalitur kështu dhe duke i dhënë formë karakterit tënd.Çdo njeri e ka në dorë skalitjen e karakterit të vet,duke mësuar nga gabimet,duke analizuar çdo gjë që është e drejtë apo jo e drejtë,e mundur apo e pamundur duke krijuar kështu dhe individualitetin e tij.Karakteri është pjesa e cila e bën njeriun të jetë ai që është në brendësi ,në mendime,qëndrime e sjellje.Mungesa e karakterit e çon dikë që është nën trysni të kënaq orekset e momentit dhe madje të kërkojë përfitime personale e  materiale të pamerituara.Mirëpo jeta ka treguar që të mirat materiale nuk prodhojmë në vetvete lumturi dhe kënaqësi.Është fisnikëria e karakterit që i jep jetës drejtimin e saj.Një jetë e qëndrueshme dhe e drejtë prodhon një forcë dhe një fuqi të brendëshme,që mund të jenë përherë të rezistueshme ndaj ndikimit gërryes të së keqes.Një karakter i fortë nuk zhvillohet në momentet e sfidave e të tundimeve.Në këto momente ai thjesht duhet të përdoret.Formimi i karakterit nuk është prodhim i logjikës,por i besimit në ideale dhe përkushtimit deri në flijim ndaj tyre.Ai endet me kujdes e durim që në gjenezë nga fijet e parimeve të doktrinave të bindjes të zbatuara në jetë.Themeli i karakterit të drejtë dhe njëkohësisht të fortë është ndershmëria dhe përulësia.Përulësia madje është cilësuar si toka e çmuar,pjellore e karakterit të drejtë e të fortë.Në të mbijnë farat e rritjes personale ku kultivohen nëpërmjet ushtrimit të besimit, krasiten me anë të pendimit dhe  përforcohen me anë të bindjes dhe veprave të mira.Fara të tilla prodhojnë frutin e dëshiruar të drejtimit në jetë si dhe njëkohësisht të forcimit të karakterit.Peshorja që mat forcimin e karakterit janë sfidat.Sa më lehtë të kapërcehen ato aq më i fortë është karakteri ynë.Mirëpo si jo rrallë herë në jetë ndodh që një njeri me karakter të fortë,me dashje apo pa dashje të ngatërrohet me një njeri mendjemadh.Ndoshta pamja e jashtme e këtyre dy personaliteteve të kundërta  të ngatërron,ose ndoshta ngaqë është më e lehtë të pranohet që një njeri është mendjemadh se sa me karakter të fortë.Prandaj është e rëndësishme të bëhet dallimi midis tyre.Është e vërtetë që mendjemadhësia është cilësi e karakterit të një personaliteti të caktuar. Mirëpo duhet theksuar se edhe këtu jo të gjithë personat mendjemëdhenj mund të klasifikohen në këtë kategori pasi ekziston një kategori tjetër njerëzish në dukje mendjemëdhenj por që në të vërtetë janë të karakterizuar nga një pasiguri në lidhje me të tjerët, të cilët shpesh herë rrijnë të tërhequr duke preferuar heshtjen.Nuk janë këto ata mendjemëdhenjtë e vërtetë.Këto janë ato që mund të përdoren nga të tjerët për të arritur qëllimet e tyre egoiste duke i cilësuar si mendjemëdhenj.Mendjemëdhenjtë e vërtetë janë ata që me anë të mendjemadhësisë së tyre mundohen të paraqesin madhështinë e munguar duke treguar njëkohësisht dhe një mungesë të theksuar kulture dhe formimi.Këta njerëz nuk janë vizionarë dhe nuk janë në të vërtetë ashtu siç paraqiten.Ato mbajnë një lloj maske të jashtme për tu diktuar nga të tjerët pasi në të vërtetë ato janë njerëz pa peshë dhe influencë në jetën e tyre dhe e përdorin mendjemadhësinë pikërisht për këtë gjë,pra që të bien në sy.Mendjemadhësia në shumicën e rasteve shprehet në fizionominë e jashtme.Ecja e këtyre njerëzve shpesh herë është shpërfillëse,qëndrimi drejt,koka gjithnjë lart,shikimi mospërfillës,nënqeshje ironike.Mirëpo shenja më e spikatur e një mendjemadhi është lavdërimi i vetvetes me anë të së cilës fshihet paaftësia e tij për tu ballafaquar me jetën reale.Kjo është shenjë e dekadencës së jetës shpirtërore të personit si dhe fillimi i çdo mërie me të tjerët.Edhe gënjeshtra karakteristikë tjetër e një mendjemadhi është e lidhur ngushtë me lavdërimin e vetvetes.Jo më kot mendjemadhësia është cilësuar si mosshikim i së vërtetës dhe nënvlerësim i të tjerëve duke e klasifikuar kështu me të drejtë si virtyt i injorancës.Mendjemadhësia nuk e ngre kurrë një njeri të paditur,ashtu siç nuk do ta ul  kurrë thjeshtësia një njeri të mençur.Prandaj mbuloje karakterin tënd me thjeshtësi dhe luftoje injorancën me dituri.

