Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home Debattartiklar-Debatt artikuj
Debatt artikuj

Nga: Prof. Murat Gecaj: KËNAQËSIA NGA NJË NJOHJE, NË ÇAIR TË SHKUPIT…

                                                  KËNAQËSIA NGA NJË NJOHJE, NË ÇAIR TË SHKUPIT…

                                                   (Me Meritën, mbesën e mësuesit veteran, Ibrahim Kolçi)

Nga: Prof. Murat Gecaj

Publicist e studiues-Tiranë

 

Nga e majta: M.Kolçi e M.Gecaj

1.

Sidomos në vitet 80-të, të shekullit të kaluar, kisha dëgjuar e lexuar për qytetin e Shkupit. Por  ishte hera e parë, që me datën 24 maj 2011 udhëtoja drejt tij, në përbërje të një grupi prej 11 vetash, të Institutit të Intergrimit të Kulturës Shqiptare, me qendër në Tiranë dhe me drejtor Rezart Gashin e kryetar të Komisionit Qendror, Dr. Ibrahim Gashin. E kam treguar dhe në shkrime tjera, se qëllimi ynë nuk ishte thjesht turistik. Pra, kishim një mision të paracaktuar: Njohjen e jetës arsimore dhe, përmes saj, të teksteve mësimore, me synim studimin dhe pastaj përafrimin e tyre, me bosht kombëtar, në të gjitha trojet shqiptare e në diasporë.

Pasi  kaluam kufirin shtetëror të Kosovës, udhëtuam për në Shkup, në atë qytet me histori të lashtë e të re, duke kaluar nëpër grykën e Kaçanikut. Kur po i afroheshim atij, më ngjante se e kisha vizituar edhe më parë e përfytyroja, sidomos, ndërtesën e dikurshme të fundit të shekullit të 19-të, të Normales e Gjimnazit, të njohur mirë në Shkupin e asaj kohe. Nuk do të flas këtu për historinë çeljes së Normales dhe as për rolin, që ajo luajti në zhvillimin e arsimit tonë kombëtar. Por shënoj vetëm se, megjithëse ajo funksiononte në gjuhën turke, për herë të parë, aty u lejua edhe mësimi i gjuhës shqipe, pas ardhjes në fuqi të “Turqëve të Rinj”. Pra, duke përfituar nga rrethanat e krijuara, mësuesit tanë atdhetarë, Sali Gjukë Dukagjini, tani “Mësues i Popullit” e Bedri Pejani, ua dhanë nxënësve normalistë e gjimnazistë mësimin e gjuhës sonë amtare. Kështu, u përgatit një plejadë e tërë me mësimdhënës, të cilët më pas u shpërndanë nëpër trojet shqiptare në Maqedoni, por edhe në Kosovë e  mbarë Shqipërinë. Emra të tillë, shumica tani “Mësues të Popullit” e “Mësues të merituar”, si Niman Ferizi, Isuf Puka, Ahmet Gashi, Avni Zajmi, Sadi Pejani, Ferid Imami, Ibrahim  Fehmiu dhe mjaft të tjerë, ndihmuan në hapjen dhe funksionimin e shkollave shqipe, që nga Malësia e Gjakovës (Tropoja) e Kukësi dhe deri në Vlorë e Gjirokastër. Prandaj nderimi për ta ka qenë dhe mbetet virtyt içmuar i brezave tanë. Në çast, gjatë udhëtimit tonë, më kujtohen fjalë të urta, si: “Njerëzit, duke mësuar, janë qytetëruar”.

I nxitur nga historia e mësipërme, në vitete 80-të të shekullit të kaluar, megjithëse në largësi, shkaktuar  nga rrethanat e kohës, përmes botimeve të ndryshme, burimeve arkivore, takimeve me disa nga këta normalistë e gjimnazistë, pas provimeve pasuniversitare, unë shkrova disertacionin me temë rolin e Normales e Gjimnazit të Shkupit, në shërbim të arsimit tonë kombëtar  dhe, në vitin 1992, mora gradën  “Kandidat iShkencave”(konvertuar më vonë në “Doktor i Shkencave”). Ndërsa në vitin 2002, nga Shtëpia Botuese “Idriz Seferi” e Kumanovës u botua libri im “Pishtarë të parë të Normales së Shkupit”, me afër 250 faqe dhe i shoqëruar me disa fotografi, bazuar kryesisht në punimin e përmendur më lart.

Dhe ja, tani më jepet rasti që, pasi kaluam Grykën legjendare të Kaçanikut, ku kanë luftuar trimat e Idriz Seferit dhe e kanë shtuar lavdinë e hershme shqiptare, të arrijmë në qytetin e Shkupit. Në pranverën e stuhishme të vitit 1912, pikërisht aty dhe në shtëpinë e Sali Gjukë Dukagjinit, u mblodhën një grup atdhetarësh shqiptarë dhe kuvenduan për shpalljen e Pavarësisë së Shqipërisë. Me dorën e tij, ai mësues atdhetar dhe mendimtar i shquar për kohën, që i bën nder historisë sonë kombëtare, shkroi Memorandumin drejtuar Fuqive të Mëdha. Gjithashtu, natyrshëm, tani mendja më shkon menjëherë edhe në ato vatra drite e diturie në Shkup, që u sollën shërbime mjaft të çmuara shqiptarëve, që ishin aq të etur për arsimin në gjuhën amtare. Por, njëherazi, aty dëshiroj të shoh edhe Moumentin e Skënderbeut dhe Shtëpinë-Muze të Nënë Terezës, kësaj personaliteteje të jashtëzakonshme shqiptare, për të cilën u ngritën në këmbë me nderim: mbretër e perandorë, kryetarë shtetesh shumëmilionëshe, papë, hoxhallarë e dervishlerë. Pra, cilido banor i Globit tonë tokësor u përkul para saj. Megjithëse zëra dashakeqë e shovinistë, duan të na e “përvetësojnë” atë, ajo ka qenë dhe do të mbetet në jetë të jetëve bijë e madhe e trojeve shqiptare.

2.

Ndër vizitat e planifikuara në lagjet Tophanë e Çair të Shkupit, bënte pjesë edhe ajo te shkolla 9-vjeçare “Nikolla Vapcarov”.  Të ulur nëpër tavolina dhe të gostitur sipas traditës shqiptare, ne aty u rrethuam plot dashuri  nga i gjithë kolektivi i shkollës. Ndërsa në emër të tyre na uroi mirëseardhjen një zonjë plot gaz e mirësellje, me emrin Merita Kolçi (Kaxhaxhiku).  Ajo u shpreh se ka qenë ëndërr e kahershme, që ne të shiheshim, si vëllezër e motra, nga të dyja anët e kufirit. Më tej, na tregoi se kjo shkollë hapi dyert, së pari, në vitin 1980 dhe numri i nxënësve shqiptarë në të është  më i madh, se sa i kombësive tjera. Aty  mësohet në dy gjuhë. Janë të shpeshta dhe veprimtaritë kulturore-artistike e sportive.  Ndihmë të mirë, në mbarëvajtjen e të gjitha detyrave, brenda e jashtë procesit mësimor-edukativ, jep bashkëpunimi me prindërit. Merita thotë se është në dëshirën e të gjithëve, në kolektivin e tyre mësues-nxënës,  që të binjakëzohen me atë të një shkolle 9-vjeçare të Tiranës. Mendim i natyrshëm ky dhe plotësisht i relizueshëm e dobiprurës.

Bisedat rrjedhin lirshëm dhe secili do të thotë diçka, do të shprehet për këtë takim. Flasin me radhë, nga ana jonë: Dr. Ibrahim Gashi, Prof. Emil Lafe, Prof. Hulusi Hako, Prof. Murat Gecaj; drejtuesi i arsimit nga Malësia e Gjakovës (Tropoja), Ibrahim Hajdarmataj; arsimtarja e poetja nga Vlora, Zyba Hasa…Ndërsa nga vendësit përshëndesin me dashamirësi: inspektori i arsimit në komunë, Nuhi Dardhishta; mësuesi i gjuhës e letërsisë shqipe, Kadri Ramallari etj.

Në këtë mjedis miqësor e të gëzueshëm, pasi kam marrë vesh nga Merita se është mbesa e normalistit të Shkupit dhe arsimtarit veteran, Ibrahim Kolçi,  i dhuroj asaj me mjaft kënaqësi kopjen e vetme që kisha, të librit “Pishtarët e parë të Normales së Shkupit” (Kumanovë, 2002). Me këtë rast, ajo shprehu gëzimin për ketë gjë e këtë befasi të bukur, pra që ne takoheshim pikërisht në shkollën e tyre. Për këtë kolektiv dhuruan libra edhe Dr. Ibrahim Gashi e Namik Selmani, i cili recitoi me frymëzim e ngjalli emocione te dëgjuesit, poezinë e tij, “Kalaja e gjuhës shqipe”, që e kishte krijuar pikërisht gjatë kësaj vizite.

Në ndarje nga miqtë e kolegët e kësaj shkolle, bëmë fotografi të përbashkëta, që do t’i ruajmë si kujtime të paharruara, nga ajo vizitë e bukur dhe mbresëlënëse. Gjithashtu, bashkërisht premtuam se, në të ardhmen, do t’i shpeshtojmë takimet tona, me synim njohjen e jetës arsimore në të dyja vendet dhe plotësimin e synimeve për studimin dhe përafrimin e përmbajtjes atdhetare e kombëtare shqiptare të teksteve shkollore.

3.

Në mbyllje të këtij shënimi, meqenëse u takova e njoha nga afër mbesën e mësuesit veteran Ibrahim Kolçi, dëshiroj të tregoj, shkurt, diçka për të. Tashmë, lexuesit e interesuar janë të njohur dhe me një libër të  veçantë, që i ka kushtuar atij Prof. Abdulla Vokrri, me banim në Prishtinë. Po kështu, në raste të ndryshme, kam shkruar dhe unë në shtyp për jetën dhe veprimtarinë e tij të çmuar në fushën e arsimit tonë kombëtar. Ndërsa një jetëshkrim i tij është edhe në librin e përmendur më lart, kushtuar normalistëve e gjimnazistëve të parë të Shkupit, që më vonë u bënë mësues e drejtues të shkollave shqipe, në trojet tona amtare.

Në bazë të dëshmive që kam gjetur, Ibrahimi lindi në qytetin e Gjakovës, më 1888, në këtë vatër të zjarrtë  atdhetare e arsimdashëse. Babai quhej Osman dhe nëna Shahzade. Aty mori mësimet e para, në mejtepin turk, që e përfundoi më 1905. Ndërsa shkollën qytetëse e kreu, me nota mjaft të mira, më 1908. Dëshironte të bëhej mësues dhe këtë gjë ia shprehu vetë Bajram Currit, i cili e quante "nipçe" dhe ky u interesua që ta regjistronte në Normalen e Shkupit, bashkë me Sali Morinën, tani “Mëseus i Popullit”. Më tej, e nisi shkollën e lartë për diplomaci, të cilën e ndërpreu  dhe u kthye në vendlindje.

Kur Ibrahimi  u diplomua mësues, përsëri B.Curri u interesua që ai të emrohej në këtë detyrë të shenjtë. Meqenëse në Kosovë mungonin shkollat shqipe, në vitin arsimor 1911-1912,  ai  shërbeu mësues privat, në Kala të Dodës (Kukës). Pati 31 nxënës, të moshave të ndryshme. Kur u shpall Pavarësia, u gëzua pa masë dhe ngriti Flamurin Kombëtar në shkollë. Më tej, në vitin arsimor 1914-1915 shërbeu mësues në shkollën fillore të përzier, në Krumë të Hasit.

Në vitin 1915, u krijuan mundësitë për çeljen e shkollave shqipe edhe në Kosovë. Shkolla 6-klasëshe, që hapi Bajram Curri në Gjakovë, pati  mësuesin e dëgjuar e atdhetar të vërtetë, Ibrahim Kolçin, por dhe kolegët e tij: Sali Morina (drejtor), Ibrahim Fehmiu, Niman Ferizi e të tjerë. Në atë periudhë të pushtimit austro-hungarez, u hapën shkolla edhe në Ferizaj, Zym, Prizren, Mitrovicë, Plavë e Guci, Pejë, Kapeshnicë etj., ku shërbenin mësues: Halit Kastrati, Xhevat Shkreli e Ali Berisha, Ibrahim Fehmiu, Sulejman Shala, Murat Muhaxhiri-Gjakova e të tjerë. Ndërmjet tyre, në vitet 1916-1918, e vazhdoi detyrën e nderuar të mësuesit edhe I.Kolçi. Por, bashkë me kolegët, u desh të përballej me vështirësi të shumta për lokale, libra etj.

Më tej, në tetor 1919, bashkë me Ferid Imamin, tani “Mësues i merituar”, detyra e thirri Ibrahimin  të largohej nga Gjakova e të vinte në Shqipëri. Kështu, që nga 15 shtatori 1921 dhe deri më 30 qershor1922, shërbeu në Shkollën Teknike Amerikane, në Tiranë, ku ishte drejtor amerikani Harri Fullc. Kjo periudhë i shërbeu atij për ngritjen e mëtejshme profesionale, pasi lexoi shumë literaturë pedagogjike dhe  u njoh me përvojën e mjaft kolegëve.

Në vitin 1922, Ibrahim Kolçi shkoi në Vjenë dhe siguroi disa libra shqip, që i shpërndau në Kosovë dhe në Malësinë e Gjakovës (Tropojë). Ashtu siç e përshkruan vetë, në “Ditarin” e tij, nga 1 shtatori 1922 dhe deri më 31 maj 1923, punoi në Konviktin "Malet Tona", të Shkodrës.

Ngjarje e rëndësishme u shënua çelja, prej Ibrahim Kolçit, e shkollës fillore në Gash të Tropojës, në vitin arsimor 1924-l925. Ishte periudha e Qeverisë Demokratike të Fan Nolit dhe ai gjeti përsëri përkrahjen e B.Currit, si për emërimin në punë dhe hapjen e kësaj shkolle, për edukimin e fëmijëve të malësorëve. Ata e kanë kujtuar atë gjithnjë me nderim e respekt të veçantë. Prej aty, në vitin arsimor 1925-1926, Ibrahim Kolçin e transferuan në shkollën-konvikt "Kosova", në Kolgecaj të Tropojës dhe më pas në Krumë të Hasit. Aty ishte dhe anëtar i shoqërive arsimore e kulturore "Shkëlzeni" e  "Studenti", bashkë me kolegët normalistë e gjimnëzistë të Shkupit, si: N.Ferizi, S.Morina, Q.Bakalli, I.Fehmiu, F.Imami, O.Shaqiri e të tjerë.

Ndërtesa e shkollës ishte e vjetër dhe nxënësit mezi uleshin për të mësuar. Vetë mësues Ibrahimi kujtonte: " Nuk dija kah t'ia  filloja. Nxënësit vinin në shkollë pa libra, pa lapsa, pa fletore. Ishin me lecka e zbathur". Megjithatë, u tregua i duruar dhe bëri punë të diferencuar me nxënësit, në grupe. Me zell u mësoi edhe të rriturve shkrim e lexim shqip. Nxënësve konviktorë, bij të malësorëve të varfër, u qendronte gjithnjë pranë. Njëri nga ata kujton me mall e dashuri: “Mësues Ibrahimi ishte prind i vërtetë për ne konviktorët dhe për të gjithë nxënësit e tjerë… Sidomos në lëndën e historisë, na entusiazmonte dhe na frymëzonte ndjenja të forta atdhetare, na ushqente dashurinë për vendlindjen, familjen dhe popullin tonë”.

Por idetë atdhetare mësues Ibrahimi ua jepte nxënësve edhe përmes vjershave, që ua mësonte. Kur u dha atyre vjershat "Kosova" dhe "Vlera e Atdheut" të Asdrenit, i porositi: "Do t'i mësoni shumë-shumë mirë, se janë të larta". Dhe këshillën e mësuesit nxënësit e kryen më së miri. Atyre u mbetën në kujtesë, për një kohë të gjatë, edhe vargjet:  "Kosovë, atdhe i lavdëruar i burrërisë,/Kosovë,o lule e bukur e shqiptarisë.../Lart kryet tënd, si gjithmonë,/ dëftoju e zonja, koha sot e don:/ ti të çohesh përsëri,/ në luftë të mbarë për liri!”

Mësues Ibrahimit i pëlqente shumë dhe muzika. Me zërin e tij melodioz i tërhiqte pranë nxënësit, me të cilët formonte një si kor të natyrshëm. Shpesh këndonte këngë atdhetare, të cilat i shoqëronte me mandolinën e tij, të cilës i binte aq bukur. Konviktorët  e kalonin kohën e lirë të gëzuar pranë tij.

Ndërsa,  që nga prilli 1927, mësues Ibrahimi shërbeu disa muaj në shkollën fillore të Golajt- Kukës. Më vonë, shërbeu në shkollën e qytetit të atij rrethi, mësues e kryemësues, ku u dallua dhe si një veprimtar shoqëror e njeri përparimtar.

Në fillim të tetorit 1931, I.Kolçin e rikthyen në shkollën-konvikt të Krumës, ku qendroi drejtor, për katër vjet rresht. Për t'u sistemuar sa më mirë familjarisht, aty ndërtoi vetë  një shtëpi, si banor i asaj. Qendre të vogël administrative. Hapi dhe një dyqan të vogël, të cilin e ktheu në depo librash për shkollat e prefekturës, pra të rretheve Kukës e Tropojë, por dhe për ato në Kosovë.

Në vititet 1935-1941, ai shërbeu mësues i klasës së parë dhe drejtor, në shkollën fillore të Bicajt, me 35 djem e 4 vajza. Vështirësitë e shumta për lokal, tekste e mjete  mësimore, nuk e ndalënatë në rrugën e tij atdhetare, për mësimin dhe edukimin e brezit të ri. Aty e gjeti pushtimi fashist i vendit, të cilin e priti me urrejtje të madhe.

Nga Bicajt, në vjeshtën e vitit 1941, I.Kolçi shkoi në vendlindje, pra në Gjakovë dhe shërbeu drejtor në një shkollë fillore, ku përsëri ranë në sy zelli e pasioni i tij për mësimin dhe edukimin e brezit të ri. Ndihmoi për funksionimin e shkollave shqipe, bashkë me Ibrahim Fehmiun, Beqir Kastratin, Shefqet Verliun etj. dhe u ngarkua për hapjen e shkollave të tilla, si në Gjakovë, Rahovec e Junik. Ndërsa në vitet 1945-1950 punoi në qytetin e Gjakovës dhe një ndër veprimtaritë e tij më të frytshme ishte lufta kundër plagës së analfabetizmit.

Në vitet pas çlirimit nga nazi-fashistët, si shumë intelektualë të tjerë përparimtarë shqiptarë, Ibrahim Kolçi u përndoq me ashpërsi nga regjimi serb. Kur, në tetor 1946, u dënua djali i  tij me 9 vjet burg "për faje politike"(vuajti 4 vjet e 8 muaj), ai u detyrua të shpërngulej në Shkup. Por nuk mundi të jetonte atje dhe më 11 qershor 1956  u kthye përsëri në Gjakovë. Më pas, ai do të shkruante: "Vendlindja qenka magnet i shpirit". Mësuesi veteran u mirëprit nga kolegët, ish-nxënësit dhe prindërit. Mbajti miqësi të ngushtë me mësimdhënësit, sidomos me Qazim Bakallin, me të cilin kishte studiuar në Shkup.

Ai u nda përgjithnjë nga jeta, në Gjakovë, më 7 nëntor 1960, i nderuar e i respektuar jo vetëm nga familjarët e tij, por dhe nga kolegët e ish-nxënësit dhe nga gjithë njerëzit, që e njohën nga afër.

...Vetëm ai, që e ka provuar një rast të ngjashëm, të cilin e përshkrova më lart, pra takimin e njohjen nga afër të Merita Kolçit,  drejtuese e sotme e aftë e arsimit në Çair të Shkupit, vazhduese në këtë detyrë të shënjtë të gjyshit të saj, mësuesit veteran të arsimit kombëtar shqiptar, Ibrahim Kolçi, e kupton më mirë se sa ndjenja të forta dhe emocione të bukura e të paharruara përjeton dhe të mbeten gjatë në kujtesë.

Tiranë, 3 qershor 2011

 

Nga: Viron KONA: ME MIQTË E MI SUEDEZË

 

 

                                                ME MIQTË E MI SUEDEZË

                                                    ( Mbresa të paharruara)         

 

Nga: Viron KONA

 

 

 

Nga data 17-21 maj 2011, isha i ftuar në Suedi nga “Fjardingskolan”, shkollë me emër në qytetin Boras dhe nga Qendra Kulturore Shqiptare “Migjeni”. Qëllimi ishte përurimi i librit tim, “Eh, more Bubulino!”, përkthyer në gjuhën suedeze.

Sapo zbrita nga avioni, në aeroportin e Goteborgut, ndjeva mikpritjen e çiltër dhe plot bujari të  Sokol Demakut, kryeredaktor i revistës “Dituria” dhe radio “Dituria” të Borasit dhe të mësueses suedeze  të “Fjardingskolan”, Annet Ekelund. Kjo më befasoi dhe më emocionoi, kur, sapo hipëm në makinë për në qytetin mikpritës Boras, ajo më zgjati  librin tim të përkthyer në suedisht. Një copë herë u ndjeva i ngazëllyer, duke shfletuar faqet e librit në gjuhën suedeze, teksa përfytyroja se, tashmë, libri im, i vlerësuar nga UNICEF – AMC, si libri më i mirë për fëmijë i vitit 2006, po shfletohej nga duart e vogla të fëmijëve suedezë dhe po  lexohej me kërshëri prej tyre. U shpreha falënderimet dhe mirënjohjen time, Annet dhe Sokolit, ndërsa mora nga ata lajmin e bukur se, së  bashku edhe me  drejtues e mësues të shkollës “Demokracia” të Durrësit, do të kalonim darkën  në familjen e mësueses suedeze Sonja Persson. Kjo, së  bashku me bashkëshortin e saj Bentgt, bënë ç`ishte e mundur që të na kënaqnin, duke na respektuar e mikpritur me një darkë të shoqëruar me gatime të veçanta dhe zakone tradicionale suedeze.

Gjatë ditëve të qëndrimit tim atje, pata një mikpritje të veçantë nga drejtoria, mësuesit e shkollës ”Fjardingskolan”, si dhe nga nxënësit dhe prindërit e tyre. Kënaqësi të veçantë më dhuroi takimi në bibliotekën e qytetit të Borasit, Stadsbiblioteket, ku interesimi për letërsinë shqipe ishte  befasues. E njëjta gjë ishte edhe   në bibliotekën e parashkollorëve Hasslehus Bibliotek, ku me fëmijë e prindër u zhvillua një takim i këndshëm dhe i paharrueshëm.

 

”Do të vijmë edhe ne në planetin Mars, së bashku me Bubulinon”, - thanë lexuesit e vegjël, teksa sytë u ndrisnin nga kureshtja dhe përfytyrimi i realizimit të dëshirës dhe ëndrrës së tyre. Sidomos, Rubeni, e tregoi veten më ngulmues, kur u shpreh se  shpejt do të bëhej astronaut dhe shok i ngushtë i Bubulinos.”

Në Boras kaluam edhe dy darka si të ftuar: Njërën  te mikpritësi Sokol Demaku, me familjes së tij të hareshme e të mrekullueshme dhe, darkën tjetër, te  familja e Ahmet Jasharit, mik tjetër shqiptar, anëtar i kryesisë së shoqatës “Migjeni” .

Të shoqëruar nga miqtë suedezë, shkuam në qendrën e të drejtave të fëmijëve dhe të rinjëve, në qendrën mësimore – shkencore. Një ditë e veçantë ishte vizita  në qytetin Vimmbery, në “Botën e Astrid Lindgrenit”, sikurse më tej,  vizita në kopshtin e madh zoologjik të Borasit. Pastaj u vazhdua akështu, deri te takimi përmbyllës i datës 20 maj 2011, kur mbrëmja e mrekullueshme për përurimin e librit tim të përkthyer në suedisht, u zhvillua hareshëm, me sfond muzikor të Abba-ve dhe këngëve shqiptare. Ndërkohë që, unë dhe përfaqësues të shkollës “Demokracia” të Durrësit, drejtues, mësues dhe gjashtë nxënës, ndjenim  pranë vazhdimisht kujdesin mikpritës të  Gulsun Usdokan, drejtore e arsimit dhe kulturës në komunën Bramhlut të Borasit, rektorit të “Fjardingskolan” Per Kettisen,  të mësueseve Sonja Persson dhe Annet Ekelund, të dhjetëra miqëve suedezë intelektualë, shkrimtarë e artistë, gazetarë, drejtues shkollash e institucionesh, lexues të pasionuar, përfaqësues të medias, të qytetit të Borasit dhe të Qendrës Kulturore Shqiptare “Migjeni”. Të gjithë pjesëmarrësit, përkujdeseshin që takimi të zhvillohej sa më i ngrohtë dhe ne,  miqtë, ta ndjenin veten si në shtëpinë tonë.

Kam dëshirë të madhe të përmend këtu të gjithë të ftuarit e asaj mbrëmje të paharruar. Por, mbase sepse nuk arrita t’i mbaja të plota shënimet, po përmend suedezët Kalle Hakerup, Paulla Hataja, Allan Karlsson, Ulrika Karlberg, Per Sjöström, Eva Lingvist e Camilla Ëinter; shqiptarët Qibrije Hoxha, Hamit Gurguri, Bahtir Latifi, Sejdi Muzaqi, Skënder Xhemajli, Ganimete Xhemajli, Sami Terdeva, Luljeta Jashari, Arta Terdeva, Igballe Nici, Grisellda Hallulli, Rahman Jashari...

                                                                                      x                                          x                                          x

 

Në takimet dhe veprimtaritë e zhvilluara, dëgjova me respekt folësit e bashkëbiseduesit, përkthyesen e librit Qibrije Hoxha (deputete e parë e Kuvendit të Kosovës), tashmë me detyrë përkthyese në Stokholm; redaktorin Sokol Demaku, poet, gazetar dhe një veprimtar  i jashtëzakonshëm; dëgjova  botues, lexues e miq të librit, qytetarë suedezë e finlandezë, poetë, shkrimtarë, gazetarë dhe artistë nga Borasi ose dhe të ardhur posaçërisht edhe nga qytete të ndryshme të Suedisë. Të tillë ishin edhe Hamit Gurguri, shkrimtar i njohur në Suedi,  Bahtir Latifi, - kryetar i QKSh “Migjeni” dhe poet i talentuar e shumë bashkëbisedues të tjerë, të interesuar për letërsinë shqipe dhe suedeze. Bisedat me ta ishin mjaft mbresëlënëse dhe, teksa flisnim e këmbenim mendime për forcën e artit dhe letërsisë, më dukej sikur afronim ende më shumë me njëri - tjetrin, bënim njësh mendimet e zemrat në hapësirën e humanizmit suedez.

Unë, sikurse edhe përfaqësuesit e shkollës “Demokracia” të qytetit të Durrësit, pata fat të bëhem mik i mjaftë njerëzve zemërartë, suedezë, shqiptarë dhe nga shumë kombësi të tjera me banim në Suedi. Mendoj se, është e veçantë të them se, në shkollën “Fjardingskolan”, me afër 300 nxënës, fliten 32 gjuhë të huaja dhe punojnë mbi 100 mësues, një tregues ky i standardeve të larta dhe të një niveli qytetërues të përkryer, të një kujdesi  të mrekullueshëm ndaj shkollimit dhe kulturimit të fëmijëve. Në të gjitha takimet e zhvilluara, vura re se, për të gjithë, në qendër ishte nderimi dhe respektimi i vlerave të njeriut, i frymës së vërtetë demokratike në marrëdhënjet mes qytetarëve, nxënësve të shkollave, mësuesve, prindërve dhe drejtuesve të çdo rangu. Kudo ndjeva dhe kontaktova një kulturë të lartë dhe moderne, ngrohtësi dhe sinqeritet të vazhdueshëm të njerëzve,  të një vendi tepër të zhvilluar në ide, mendim dhe në të gjitha fushat e jetës: sociale, arsimore, kulturore, shkencore dhe ekonomike.

                                                                 x                                          x                                          x

E kam përmendur emrin e Suedisë që 5 ose 6 vjeç, kur gjyshja dhe nëna ime më vinin termometrin dhe alarmoheshin se temperatura e trupit tim shënonte 38 ose 39 gradë Celsius. Dhe, unë, atëherë, në ethet e temperaturës përmendja vazhdimisht: Celsius, Celsius, Celcius... Më bënte përshtypje dhe më dukej i bukur emri Celsius. Dhe, më pas, mësova se Anders Celsius ishte suedez, ishte i pari që kreu eksperimente me qëllim përcaktimin e një temperature mbi baza shkencore. Prandaj dhe emri i tij mbeti i lidhur përgjithmonë me "termometrin", me të cilin ai  u erdhi në ndihmë të shëroheshin miliona fëmijë, miliona njerëz në botë, atëherë, tani dhe në të ardhmen. Prandaj dhe gjyshja e nëna  ime e shtrenjtë, e quanin termometrin të shenjtë dhe e mbanin në baule, së bashku me sendet e tyre më të rralla dhe më të vyera. Më pas, kur shkova në shkollë, mësova për Karl Linne, botanistin me famë botërore, i cili i krahasonte "sjelljet seksuale" të luleve me ato të njerëzve. Ai përdori një imagjinatë të jashtëzakonshme për të shpjeguar mënyrën e riprodhimit të luleve, njëlloj si të tregonte lindjen e dashurisë së parë dhe të zjarrtë mes dy të rinjëve. Ndërsa suedezi tjetër Edvard Koinberg, i frymëzuar nga Linne, në vitin 1999,  solli  në Tiranë punët e koleksionit "Herbarium Amoris", ku,  mes bukurisë së luleve, dukej sikur ngrihej refreni melodik, se përqafimi dhe dashuria nuk janë vetëm për njerëzit. Më tej, dëgjova për Çmimin e Madh “Nobel”, që e ëndërron çdo shkrimtar dhe shkencëtar. Me bujarinë  e tij, shkencëtari Alfred Nobel, la me testament trashëgiminë për financimin e  disa çmimeve “Nobel” në fushën e mjekësisë, Kimisë, Fizikës, Letërsisë dhe Paqes. “Karolinska Institut" – Mjekësi; Akademia e Shkencave Suedeze - Kimi dhe Fizikë; Akademia Suedeze - Letërsi dhe Parlamenti Norvegjez – Paqe. Ne, shqiptarët, ndihemi krenar se, një prej këtyre çmimeve, pikërisht atë të Paqes, e meritoi edhe Nënë Tereza. Ndërsa çmimin në Mjekësi e meritoi një shqiptar tjetër, Ferid Murati me banim në SHBA. Ndërkohë që  është një kandidat i merituar për ta fituar  çmimin Nobel në letërsi, shkrimtari ynë i shquar Ismail Kadare.

 

                                                                                       x                                          x                                          x

Si gjithkush tjetër, edhe unë kisha kureshtjen të njihja vendin e vikingëve, luftëtarëve  të guximshëm dhe të përparuar në teknikat e luftimit, lundërtarëve të zotë, por edhe zbuluesve, deri edhe të Islandës, Amerikës së Veriut, Kanadasë, Groenlandës  dhe shumë vendeve të panjohura, në ato kohë. Në bashkëbisedat  e  zhvilluara, shfaqa mendimin se, nga Suedia, ka ardhur në Shqipëri një letërsi  dhe art i ngrohtë. Prandaj dhe bisedat u përqendruan më shumë për shkrimtarët e shquar e, së pari, për Strindbergun, me emrin e të cilit lidhet demokratizimi i letërsisë suedeze. Ndërsa më tej me Bellman, Froding, Andersson, Moberg, Aurel, Sëdeberg, Mulin, Berman,  Fogelbek, Josefson, Dagerman, Stefanson, Lukndkvist, Marta Larson, Sandren, Nevertin, Martinson, Boje, Lagervist, Siverc, Nordëstrëm, Endgstrëm e Alstrëm. Por dhe Juhansoni i famshëm, tek vepra e të cilit pasqyrohet besimi  në forcën krijuese të njerëzve. Veçanërisht, mjaft të pëlqyera janë edhe vëllimet poetike të  poetëve  Stagnelius, Tidholm, piktorit Carl Larsson. Ndërkohë që, unë, kam nderin të mbaj  korrespondencë me suedezin adhurues të shqiptarëve, Ullmar Qvick: poet, publicist, përkthyer, albanolog i shquar dhe dashnor i çdo gjëje të bukur shqiptare. Në biseda, thellova njohjet për Selma Lagerlëf, duke bashkëbiseduar për veprat e  saj dhe veçanërisht për “Udhëtimin e mrekullueshëm të Nils Hogersonit”, që e kemi të përkthyer në shqip. Por  dhe sidomos për Astrid Lindgrenin, me Pipin e famshëm. Duke shkuar në qytetin Vimmerby, në “Botën e Astrid Lindgrenit”, u mrekullova e dhurova edhe një botim në gjuhën shqipe të librit të saj të famshëm, “Pipi Çorapegjata”.
                                                                 x                                          x                                          x

Suedia është nga vendet që mirëpritën mërgimtarët e parë shqiptarë, pas demonstratave të Kosovës të vitit 1981 dhe pas viteve 1990. Sot, në Suedi banojnë si qytetarë të lirë afër 50 mijë shqiptarë, kryesisht nga Kosova, Maqedonia  dhe Shqipëria. Shteti dhe populli suedez, kanë mbështetur luftën për pavarësi të Kosovës dhe, në vitin 2008, mbreti Karl Gustav  XVI e njohu pavarësinë e saj

Janë të shumta  arsyet dhe respekti i shqiptarëve për Suedinë. Ky popull vital dhe shtet i fuqishëm, na janë gjendur pranë në vështirësi dhe kanë merituar vazhdimisht mirënjohjen tonë  të thellë. Mjafton të pohojmë se, në Universitetin e Uppsallës, ndër më të vjetërit dhe më me emër të Skandinavisë, zhvillohet kursi i gjuhës shqipe. Aty, në atë universitet, mbrojti doktoraturën edhe njëri prej shkencëtarëve më të shquar shqiptar, Besnik Sykja, i cili fatkeqësisht  u nda shpejt nga jeta, duke lënë pas veprën e tij, emrin e shquar, të cilin e mban një shkollë e mesme e madhe e në kryeqytetin Tiranë, Gjimnazi “Besnik Sykja”.

Natyrshëm, në qendër të bisedave ishte kryeqyteti  suedez, Stokholmi me Universitetin e tij të njohur, qytet universitar dhe port Gotenborg,  ku ne bëmë uljen me aeroplanin “Malev” në tokën suedeze; qyteti i Uppsalës, me Universitetin e tij famëmadh, që ka nxjerrë nga auditorët e tij dhjetëra njerëz të shquar me famë botërore; po ashtu dhe qytetet: Malmo, Linpoking, Vasteras, Orebro, Norrkoping, Helsingkoping, Jonkoping...

Bisedat me miqtë suedezë, erdhën natyrshëm te Bergmani, një nga regjisorët -legjendë  të kinematografisë botërore, i cili ka një repertor, që i kalon 62 filma dhe 175 pjesë teatrore; te skulptori Sergel, i cili për nga gjenialiteti krahasohet me Mikelanxhelon. Emrin e këtij skulptori të madh, e mban sot sheshi kryesor në Stokholm dhe, në kujtim dhe respekt të tij, quhet “Sergelstorg”. Ndërkohë që suedezët përmendin me krenari dhe skulptorin tjetër, Karl Milles, mjaft i njohur brenda dhe jashtë Suedisë.

Vëmendjen tonë në qytetin e Borasit, e tërhoqi dhe na befasoi skulptura madhështore e Pinokios. I ngritur aq i lartë, i bënte fëmijët kureshtarë të pyesnin  pareshtur dhe, prindërit, t`u përgjigjeshin se, “hunda e Pinokios, rritej sa herë që ai, Pinokio,  gënjente”!. Pinokio, është një skulpturë e realizuar artistikisht bukur, por edhe me plot efekte edukative. Vërtetë, një mrekulli! Sikurse, sjell ndërmend çastin, kur, te një nga veprat e Astrid Lindgrenit, nëna i tha fëmijës që ta zgjidhte vetë shkopin, me të cilin do ta rrihte. Pas disa minutash, fëmija u duk në derë i përlotur dhe, me një gur në dorë, i tha nënës: “Nuk gjeta shkop, por gjeta këtë gurin...”. Ndërkaq nëna, e prekur thellë,  e mori për qafe fëmijën. Kurse gurin e vendosi në kuzhinë, që ta shihte vazhdimisht, duke thënë me vete: ”Kurrë-dhunës dhe ndëshkimit fizik”!

Këtë zë të fuqishëm dhe shumë njerëzor, e dëgjoi edhe Parlamenti suedez, i cili është i pari në botë, që mori vendimin kundër ndëshkimit fizik të fëmijëve.

                                                                 x                                          x                                          x

Pashë në Suedi  dukuri dhe detaje, që mbeten thellë në kujtesë. Njoha  rektorin e “Fjardingskolan”, Per Kettisen, që di të respektojë aq bukur dhe ngrohtësisht, vogëlushët; pashë mësues të përkushtuar, me sy e me zemër te vogëlushët, që shpalosnin dijet e  tyre në tabelën elektronike e në tavolinë, në mjedise lojërash sportive, kulturore dhe artistike; pashë një edukatë të shëndoshë, mirësjellje mbresëlënëse. Tërhoqën vëmendjen time mjediset e rralla, plot gjelbërim dhe ajër, lule dhe bukuri gjithandej, rregulla dhe forma të mrekullueshme e të larmishme: edukative, çlodhëse e argëtuese.

 

 

Nga një enciklopedi tre vëllimshe, që më dhuroi Per Kettisen, mësova se  Borasi është i  ngritur mbi një kodër, me sipërfaqe të madhe dhe të bleruar, me drurë e pemë dhe me shumë liqene. Borasi është ndër qytetet e vjetër të tekstilit, zemra e tij, jo vetëm në Suedi, por në të gjithë Skandinavinë. Prandaj dhe stema e qytetit është gërshëra. Nëpër qytet nuk shikon njerëz të papunë, ndërkohë që fabrikat e tekstilit dhe të tjera janë ngritur në rrethinat e qytetit, që  të mos shkaktojnë ndotje dhe papastërti. Është një qytet punëdashës dhe i bukur, ku gërshetohet jashtëzakonisht hijshëm tradita ndërtimore me  arkitekturën moderne, duke ruajtur relievin, drurët pyjorë të pafund: bredhat e famshëm suedezë, mështekna, pisha, lisa, shkurre, deri dhe boronica gjeta atje, që, sa i pashë, menjëherë solla ndërmend Tropojën dhe miqtë e mi të mirë tropojanë: Prof. Murat Gecaj dhe gazetarin Ibrahim Hajdarmataj. Gjithandej, u mrekullova përpara  pamjeve të liqeneve të shumtë, me forma e bukuri përrallore. Të  tillë i ka me shumicë e gjithë Suedia. Dëgjova dhe pashë se kujdesi për njeriun ishte i jashtëzakonshëm dhe, ky kujdes, arrinte në shkallën më të lartë, si për punësimin, gjendjen shëndetësore, arsimimin dhe kulturimin.

Kujdesi dhe interesimi shtetëror e qytetar ishte po aq i madh  edhe për mbrojtjen e mjedisit, ajrit të pastër, gjelbërimit të qytetit, por edhe për mbrojtjen e jetës së kafshëve të egra. Nga bisedat, dëgjova  se ishte zhvilluar një diskutim i madh, deri edhe në median elektronike e të shkruar, për  plagosjen në këmbë të një lepuri të egër, nga një fëmijë. Dëgjova se, rastësisht, një dre ishte shtypur nga treni dhe trafiku ishte bllokuar disa orë, me qëllim të përcaktoheshin shkaqet e atij aksidenti dhe të mos ndodhnin më të tilla ngjarje të papëlqyera. Dëgjova se, në pyll, mund të futeshe lirshëm, por nuk të lejohej të thyeje qoftë edhe një degëz ose të dëmtoje ndonjë kafshë të egër. Madje, edhe kur në kopshtin e shtëpisë, dikush donte të priste degën e një druri ose peme, për këtë, ai duhej të merrte leje nga komuna, ta prisje apo jo atë degë?! Dëgjova se, kur nëna-arushë, në kopshtin e madh zoologjik lindi tre këlyshë, qytetarë të Borasit e shfaqën gëzimin e tyre duke përgatitur torta festive dhe vizita urimi tek njëri - tjetri. Dëgjova se, kur pas 45 vjetësh ishte dhënë urdhri të gjuhej mbi ujqërit dhe, gjahtarët e kishin tepruar e, si pasojë, një ujk kishte kaluar kufirin drejt Norvegjisë, përsëri ishte zhvilluar një diskutim i gjerë mediatik në mbrojtje të kafshëve të egra. Dëgjova se, kur ishte vendosur skulptura e madhe e Pinokios në qendër të qytetit, ishte zhvilluar një referendum i gjerë popullor; Dhe njerëzit thanë: “Ta vemë pinokion në mes të qytetit, sepse i edukojmë fëmijët të mos gënjejnë, pasi, sa herë që pinokio gënjen, hunda e tij rritet!”. (Nuk do ishte keq, sikur  ta ngrinim edhe ne, këtu në Shqipëri, një skulpturë të arrirë të Pinokios!). Dëgjova se mes banorëve kishte pasur qëndrim kritik ndaj shtetit, sepse blinte pambukun në Bangladesh, ku ai prodhohej nga njerëz që shfrytëzoheshin dhe se, suedezët, nuk mund ta pranonin një produkt, që vinte nga shfrytëzimi në maksimum i krahut të lirë të punës.