 

 

Murat Gecaj: VEPRIMTARI E SHOQATËS SË ARSIMTARËVE TË SHQIPËRISË

 

 

100-vjetori i Pavarësisë: “Dita e Mësuesit, 7 Mars 2012”


VEPRIMTARI E SHOQATËS SË ARSIMTARËVE TË SHQIPËRISË


Nga: Prof. Murat Gecaj

sekretar i Përgjithshëm i SHASH

Me rastin e “Ditës së Mësuesit-2012”, Festës së Arsimit Kombëtar Shqiptar dhe në kuadrin e veprimtarive për 100-vjetorin e  Shpalljes së Pavarësisë, Shoqata e Arsimtarëve të Shqipërisë,  organizoi festimin e 7 Marsit - “Ditën e Mësuesit-2012”, në Sallën e Bibliotekës së Muzeut Historik Kombëtar të kryeqytetit Tiranë, ditën e hënë, datë 5 mars 2012, ora 17.00.

Ishin të pranishëm anëtarë të kësaj Shoqate, mësues e pedagogë, nxënës e studentë, arsimtarë veteranë, “Mësues të Popullit” e “Mësues të merituar”, përfaqësues nga disa shkolla 9-vjeçare e të mesme të kryeqytetit;  punonjës të arsimit, kulturës e shkencës; nga media e shkruar dhe ajo elektronike e tjerë.

Pasi e hapi tubimin, znj. Yllka Beçi, kryetare e SHASH, lexoi temën e saj, “Puna e Shoqatës së Arsimtarëve të Shqipërisë, në kuadrin e 100-vjetorit të shpalljes së Pavarësisë, më 28 Nëntor 1912”. Në të, ndër të tjera, ajo nënvizoi përkushtimin e gjithë anëtarëve të kësaj Shoqate; të mësuesve e pedagogëve, nxënësve e studentëve, të prindërve e mbarë shqoqërisë shqiptare, që t’i çojmë sa më përpara arritjet në fushën e mësimit dhe të edukimit në shkolla. Veçanërisht, kujdes po tregohet që të organizohen dhe zhvillohen veprimtari sa më masive e të bukura: kulturore, artistike e sportive e tjerë, për të ndriçuar udhën e përshkuar e për të ruajtur traditat atdhetare, arsimore e kulturore, në këtë 100-vjetor të lavdishëm të shpalljes së Pavarësisë sonë Kombëtare.


Më tej, ajo përmendi, shkurtimisht, veprimtaritë e zhvilluara nga kjo Shoqatë gjatë 16 vjetëve të saj, sidomos për përkujtimin e ngjarjeve historike, për traditat në fushën e arsimit dhe figurat e shquara të tij etj. Synimi i të gjithëve është që Shqipëria të zhvillohet e të përparojë, për t’u renditur sa më denjësisht në familjen e madhe demokratike europiane e më gjerë. Gjithashtu, ajo u ndal në përpjekjet që bëhen, në të gjitha trojet amtare e në diasporën shqiptare, që të zhvillohet arsimi në gjuhën shqipe, që fëmijtë e emigrantëve tanë ta mësojnë sa më mirë shkrim-këndimin shqip.

Pastaj, Murat Gecaj lexoi punimin e tij, me titullin: ”Ndihmesa e Qeverisë së Vlorës, për arsimin kombëtar shqiptar”. Ndër të tjera, ai dëshmoi  se cilët ishin delegatët,-mësues dhe drejtues të shkollave shqipe-, që e nënshkruan Aktin e Pavarësisë sonë Kombëtare, si dhe ata mësues e drejtues të arsimit, që u përkushtuan me të gjitha aftësitë e tyre: mendore, fizike e financiare, që të hapeshin sa më shumë shkolla shqipe, në të gjitha trojet amtare shqiptare. Këtu, veçanërisht, u ndal në rolin e madh të Kryetarit të Qeverisë së Vlorës, Ismail Qemali, si dhe ministrit të Arsmit, Luigj Gurakuqi. Po aty, folësi tregoi shtrirjen e shkollave shqipe, në atë periudhë historike, jo vetëm në Vlorë e rrethinat e saj, por në të gjitha qarqet e Shqipërisë dhe në Kosovë, Maqedoni, Mali i Zi e Çamëri.


Ndërsa për  disa aspekte të zhvillimit të arsimit në vendin tonë, sot, foli Ma. Mimoza Demollari, mësuese në Gjimnazin “Sami Frashëri” të kryeqytetit.  Tema e saj ishte: “Edukimi atdhetar i nxënësve, me idealet e rilindësve tanë dhe detyrat e shumta, që kemi për formimin e gjithanshëm të tyre, në mbrojtje të interesvae të Kombit shqiptar dhe më gjerë”. Punimin e shoqëroi edhe me pamje të ndryshme, që ishin përgatitur nga nxënësit e shkollës, ku ajo shërben.

Përshëndetja e një grupi nxënësish dhe recitimet e tyre të frymëzuara, u pritën me duartrokitje nga të pranishmit. Po kështu, u dëgjuan me vëmendje edhe fjalët e disa pjesëmarrësve, si Fadil Kepi, Elsa Dedndreaj, Namik Selmani e tjerë. Arsimtari veteran e studiuesi Xhavit Mëzezi i dhuroi kësaj Shoqate veprën e tij, në katër gjuhë, me proverba, fjalë tw urta dhe thënie tw mençura. Gjithashtu, u lexuan përshëndetjet e dërguara nga disa anëtarë e veprimtarë të kësaj Shoqate dhe nga mësues, në rrethe të ndryshme të Shqipërisë. Në këtë ceremoni festive iu shpërndanë të pranishmëve lule dhe ata vizituan  ekspozitën e pikturës, përgatitur nga mësuesja Julika Simo. Në fund, së bashku, morën pjesë në koktejin e shtruar, me këtë rast.

Për zhvillimin e kësaj veprimtarie të bukur ndihmuan: Muzeu Historik Kombëtar, biznesmeni Shyqyri Duraku dhe Studio Grafike “Delta Print” (me Burhan Canin).

(Fotot nga: B.Xhama e M.Gecaj)

Tiranë, 5 mars 2012

 

 

Alqiviadh Dede:MESUESI IM

 