Isha i befasuar dhe dëshmitar i respektit suedez,  kur në “Fjardingskolan”,  na nderuan duke  përgatitur “Marchipan torta” me flamurin shqiptar dhe, të gjithë në shkollë: nxënës, mësues e drejtues, gëzuan së bashku me ne, miqtë e ardhur nga Shqipëria. Mësova se, stina e verës në Suedi është e shkurtër, ajo fillon në maj dhe qershor. Pastaj vijnë netët e freskëta të vjeshtës, që janë të ftohta. Mesi i verës, është i blertë dhe plotë dritë, edhe netët janë të ndritshme. Kurse në veri të Suedisë, dielli nuk perëndon. Fëmijët në shkollë, ndonëse të vegjël, të udhëhequr nga mësuesja  e talentuar Anette, e shpjeguan shumë mirë dhe qartë këtë ndryshim të ditës, natës dhe klimës, që ndodh në vendin e tyre të begatuar, zhvilluar e zbukuruar, vetëm  nga puna plot përkushtim e një populli me duar të shkathëta dhe zemër të artë.                                                                               

Pashë se, suedezët përjetonin kënaqësinë më të madhe, kur i vinin në ndihmë njëri - tjetrit, kur  e ndihmonin vazhdimisht njëri - tjetrin, kur i vlerësonin dhe i trajtonin të gjithë si të barabartë, pa dallime dhe pa paragjykime. Të gjithë janë njëlloj dhe trajtohen njëlloj. Suedezët edukojnë te fëmijët e tyre mendimin, se njeriu i lirë dhe me vullnet, mund të arrijë gjithçka. Ata i mësojnë fëmijët se, kur flasin me njëri – tjetrin, duhet  të falin dashuri dhe përqafim. Suedia na  e jep këtë mësim të madh dhe na obligon që të veprojmë të gjithë  po kështu: të japim dhe të falim, dashuri dhe përqafim mes njëri - tjetrit.

                                                                 x                                          x                                          x

Në shkollë, vëzhgova orë mësimi interesante. Pashë se si “Arkimedi” ose “Pitagora”, me veshjen e lashtë, u shpjegonte fëmijëve matematikë e gjeometri. Pashë prakticitetin e mësimit të shkencës, ku fëmijët mësonin, se në sa mënyra prodhohej energjia elektrike; pashë sesi fëmijët, djem dhe vajza mësonin të gatuanin, që të ishin në gjendje të përgatitin vetë mëngjesin, drekën dhe darkën. Pashë sesi femrat respektohen njëlloj, po ashtu si dhe meshkujt. Ai që kthehej i pari në shtëpi, qoftë gruaja ose burri, niste menjëherë gatimin e  drekës a të darkës. Nëse miku vizitor, në një shtëpi, donte të pinte një cigare, ai le të dilte disa minuta jashtë dhe ta pinte. Këtë këshillë, s`kishte përse ta kujtonte kush, sepse dihej, ishte e vendosur në edukatë; teksa nuk shihje qytetarë në mjedise publike të pinin duhan ose pije alkoolike me tepri.

Më tërhoqi vëmendjen qyteti me një pastërti dhe higjienë  mahnitëse. Asnjë send i tepërt në tokë. Gjithçka funksionale dhe në vendin e duhur. Fëmijët, jo vetëm nuk i hidhnin vetë në tokë mbeturinat ose tapat e shisheve, por ata i mblidhnin ato që gjenin dhe për këtë gjë stimuloheshin nga komuna. I tillë ishte edhe rasti i fitimit të një shume parash, nga ana e fëmijëve, me anë të mbledhjes së tapave të shisheve. Konkretisht, udhëtimi i fëmijëve së bashku me ne, të ftuarit shqiptarë, në Vimmerby, në “Botën e  Astrit Lindgrenit” ishte siguruar nga mbledhja e tapave të shisheve nga fëmijët e “Fjardingskolan”. Fëmijët kështu, jo vetëm nuk i hedhin vetë mbeturinat në tokë, por i mbledhin edhe ato, që gjejnë.

Në Suedi, njerëzit nuk i drejtohen njëri - tjetrit me fjalët “zonjë” a “zotëri”. Edhe rektorit (drejtorit) të shkollës ose mësuesve, nxënësit e vegjël i drejtoheshin drejtpërdrejtë, në emër. Kjo mënyrë të shprehuri është praktikuar që me  reformën e vitit  1970, e quajtur ndryshe: “Reforma e T-isë”. Vetëm mbretit i flitet me “Ju”. Gjatë bisedave, mësova se Suedia është  vendi, ku për 200 vjet nuk ka pasur asnjë luftë. Beteja e fundit, në truallin suedez, u zhvillua në  Savar, në veri të qytetit Umea, një betejë kjo e përgjakshme kundër rusëve. Fitorja dhe përfundimi i saj, para 200 vitesh, u përkujtua në vitin 2009, si një ngjarje e rëndësishme e një vendi dhe një populli vital e atdhetar, me zhvillim e qytetërim të lartë.

Atje mësova respektin e suedezëve për emrin e nderuar të “babait” të  gramatikës suedeze, Johannes Bereus (1568-1652), që është jo vetëm një ndër themeluesit  e gramatikës suedeze, por edhe një shkencëtar i shquar. Gjuha suedeze flitet nga rreth 10 milionë banorë. Suedishtja është një gjuhë shumë afër gjermanishtes. Sikurse, dëgjova edhe për kolosin e muzikës Evert Taube, që mbetet ndër legjendat e trashëgimisë kulturore suedeze. Prandaj dhe gjatë ditëve të verës, aty në Suedinë e mrekullueshme, jehon gjithandej kënga dhe zëri i Taubes, sikurse, janë shumë të dashur grupi suedez i Abba-ve. Suedia përfaqëson një futboll të madh. Duke medituar, nuk mund të mos sjell ndërmend futbollistët e kombëtares suedeze, që kanë emër të lakmueshëm në botën e sportit dhe skuadra e Borasit, ku ne qëndruam tri ditë,  është nga të shkëlqyerat e Suedisë. Por, mbetet në vëmendje dhe i paharrueshëm kampionati Botëror i Futbollit, i zhvilluar në Suedi në vitin 1958, ku Suedia luajti me Brazilin dhe skuadra suedeze shfaqi vlera të jashtëzakonshme. Ndërkohë që, në stadiumin e blertë suedez, ndriti si një yll edhe njëri nga futbollistët  më të mëdhenj e më gjenialë, që njeh bota, braziliani Pele.

                                                                 x                                          x                                          x

Kush shkon në Suedi, ndjen kudo  një mjedis mikpritës dhe dashuri vëllazërore. Në të ftohtit natyror suedez, takon në çdo hap njerëz me zemra të ngrohta e miqësore, zbulon mundësi të pakufizuara për shpërthimet krijuese të letërsisë, publicistikës, arteve, sporteve etj. Atje janë të mirëpritura ekspozitat e pikturës, festivalet dhe paradat folklorike ose çfarëdo lloj  shfaqjeje artistike dhe e kulturës së popullit shqiptar; teksa  futbollistët  nga Kosova, kërkohen për klubet suedeze dhe, për nga aftësitë e tyre futbollistike, quhen jo rrallë edhe si të ishin brazilianë. Kultura suedeze mirëpret dhe  vlerëson mjeshtrit e mëdhenj të letërsisë dhe artit botëror. Ajo u krijon mundësi të gjera botuese shkrimtarëve. Aty mësova shumë për Qendrën Kulturore Shqiptare “Migjeni” në Boras, për veprimtaritë e saj të gjera, në bashkëpunim me Shtetin Suedez dhe me organizma të tjerë, brenda qytetit e shtetit. Në saj të këtij përkujdesi e bashkëpunimi, janë bërë mjaft të njohura revista me  emrin e ndritur “DITURIA” dhe   “RADIO-DITURIA”, që flladitin me tingujt dhe  jehonën e tyre të gjithë Diasporën Shqiptare e më gjerë. Ndërkohë që, unë, personalisht, kam fatin  e madh, të njoh Sokol Demakun, personalitet shqiptar, aty në Boras. Kam fatin të njoh veprat e tij, në prozë e poezi, por dhe dashurinë që ka  Demaku për njerëzit, respektin për suedezët dhe shqiptarët, nderimin për vlerat e mëdha kulturore, artistike dhe letrare.

                                                                 x                                          x                                          x

Veçanërisht, dëshiroj të ndalem te respekti, që treguan të mrekullueshmit suedezë dhe bashkëkombësit e mi shqiptarë, për librin tim “Eh, more Bubulino!”,  i cili erdhi  në gjuhën e bukur suedeze, në përkthimin e personalitetes së talentuar Qibrije Hoxha dhe redaktorit - mjeshtër Sokol Demaku. Respekti për Bubulinon, shfaqej edhe ndaj meje si shkrimtar, por në radhë të parë ndaj fëmijëve suedezë, shqiptarë, e të mjaft kombësive të tjera, që banojnë vëllazërisht në Suedi. Suedezët, në çdo hap dhe veprim të tyre, na treguan praktikisht sesi duhet të respektohen fëmijët, letërsia, arti, fantazia dhe pavarësia e tyre. Në Suedi, fëmijëve u falet dashuri mrekullisht. Si një shkrimtar, edhe për fëmijë, unë i falënderoj me gjithë forcën e shpirtit dhe të zemrës sime, sepse, kudo dhe kurdoherë, ata japin modelin sesi fëmijët, ta jetojnë gëzueshëm fëmijërinë e tyre. Dikush më pyeti: “Pse Bubulinoja do të shkojë në Mars?” Është e vërtetë se, punët në tokë, ende nuk i kemi rregulluar kudo e ashtu siç duhet. Por, çështja nuk shtrohet vetëm për Marsin, por sepse duhet të ngacmojmë dhe nxitim fantazinë dhe imagjinatën e fëmijëve, ëndrrat dhe dëshirat e tyre, t`u ngjallim fëmijëve shpresa dhe besime të reja për të ardhmen. Nuk mund të ketë, në asnjë vend të botës, fëmijë pa fantazi dhe imagjinatë. Ajo është pjesë e rëndësishme dhe e pandarë e tyre. Fëmijët kanë përpara të ardhmen, ata do t`u futen ideve të reja, zhvillimeve të reja, punëve të vështira dhe të bukura, ideve që do ta çojnë ende më përpara njerëzimin dhe qytetërimin. Dhe prandaj, Bubulinoja me shokët e tij, do të shkojë artistikisht edhe në Suedi, do të shkojë në të gjithë botën, do t`i bjerë tej e mban skajeve të shtëpisë së njerëzimit, rruzullit tokësor e planetit tonë të kaltër, për të sensibilizuar fëmijët dhe të rriturit, që ta mbrojmë shtëpinë tonë të përbashkët nga rreziku dhe kërcënimi i ngrohjes globale.

Bubulinoja do të shkojë, doemos, në Mars. Ai mund të niset për në Planetin e  Kuq nga Amantia e Vlorës, nga Butrinti i Sarandës, nga Rozafa e Shkodrës, nga Borasi ose Kiruna e Suedisë, nga Amerika ose nga Afrika, nga e gjithë bota. Bashkërisht,  fëmijët do të mund të zhvillojnë idetë dhe projektet e tyre  të së ardhmes. Nëse Armstrongu dhe Holldrini vendosën në Hënë flamurin amerikan, “në Mars, Bubulinoja dhe ekspedita e tij, me fëmijë - përfaqësues, do të vendosin atje flamujt e gjithë popujve të botës e, mbi ta, do të jetë flamuri i planetit tonë të kaltër, i njerëzve paqësor të rruzullit tonë tokësor, që do të emetojnë në Univers energji pozitive, paqe e vëllazërim, begati e përparim”.

                                                                                        X                                         X                                         X

Si shkrimtar, bëra premtimin publik, se do ta çoj Bubulinon artistikisht edhe në Suedi. Zëre se ka shkuar. Shkrova  gjatë netëve të qendrimit në hotelin “Boras”, shkrova në avion, në shtëpi këto ditë dhe premtimin do ta mbaj. Përpara se të shkojë në Mars, Bubulinoja do të shkojë  në Suedi. Këtë e publikoi edhe gazetari i njohur suedez Erik Jullander, me foto të Sandra Nordin, në gazetën  “Boras Tidning”. Atje e mirëpritën këtë ide  dhe më nxitën, duke më dhënë forcë dhe frymëzimin e duhur, që ta shkruaj sa më të bukur këtë libër, i cili do t`i afrojë ende më shumë fëmijët suedezë, shqiptarë, francezë, indianë, japonezë, gjermanë, kinezë, amerikanë, iranianë, izraelitë… fëmijët nga e gjithë bota.

Në përfundim të këtij shkrimi, dëshiroj të shpreh një mesazh: “Rruzulli tokësor është shtëpia jonë e përbashkët. Prandaj ta duam, ta mbrojmë, ta respektojmë dhe ta zhvillojmë atë, në çdo cep: në lindje dhe në perëndim, në jug dhe në veri. Ta bëjmë këtë shtëpi sa më të ngrohtë, ta mbushim me sa më shumë përqafim e dashuri, begati e lumturi!”

Ndërsa, tani, e them me zë të lartë, se Suedia është vendi i bukurive dhe dëshmive të tilla të rralla, që e zbukuron Planetin tonë të mrekullueshëm!

Boras (Suedi)-Tiranë, maj, 2011

                     

 

Fatbardha Demi : TË NDALET INKUIZICIONI MESJETAR I ALBANOLOGJISË ZYRTARE NDAJ GJUHËS PELLAZGO-SHQIPE!

TË  NDALET  INKUIZICIONI  MESJETAR  I  ALBANOLOGJISË  ZYRTARE  NDAJ  GJUHËS  PELLAZGO-SHQIPE!

 

Shkenca është diçka e mrekullueshme, nëse dikush nuk duhet ta fitojë buken e vet me të.

Albert Ajshtajn

 

Duke rrëmuar në skedarin e Bibliotekës së Institutit të Gjuhësisë dhe Historisë, më shkuan sytë   tek një titull : « Antologjia e klasës së III-të  të Shkollës së Mesme »  (Botimi Ministrisë Arsimit ,Tiranë 1946 Redaktor Aleksandër Xhuvani ). C’farë shkruhej për origjinën e gjuhës sone,  në vitin e parë të shtetit të lirë shqiptar?  « Shqipja jonë ,mbas studimesh të thella  të bame prej gjuhëtarvet, ka dalë prej ilirishtes që flisnin Ilirjanët. Siç dihet prej Historisë, Ilirjanët kanë qënë stërgjyshërit tonë … Por shqipja jonë  siç e vërtetojnë shumë dijetarë e gjuhëtare, ka elemente edhe të trakishtes…  Me kohë , me qënëse Shqipërinë e kanë shkelë në kohë të vjetra popuj të ndryshëm si Romakët, Sllavët e Turqit, në shqipet kanë hymë edhe elemente prej këtyre gjuhëve, por shtresa e parë dhe karakteristikë e shqipes ashtë  ilirishtja e trakishtja. Ilirishtja e vjetër nuk ka qënë shkrue prej Ilirjanëvet; deri sot të paktën nuk kanë dalë në dritë prova e dokumente të sigurta për këtë punë...Edhe shkrimtarët e shk 16,17 si Buzuku, Budi, Frangui Bardhit, etj përmëndin fjalën gjuhë t'arbëneshe për të kallëxue gjuhën shqipe. Bogdani në veprën e vet "Cuneus prophetarum" ...përmënd për të parën herë fjalën "shqip"; emni shqiptar përmëndet  se parit që nga viti 1362 (f7, 8) Më lindi kureshtja, se me ç’farë të dhënash të reja është pasuruar teksti i gjimnazit, pas 65 viteve të studimeve albanologjike mbi origjinën e gjuhës  sonë.  Në faqen 14, te Historisë së maturës (Historia 4,Pegi 2010), lexoj : « Ilirët flisnin një gjuhë indo-europianeDeri më sot nuk është zbuluar asnjë mbishkrim i plotë i shkruar në ilirisht. … Në mbishkrimet e zbuluara ka shumë emra ilire dhe fjalë që shpjegohen me ilirishten… » Teksti nuk i kalon as 8 rrjeshta e gjysëm.  Nuk më besohej, që në më shumë se gjysëm shekulli, nuk kishim shtuar asgjë të re, për origjinën e gjuhës sonë. Vendosa t’i drejtohem « Biblës » së studimeve albanologjike shqiptare « Historia e Popullit Shqiptar » botim i Akademisë  së Shkencave –Instituti i Historisë ( Toena ,2002) : « Ilirët flisnin një gjuhë që dallohej nga gjuhët e popjve të tjerë të kohës së lashtë të Ballkanit. Ajo ishte një gjuhë  e veçante indoeuropiane, që kishte lidhje afrije, ku me të afërt e ku më të largët, me gjuhët e tjera të gadishullit dhe jashtë tij. Janë konstatuar elemente të përbashkëta sidomos me trakishten…(Cabei) marrëdhëniet e shqipes me greqishten e vjetër dhe me latinishten tregojnë se shqipja është formuar në fqinjësi me këto dy gjuhë…nga ilirishtja e Ballkanit gjer tani nuk është gjetur gjë e shkruar. Dëshmohet e shkruar mesapishtja e Italisë jugore që është mbajtur e mbahet përgjithësisht  si një degë e ilirishtes… » (f53,54)

Në tekstet shkollore dhe shkencore zyrtare, për origjinën e gjuhës shqipe nuk ka asgjë të re, pas 237 viteve!

Asgjë më shumë, se sa pohimet e gjuhëtarit gjerman të shk 18,  Pr.Hans E. G. Truman i Universitetit Halles në Gjermani, një nga albanologët e parë, i cili në veprën e tij « Hulumtime për historinë e popujve të Europës Lindore » (1774) arriti në përfundimin se : « shqiptarët janë vazhdues autokton të popullsisë së lashtë ilire, të cilët as u romanizuan e as u asimiluan nga dyndjet e mëvonshme » (f35 E.J.)  Kjo tezë u pasurua më tej nga  bashkë-kombasi i tij, Johan G. Han i cili në veprën « Studime shqiptare »(1854) pohon se « Burimet antike e bindën qe ilirët, epirotët dhe maqedonasit( e lashtë-shën im) nuk ishin grekë, por ishin më të vjetër se ata dhe e kishin prejardhjen nga pellazgët e lashtë …se gjuha shqipe ishte vazhduese e drejtpërdrejtë e ilirishtes, kurse vetë ilirishtja rridhte nga pellazgjishtja »(f.36 E.J.) Në të njëtin vit, një gjerman tjetër, Franz Bopp që dëshironte të gjente “ mëmën” e gjuhëve të folura të kohës së tij, arriti të provonte se gjuha shqipe i përkiste familjes së gjuhëve indo-europiane.  

Pra shihet qartë se, për origjinën e gjuhës shqipe shkenca zyrtare albanologjike, ka mbetur vënd-numëro  për 237 vjet. Për një shkencë, sipas historianit Romilly Jenkins : “Të rrijë në vënd ,do të thotë të shkoje mbrapa,si  relativisht edhe absolutisht. Në asnjë sferë tjetër kjo e vërtetë nuk dallohej më qartë se në atë të gjuhës dhe letërsisë” (f30 R.J.) Dëshmi e qartë e kësaj ecje mbrapa është fakti, që sot Albanologjia zyrtare në botimet e saj dhe në tekstet mësimore, nuk i njeh  Pellazgët si  stergjyshër të shqiptarëve dhe vijues të gjuhës së tyre.

 Kjo “ngrirje” në studimin e origjinës së gjuhës sonë, ka shkaqet e veta, sa shkencore aq edhe ideologjike.  Në vitin 1967,   u zhvillua një « debat » me flet-rrufe, të ngjitura në muret e Institutit të Gjuhësisë , që kishin « për qëllim të sqarojnë disa probleme me karakter shkencor » ndërmjet studiuesve të arkeologjisë dhe Pr. Eqerem Cabeit, mbi origjinën e shqiptarëve dhe gjuhës së tyre. Falë këtij debati, me gjithë telashet dhe pasojat për Profesorin, ne sot kemi një dokument të rëndësishëm për historikun e zhvillimit të shkencës sonë Albanologjike, që pasqyron metodollogjinë dhe mëndësinë e kohës në këto fusha.