Në kuadrin e 7 Marsit

Shkruar nga Alqiviadh Dede

MESUESI IM


Në foto Alqiviadh Dede

Emri i mësuesit është një emër i madh dhe i nderuar për të gjithë dhe, festa e 7 Mars-it  kulmon si  një ditë e madhe e dijes dhe edukimit. Kjo ditë, si në prag pranvere, rrezaton shumë me gjerë dhe çuditërisht  afërsia kalendarike e kësaj feste me atë  të gruas, kanë një domethënie të madhe  se, jeta me dijen janë të lidhura kaq ngushtë dhe roli i mësuesit është sa i vlefshëm, aq edhe fisnik, gjë që e bën  kontributin e tyre  të mbetet i pashlyer në breza. Shumë njerëz që kanë punuar në këtë fushë kanë shkuar nga kjo botë të lodhur e të munduar, nga një jetë e mbushur plot sakrifica e privacione, pa kërkuar  privilegje dhe pa marrë kontribute që i meritonin, por, gjithmonë, me atë thjeshtësinë e tyre, pa ditur as ata vetë peshën e rëndë që kanë mbajtur mbi supe për të përçuar te brezat e rinj dritë e dituri aq të domosdoshme në formimin e tyre dhe aq përcaktuese në ardhmërinë e një kombi.

E kam  të vështirë  të portretizoj  figurën e tyre pasi janë të shumtë, ashtu siç është dhe puna e tyre; por unë do të ndalem në njërin prej  mësuesve të mi më të mirë, Pilo Koçon,  duke menduar se përbën një simbol edhe për të tjerët paçka se koha ka bërë punën e saj, vitet kanë kaluar dhe doemos kanë lënë një zbrazëtirë jo të vogël. E, megjithatë, janë kujtimet që mbeten, të shumta e të paharruara….E kam të freskët në kujtesë që kur dilte nga shtëpia, herët në mëngjes me atë trupin e gjatë dhe të drejtë, me flokë të zi e me pak me onde, veshur thjesht, me një hap të lehtë, por të sigurt dhe me librat e fletoret që nuk i ndau kurrë nga dora, shokët e tij të përhershëm. Më ka bërë përshtypje se me sa kujdes vishej, pastër, thjesht, pa pasur mani për t`u dukur e për t`i ndërruar shpesh, ndonëse edhe s`i mungonin, por edhe siç e kam gjykuar më vonë, nuk donte të bëhej më tërheqëse  ana jashtme nga ajo më thelbësorja, –mësimi.


Foto: Mësuesi, Pilo Koço me nxënës, 1960

Pilo Koço u lind në Vuno, më 1918, në një familje fshatare me tradita fetare të arsimuar..Vetë Piloja, shkollën fillore e bëri në vendlindje dhe, pastaj vazhdoi  në Tiranë në një shkollë të mesme pedagogjike me profil fetar. Shkolla  ndikoi ne formimin e tij dhe, me mbarimin e saj, ushtroi profesionin e mësuesit në Dhërmi e Himarë, ku më 1947 u emërua drejtor me hapjen e unikes, detyrë të cilën do ta ushtronte edhe në Vuno, nga viti 1957 e deri në daljen në pension. Do të ndërronte jetë në vitin 1988, nga një sëmundje e rëndë. Emri i tij, është i lidhur pazgjidhshmërisht me zhvillimin e shkollës në tërësi dhe të krahinës së bregut në veçanti, ku edhe dha kontributin më të madh. Mësues i kompletuar, me një kulturë të admirueshme në të gjitha lëndët, ishte i ndërgjegjshëm se shkolla ishte vendi i parë, ku nxënësi kërkon të afirmojë identitetin dhe personalitetin e tij, prandaj e kuptoi më së miri këtë mision, punoi pa u lodhur dhe iu përkushtua me devocion formimit të tyre. Mësimet e para,  ai  i kishte marrë në shkollën e  Vunoit, që kishte krijuar profilin e saj ndër vite me emra të njohur mësuesish ,paraardhës të tij si: Naqe Konomi me shokë, që e obligonin dhe kërkonin një përgjegjësi jo të vogël për të ecur së paku në rrugën e tyre, në atë rrugë plot mund e sakrifica që do të përshkonte edhe ai vetë. Ë shte kjo arsyeja, që ai ngulmonte shumë në përgatitjen e tij sistematike ,kërkues, serioz dhe i vëmendshëm ndaj dukurive të reja, e kërkonin të ishte në nivelin e detyrës, shembull për mësuesit e tjerë dhe përçues i metodave më të mira të mësimdhënies te nxënësit..