Në këtë « debat shkencor » u dëshmua, se në studimet arkeologjike nuk pasqyroheshin faktet gjuhësore, dhe arritjet e arkologjisë nuk zinin vëndin e duhur, në nxjerrjen e konkluzioneve gjuhësore mbi lashtësinë. Për fat të keq, edhe në ditët e sotme , studiuesit e këtyre fushave, nuk përfshijnë në formimin e tyre profesional, njohuritë e të dyja këtyre disiplinave (arkeologjisë dhe gjuhësisë). Këto kufij (për lashtësinë) ,vihen edhe ndaj  shkencave të tjera.

Studiuesi arbëresh Xhuzepe Katapano, më 1984 pohon : « se prania e Ilirishtes në Egjypt mund të vendoset deri në kohëra shumë të hereshme: rreth 12.000 vjet më parë, duke përkuar me zhdukjen e Atllantidës së përshkruar nga Platoni në dialogjet “Timeu” dhe “Kricia” (f38 Xh.K) ». Ky pohim u bazua mbi “ Hulumtimet skrupuloze që kam kryer me ndihmën e sistemit kritik, të krahasimit shkencor të rrënjëve të shumë gjuhëve tepër të lashta si : eskuera baske, shqipes, gjuhëve hitite, hebraike, arabe, aramaike dhe të tjerave, veçanrisht gjuhës kopte-gjuhës liturgjike të të krishterëve të Egjyptit ; si dhe studimeve shumë-vjeçare të rendit filozofik, teozofik, histori-arkeologjik, etnografik, mitologjik, matematik, kimik, fizik, natyralist” . Ky formim shkencor “ më ka çuar në përfundimin se, duhet përmbysur tradita, që e paraqet qytetrimin neolitik si një fryt kryqëzimesh » (f7 XhK) Ky mendim hodhi poshtë, pas afro njëzet viteve, tezën e Pr. E.Cabeit se “ Ajo që quajnë “kulturë ilire”… nuk mund të vërtetohet se ka qënë etnikisht e gjuhësisht homogjene… » (B.A.) Këto teza, me enthuzjazëm u brohoritën nga studiuesit fqinj sërb, për të vënë në dyshim autoktoninë dhe trashëgiminë ilire të shqiptarëve dhe gjuhës së tyre, por edhe nga disa « analistë » shqiptare  të ditëve të sotme, që jo rrallë kanë treguar analfabetizmin e tyre në shkencën historike.

Tashmë, teza e një gjuhë fillestare është pranuar përgjithësisht. I pari që e ka shprehur qe Sër William Jones (1746-1794), orientalist i famshëm që njihte 28 gjuhë. Sipas albanologut Arif Mati, por edhe shumë studiuesve të huaj dhe shqiptar “Pellazgjishtja e lashtë, nga e cila rrjedh shqipja e sotme , ka qënë gjuhë zanafillore e folur në Europë, Egje dhe Azi të Vogël qysh të paktën prej viteve 6500 para Krishtit” (f 477 A.M.)

Paisja me njohuri nga shumë fusha shkencore, edhe në historiografinë botërore zotërohet nga një numër i pakët studiuesisht, gjë që i ka çuar shpesh në udhëkryq (sidomos për lashtësinë) apo në gjykime të pjesëshme. Pr. Colin Renfrew i Universitetit të Kembrixhit, në botimin e tij “Arkeologjia dhe Gjuhësia” (1989) shkruan: “Arësyeja kryesore e botimit të këtij studimi, është që të vë në dukje, se arkeologët e këtyre viteve të fundit, për të rindërtuar të kaluarën, nuk kanë marrë parasysh në masën e duhur dëshminë e gjuhësisë” (Wikipedia “pellazgët”).  Mangësi vërehen në shumicën e botimeve të studiuesve të huaj për periudhën pellazge, greko-romake apo atë bizantine, sepse nuk e njohin, apo e anashkalojnë : gjuhën, historinë, besimet dhe kulturën e traditës së kombit shqiptar, faktorit shumë të rëndësishëm të këtyre periudhave historike.

Nuk mund të shprehemi për origjinën e gjuhës shqipe sepse nuk kemi shkrime ilire nga lashtësia

Kështu pohojnë edhe sot gjuhëtarët e institucioneve zyrtare të Albanologjisë. Një shprehje popullore thotë : « Nuk shikon syri, por mëndja ». Si vallë, studiuesit tanë, do të gjejnë shkrime ilire, kur në mëndësinë e tyre, shqiptarët nuk janë pasardhës të Pellazgëve që  më vonë u emërtuan Ilirë, apo më sakt Thrako-Ilirë ? Pr.E.Cabei, me ironi theksonte se: “Nuk do të mund të kënaqim ata, që ende sot kanë një besim të plotë mbi origjinën pellazgjike të gjuhës sonë. Përkundrazi, ka ardhur koha që, sëpakut nëpër shkolla, mos t’ia mbushin kokën fëmijëve me hipoteza të tymosura që i përkasin mesit të shekullit të kaluar! “ (f 23 N.V. )   Koha tregoi se Pr Cabei nuk kishte të drejte: „Në Muzeun Arkeologjik të Athinës hasim me një shtyllë shumë të lashtë, me një mbishkrim bustofedik të shkruajtur me alfabetin pellazgjik dhe me përmbajtje vajtimi ,zbuluar në ishullin Lemnos…deri më sot, nuk është lexuar…Forma e shprehjes është primitive, megjithatë, është për t’u habitur se si mund të zgjidhet e të kuptohet ky mbishkrim, mbas më se 3000 vjetëve me anën e shqipes së sotme“ (f31,N.V.F.)

Nuk mund të besohet se, i arsimuar në Perëndim, Profesori nuk kishte njohuri mbi studimet shkencore të gjuhëtarëve të huaj, që theksuan origjinën ilire dhe pellazge të gjuhës shqipe. Dua të sjell vetëm një fakt të dhënë nga studiuesi francez Eduard Shnaider në fund të shk.19.  Duke  studiuar  fjalët një-rrokëshe të shqipes, që dëshmojnë lashtësinë e një gjuhe, e që ruhen edhe sot, në fondin e saj bazë leksikor (785 të tilla, ndërkohë që në gjuhët e tjera europiane gjënden jo më tepër se katër-pesë rrënje, në greqishte 9 rrënje,  e në latinisht vetëm një) pohon se “i vetmi popull që mund të mburet se trashëgon vetitë, zakonet, traditat, tiparet dhe gjuhën e Pellazgëve, është populli shqiptar” (f.11 E.S.)

Duhej, gjithashtu të kishte dijeni edhe për studimet e bashkë-kombësve të tij si : Dhimitër Kamarda,  i cili në librin e tij « Një esse e gramatikës krahasuese rreth gjuhës shqipe” (1864) vërtetoi se gjuha e popullit shqiptar ishte ndër më të vjetrat e të gjithë popujve të Europës “ (f37 E.J.) Në mohimin e origjinës pellazge, të gjuhës dhe shqiptarëve, bashkoheshin edhe historianët Stefanaq Pollo dhe A.Puto të cilët « në Historinë e Shqipërisë,  janë shprehur se :”Nuk ekzistojnë elemente identifikimi të pellazgëve me shqiptarët” (f11 A.K.) A janë këto pohime si rrjedhojë e studimeve të tyre shkencore, apo të qëndrimeve të diktuara nga politika? Për këtë do të flasim më vonë.

Në « debatin shkencor » të flet-rrufeve Pr. E.Cabei shkon edhe më tej : « Në lidhje me autoktoninë, do të shtojmë ndërkaq edhe këtë që, gjuhësinë e intereson më fort puna e autoktonisë së popullit shqiptar, sesa ajo e autoktonisë së Ilirëve. »  (B. A.) Por, a nuk janë shqiptarët bijtë e Ilirëve ? Duke i ndarë prej tyre, ku do t’ua gjejë autoktoninë, albanologjia zyrtare?  Me qënëse origjina dhe autoktonia pellazgo-ilire e shqiptarëve nuk është objekt i shkrimit, nuk po zgjatem në këtë pikë.

Po ku “fshihet” gjuha e ilirëve?

Ajo gjëndet kudo në Europë, Afrikën Veriore, Azinë e Vogël dhe të Largët, ku ka shkelur këmba e popullit të parë europian: Pellazgëve.

“Në Shqipëri ka dokumente epigrafike të shumta, nga ato më të lashtat pellazgjike, deri ato të periudhës ilire dhe të kohëve më të vonëshme…Por nuk shpjegohet se përse duke patur në dispozicion një pasuri aq të madhe dokumentash epigrafike brënda kufijve të Shqipërisë, ai (Mahir Domi) nuk i është vënë edhe studimeve të tyre. (f48 N.V.)  Një “biblioteke” e pasur për albanologjinë janë edhe shkrimet e fiseve etruske (Itali, etruskët gjithashtu janë fise ilire) por edhe te fiseve te tjera pellazge në Portugali, Greqi, Kroaci,Serbi, Rumani,Turqi e në shumë vënde të tjera

Francezi Zacharia Mayani, në vitin 1970 botoi tre vëllime me këto dëshmi “Etruskët filluan të flasin”, “Etruskët Flasin” dhe “Fundi i misterit Etrusk”. Vërtet Etruskët  folën shqip, por a i dëgjuan albanologët tanë zyrtarë, zërin e tyre?

Folën shqip, jo vetëm gurët e Etruskëve të lashtë, të zbuluar prej arkeologëve. Emërtimet e disa maleve, lumenjve, fshatrave dhe qyteteve, gjireve, ishujve,deteve në vënde të ndryshme të Europës e më gjërë, gjithashtu flasin me gjuhën tonë. Edhe emrat e Perëndive të Olimpit ,që e gjithë Historiografia botërore zyrtare i ka pagëzuar me ujin e shënjtë “grek”, nuk kanë asnjë kuptim me greqishten, por shpjegohen vetëm nëpërmjet gjuhës së  Albanëve, prandaj edhe studiuesit e emërtuan si ”gjuhën e perëndive”. « Në se Pellazgët krijuan këtë fe dhe u dhanë emra perëndive, ashtu siç thonë shkrimtarët e vjetër, atëhere kam në dispozicionin tim një fjalor interesant pellazgjik » shkruan i enthuzjazmuar studiuesi arvanitas, Aristidh Kola (f.11A.K)

Do të ishte gabim, të mendohet se mangësia e formimit shumë-disiplinor i albanologëve zyrtarë shqiptar, është faktori kryesor i « ngrirjes» 237 vjeçare në studimet mbi origjinën dhe gjuhën e  shqiptarëve.

 

Që në krijimin e shtetit Shqipetar, mbas Luftës së Dytë Botërore, studiuesit u veshën me uniformën e ushtarit të Partisë.

Më kot priti Spiro Konda që kishte ardhur nga Italia në Konferencën e parë Albanologjike (Tiranë 1962) kur paraqiti tezën e tij mbi  paraardhësit e shqiptarëve (“Shqiptarët dhe problemi pellazgjik”), të zhvillohej një debat shkencor.

Sipas dëshmive të flet-rrufeve (1967-8),  drejtuesit e Albanologjisë (komisarët e Partisë), udhëzonin “që shkencat tona albanologjike duhet të bazohen mbi shkencën marksiste-leniniste”(E.Hoxha në mbledhjen e Byrosë Politike të K.Q. PPSH 3.11.1969) “që të shikojmë çdo gjë me syrin politik » për të shpëtuar nga « presioni i shkencës borgjeze ». Duhet « të shkarkohemi nga të huajt» në mënyrë që « ndjenja e inferioritetit të zhduket. Enver » (Fjalët e pjerta janë nga shënimet e Pr.E.Cabeit, nga mbledhjet me drejtuesit) (B.A.)

I vetmi studues që doli hapur në “debatet shkencore” të flet-rrufeve (1967),kundër këtyre udhëzimeve, qe gjuhëtari Selman Riza, i cili u shpreh se filozofia Marksiste nuk mund të zbatohej në gjuhësi. Për këtë problem të metodikës, Pr. Riza u akuzua për çfaqje të huaja e armiqësore dhe u surgjynos në Berat.

Si «  presione borgjeze » u cilësuan jo vetëm studimet e autorëve me kombësi të huaj, por edhe të atyre me gjak shqiptar, por që jetonin jashtë kufijve të 1913-ës. Veprat e tyre, që i çuan më tej, pohimet e albanologëve të shk 18 dhe 19, u shpallën si « herezi » dhe nuk u lejuan të botoheshin. Nuk u përfillën as studimet e arbëresheve te Italisë si : G. De Rada, Angelo Masci, Vincenzo Dorsa, Bernardo Bilota, Marchano etj. Studimet e tyre u përcaktuan si «Hipoteza romantike, pa baza shkencore, të frymëzuara nga motive politike » (Myzafer Korkuti, « Parailirët-ilirët-arbërit » Internet).

Katedrat gjuhësore  në Universitetet më të njohura si në Angli, Portugali, Sh B.A, Kinë, Kolumbi, Cekosllovaki, Spanjë, Itali, dhe Kosove etj. e pritën me një interesim shkencor studiuesen shqiptare Nermin Vlora Falaskin, që zbërtheu shumë shkrime të lashta me anën e gjuhës shqipe, por nuk u pranua në vëndin ku kjo gjuhë ishte e popullit dhe e shtetit, në Shqipëri.

Kështu edhe një studiues i shkollës vjeneze ,siç ishte Prof.Cabei, megjithëse pohon se  « Autoktonia e popullit shqiptar në viset e sotme, (eshte) vërtetuar me anë të vazhdimësisë (kontinuitetit) të emrave të vendeve në trajtën e tyre antike e në të sotmen » në të njejtën kohë nxjerr përfundimin se  : « shqipja është e vetmja që është në gjendje të spiegojë emrat e dy vargmaleve me rëndësi të Europës qendrore-lindore, Karpatet e Beskidet… Kjo për prehistorinë e popullit shqiptar do të thotë se pellgu i Karpatevet, në mos një djep relativ i të parëve të tij, ka qenë pakmos një stacion në shtektimin e tyre për në Europë jugore… Veçse koha e këtij shtektimi dhe e vendosjes së tyre në Gadishull nuk mund të caktohet më qartë as historikisht as me mjetet e arkeologjisë » (B.A.)Ky përfundim i Pr. E.Cabeit, u bë shkak që emri i tij është bërë nga më të preferuarit për pseudo-historianët sërb.

“Kërkimet, studimet … të organizuara në trojet shqiptare që nga Jovan Cvijiqi, Selishqevi, Atanasie Urosheviqi, Milica Gërkoviqi, Jovan Ristiqi etj., tubimet shkencore si “Iliri i Albanci”, “Serbia i albanci kraj XIX veka”, të organizuara nga Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Serbisë” – së fundmi edhe në simpoziumin shkencor - “Sllove­nsko porijekla stanovnishtvo u Albaniji”, mbajtur në Cetinë më 1990,  këmbengulet tek “ prejardhja jo ilire e shqiptarëve dhe jo autoktonia e tyre në trojet e sotme etnike dhe shtetërore” (Begzat Balliu, “Antroponimia identitare e Kosovës”).

 

 Sot, me gjithëse veshi « xhinset » perëndimore, Albanologjia zyrtare vazhdon « ngrirjen » 237 vjeçare, për origjinën e gjuhës sonë.

Pa e lodhur veten, për të na bindur me rrugë shkencore dhe pa pranuar të bejë asnjë debat, Albanologjia zyrtare mohon çdo studim, të kohëve të kaluara dhe të ditëve të sotme, për origjinen pellazgo-ilire (emertim qe nuk duhet ndarë) të gjuhës sonë, duke u fshehur prapa teksteve shkollore të historiografisë europiane, që heshtin për këtë fakt.

Ky solidaritet, tregon se problemi i origjinës së gjuhës sonë, nuk është thjesht i shkencës dhe politikës zyrtare shqiptare, por edhe i shkencës zyrtare dhe i interesave politike ndërkombëtare.  Kur flasim për origjinën dhe rolin tek gjuhët europiane dhe më gjerë, të gjuhës pellazgo-shqipe, rrjedhimisht vërtetojmë  origjinën, shtrirjen teritoriale dhe rolin e kombit shqiptar në Kontinentin Europian e më gjere, një e vërtetë historike që “fitimtaret” dhe “të ardhurit e vonuar” , luftuan ta varrosin. “Duke mos u drojtur nga një përgënjeshtrim prej historisë dhe duke qënë i sigurtë se nuk do të akuzohem se kam dëshirën për ta zmadhuar, meqë nga pikpamja e kombësisë i takoj të njëjtit popull, mund të them se populli shqiptar dikur ishte një popull i madh që banonte ne dy kontinente, të Azisë e të Europës, nga Triestja deri në Sivas...(f242 S.F.v2)

Problemi i origjinës, autoktonisë dhe meritave historike të një popullsie, ështe   shfrytëzuar historikisht për qëllime dominimi psikollogjik, ekonomik dhe politik.

Cështja e origjinës, autoktonise dhe ngjarjeve të lavdishme të të parëve, krijon ndjenjën e përkatësisë, të bashkimit dhe arësyen për të qënë krenar, ndjenja që të jepnin forcë në luftra, sa të drejta, aq edhe pushtuese. Ja përse kapitalizmi europian i shk 18 e më vonë, filluan garën për të zbuluar lashtësine dhe “të ndërtojnë gjuhët e popullit” të shteteve të tyre. Cdo shtet kërkonte “madhështinë” e origjinës dhe historisë së tij, për të ruajtur psikollogjikisht perandoritë koloniale dhe supremacinë në kontinentin europian. Të mos harojmë, se me këtë “madhështi” u ushqye politika më famëkeqe e njerëzimit: Racizmi, që zbatoi genocidin më të egër në Historinë njerëzore. Shëmbulli më i freskët është lufta në Kosovë, në emër të “djepit” të sërbëve , që synoi krahas zhdukjes së popullsisë shqiptare, zhdukjen edhe të çdo  dokumentacionit dhe të objekteve historike. Historiani Walter Barberis, thekson se këto veprime kryen nga shkaku se: “Një shoqëri pa rrënje të përbashkëta, popuj pa histori apo kujtime të familjes, kanë një sjellje të veçantë të diktuar nga një tendencë drejt individualizmit dhe intolerancës.” (f4 W.B.)

Kur flasim per “zbulimin e rrënjeve” për interesa politike në Europën e shk 18-19, nuk duhen ngatëruar këtu, folkloristët dhe gjuhëtarët e Rilindjes europiane, që hodhën bazat e Gjuhësisë krahasuese dhe historike dhe frymëzuan ndjenjën kombëtare. Interesat politike ndaj së kaluarës, janë çfaqur që në lashtësi.  “ Ramsesi i III-të ua  kaloi gjithë paraardhësve, duke përvetësuar monumentet e tyre: i grreu gjithë emrat e tyre dhe gdhëndi emrin e vet në vënd të tyre” (f18 F.N.)

Shumë histori të popujve dhe origjina e vërtetë e figurave te lashta u “varosën”, për të rishkruar histori të plotësuara me ngjarje, dhe me emëra të deformuar apo të rinj, të heronjve të kohës (“Etruskishte-Toskerishte” Niko Stillo).

“Legjendat dhe mitet historike greke janë të mbushura me këto lloj treguesish të rremë” (f42 A.Mati) .  Zhdukja e arritjeve të  brezave të mëparshëm, për të ligjëruar ata që erdhën më vonë, vijoi gjatë të gjithë historisë njerëzore. “Në se do të lexonim Platonin, do të mësonim se ata (priftërinjtë ortodoks) gjatë të gjithë kohës përkthenin veprat pellazge në gjuhën artificiale dhe zhduknin origjinalet. Në këtë mënyrë mbas shumë shekujsh arritën të krijojnë kulturën që nuk ishte aspak e tyre, por ajo e pellazgëve hyjnorë”(Ali Eltari « Republika » 7.01.2010)

Sidomos gjatë mesjetës, u shkatruan arkivat unike të objekteve fetare. “Ekzistonin dokumente të çmuara në manastirin e Shën Naumit … Murgu Serafim, autor i këtij vandalizmi, i thoshte më 1856 peshkopit Popov…Patriarku më ka urdhëruar tre herë rradhazi… Nëse në këtë kohë nuk janë djegur të gjitha arkivat, ti do të zëvëndësohesh, dhe atë që nuk do ta bësh ti, do ta bëjnë të tjerët. Vetëm atëhere arrita në përfundimin që të bëja një pirg me to, para manastirit dhe tu vija flakën. Por sa keq më vinte ! » (f334 Zh.F.)

Por edhe Albanologjia zyrtare shqiptare, nuk mbeti prapa në këtë punë :”Po të krahasojmë dy botimet e Iliadës, të 1965 dhe të 1979, do të dallojmë  se (në vargun 328 – 332)…është zëvëndësuar emërtimi i fisit të akejve me emërtimin e fisit të danajve, kur dihet se akejtë  vinin nga ishujt e Egjeut dhe danajt nga veriu kontinental.” (Genc Hoti, albanovaonline.com). Për “madhështinë” e kujt u bë kjo padrejtësi Homerit?

Megjithëse në rrethet shkencore, njihet ky barbarizëm mbi dokumentet e lashta, si dhe pasojat shkatëruese nga ngjarjet historike, albanologët tanë zyrtarë, ngulmojnë se : “Për të përcaktuar origjinën dhe lashtësinë e gjuhës, kriteri i vetëm është dokumenti i shkruar !”. Përfundimisht, në tekstet shkollore (si shqiptare dhe të huaja) gjuha “mëmë” e europianëve të sotëm  si dhe prejardhja e gjuhës shqipe mbeten “pa përgjigjje”.    

Tekstet tona mësimore luftojnë të na bindin, se sa shumë ka marrë gjuha jonë nga grekët, dhe latinët në lashtësi, dhe nga sllavët e ardhur veçse në shk VI – X të erës sonë.  Studimet shkencore gjuhësore tregojnë se greqishtja është një gjuhë më e vonë, sikurse  edhe sanskritishtja, latinishtja apo gjuhët ballkanike sllave, të cilat kanë marrë  (dhe jo dhënë, siç vlerësohet në tekstet mësimore)  nga fondi gjuhësor i pellazgo-shqipes.  “Ndikimin e shqipes në gjuhën sërbo-kroate, e vënë në dukje pa kursim linguistët sërbokroatë, se ajo është një gjë që nuk mbulohet (Dr Ivan Popoviç-Historia e gjuhës sërbe)” (f110 V.S.)

Huazimet nga gjuhët e tjera, të pellazgo-shqipes, kanë qënë të kufizuara, për faktin se fiset pellazge ishin në një nivel më të lartë zhvillimi shoqëror, kulturor dhe gjuhësor. „Ilirija fillonte nga Danubi dhe shtrihej deri në Azinë e Vogël, por pjesa më e zhvilluar e saj ishte Ilirija e jugut, që mund të themi se përfshinte trojet nga Kosova deri në Camëri“ (f.272N.V.F) Me qënëse helenët në kohën e dyndjes së tyre në Europë ndodheshin në gjëndjen e barbarisë, pranuan besimin e pellazgëve dhe muarën shumë gjëra nga gjuha e këtyre. („Duke provuar të vërtetën“ 1878, gazeta “Terxhuman-i Shark nr.86 S.F.v1.)

 Studiuesi S.Kulishiç në vitin 1954  pohon se: “Sllavët ishin nevojtar për të gjitha: sepatën, drapërin, thikën, briskun, grepat e peshkimit, gjëlpërën për të arnuar, rrjetat, ngojcat e kuajve,zilet e këmborëve të bagëtive të cilat s’kanë ndryshuar që nga koha e bronxit deri më sot, dhe i kemi ashtu siç na i dhanë ilirët”” (f.125 V.S.)

As“Iliada”(Zëmrimi i Akilit), dhe as emrat e heronjve të saj, nuk mund të kuptohen nëpërmjet gjuhës greke. Filozofi dhe gjuhetari Sami Frasheri më 1886, vëren se “Po t’i lexohet grekut vetëm një gjysëm-varg i Homerit, që është shkruar para tetë shekujsh, ai ose do te mohoj se Homeri ka qënë grek, ose do të refuzojë se vetë është grek (f.71 S.Fr.)

Të kapur me fanatizëm pas një metode të vjetëruar, në studimin e origjinës së gjuhës dhe të popullit shqiptar, gjuhësisa zyrtare në vënd të fakteve shkencore, bën vlerësime “objektive” antikombëtare. Studiuesja e gjuhës dhe komunikimit në Universitetin e Illinoisit U-C  USA, Eda Derhemi shkruan se: “Si shumë të tjerë nëpër Ballkan, kemi bindjen qesharake dhe provinciale (që buron pikërisht nga të jetuarit nën trysni të vazhdueshme fanatizmi) se, po qe se ne nuk kemi gjuhën më të vjetër, rrënjët më të lashta, e nuk i kemi të gjithë heronjtë e gadishullit me gjak krejt a pjesshëm prej tonit, atëherë s’kemi pse jetojmë më: s’na ngelet “nder”, as vlerë, as vend në këtë planet.” ( "Medalja e lashtesise”, Forumi “Zeri yt” Media Sociale Shqiptare 3.03.2011)

Në rast se edhe figurat më të shquara të gjuhësisë europiane të shk.19 dhe 20, që pohuan lashtësinë e gjuhës pellazgo- shqipe dhe ndikimin e saj mbi gjuhët e tjera, jane“qesharakë” dhe “provincialë”, atëhere edhe ne shqiptarët, e meritojmë këtë “medalje”.

                   C’farë të rejash, kanë sjellë studimet mbi origjinën e gjuhës shqipe?

« Studiues dhe institucione shkencore të huaja që u angazhuan me shqipen, konkluduan se vetëm nëpërmjet shqipes së sotme mund të arrihet tek trungu Indo-Europian i 225 gjuhëve dhe dialekteve që fliten sot në hapsirën Euro-Aziatike (f9 S.Tepelena « Iliriana » Athinë,2005)  (Duhet të kemi parasysh se gjuhën pellazgo-shqipe e flisnin shumë fise pellazge. Shqiptarët i përkasin degës thrako-ilire dhe sot janë të vetmit, që e flasin këtë gjuhë).

Studiuesi Eduad Shnaidër në veprën e tij “Pellazgët dhe pasardhësit e tyre” tregon se si lindi gjuha e kombit tonë, në kohën kur njeriu filloi të shkëputej nga bota shtazore:  “sa për gjuhën që ato popullsi primitive flisnin, ne e kemi shpjeguar se ajo është akoma gjallë. Ajo është ruajtur pothuaj e paprekur në malet e vëndit të Shqiptarëve, me atë thjeshtësi fillestare, harmoninë e saj imituese, kuptimin sillabik të plotë të saj, si dhe lakonizmin, të tillë siç e kishte krijuar njeriu i parë nga admirimi i natyrës” (f44  E.S.)

E verteta shkencore, dëshmon se Arbërit-Shqiptarë, si  një popull autokton,  ka të drejtën e ligjshme të krenohet, si pasardhës i drejtpërdrejt i njeriut të parë europian, Pellazgëve hyjnorë, dhe jemi populli i vetëm, që flasim gjuhën e trashëguar prej tyre. Gjuha dhe Kombi, kanë qënë përherë për Arbërit jo vetëm burim krenarije, por edhe një DETYRIM  për t’u përcjell brez pas brezi (dhe jo racizëm apo “nacionalizëm shqiptaro-madh”, ndaj popujve të tjerë, siç përflitet) dhe vazhdimisht është derdhur gjak për mbrojtjen e tyre.  

Në shk 21,  për Kombin Shqiptar është i papranueshëm inkuizicioni 237 vjeçar ndaj origjinës dhe rolit të gjuhës shqipe.  Përse duhet te flijohet një e vërtetë historike, vetëm e vetëm se cënohen pretendimet pa baza shkencore, të disa shteteve të tjera ? Emri i Pr. E.Cabeit do të mbetet gjithëmonë i nderuar për  kontributin e tij të madh në gjuhësinë shqiptare, por nuk mund të “lidhemi me zinxhir” mbas atyre tezave të tij, që faktet shkencore i kanë hedhur poshtë. Rruga e “dogmatizmit mesjetar” , rrefuzimi i  debatit,  pengon zhvillimin e shkencës albanologjike.  Cdo brez i shqiptarëve, ka të drejtë (jo me tetë rrjeshta) por me një pasqyrim të plotë: TË MËSOJË ORIGJINËN DHE ROLIN  HISTORIK TË  GJUHËS QË FLET !

Gjuha pellazgo-shqipe, është Muzeu i vetëm dhe më i lashti në historinë europiane, që padrejtësisht nuk emërtohet si pasuri e kulturës botërore dhe nuk gëzon përkujdesin e UNESCO-s, për fajin tonë në rradhë të parë, dhe  të historiografisë zyrtare ndërkombëtare që kërkon flijimit të saj, për interesa politike.

 

Fatbardha Demi

   

F.N.- Fan Noli “Portrete dhe Skica” Shtepia botuese enciklopedike, Tirane 1995

B.A. – Ben Andoni “Si mbrohej Cabei” Revista MAPO (internet)

Xh.K. – Xhuzepe Katapano “Thoti fliste shqip” Botimet Enciklopedike,Tirane 2007

E.J. - Edwin Jacques « Shqiptarët » Fondacioni Abraham Linkoln1995

R.J. - Romilly Jenkins “Bizanti dhe bizantizmi”

N.V.F.- Nermin Vlora Falaski ““Pellazget-Ilirët-Etruskët-Shqiptaret” Prishtinë 2002

N.V.- Nermin Vlora Falaski “Prona Gjuhesore dhe Gjenetike” 1997

S.F.-    Sami Frasheri  Tirane,1989

S.Fr- Sami Frasheri “Gjuha” Logos  Shkup,2002

V.S.- Veis Seiko « Mbi elementet e perbashketa ne epiken shqiptaro-arbereshe dhe serbokroate » v.2002

A.K.- Aristidh Kola “Gjuha e Perendive” Plejad 2003

A.Mati- Arif Mati “Mikenet = Pellazget” Plejad  2008

A.M.- Arif Mati “Shqiperia, Odisea e pabesueshme e nje populli parahelen” Plejad 2007

E.S – Eduard Shnaider “Pellazgët dhe pasardhësit e tyre” 2009

Zh.F. - Zhan Klod Feveiral “Historia e Shqiperise”2004

 

Begzad Baliu: GJENDJA E STUDIMEVE ALBANOLOGJIKE DHE PERSPEKTIVA E TYRE

Begzad Baliu

 

                         GJENDJA E STUDIMEVE ALBANOLOGJIKE DHE PERSPEKTIVA E TYRE

 

1. Çështje të historisë së kërkimit

Një shekull më parë, saktësisht në vitin 1897, Faik Konica tër­hiqte vërejtjen për varfërinë letrare të letrave shqipe, duke shtuar se ajo nuk kishte më shumë se pesë a gjashtë libra cilësor[1].

Ky konstatim për letërsinë shqipe nuk do të dukej shumë i rën­dësishëm për kohën tonë, sikur të mos ishte përpjekja e parë për të sjellë sintezën e plotë të pasurisë histori­ko-letrare në letrat shqipe dhe sikur ky vlerësim të mos na bëhej sino­nim i mendimit tonë kritik për gjendjen shkencore të studimeve alba­nologjike, sot, një shekull më vonë.

Pas këtij konstatimi të Faik Konicës, përpjekjet për të vlerësuar shkencën dhe kulturën shqiptare nuk kanë munguar, por ka munguar për­pjekja për të organizuar atë në nivel të institucioneve shkencore kombëtare dhe të instituionalizuara. Në vitin 1940, bëhet përpjekja e parë për të themeluar një institucion shkencore, i cili do të merrte për­sipër jo edukimin arsimor, misionin e të cilës e kryente Normalja e Elbasanit, po kërkimin shkencor, përkatësisht institucionalizimin e tij në shkallë kombëtare. Po në këtë vit organizohet ne Tirane një Kon­gres i Studimeve Shqiptare, në të cilin merrnin pjesë, përveç shqip­tarëve, edhe albanologë të shquar, sado për fat të keq, vetëm të pro­veniencës italiane. Nga ky kongres lindi Instituti i Studimeve Shqip­tare me qendër në Tiranë[2].

Pas Luftës së Dytë Botërore, janë bërë përpjekje sistematike për formimin e institucioneve arsimore dhe shkencore në fushë të alba­nologjisë. Në të njëjtën kohë janë organizuar takime shkencore për të caktuar orientimet teorike, metodologjike dhe madje ideologjike të së ardhmes së shkencës shqiptare.

Në vitet 1948–1952, në Tiranë dhe në Prishtinë, janë bërë për­pjekje për të parë gjendjen e studimeve (më shumë ideore) brenda in­stitucioneve shkencore në Tiranë dhe në Prishtinë, me theks të ve­çantë të ardhmen e shqipes standarde.

Në vitin 1962 organizohet Konferenca e Parë e Studimeve Al­banologjike, në të cilën bardi shkencor dhe ideologjik i kryeprojekteve albanologjike kombëtare Androkli Kostallari përvijonte në krye­referatin e tij sintezën e madhe, drejtimet, fushat dhe kufijtë e stu­dimeve alba­nologjike, ndërsa veç tjerash premtonte se do të bëheshin objekt studimi edhe vepra e “atyre shkrimtarëve të njohur të së kaluarës, si Gjergj Fishta, Faik Konica, Zef Skiroi etj.”[3] Pavarësisht nga ky prem­tim, sikur dihet, veprat e disa krijuesve dhe rezultatet e disa pro­jekteve jo vetëm nuk do të studiohen, por do të bëhen objekt harrese dhe sulmi. Institucionet shkencore në Tiranë do të bëhen strumbullar i disa prej projekteve të mëdha shkencore, si: Kongresi i Drejtshkrimit, Konferencat e studimeve ilire etj., por nuk do të arrijnë të dalin nga gëzhoja ideologjike e sistemit, dhe më shumë se reflek­tuese ato u bënë refuzuese të arritjeve të reja.

Në këtë rrjedhë, në Tiranë institucionet shkencore, arsimore dhe kulturore shënojnë një mbyllje të jashtëzakonshme brenda kufijve po­litik dhe ideologjik, duke përjashtuar madje edhe letërsinë e shkruar në Kosovë nga Historia e letërsisë shqipe e gjysmës së dytë të sheku­llit XX[4], ndërsa të njëjtin mision kryejnë edhe studiuesit shqiptarë në Europë dhe Amerikë. Ndonëse vërehen hapa të rëndësishëm bashkë­punimi dhe komunikimi, sidomos në përpjekjen e përbashkët për shqipen standarde, pikërisht në këtë dekadë vërehen hapa tepër të veçantë për projektimin separatist të kulturës shqiptare. Mirëpo, rea­gimet edhe kësaj here nuk kanë munguar. Në fushë të gjuhës shquhet insistimi i Profesor Idriz Ajetit që në Seminaret e albanologjisë të projektojë kontekstin ballkanik[5] dhe ai i Profesor Rexhep Qosjes për projektimin evropian të gjuhës, letërsisë dhe përgjithësisht kulturës shqiptare. Profesor Rexhep Qosja, që në vitin 1969, veç tjerash kishte shkruar traktatet për studimet albanologjike, in­stitucionet dhe perspektivën evropiane të tyre[6], që mund të quhen edhe përgjigje koncepteve të Androkli Kostallarit të paraqitura në Kon­ferencën e parë të studimeve albanologjike (1962).

Po në këtë periudhë, në Kosovë bëhen përpjekje individuale dhe kolektive për të dalë nga rrethimi. Në vitin 1968 rihapet Instituti Alba­nologjik dhe po këtë vit organizohet Konsulta Gjuhësore e Prishtinës. Në vitet ’70 themelohet edhe Universiteti i Prishtinës, ndërsa në vitin 1974 fillon punën Seminari Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare. Në fushë të ndërkombëtarizimit të albanologjisë Seminari paraqet institucionin më të rëndësishëm nacional, përmes të cilit bëhet i mundur popullarizimi i albanologjisë si shkencë dhe histo­risë e kulturës shqiptare si pjesë e kulturës universale. Po në këtë kohë hapet edhe Akademia e Shkencave në Prishtinë dhe në Tiranë.

Përpjekjet për të vlerësuar e rivlerësuar studimet albanologjike dy dekadat e fundit janë bërë kryesisht në fushë të historisë dhe të letërsisë, me qëllim të çlirimit të saj nga konceptet ideologjike[7].

2. Vendet dhe institucione:

Duke iu kthyer edhe njëherë identifikimit të hapësirës ku janë krijuar institucionet shkencore dhe arsimore në fushë të albanologjisë, duam që njëkohësisht të bëjmë edhe një sistemim të tyre historik dhe kronologjik. Sikur është konstatuar shumë herë deri më tash, nga gjysma e dytë e shekullit XX, institucionet e kërkimeve albanologjike nga hapësira e kolonisë se arbëreshëve të Italisë dhe nga hapësira gjermanofone e Austrisë dhe e Gjermanisë kaluan në hapësirën shqiptare: Tiranë, Prishtinë, Shkodër, Shkup e kështu me radhë.

Në Tiranë, tashmë një gjysmë shekulli, ku më parë e ku më vonë, janë themeluar:  Universiteti i Tiranës, Akademia e Shkencave e Shqi­përisë, Qendra Enciklopedike, Instituti i Gjuhësisё dhe i Letërsisë, Fa­kulteti i Gjuhëve të Huaja, Instituti i Folklorit, Instituti i Historisë, In­stituti i Arkeologjisë dhe revistat shkencore: Buletini i Universitetit të Tiranës, Studime historike, Studime filologjike, Iliria, Kërkime folklorike etj. Një qendër po kaq e organizuar në fushë të albanologjisë, madje me një traditë të fortë gati njëshekullore në fushë të filologjisë, po në të njëjtën kohë u bë Shkodra. Në këtë qytet të Veriut të Shqipërisë me kohë u themeluan Universiteti “Luigj Gurakuqi”, Biblioteka “Marin Barleti” dhe më vonë Seminari i Albanologjisë, Muzeu i Shkodrës, Seminari ndërkom­bëtar “Shkodra në Shekuj”. Brenda tyre u botuan disa revista dhe kolana shkencore: Kolana e botimeve të trashëgimisë, kryesisht e botimeve para Luftës së Dytë Botërore e Kishës Katolike, Buletin shkencor, Pheonix, Hylli i Dritës, Kolana e seminarit “Shkodra në shekuj” etj. Pas rënies së komunizmit shkollat e larta pedagogjike u kthyen në universitete. Në Elbasan u themelua Universiteti “Aleksandër Xhuvani”, dhe filloi botimi i Buletinit të Univer­sitetit; në Korçë u themelua Universiteti “Fan Noli” dhe filloi botimi i Buletinit të Universitetit, ndërsa tash së fundi po punohet për themelimin e një qendre të studimeve ballkanike; në Gjirokastër u themelua Universiteti “Eqrem Çabej” dhe filloi botimi i Buletinit të Uni­versitetit, ndërsa në Vlorë u themelua Universiteti “Ismail Qemali” dhe filloi botimi i Buletinit të Universitetit.

Të një moshe me disa nga institucionet e larta arsimore dhe shkencore me të Tiranës janë edhe disa nga institucionet arsimore dhe shkencore të  Prishtinës. Nga fillimi i viteve ’50 në Prishtinë kanë filluar të themelohen disa nga institucionet më të rëndësishme shkencore: Universiteti i Prishtinës, Akademia e Shkencave dhe Arteve e Kosovës, Instituti Albanologjik i Prishtinës, Instituti i Histo­risë së Kosovës, Arkivi i Kosovës, Seminari Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare. Brenda tyre janë botuar dhe kanë fituar moshën e pjekurisë edhe disa nga revistat më të mira shkencore në fushë të albanologjisë: Studime, Vjetari, Filologjia, Kosova, si dhe seria e revistave Gjurmime albanologjike dhe Gjuha shqipe.

Ndonëse të përshkuara nga një trysni e skajshme politike, në Shkup, e më pas edhe në Tetovë, janë bërë përpjekje për të organizuar institucionet shkencore dhe arsimore. Brenda Universitetit të Shkupit që nga vitet ’50 funksionon  Katedra për Gjuhën dhe Letërsinë Shqipe, ndërsa brenda saj janë të organizuara drejtimet studimore për  pedagogji dhe për përkthyes e inter­pretues në gjuhën shqipe dhe maqedonase. Në gjuhën shqipe dhe në gjuhën maqedonase studiohet dy dekadat e fundit edhe në Universitetin e Tetovës dhe në atë të Europës Juglindore në Tetovë e tash së voni edhe në Shkup. Në të tri qendrat nuk ka ndonjë aktivitet të dendur shkencor në fushë të albanologjisë edhe pse në Universitetin e Europës Juglindore funksionon një Qendër e Kërkimeve Shkencore, ndërsa kohëve të fundit ka zënë të organizohet Seminari i Gjuhës Shqipe edhe nga Universiteti i Tetovës. Në këtë rrjedhë duam të theksojmë se brenda hapësirës ish-jugosllave albanologjia studiohet edhe ka një traditë të mirë sidomos në Seminarin e Albanologjisë në Beograd, themeluar nga linguisti i njohur i përmasave ballkanike Henrik Bariq, pastaj në Podgoricë sapo është themeluar Fakulteti i Mësuesisë, e në Ulqin ka një revistë (Lemba) themeluar më shumë se sa një dekadë më parë, e cila albanologjinë e ka bërë mision dhe vizion në këtë hapësirë. 