E fillonte mësimin me pyetje të shkurtra e të drejtpërdrejta për të kontrolluar përvetësimin e tyre, për të parë nivelin e përgatitjes,  por edhe për të hequr emocionet, e për t`i gjallëruar ata. Dhe ja arrinte më së miri. Ngulmonte jo në riprodhimin mekanik të dijeve që harrohen shpejt, por te logjika që ato të bëheshin pronë e tyre. Bënte punë selektive me nxënës relativisht të dobët, që s`ishte fort e lehtë dhe, hera – herës, nuk jepte atë rezultat që kërkohej me gjithë se s`kursente as pasditet për t`i ndihmuar nxënësit. Nuk lodhej. Ai, më së shumti, jepte matematikë, por kishte njohuri edhe për të gjitha lëndët e tjera .Shpjegonte me një gjuhë elokuente, me arsyetim dhe me një forcë bindëse. Shkurtësia ishte talenti i tij. Kishte një zë të ëmbël dhe të ngrohtë dhe, shprehja që përdorte shpesh “Oh, fëmijët e mi të dashur !” sikur na bënte për vete, na tërhiqte e na fuste në botën e tij me një dashuri prindërore. Pastaj e përmblidhte mësimin dhe u drejtohej nxënësve për të parë se sa e kishin kuptuar atë dhe për të evidentuar ndonjë paqartësi a ndonjë pyetje. Përqindjen më të madhe të mësimit, gjërat më thelbësore ne i kishim marrë që në klasë çka na e lehtësonte së tepërmi përvetësimin. Ishte zilja që lajmëronte se mësimi kishte mbaruar dhe ne, si pa kuptuar kishim kaluar një orë pa e ndjerë. Shkolla kishte problematikën e vet dhe rreptësia e ashpërsia nuk i mungonte për të goditur anë negative tek individë të veçantë. E kush nuk ka gabuar ndonjëherë ? Por secili e ndiente fajin dhe e meritonte qortimin dhe ndëshkimin e tij. Nuk mund të lë pa kujtuar, se si në pushimet midis orëve të mësimit kur s`kishte impenjime të tjera shëtiste në oborrin e shkollës dhe meditonte, ndoshta si ta përmirësonte procesin mësimor, ndoshta si mund të bëheshin disa gjëra ndryshe e si mund zgjidhej ndonjë problem që kish mbetur pezull…Ndoshta pakë nga të gjitha…Ndoshta me imagjinatën e tij mendonte se çdo të bëheshin këta nxënës në të ardhmen…..Në fakt ata u bënë profesorë, doktorë, inxhinierë, shkrimtarë agronomë, pilotë, oficerë etj,  që ishte kënaqësia e tij më e madhe. Ai nuk bëhej rob i mësimit dhe as ta shndërronte atë në një diçka monotone, por me intuitën që e karakterizonte dinte të shkëputej nga mësimi për disa çaste kur e shikonte të nevojshme, me një ndodhi a me një humor të këndshëm. Orientoi dhe nxiti prirjet te nxënësit, të cilat ishin në embrionet e para. Punoi shumë me grupet e estradës, teatrit, atë polifonik, si më me traditë. Trajtonte tematika të ndryshme por duke goditur dukuri e shfaqje negative me material jetësor për të qeshur dhe batuta të lezetshme, që kishin efekte jo të pakta.

Ndonjë pjesë e shkruante dhe vetë. Ngulmonte shumë te kënga polifonike  si njohës i mirë i saj; në intonacionet e zërave, harmoninë dhe autenticitetin e tyre, duke përzgjedhur këngë që revokonin ngjarje historike, figura të spikatura, kapedanë, heronj..

I tregojnë gjoksin dovletit/si zogjtë në tramundanë /të penës e të dyfekut aman trima kapedanë....