Studimet albanologjike sot, as nga aspekti historik as nga aspekti i arritjeve shkencore nuk mund të merren me mend pa njohjen e kërkimeve shkencore në hapësirën italiane dhe gjermane.

Në Romë që nga mesi i shekullit XX funksionin Katedra e Gjuhës dhe e Letërsisë Shqipe e Universitetit tё Romёs (1957) dhe pranë saj Instituti i Studimeve Shqiptare, ndërsa rol të rëndësishëm zë njëra prej revistave shkencore dhe kulturore e mjeshtrit të madh të letrave shqipe Ernest Koliqit, Shejzat (La Pleidai). Në Palermo vepron Katedra e Gjuhës dhe e Letërsisë Shqipe, themeluar në vitet 1930–1931, nga historiani i letërsisë Gaetano Petrotta. Brenda saj ndërkaq dalin tri kolana botimesh: Albanica me 27 vëllime; kolana Studi i testi albanesi me katër vëllime; kolana e sapohapur Balcanistica me dy vëllime të botuara. Brenda këtij institucioni rëndësi të posaçme ka projekti BESA për mbledhjen dhe digjitalizimin e leksikut të veprave të autorëve arbëreshë; si dhe të projekteve të hartuara në kuadër të ligjit të miratuar në vitin 1999 mbi “Mbrojtjen e të drejtave te pakicave gjuhësore në Itali.” Në Napoli kemi Universitetin e Napolit “L’Orientale”. Brenda tij kemi katedrën e gjuhës shqipe në të cilën ligjërohet lënda e gjuhës dhe e letërsisë shqipe dhe filologjia shqipe. Titullari i lëndëve Profesor Italo Costante Fortino është edhe drejtor i Departamentit të Evropës Lindore, ku bëjnë pjesë të gjitha gjuhët e lindjes: shqipja, hungarishtja, rumanishtja, serbishtja, maqedonishtja, greqishtja, rusishtja, bullgarishtja, çekishtja etj. Puni­met shkencore botohen në kuadrin e departamentit. Posa­çërisht për shqipen del revista voluminoze Albanistica. Një lektorat i gjuhës shqipe gjendet edhe në Kozencë, ndërsa në Universitetin e Leçes albanologjia është organizuar në shkallë të Katedrës.

Studimet albanologjike janë formuar, janë organizuar, janë bërë shkencë më vete dhe kanë arritur përmasat e studimeve europiane, që nga mesi i dytë i shekullit XIX me shkollën austro – gjermane. Sot ajo studiohet në Munih (Munich) pranë Institut für Vergleichende und Indogermanische, Sprachwissenschaft sowie Albanologie, Departement II für Sprache und Kom­munikation, Fakultüt für Sprach- und Literaturwissen­schaften. Ludwig – Maximilians - Universität München. Në Munih botohet edhe vjetari shumë i pasur me studime albanologjike: Indogermanische Forschungen, një nga kolonat më të rëndësishme të historisë së albanologjisë të shekullit XX. Edhe në Leipzig (Lajpcig) gjuha shqipe mësohet në kuadër të Katedrës së Ball­kanistikës, ndërsa në Vjenë (Wien), albanologjia është mësuar e vazhdon të mësohet në Institutin e Indoeuropeistikës të Universitetit të Vjenës. Në Vjenë botohet në gjuhën gjermane revista për histori, kulturë, letërsi e politikë Dardania, të cilën e drej­ton ish-lektori i gjuhës shqipe në këtë qendër Skënder Gashi.

Ndryshe nga shumë qendra ku shqipja mësohej dhe studiohej në përmasa të studimeve ballkanike dhe europiane, por se sot aktivitetet rreth saj janë zbehur, në qendrat universitare dhe shkencore në  Poloni, ky interesim shkon duke u zgjeruar. Në këtë vend shqipja ekziston si lektorat sot në tre institucione edu­kuese në Poloni: në Universitetin e Torunjit “Mikollaj Kopernik”, në Universitetin e Varshavës, pranë Shkollës së Gjuhëve Lindore është mësuar për dy vjet në filialin e Universitetit “Adam Mickievic” tё Poznanjit, i cili quhet Collegium Europaeum Gnesnense, dmth. Kole­gji Europian në Gniezno. Në këtë shtet, vendin e mëparshëm të bardëve të albanologjisë: Cimohovskit, Profesoreshës Savicka etj., po e zë një brez i ri, në mesin e të cilëve edhe një shqiptar, Rigels Halili. Po kështu mund të thuhet edhe për qendrën e studimeve albanologjike në Universitetin e Sofjes. Në këtë institucion të lartë universitar ekziston Dega e Ballkanologjisë, e krijuar në vitin 1994 në Fa­kultetin e Sllavistikës së Universitetit të Sofjes “Shën Klementi i Ohrit” pranë Katedrës së Gjuhësisë së Përgjithshme nën udhëheqjen e Profesoreshës Petja Asenova. Albanologët e kësaj qendreje, drejtuar nga Profesoresha Rusana Bejleri, kanë krijuar edhe web-faqen elektronike, ku botohen studime, recensione dhe tekste letrare, në gjuhën shqipe dhe në gjuhën bullgare. Në këtë krah të studimeve albanologjike bie edhe njëra nga qendrat më të fuqishme të studimeve albanologjike dhe ballkanologjike në Shën Petërsburg (Sankt-Peterburg), ku shqipja është organizuar në nivel të Katedrës së Gjuhës dhe të Letërsisë Shqipe dhe ku vendin e bardëve të studimeve albanologjike, si Agnia Desnickaja e brezi i studiuesve të saj, po e zë një brez i ri në krye me studiuesin e përmasave ballkanike Profesorin Rusakov.

Ndonëse në përmasa më të vogla dhe madje kryesisht në nivel lektoratesh të mësimit të shqipes standarde, albanologjia studiohet edhe në disa qendra të Europës qendrore, perëndimore dhe në Amerikë. Gjuha shqipe mësohet në Londër, pranë Degës së Studimeve Sllave dhe të Europës Lindore, ndërsa po në këtë qytet punë të mirë në  hulumtimin, studimin dhe botimin e veprave në fushë të albanologjisë bën Instituti i Studime­ve Shqiptare, drejtuar nga studiuesi dhe editori Destan Bejtullahu. Gjithashtu, lektorati i gjuhës shqipe funksionon edhe në Universitetin e Arizonës, ndërsa Katedra e Gjuhës Shqipe edhe në Paris. Deri më tash, në Budapest për më se një gjysmë shekulli kurset e shqipes i ka organizuar filologu i përmasave ballkanike Ishtvan Shvits (István Schütz).

Një shtrirje më vete ka marrë mësimi dhe studimi i gjuhës shqipe edhe në institucionet arsimore e shkencore të Greqisë. Në Selanik, pranë Institutit të Gjuhëve Ballkanike, krahas gjuhës serbe, bullgare, ruse dhe rumune, mësohet edhe shqipja. Në Janinë dhe në Follorinë kemi lektoratet e shqipes, ndërsa në Athinë ka zënë rrënjë të mira Shoqata shkencore “Lidhja Filologjike Shqiptaro-Greke”, brenda së cilës del edhe revista shkencore Albanogrekica.

3. Orientimet

Shkenca e albanologjisë i ka tejkaluar tashmë disa çështje, që vetëm disa dekada më parë i konsideronte themelore në projektet na­cionale të saj.

3.1. Në fushë të historisë:

albanologjia problemin e dikurshëm të gjenezës së popullit shqiptar e konsideron të mbyllur dhe të pranuar në institucionet ndër­kombëtare pa domosdoshmërinë e mitizimit të saj; çështjen e formimit të kombit shqiptar tashmë e diskuton në kontekst të identitetit të saj evropian; projektimin e historisë së popullit shqiptar e konsideron jo si një histori të Shqipërisë, që në të vërtetë ishte histori e kufijve shtetë­ror e politik, po si një histori kombëtare e popullit shqiptar në kufijtë e saj etnografik. Brenda këtyre kritereve metodologjike pritet të rea­lizohet projekti i ri i historisë së popullit shqiptar, enciklopedisë së po­pullit shqiptar etj., ndonëse për shkaqe të caktuara në periudhën tran­zitore të kësaj kohe në Tiranë kanë përfunduar të ashtuquajturat pro­jekte kalimtare Historia e popullit shqiptar deri në vitin 1912 dhe Fjalori enciklopedik shqiptar.

3.1.1. Tema të reja:

rihapja e çështjes shqiptare; studimet për historinë dhe çështjen çame; rikthimi i epokës së Skënderbeut (në 600-vjetorin e lindjes); mbështetja në literaturën ballkanike (përkthimet); kërkimet e Robert Elsies në arkivat dhe bibliotekat e proveniencës Perëndimore, kërki­met e Musa Ahmetit në Arkivat e Vatikanit, kërkimet e Iliaz Rexhes në Arkivat e Turqise, kërkimet e Dhori Qiriazit në Arkivat e Greqisë, kërkimet e Oliver Shmitit në arkivat italiane dhe austriake, paraqesin kontribute të veçanta në kërkimet e kësaj fushe.

3.2. Në fushë të gjuhësisë:

albanologjia ka tejkaluar studimin me çdo kusht të problemeve gjuhësore me karakter historik dhe madje me metodologji historiciste, ndërsa gjithnjë e më shumë merret me çështje pragmatike të nevojave të saj: fjalorët elektronikë, fjalorët terminologjikë, diskutimin e stan­dardit gjuhësor në kontekst të rrethanave të reja, problemin e standar­dizimit të onomastikës etj. Qendrat e studimeve albanologjike në Pri­shtinë tashmë janë pjesë e projekteve mbarëkombëtare, sikur është Komisioni Ndërakademik për Gjuhën Shqipe, në të cilin tash sa kohë po diskutohen jashtë prirjeve ideologjike dhe dogmatike disa çështje të standardit të shqipes, ndërsa pas disa vitesh pune një komision eksper­tësh në shkallë Kosove i ka dhënë fund draftit të parë të standardizimit të emërvendeve të Kosovës.

3.2.1. Botimet:

botimi i Atlasit Dialektologjik; përfundimi i botimit të veprave të Çabejt në fushë të etimologjisë; seria e botimeve albanologjike në gjuhën shqipe dhe gjuhë të tjera (anglisht e gjermanisht) të cilat nën drejtimin e Profesor Rexhep Ismajlit po botohen në Akademinë e Shkencave dhe Arteve të Kosovës; seria e botimeve të trashëgimisë al­banologjike drejtuar nga studiuesja Ledi Shamku në Tiranë; fillimi i botimit të veprave të Jup Kastratit (Bibliografia albanistike I)[8]; veprat studimore në fushë të fonetikës së shqipes nga Profesor Kolec Topalli; studimet gjuhësore në fushë të shqipes nga Profesor David Luka; botimi i veprave të Kole Ashtës Leksiku historik i gjuhës shqipe, dhe sidomos botimi e ribotimi i shumë fjalorëve dygjuhësorë: anglisht-shqip, italisht-shqip, gjermanisht-shqip, greqisht-shqip e anasjelltas, paraqesin disa nga arritjet më të rëndësishme në fushë të gjuhësisë shqiptare etj. Një fjalor i madh hungarisht-shqip, i Profesor Ishtvan Shvic (Istvan Schvici), i cili pritej të botohej shpejt, tashmë edhe pas vdekjes së autorit ende gjendet në dorëshkrim. 3.3. Në fushë të letërsisë:

përveç kthimit të autorëve të ndaluar, në Tiranë është zgjeruar metoda shkencore e studimit, ndërsa në Prishtinë gjithnjë e më shumë, madje edhe nga brezi i ri i studiuesve, po provohet i ashtuquajturi “studim personal” i autorëve dhe veprave letrare. Studimet letrare në Tiranë shkojnë drejt ristrukturimit brenda teorive bashkëkohore të kërkimeve evropiane, ndërsa në Prishtinë drejt prirjes për të ndërtuar prirjet e studiuesve të veçantë, sado ato edhe më tej mbeten në nivel të përsiatjeve dhe sikur thuhet të “kërkimit të esencave”.

3.3.1. E veçantë:

studimet tekstologjike për letërsinë arbëreshe të Matteo Mandalasë dhe projekti BESA për mbledhjen dhe dixhitalizimin e veprave të autorëve arbëreshë, drejtuar nga Profesor Françesko Altimari; kërkimet e dr. Zymer Nezirit në Fondin e Eposit të Uni­versitetit të Harvardit, etj. Mbi tridhjetë vëllime me ligjërata e studime të Seminarit Ndërkombëtar për Gjuhën Letërsinë dhe Kulturën Shqip­tare paraqesin arritjet më të reja në fushë të studimit, konferencave dhe kërkimeve postkomuniste në fushë të albanologjisë.

4. Revistat

Kanë përfunduar “misionin” e tyre letrar: Jeta e re, Nëntori, Jehona, Fjala, Drita etj., dhe vendin e tyre kanë zënë: Përpjekja, Mehr Licht!, Poeteka, Sfidë, Ars, Fjalа, Aleph. Është rikthyer edhe Hylli i Dritës.

5. Perspektiva e kërkimeve albanologjike

Nëse perspektiva e studimeve albanologjike varet prej per­spektivës së kërkimeve shkencore në vende dhe arkiva shkencore, si dhe prej metodës së studimit të tyre, atëherë kërkimet albanologjike, përveç në hapësirën e njohur shtetërore dhe shkencore të Shqipërisë, Kosovës, Maqedonisë dhe Malit të Zi, duhet drejtuar edhe në hapë­sirën etnike, gjuhësore dhe etnografike të banuar nga shqiptarët në Greqi; në arkivat mesjetare dhe antike greke; në hapësirën etnografike dhe gjuhësore e shqiptarëve në Itali, si dhe në arkivat shtetërore, kishtare, shkencore dhe kulturore të tyre; në arkivat shtetërore dhe kishtare të zonës bregdetare të Kroacisë; në Arkivat Shtetërore Turke dhe në Arkivat e Vatikanit, ku po bën kërkime kryesisht studiuesi Mu­sa Ahmeti. Pranë Arkivave të Vatikanit dhe Arkivave të Turqisë është me shumë interes që të themelohen edhe Institutet shkencore na­cionale, të cilat do të merreshin vetëm me kërkimet e kësaj natyre.

Në gjuhën, letërsinë, folklorin, historinë dhe etnografinë shqip­tare ka shumë interes të bëhen kërkime në disa qendra shkencore të Evropës Qendrore: Vjenë, Grac, Mynhen dhe sidomos në fondin “Ga­ngala” të Kopenhagës. Biblioteka Mbretërore e kryeqytetit të Dani­markës (Kopenhagë), në të cilen gjendet edhe Koleksioni “Gangala” (sipas lektorit të shqipes Giuseppe Gangala, 1898–1978), mund të për­mbysë konceptin për themeluesit gjerman të albanologjisë shkencore. Arbëreshët mund të bëhen jo vetëm prijës të letërsisë së romantizmit dhe mbledhës të folklorit e përshkrues të etnografisë shqiptare, por edhe themelues të shkencës së albanologjisë në gjysmën e parë të shekullit XIX, brenda të cilës hynë edhe teoria e prejardhjes ilire të popullit shqiptarë e të gjuhës shqipe.

Në kërkime të dorëshkrimeve të panjohura deri më tash apo të identifikuara ndërmjetshëm, përveç veprave të shkruara para Buzukut, në historinë e re, gjetja e dorëshkrimit të Fjalorit etimologjik të Nor­bert Joklit, sigurisht paraqet interes të madh për albanologjinë.

6. Rikthimi te Faik Konica

Pas reagimit të lexuesve për konstatimin e tij se “letërsisë shqi­pe nuk kishte veç se pesë a gjashtë vëllime të holla”, Konica “për­mirësoi” mendimin e tij, duke u përgjigjur se kur kishte konstatuar një vëllim kaq të varfër të letrave shqipe nuk kishte menduar për per­sonalitetet, por për veprat. “Kultura kombëtare kishte shumë per­sonalitete të rëndësishme që nga ana kombëtare shqiptare janë me rëndësi, – “por ne, – shtonte Konica, – patëm për qëllim të theksojmë vetëm ato vepra që kanë vlerë me vete.”[9]

Kush do të kundërshtonte sot mendimin e Konicës një shekull më vonë, po të përpiqeshim të bënim një vlerësim të kontributeve tona shkencore të karakterit nacional. Nëse sot konstatojmë se kontributet shkencore nacionale nuk janë veç se një numër më i vogël vëllimesh, se ato që kishte theksuar Faik Konica një shekull më parë dhe se në mesin e atyre veprave të rëndësishme nuk janë as veprat themelore: Fjalori i madh i gjuhës shqipe, e të mos flasim për Fjalësin kombëtar të shqipes (ndërkohë që në kohën e Konicës shqipja kishte në dorë­shkrim Fjalorin e Kristoforidhit dhe madje Fjalorin etimologjik të Gustav Majerit); se në vend të Enciklopedisë nacionale kemi Fjalorin e vogël enciklopedik; se në vend të Historisë së popullit shqiptar kemi gjysmën e parë të saj; se në vend të Historisë së letërsisë shqipe kemi disa pjesë të saj; se ende nuk kemi një vepër akademike për letërsinë popullore, etnografinë, muzikologjinë, arkeologjinë, se edhe Gramati­kën e shqipes standarde nuk arritëm ta botojmë të plotë; se edhe ai nu­mër i vogël leksikonësh të botuar deri më tash janë rezultat i punës individuale të disa “iluministëve”, po jo edhe punës shkencor të insti­tucioneve shkencore, të cilat janë themeluar pikërisht për këto synime, si do të reagonin sot individët dhe institucionet shkencore.

Duke e ditur që më parë se edhe ndaj këtyre konstatimeve reagime do të ketë edhe një shekull pas reagimeve që iu bënë Faik Konicës, dëshiroj të përgjigjem që më parë: në kohën tonë, kemi jo vetëm individualitete të shquara shkencore, kulturore, filozofike, letrare etj., por kemi edhe institucione shkencore kombëtare: akade­mike, universitare, shkencore, institute të specializuara etj., të cilat, kudo me emrin e tyre i nderojnë popujt e qytetëruar të botës, por edhe këtu fjalën e kishim për ato vepra themelore, të cilat i mungojnë shkencës së albanologjisë, dmth. shkencës nacionale.

8. Në vend të përfundimit

Nëse rezultatet e reja të studimeve albanologjike varen prej perspektivës së kërkimeve shkencore në vende të ndryshme dhe arkiva shkencore, si dhe prej metodës së studimit të tyre, atëherë kërkimet albanologjike, përveç në hapësirën e njohur shtetërore dhe shkencore të Shqipërisë, Kosovës, Maqedonisë dhe Malit të Zi, duhet drejtuar edhe në hapësirën etnike, gjuhësore dhe etnografike të banuar nga shqiptarët në Greqi; në arkivat mesjetare dhe antike greke, në hapë­sirën etnografike dhe gjuhësore e shqiptarëve në Itali, si dhe në arkivat shtetërore, kishtare, shkencore dhe kulturore të tyre. Në arkivat shte­tërore dhe kishtare të zonës bregdetare të Kroacisë, në Arkivat Shtetë­rore Turke, në Arkivat e Vatikanit, të Rumanisë, të Bullgarisë, të Aus­trisë, të Rusisë dhe të Egjiptit, Greqisë. Pranë Arkivave të Vatikanit dhe të Turqisë është me shumë interes që të themelohen edhe Institutet shkencore nacionale, të cilat do të merreshin vetëm me kërkimet e kësaj natyre.

RESUMETHE STATUS OF ALBANOLOGY AND ITS PERSPECTIVE

If the new outputs of Albanology depend on scientific research in other countries and on their archives, as well as on methodology, then, besides Albania, Kosova, FYROM and Montenegro, the Alba­no­logy research must be extended also in the Albanian ethnic, linguis­tic and ethnographic area in Greece, in the medieval and ancient Greek archives, in the Albanian ethnographic and linguistic area in Italy, as well as in their state, church, scientific and cultural archives. It is indispensable that research must be carried out in the Croatian Riviera, in the Turkish, Rumanian, Bulgarian, Austrian, and Russian state archives, as well as in the Vatican archives.It is of much interest the establishment of national scientific institution in the Vatican and Turkish archives, that would deal exclusively with this kind of research.

 

 

[1] Faik Konica, Letërsia shqipe, “Albania”, Bruzelles, 1897, V. I. nr. 2.f.1.

[2] Më 8 prill 1940 Sekretari i Pcrgjithshëm i Kryesisë së Këshillit të Ministrave miratoi krijimin e fondacionit "Skanderbeg" si dhe statutin e Institutit të Studimeve Shqiptare. Sipas këtij statuti, Insituti i Studimeve Shqiptare kishte për qëllim t'i jepte hov e të bashkërendonte lëvizjen intelektuale shqiptare në fushën e shkencës, të letrave e arteve. Të përkujdesej për pasurimin e kulturës kombëtare, duke marrë si shëmbull kombet e përparuara të Europës, por duke ruajtur njëkohësisht dhe karakterin kombë'tar sipas mendësi ve dhe traditave më të mira kombëtare (AQSH, F. 200, V. 1940, D. 10., sipas Gentiana SINOJMERI, Arkivi Shqiptar, Viti 5, Nr. 1-2, 2004.

[3] Androkli Kostollari, Gjendja e Studimeve Albanologjike në Shqipëri, probleme dhe detyra të reja, Konferenca e Parë e Studimeve Albanologjike, Universiteti Shtetëror i Tiranës – Instituti i Historisë dhe Gjuhësisë, Tiranë 1965, f. 57; 1969:

[4] Shih, Grup autorësh, Historia e letërsisë shqiptare e realizmit socialist, ASH e RPS të Shqipërisë - IGJL, Tiranë, 1978.

[5] Shih, Fjala e përshëndetëse e prof. dr. Idriz Ajetit, drejtor i Seminarit të

Kulturës Shqiptare për të Huaj, SKSHH 1, Universiteti i Prishtinës – Fakulteti i Filologjisë, Prishtinë, 1975, f. 7.

[6] Shih fjalën e tij “Studimet albanologjike dhe institucionet e tyre”  (1969), në “Nocione albanologjike”, Instituti Albanologjik i Prishtinës, Prishtinë, 1984, f. 32.

[7] Po këtë temë, por në një aspect tjetër e kam trajtuar edhe në kumtesat: Studimet gjuhësore në Kosovë në gjysmën e dytë të shekullit XX: shkollat, domenet, problemet, metodat, në Simpoziumin Ndërkombëtar të Organizuar me rastin e 50-vjetorit të themelimit të Institutit Albanologjik, Prishtinë,ë 2003”, si dhe Gjendja e studimeve albanologjike në fillim të shekullit XXI, (fjala hyrëse), në Konferencën vjetore të Institutit Alb-Skenca, Tetovë, 2 shtator 2009.

[8] Prof. dr. Jup Kastrati, Bibliografi albanistike, I, (Përkujdesja dhe parathënia e mr. Begzad Baliut), Shb. ERA, Prishtinë, 2001.Për kontributin e Profesor Jup Kastratit shih gjerësisht monografine: Begzad Baliu, Vepra bibliografike e Profesor Jup Kastratit, Institutin Albanologjik i Prishtinës, Prishtinë, 2005.

 [9] Cituar sipas, Jup Kastrati, Faik Konica, Gjonlekaj publishing Company, New York, 1995, f. 300-301.

 

Murat Geci: TEKSTET SHKOLLORË, ME PËRMBATJE KOMBËTARE, NË TË GJITHA TREVAT SHQIPTARE DHE NË DIASPORË

SYNIMI: TEKSTET SHKOLLORË, ME PËRMBATJE KOMBËTARE, NË TË GJITHA TREVAT SHQIPTARE  DHE  NË DIASPORË

( Veprimtari e Institutit të Integrimit të Kulturës Shqiptare)

 

Nga: Prof. Murat Gecaj

Përgjegjës sektori, pranë IIKSH-Tiranë

 

Këto ditë, në disa adresa Interneti, por dhe me njoftime telefonike, studiuesi e shkrimtari Dr. Ibrahim Gashi shpërndau njoftimin se, në kryeqytetin Tiranë, do të organizohej një tubim i rëndësishëm i drejtuesve të komisioneve të punës, ngritur pranë Institutit të Integrimit të Kulturës Shqiptare. Për shumëkënd, ky institucion është ende i panjohur. Pra, shkurtimisht, po tregoj se ai është ngritur në vitin 2009, sipas procedurave ligjore dhe vepron, mbi baza vullnetare, me një program të caktuar. Një ndër synimet kryesore të punës së tij është: studimi i mundësive të përafrimit, deri në njësim, të programeve e teksteve mësimore, në të gjitha shkollat e trojeve etnike shqiptare (Shqipëri, Kosovë, Maqedoni, Mal i Zi, Çamëri e Kosovë Lindore-Lugina e Preshevës) dhe në Diasporë. Por edhe komisionet e formuara dhe grupet e punës, veprojnë sipas këtyre vendeve. 

 

Është parashikuar që studimi i teksteve të kryhet në shkolla të grupuara, në shtete të ndryshme: në pesë shkolla 9-vjeçare, pesë gjimnaze, pesë shkolla të mesme pedagogjike dhe pesë shkolla të mesme profesioinale. Në këtë studim me rëndësi, është parashikuar të përfshihen, sidomos, gjuha e letërsia shqipe, duke nisur që nga Abetarja, historia e gjeografia e tjerë. Po kështu, mendohet të bëhet studimi i programeve e teksteve për mësimet plotësuese në gjuhën shqipe, historinë e trashëgiminë tonë kulturore, për nxënësit shqiptarë në Diasporë. Studimi për shkollat e Diasporës do të bëhet në pesë shtete të SHBA dhe në më shumë se pesë shtete të Euro-Azisë. Ndërsa një studim i veçantë do të bëhet për shkollat dhe gjuhën shqipe në Çamëri.  

Është për t’u shënuar se kjo veprimtari e dobishme e Institutit të Integrimit të Kulturës Shqiptare për studimin e  teksteve shkollorë ekzistues, duke evidentuar përmbajtjen e tyre kombëtare, po mirëpritet edhe nga institucionet arsimore, në rrethe të ndryshme të Shqipërisë. Kështu, për shembull, bashkëpunim i frytshëm është siguruar edhe me shkolla të qytetit të Durrësit, nën kujdesin e Drejtorisë Arsimore atje.

 

 

Në përgjithësi, studimi krahasues në fjalë synon të nxjerrë në dukje ndyshimet dhe të përbashkëtat e plan-rogrameve dhe teksteve mësimore, kryesisht për tematikën e tyre, saktësinë e trajtimit të fakteve, përfshirjes  së çështjeve themelore të lëndës, domosdoshmërinë e paraqitjes së saj sa më të plotë e të kuptueshme etj. Të gjitha këto, do të shihen duke vëzhguar trajtimin sa më realist e të plotë të identitetit të shqiptarëve, në trevat autoktone arbërore dhe në Diasporë. Sigurisht, gjatë kësaj pune tërësore do të përfshihen dhe veprimtari të ndryshme, gjithnjë në përputhje me këtë detyrë kryesore të këtij Insituti.

 

Pikërisht për të shqyrtuar plotësimin e detyrave fillestare dhe për të caktuar orbjektivat në vazhdim, u organizua tubimi për të cilin fola më lart. Përveç drejtuesve të këtij Instituti, merrnin pjesë përgjegjës sektorësh nga Shqipëria, Kosova e Maqedonia dhe përfaqësuesi për Çamërinë.

Tubimin e hapi drejtori i Institutit të Integrimit të Kulturës Shqiptare, Rezart Gashi. Ndërsa kryetari i Komisionit Qendror, Dr. Ibrahim Gashi lexoi një informacion të detajuar për disa nga veprimtaritë e zhvilluara deri tani shkallë Instituti dhe ato, që janë kryer nga vetë grupet e punës.

Pastaj, për veprimtaritë e zhvilluara dhe për ato, që do të kryhen gjatë këtij viti e në vazhdim, dhanë mendimet e tyre disa pjesdëmarrës. I pari foli Prof.Dr. Hulusi Hako, i cili paraqiti edhe broshurën e botuar prej tij, në afër 70 faqe, me titullin “Ç’ na mësojnaë tekstet shkollore për Kombin? (Shënime kritikë për disa tekste të lëndëve shoqërore, në kuadrin e Projektit të IIKSH-së”(Tiranë, 2011). Kolegët e komisionit  të ardhur nga Maqedonia, Dr. Skënder Asani, Fadil Curri e Mitat Shaqiri theksuan nevojën dhe vlerën e një studimi të tillë për tekstet shkollorë, përgatitur e botuar për shkollat në gjuhën tonë amtare, i cili do të ndihmojë për një kuptim më të mirë të identitetit të shqiptarëve në këtë shtet fqinj.

Nga Lugina e Preshëvës foli arsimtari Alixhemal Salihu, i cili tregoi se atje po përgatitet një tribunë (sesion), ku do të lexohen disa kumtesa për përmbajtjejen dhe problemet e teksteve në shkollat shqipe të atjeshme. Ndërsa Fazli Hajrizi u ndal në domosdoshmërinë e krahasimit të teksteve mësimorë, ndërmjet Shqipërisë e Kosovës dhe përmendi problemet, që dalin posaçërisht për pjesën veriore të këtij shteti, Mitrovicën.

Me vlera të veçanta ishin dhe diskutimet e bëra nga Prof.Emil Lafe, nga Akademia e Shkencave e Republikës së Shqipërisë, i cili theksoi nevojën e përdorimit të gjuhës shqipe të njësuar në të gjitha tekstet shkollorë, që nga Abetarja dhe deri te tekstet e Universiteteve tona. Ndërsa dr. Ramiz Zeka, drejtor i Institutit Shqiptar të Mendimit dhe Qytetërimit Ismam (Tiranë) foli për disa çështje të botimit e përdorimit të teksteve në shkollat fetare, që funksionojnë në trojet shqiptare. Me interes ishte dhe diskutimi i arsimtarit e shkrimtarit Namik Selmani, për disa problema të teksteve për shkollat shqipe në Çamëri. Në vazhdim, Latif Hajrullahu, drejtor i Shtëpisaë Botuese të Librit Shkollor “Albas” (Tiranë), përmendi nevojën e botimit sa më cilësor të teksteve të ndryshëm shkollorë dhe për përdorimin e tyre alternativ. Prof. Murat Gecaj nënvizoi domosdoshmërinë e pasqyrimit korrekt, sa më të gjerë e të shpejtë,  të veprimtarive të IIKSH, në shtypin e shkruar e atë elektronik, si dhe ne faqe të ndryshme të Internetit. Kështu, do të krijohet një mendim mbarëshqiptar për mbarëvajtjen e këtij projekti me shumë rëndësi, që lidhet mjaft ngusht me identitetin tonë kombëtar.

Në fjalën përmbyllëse, Dr. Ibrahim Gashi i falënderoi pjesëmarrësit në tubim për mendimet e shprehura dhe theksoi nevojën e bashkëveprimit të punës së komisioneve, në rajone e shtete të ndryshme, ku shqiptarët banojnë në trojet e tyre stërgjyshore dhe në Diasporë.

Pastaj, të gjithë së bashku, morëm pjesë në një darkë, që ishte shtruar për pjesëmarrësit, ku nuk u ndërprenë dhe vazhduan bisedat për temën kryesore të tubimit, pra për tekstet mësimore në shkollat, ku mësohet gjuha e bukur  amtare shqipe.

Tiranë, 20 prill 2011

 

Fatbardha Demi: KOMBËSIA E SHQIPTARËVE ËSHTË PESHUAR PËRHERË ME LIRINË!

Fatbardha Demi

 

                      KOMBËSIA  E  SHQIPTARËVE  ËSHTË  PESHUAR  PËRHERË  ME  LIRINË!

Shumë të vërteta elementare nuk njihen për Shqipërinë dhe shumëkush flet përçart për të, bile pa ditur kush ta korigjojë ( Veis Sejko )

 

Duke dëgjuar debatet dhe lexuar shkrimet e shumta mbi vet-deklarimin e kombësisë dhe besimit fetar, mu kujtua përalla e Andersenit "Mbreti lakuriq". Autori gjithëmonë kishte pohuar se përallat e tij i shkruante edhe për të riturit. Një mbret doli lakuriq për të përshëndetur popullin e tij, i bindur nga rrobaqepësi i tij sharlatan, se ishte i veshur me një petk mbretëror të paparë.  Edhe teza e vet-deklarimit të kombësisë dhe fesë ,nga faktet e sjella nga Konventat Europiane, Kushtetuta e jonë, dëshmitë historike të së kaluarës dhe të ditëve të sotme, tashmë s'mbulohet dot me asnje « rrobë » për t'u bërë e pranueshme për shqiptarët. Me gjith lakuriqësinë e saj, disa guximtarë, mundohen të na bindin "me fakte"  se ky vet-deklarim është sa "një detyrim i BE-së" dhe  “shprehje e një shteti demokratik”, po aq edhe "i përligjur nga  konteksti i emërtimit KOMBËSI = NACIONALITET (qytetari)".  I gjithë labirinthi ku vërtitej një nga mbështetësit “kompetent” të tezës së vet-deklarimit të kombësisë, Fatos Lubonja ,mbahej në dy faktorë: 1- shqiptarët e kanë filluar ta ndërtojnë kombin e tyre në valën e përpjekjeve për krijimin e shtetit shqiptar (në fillimet e shk20)  dhe 2- Kombësia është e barazvlefshme me nacionalitetin (qytetarinë).  Se ndërtimi i Kombeve është dukuri e shk.18 dhe që nga kjo kohë ,shtetet jo vetëm formuan kombet por edhe simbolet e nevojshme për këtë qëllim. Se proçesi i formësimit të kombësisë së shqiptarëve është i ngjashëm me ato të vëndeve europiane.

Dallimi midis “shtetit” dhe “kombit” është shumë i dukshëm:

-Shtetësia, qytetaria është bashkësi administrative. Kombësija jo.

-Në shtetet mund të ndryshohen simbolet, gjuha, kultura e trashëguar. Te një komb, po ndryshuan ato, kombi nuk ekziston më, por tjetërsohet.

- Shteti themelohet në një afat kohor shumë të shkurtër. Kombi që të formohet, do një periudhë shumë qindravjeçare

- Shteti nuk ka shtrirjen gjeografike të kombit, shteti ka kufij tokësorë. Kombi nuk përcaktohet me kufij  administrativ dhe anëtarë të tij e dëshmojnë ekzistencën e tij edhe jashtë tij (si minoritet kombëtar).

-Shteti nuk ka nevojë për ato kushte të cilat e përcaktojnë kombësinë si : paraardhës të përbashkët, gjuhën e krijuar historikisht nga populli, traditën e përcjellë ndër shekuj, simbolet e të parëve, etj.

-Historikisht, por edhe në ditët tona  (Vatikani, San Marino, Monako etj) , ka patur shtete-qytete. Për kombësinë kjo është e pamundur.

Për rrjedhojë,në dokumentet që përdorin shtetet e ndryshme, shënohet vetëm shtetësia dhe jo kombësia, sepse këto dy nocione nuk përputhen përveç se në raste shumë të veçanta si rrjedhojë e ngjarjeve historike, siç është ay i Shqipërisë. Formimi i kombit shqiptar , nuk lidhet me formimin e shtetit  të tij më 1912, dhe nuk është i njejtë me rrugën e ndjekur  “të ndërtimit të kombeve” të vëndeve europiane të shk.18-të.

Ne gjuhën shqipe, për të përcaktuar se "kush jemi" i pergjigjet emërtimi "Kombësi" (një emërtim i kohëve të reja), që nënkupton: paraardhesit tanë të përbashkët ose "të një gjaku", "të një fisi","të një trungu", « të një gjinije », « të një fare », me një gjuhë, me të njëjta zakone dhe tradita, me të njejtën kulturë, me të njëjta simbole, me një histori të përbashkët dhe pëpjekje të përbashkëta gjatë shekujve, dhe, sipas të dhënave të shkencave të sotme: me tipare antropollogjike të përbashkëta dhe strukturën e ngjashme të gjakut.    Sigurisht një përcaktim kaq i gjërë i "kombësisë" së shqiptarëve e ka shpjegimin në vijushmërinë e qënies së tyre "që para se të krijoheshin detet" (është fjala për zonën e Mesdheut-shën im), siç ja shpjegonte një plak i Malësisë së Veriut në vitet 1920, amerikanes Rose Lane,  në ato treva ku jetojnë edhe sot e kësaj dite. Të gjitha këto i bëjnë shiptarët (arbërit) një popullsi unike në Kontinentin Europian, për sa i përket gjuhës së tyre dhe përkatësisë (kombësisë). Nuk mund të fajësojmë plotësisht, ata historianë të huaj që bëjnë lajthitje, kur flasin për historinë e shqiptarëve, gjuhën, origjinën apo nivelin kulturor dhe pasurinë trashëgimore tonën. Kjo për faktin se studimet mbi baza shkencore për pellazgo-iliro-shqiptarët, nuk e kanë zënë vëndin që duhet, në shkencën dhe institucionet mësimore dhe kërkimore botërore.  Arësyet dihen. Por është e pafalshme që këto lajthitje të vijnë nga ata që janë me kombësi shqiptare, përveç në se bëhen për qëllime të caktuara politike.  Në shk 18,  janë bërë përpjekje për të vënë si element  të vetëm për percaktimin e kombësise, fenë (nga Pjetri i Madh 1711  dhe Kisha ortodokse) apo gjuhën greke, mbas themelimit të shtetit helenik (1830).  Por këto kanë qënë dhe janë vetëm synime shtetërore, për  ta ndryshuar kombësinë e popullsisë apo  për të krijuar “kombe artificiale” që nuk janë produkte historike. Kështu p..sh. u sajua kombi  i maqedonasve apo ay i bullgarëve: “Janë shpenzuar shuma të mëdha të hollash ,vetëm e vetëm për t’i bërë bullgarë. Po këto shuma, do të nevoiteshin për t’i bërë ata, po me aq lehtësi edhe sërbë. Pik së pari ata nuk kishin “atdhe” (f76 E.D.) Të jetosh në një atdhe historik të përbashkët, është një nga tiparet e kombësisë. Pashko Vasa, pjesëmarrës aktiv i ngjarjeve në Ballkan të shk 19, na dëshmon  se “Të gjitha racat e popujt, që nuk ishin shqiptare, nuk e kanë njohur kurrë ndjenjën e detyrës, ndjenjën e të mbrojturit me armë të atdheut të përbashkët”       (f 44 V.P.)

 Feja nuk është kuptuar kurrë nga shqiptarët si element përcaktues i përkatësisë, sepse që në lashtësi janë zhvilluar luftra, ndërmjet fiseve pellazge apo me ato të huaja, për perënditë e ndryshme apo të ndryshuara, që u përkushtoheshin.  E gjithë historia e shoqërisë njerëzore ka dëshmuar këtë dukuri, prandaj arbërorët,megjithëse besonin, nuk e quanin si një element të qëndrueshëm, për përfaqësimin e tyre.  Ky qëndrim ndaj fesë vihet në dukje edhe në studimet shkencore: “Është rast i veçantë që këngët popullore të shqiptarëve të mos kenë asnjë motiv ku të zihet në gojë feja” (f278 V.S.)   Koncepti i « kombësisë » , nuk është dukuri e shk 18, ai e ka zanafillën  që në lashtësi, por me emërtimin e “fisit” apo “farës”. Herodoti, Plutarku dhe Straboni kanë dëshmuar se Maqedonasit e lashtë ishin të një fare (kombësie) me Epirotet për nga gjuha, zakonet, besimi,bile edhe nga veshja dhe prerja e flokëve. Edhe romakët e njihnin mirë perkatesine gjinore të popujve: « Cezari…u bëri thirrje ndjenjave kombëtare (galëve, fis i një trungu pellazg me romakët – shën im) duke siguruar kështu edhe mbështetjen e druidëve, që i dhanë luftës edhe një mbështetje fetare »(f220 I.M.)

Sikurse koncepti  i « kombësisë » edhe ay i « shtetit » nuk i përket shekulli të 18, siç theksohet shpesh nga  analfabetët e historisë apo shkrues të ndryshëm nëpër gazeta.  Të dyja këto koncepte, e kanë zanafillën në lashtësi dhe janë plotësuar apo adaptuar kushteve historike në rrugëtimin e tyre shekullor deri në ditët tona.  Në shk.3 pk ,mbas luftrave të shumta për sundim territorial dhe drejtim politik dhe ushtarak, u konsolidua pushteti shtetëror i Romës, në formën e republikës skllavopronare të aristokracisë.  Në shtetin romak, ashtu siç ndodh edhe sot në shtete të ndryshme, jetonte një popullsi shumë - kombëshe :“3/4 e saj ishin skllevër të liruar  ,jo latinë“ (f255 I.M.)