Këto vargje, ai  i quante një perlë, një himn për të gjithë krahinën. Kur këndonim, largohej në baça me ullishta dhe, bashkë me cicërimat e zogjve dhe fëshfërimën e gjetheve nga flladi i lehtë, i vinte edhe jehona e këngës; mrekullohej por hera - herës ndërhynte me takt për ta përsosur atë. Ishte një stimul që dha rezultate në çmime që morëm në festivale. Organizonte ekskursione në vende që lidheshin me ngjarje dhe figura historike, që kultivonin ndjenjën e patriotizmit dhe dashurinë për atdheun. Tek ai ishin përmbledhur në harmoni figura e prindit, mësuesit, edukatorit, të cilat, të gjykuara në kohë e kuptoj edhe më mirë se çfarë vlere kanë pasur për të gjithë ata breza të tërë nxënësish që kaluan në “duart” e tij. Në optikën time sot e konsideroj si diçka të veçantë për kohën marrëdhëniet që ndërtonte me kolegët. Raportet punë-shoqëri, funksiononin me një seriozitet dhe përgjegjësi të admirueshme. Kërkesë  llogarie pa kompromis dhe pa dallim. Nga kontrollet që bënte, mbaj mënd se ai ulej gjithmonë në bankën e fundit, dëgjonte dhe, zakonisht, nuk ndërhynte në rrjedhën e mësimit, mbante shënime dhe, në fund, mbasi gjithçka kishte mbaruar bënte vlerësimet. Kam parë reagimin e mësuesve ndaj vërejtjeve që bënte dhe, mbase ndonjëherë të ndodhur ngushtë e në siklet, skuqeshin. Por ata i pranonin, të ndërgjegjshëm se s`kishte asgjë tendencioze në kontrollet që ushtronte. Për mua, kjo ka qenë një arritje e madhe.

Prindërit i quante partnerë dhe duhet thënë se për një komunitet të vogël, mësuesi dhe prifti kanë qenë këshilluesit më të mirë .

Dhe në fakt askush s`mund të jetë njeri i vërtetë në se dikush nuk e këshillon. Ata gjenin tek ai mësuesin, shokun, prindin, vëllain. Shkolla me kishën kanë qenë shumë afër me njëra - tjetrën, në një oborr, por ai diti të ruajë raporte të drejta e të ndërsjella; secili në pavarësinë e  vet. Me ndodh shpesh të takohem me miq e shokë, por kur vjen fjala për konsideratat për Pilo Koçon, ato bashkohen në një. Taqo Zoto, një ish mësues, më thotë “Është nder të flas për të. Njeri i palodhur dhe i përkushtuar, i devotshëm, sistematik dhe korrekt në marrëdhënie me të gjithë, por veçanërisht me ne mësuesit. Emër i nderuar  i shkollës sonë“

Pilo Koçoja do të mbetet një njeri i respektuar, mësues i nderuar, i thjeshtë, i ndershëm, i përkushtuar e me devocion për misionin e tij. Ai, as trokiti dhe as u ankua ndonjëherë në zyrat e shtetit për të kërkuar privilegje  me gjithë se të njohurit si kishte të pakët; ai mori me vete gjënë më të madhe, atë që vlerësohet më shumë: dashurinë, respektin, mirënjohjen dhe fjalën e mirë nga ata  që e rrethonin .

Respekt e mirënjohje mësuesit tim.

Tiranë,    më 18 shkurt 2012

 

 


Faqe 67 nga 96

Newsflash

Lexues të nderuar të faqës së Qendres Kulturore Shqiptare  “Migjeni” në Borås, duhet tu lajmërojmë se sot  Hackeret na kanë sulmuar faqën dhe për disa orë faqja ka qenë jashtë sistemit, por ne jemi duke punuar intezivisht që faqja të jetë funksionale si më parë.

Ju mund ta përdorni  faqën por ka vështirësi  në përdorimin e saj.

Ju kërkojmë falje për këtë!

Administratori i faqës