Por shumë kohë para saj, në jug të Gadishullit Pellazgjik (Ballkanik) që në shk.8 pk, ekzistonte shteti i Spartës në formën e reublikës aristokratike që drejtohej nga këshilli i pleqve dhe mbreti, dhe që u ndesh me qytete-shtete të kohës së tij si Argosi , Athina dhe Korinti.  Këto mini-shtete ,( megjithëse ishin të ndërtuara mbi bazën e një shoqërije skllavopronare) u bënë modele  për  demokracinë e pushtetit drejtues, për idealistët e shk.18 dhe të shekujve të mëvonshëm.  Në ato kohë, qytetarinë nuk e përfitonin të gjithë banorët, siç ndodhi në shtetet e shk18, por vetëm pjesa më e privilegjur e popullsisë. Pra edhe emërtimi « qytetari » është po aq i lashtë sa edhe ay i « shtetit ». Në shekullin e 18, kuptimit të "shtetit" ju dha një përmasë më e gjërë, për arësye se u pa e nevojshme grupimi , jo vetëm administrativ por edhe shpirtëror i banorëve, të ndryshëm për nga gjuha, kultura e trashëguar popullore dhe historia. Qëllimi ishte, për të ritur përkushtimin e tyre në nismat e mbretit  që përfaqsonte shtetin, të natyrës ekonomike, politike dhe ushtarake. Kjo lëvizje e nisur nga lart (intelektualë së bashku me shtresat e pasura) fillimisht luftoi kundër kulturës globaliste franceze dhe greko-romake, e në përgjithësi të klasave sunduese të huaja, në vëndet e caktuara.

Për të realizuar detyrën e përfshirjes shpirtërore (për të krijuar Kombin),  duhej  ushqyer krenarija për paraardhësit, që të frymëzoheshin  nga « heronj » të lashtësisë, të panjohur deri atëhere nga populli.  Akademite e posakrijuara dhe përfaqesues të shtresave të pasura dhe intelektuale, nisën garën se kush do të dëshmonte i pari lashtësinë e shtetit te tij.  Kështu u përurua Akademija Keltike (30.03.1805) franceze që ka si qëllim : « të riformojë lashtesitë kombëtare dhe kërkimi i gjuhës keltike » .  “I gjithë proçesi i formësimit të identitetit, ka konstatuar në përcaktimin e pasurisë së çdo kombi dhe në përhapjen e kultit të tij. Etapa e parë e këtij proçesi nuk ishte e lehte: ...të shihej mundësia e gjetjes së paraardhësve të përbashkët hipotetikë për Overnjatët dhe për Normanët (për Suabët dhe per Saksonët, për Sicilianët dhe për Piemontezët).  Për ta bërë të pranishme botën e re të kombëve, nuk mjaftonte të inventarizohej trashëgimija e tyre, do të ishte më e lehtë që ajo të shpikej.  Po si?   Një atelje e madhe eksperimentimi ...u hap në Europën e shek 18 dhe njohu prodhimtarinë e saj më të lartë, gjatë shekullit në vijim (19)” (f11 A.M.Th.)

Të parët qenë skocezët. “(James )Macphersonit ju dha misioni që të bëhej rapsod dmth, të qepte së bashku këngët popullore që kishte grumbulluar, të mbushte boshllëqet ...më 1761 doli nga shtypi  “Fingal, Poemë e Lashte Epike në 6 vëllime shkruar nga Ossian, biri i Fingal-it e përkthyer nga gjuha galike prej James Macpherson”. Epopete e tij patën shumë kundërshtarë, “ata,  në sajë të argumenteve filologjike, vlerësojnë se Mancpherson nuk ka mundur të gjente epopenë e shk 3 veçse në përfytyrimin e vet ...Macphersonit  ju desh të shpikte disa dorëshkrime të lashta , bardike...Ai premton se do t’i botojë origjinalet, por deri sa vdiq (1797) nuk botoi gjë.” (f26-29 A.M.Th.)  Në këtë periudhë, ishte bërë e modës që poetët apo romancierët,  “t’iu  rëfeheshin” lexuesve, se vepra e tyre ishte e bazuar në dokumenta të shekujve të kaluar, që “rastësisht” i kishin zbuluar.  Ndonëse ky “rëfim” mund t’iu falej krijuesve, sigurisht ishte i pafalshëm për t’u përdorur si fakt historik dhe u dënua sidomos nga gjuhëtarët e kohës. 

“Më 1795, Kont Pushkini (rëfeu në parathenien e librit të tij-shën im) se ka zbuluar një dorëshkrim të një autori anonim, i cili përmban një epope që lidhet me luftën e bërë nga rusët në shk 12  kundër popullit nomad të Polovcëve...që botohet më 1800 nën titullin “Kënga e trupës së Igorit” ...është quajtur e barabartë në vlerë dhe cilësi me epopenë e Ossian-it (të Macphersonit-shën im) ...dhe mbahej si provë se sllavët kanë gjithashtu Homerin e tyre ... “Kënga e trupës së Igorit” hyn në trashëgiminë ruse, si monument kulturor dhe si dokument historik, tamam atëhere kur disa gjuhëtarë në mënyrë të përsëritur pohojnë se bëhet fjalë për një tekst të shk 18 “(f 53,54A.M.Th)  Prodhimi i epopesë kelte franceze, bazohet gjithashtu mbi një dorëshkrim të pagjetshëm. Kjo metode, u bë një sëmundje ngjitëse në shumë shtete europiane. Kështu Vàclav Hanka, një poet nga Bohemija (1817) pasi njofton se ka gjetur ca dorëshkrime të shk.13 ,të cilat nuk u panë kurrë , boton një përmbledhje me këngë lirike“Kralové Dvur”.  “Ato mbartin provën që kombi çek mund të krenohet për lashtësinë po kaq të mrekullueshme, sa ajo e anglezëve apo gjermanëve “(f129 ,130 A.M.Th) Shpikësi i dorëshkrimeve , Vàclav Hanka, përshëndetet si hero kombëtar. Për t’u bëre të krahasueshme me epopetë homerike “Iliada” dhe “Odisea”, epopetë e shk 18-19, synonin të ishin sa më të gjata dhe të përligjeshin si simbole kombëtare. Më 28 shkurt 1863 ,dita e daljes së botimit të parë të “Kalevala-s” , me 20 000 vargje, do të bëhet festa kombëtare e Finlandës,  dhe më 1857 del epopeja estoneze “Kalevipoeg” me 19 000 vargje.

Në këto përpjekje, grekëve ,që hynë me vonesë në garë, nuk ju desh të “zbulonin rastësisht” ndonjë dokument, sepse brënda vëndit kishte material të bollshëm të krijimtarisë gojore.  Por ,“ më 1830 historiani austriak Jakob Philipp Fallmerayer pohon se grekët modern nuk janë aspak pasardhës të helenëve të lashtë” për rrjedhojë “Problemi kryesor i kombit grek (ishte-shën im)  ...nevoja për të stabilizuar, konsoliduar identitetin e vet. “ (f114 A.M.Th)  Kjo detyrë u mor përsipër nga gjuhëtari francez, Claude Furiel  icili boton në Paris “Këngët popullore të Greqisë moderne” . Në parathënie shprehet se: “Kombi grek zotëron mjaftueshëm gjithëshka që, në 1823, është mbajtur si trashëgim i domosdoshëm i një kombi të denjë për këtë emër... “(f108 A.M.Th.) Faurieli vëren se në këto këngë ruhen disa besime mitologjike dhe zakone të paraardhësve, se këndohen nga bardët (rapsodë shëtitës të 1821-shën im) që shoqëronin vallet popullore. Se ato ishin më së shumti këngë të kleftëve. “ Këngët kleftike janë fragmente të Iliades së saj të re...Aty do të shihet që ka gjithënjë nëpër male një Greqi  refugjate, bijë e denjë e Greqisë së vjetër” (f110,111A.M.Th)

 Historikisht dihej se nepër male jetonte kryesisht popullsia arbërore dhe kleftët ,përgjithësisht ishin luftëtarë shqiptarë (ortodoks) që luftuan kundër Perandorisë Osmane (1821). Studiuesi arvanit Aristidh Kola, në veprën e tij “Arvanitasit” dëshmon se e gjithë krijimtaria popullore e arbreshëve të Greqisë, është përkthyer në greqisht dhe me kalimin e kohës i është haruar apo fshehur autorsia.  Edhe në lashtësi,  epopeja e fiseve pellazge, gjatë luftës së Trojës, e pasqyruar tek “Hakmarrja e Akilit” (Iliada) njihet si një krijimtari greke, kur janë të shumta dëshmitë se ajo është veçse një përkthim në greqisht. “Poemat e Homerit në të vërtetë u transkriptuan (u përkthyen nga pellazgjishtja-shën im) nga lolografët vetëm në epokën e “Pisistratit” në shk 6, dhe u kopiuan në formën e tyre të sotme vetëm në epokën “aleksandrine”, rreth shk 3 dhe 2 para Krishtit”(f499 A.M.) Me gjithë pasurinë arkeologjike të gjendur,  problem për shtetin e posashpallur helenik,  qe gjuha që flitej, për faktin se shumica e popullsisë fliste gjuhën shqipe ,ndërsa greqishtja përdorej përgjithesisht si gjuhë e administratës, fesë dhe kulturës. Për ta groposur këtë të vërtetë historike, po vijon ndër shekuj, lufta për zhdukjen e gjuhës dhe kombit shqiptar. Mbasi  u ndërtua “gjuha kombëtare greke” ajo u bë e detyrueshme në administratë dhe arësim.  Pasuria arkeologjike pellazge, krijimtarija e pasur gojore e arbërve, krahas gjakut shqiptar të derdhur për çlirimin nga pushtuesit turq,  i shërbyen shetit helnik për t’i bindur europianët se ekzistonte “një komb  grek”.

 A është ndjekur rruga “për  ndërtimin e kombit” edhe nga Rilindasit tanë, siç këmbëngul “analisti” Fatos Lubonja?   Shqiptarët nuk kishin pse të krijonin Kombin, meqënëse ay ka ekzistuar përherë në ndërgjegjen e tyre me të gjitha elementët e tij. “ Shqiptari ka qenë shqipëtar, përpara se të bëhetë i krishterë a mysliman...nuk ka vëllezrë ata që ka në besët (në fe-shën im) të ti, po ata që ka në kombëri të ti” (f87 S.F. )  Arbërit  e dinin se nga cilat fise vinin dhe lidhjen e gjakut midis tyre. Njihnin dhe u këndonin heronjve, pa patur nevojën te sajoheshin heronj imagjinarë, sepse tek shqiptari „fisi ndjek rrënjët deri tek prejardhja e përbashkët“ (f119 R.L).  Ja një këngë e zonës Pilur-Vuno (1932) :”Kush ka qënë trim ngaherë/ Aleksandri i Madh me vlerë/ Pirrua me shokë të tjerë/ Po nga gjithë më i zoti/ Skënderbeu Kastrioti”.   Asnjë poet apo gjuhëtar shqiptar, nuk ka fabrikuar heronj, për t’i paraqitur si dokumente historike, por veçse ka mbledhur  legjendat  dhe ndodhitë heroike, të mbështjella me ndjenjat adhuruese të rapsodëve. Nuk kishte ngjarje, që nuk ishte regjistruar në “gazëten e popullit” siç e emërtonte Ismail Kadare, këngët e shqiptarëve. “Nëpër vëndin e shqipeve lajmi këndohet... ata këndonin këngë të gjata për luftra e ndodhi, legjenda të vjetra për burrat, jetërat e të cilëve ishin bartur në mite nga vyshkja e shekujve..” (f95 R. L.)  Amerikania Rose Lane mbeti e mahnitur, kur një malësor analfabet nga Thethi i Epërm, i tregoi vëndlindjen e Aleksandrit të Madh nga qyteti i lashtë i Emadhisë, afër Bulqizës së sotme, fakt që tregohesh edhe nga vetë banorët e asaj zone. I moshuari i numëroi  të gjithë paraardhësit e Aleksandrit të Madh, prej 21 brezash, duke i përmëndur sejcilin me emër. Një pemë e tillë gjenealogjike për Aleksandrin, nuk njihet as në ditët e sotme nga shkenca historike botërore.  Shqipëria gjithëmonë do t’i afrojë historiografise botërore “mrekulli-ra ” nga lashtësia. Nuk ka shumë kohë, që studiuesi Niko Stillo në studimin “Etruskishte-Toskërishte”, na zbulon historinë njerëzore të para  45 000 vjetëve të atyre, që në kohën e Homerit dhe Herodotit, quheshin perënditë e Olimpit, nëpërmjet gjuhës shqipe (dialektit çam).   Faktet historike që dëshmojnë qënësinë kombëtare të shqiptarëve që nga lashtësia, janë aq të shumta , sa besoj edhe në të ardhmen, nuk do të reshtin së botuari studime serioze në këtë drejtim.

Në përpjekjet e shteteve europiane  të shk.18-19, për të ndërtuar “kombet” një kërkesë  vendimtare ishte ekzistenca e një “gjuhe kombëtare”,dhe në rast se ajo mungonte, duhej ndërtuar dhe mësuar  nga populli.   “... Të shumtet janë gjuhët e sotme kombëtare europiane që nuk ekzistonin në të vërtetë përpara shk 19.”(f86 A.M.Th)

Pa u zgjeruar se si e ndërtuan poetët dhe gjuhëtarët, gjuhën që sot flitet në shumicën e shteteve europiane, po jap vetëm një shëmbull të sjellë nga historiania franceze Anne Mary Thiesse: “Zgjimi kombëtar” në shumicën e vëndeve sllave shoqëron një punë shumë të madhe, rindërtimi gjuhësor...Më 1813, Vuk Stefanoviç Karaxhiç me prejardhje nga Mali i Zi, i aratisur në Vienë, lidhet me sllavistin Bartholomaüs Kopitar, ruajtës në Bibliotekën perandorake që i jep misionin : të rindërtojë monumentet kombëtare sërbe ...më 1814,harton Gramatikën sërbe ...ai përkushtohet krijimit të një gjuhe komunikimi dhe të kulturës së sllavëve të jugut (gjuha e shkruar e sërbëve qe përzjerje e sllavishtes së vjetër dhe rusishtes, shumë e largët nga gjuha popullore dhe e afërt me sllavishten kishtare)...Karaxhiç themelon një gjuhë të re kombëtare mbi dialektin “stokavien” të përdorur nga sërbet,malazezët,sllavët e islamizuar dhe një pjesë e kroatëve...që atëhere u përcaktua gjuha e përbashkët e sllavëve të jugut, e quajtur “sërbo-kroate” ...më 1850 u bë marrëveshja në Vjenë për këtë gjuhë, por ajo u bë e popullit vetëm pas formimit të Jugosllavisë (f102- 106 A.M.Th)

Këto gjuhë “të ndërtuara” sigurisht nuk ishin prodhim historik i natyrshëm i popujve, prandaj me të drejtë historiania Anne  Mary Thiesse vëren: “Nuk ekziston në të vërtetë një gjuhë, që mund të ketë vlerën e simbolit kombëtar ...Janë intelektualët e ndikuar nga mendimi i Herderit, ata që ju futën ndërtimit të gjuhëve dhe të kulturës duke iu përgjigjur një thirrjeje identitare (f129 A.M.Th.)  Kjo thënie tregon qartazi dallimin midis përpjekjeve të Rilindasve për formimin e shtetit shqiptar dhe ndërtimit të kombeve europiane të shk 18, sepse shqiptaret nuk “ndërtuan” as gjuhën dhe as kombin, ato ekzistonin në vijëmësi që nga lashtësia. “Është e vetmja gjuhë në Europë që mund të ngjitet deri në mugëtirën e kohrave dhe të interpretojë gjuhën antike  madje parahistorike të këtyre Pellazgëve...Unë do ta emërtoj “pellazgo-shqipja” sepse bëhet fjalë për fillimin (Pellazgët) dhe fundin (Shqiptarët) e një vargu gjuhësor, vijimsia e të cilit deri në ditët tona nuk është kundërshtuar as nga historia, as nga gjeografia, as nga arkeologjia madje as nga atropologjia (f434 A.Mati ) Kombësinë, shqiptarët nuk e kanë ndërtuar në shk .18, por janë mbruajtur me këtë ndjesi ,qe kur kanë njohur veten të dalluar nga popujt e tjerë, me të cilët nuk kanë dashur të trazoheshin. Pikërisht kjo traditë, (për të mos u trazuar me të huajt në martesa) dhe luftrat e pandërprera kundër çdo okupatori, ka berë të mundur të ruhet kombi ynë me të gjitha tiparet e tij. Kur ra fjala për martesën e nënës ilire të Aleksandrit të Madh me Filipin “e huaj”, një malësor iu kthye mikes amerikane: “Do të thuash se babën  jo? Kur ke dëgjuar ti të jetë martuar një mbret shqiptar me një grua të huaj ? Shqiptarët martohen me shqiptarët. Kur Filipi i Dyte u martua, ai u martua me një grua prej popullit të vet, siç ka qënë gjithëmonë zakoni. A guxojnë grekët të thonë se Filipi ka qënë grek ? Po të ishte grek, asnjë i parë i shqiptarëve nuk do t’i jepte bijën për grua“. (f138 R.L.)   

Tema mbi historine e kombeve është shumë e gjerë dhe mund të trajtohet në aspekte të shumta  të saj, por ajo që duhet të jetë unike, është trajtimi shkencor . Analfabetizmi  në dijet historike dhe për t’i shërbyer politikave të ditës, që vërehet në shumë shkrime për këtë temë, ka sjellë një propagandë anti-shkencore në shtrimin e problemeve.  Shëmbull tipik për këtë dukuri ,është nisma “për të formuar një komb kosovar” e hedhur në tregun mediatik shqiptar nga Fatos Lubonja e ndonjë tjetër.  Problemi  themelor për këta “ europianistë” është: Si  do ta krijojnë , një gjuhë tjetër, një traditë, një histori të paraardhësve të përbashkët  apo heronj të lashtë, zakone, folklor,  për shqiptarët që jetojnë në  shtetin e Kosovës, të ndryshme nga ato të kombit shqiptar?  A nuk nënkupton kjo, që maxhoranca  shqiptare dhe pakicat e papërfillshme etnike në Kosovë, duhet të flakin kombësinë e tyre, për të përqafuar kombësinë e re “ kosovare ”, në kundërshtim me Konventat europiane mbi të Drejtat e Njeriut ?   Nuk e di si e ka mbajtur karigia Fato Lubonjën , kur shpalli se shqiptarët i paskan “fabrikuar” simbolet kombëtre në fillimet e shk20, (në emisionin “Opinion” me temën mbi vet-deklarimin e kombësisë dhe fesë).  Një cub analfabet nga Thethi, që kishte shoqëruar delegtet e Kosovës dhe Ahmet Zogun 16 vjeçar  drejt Vlorës , i tregonte mikes amerikane (Rose Lane) se flamuri që ngriti  Ismail bej Qemali, ishte origjinali i Skënderbeut.  Për lashtesinë e simboleve shqiptare ,ka një studim shkencor të hollsishëm të Dhimitër Pilikës “Pellazgët  origjina jonë e mohuar”.

Shtetet dhe kombet, të lindura që në lashtësi dhe të ardhura në ditët e sotme, duke ju adaptuar kushteve historike ndër shekuj, dëshmojnë se do të kenë një jetëgjatësi  edhe të mëtejshme, pavarsisht përpjekjeve ideollogjike të shtresave të caktuara të shoqërisë njerëzore (të përshëndetura shpesh nga F.Lubonja) për një botë globaliste : ” pa kufij, pa raca, pa shtete, pa dallime të popujve, të kulturës,  teritoriale, gjuhësore, të zakoneve, të ligjeve, besimeve, të qeverive, të parave: një det pa kufij  “i  një mase uniforme ” mbi të cilën Dio Mercato (Zoti  Treg) të kishte mundësi të lundronte me një lehtësi  absolute”. (I.M.) Historia njerëzore ka dëshmuar se këto Perandori globaliste, (Perandoria pellzge,romake, bizantine, osmane, BRSS, etj) nuk kanë patur jetëgjatësi  dhe kanë dështuar.  Studiuesi më i shquar i nacionalizmit në Britaninë e Madhe, Anthony Smith  është shprehur se: “Kombi dhe nacionalizmi, mbeten elemente të pazëvëndësueshme në një botë të ndërvarur dhe në kulturën e komunikimeve masive. Sepse kultura globale duket e paaftë që të afrojë cilesitë e besimit kolektiv, dinjitetit dhe shpresës...” (f174 A.S.)

 

R.L. – Rose Lane “Majat e Shales” 2004

E.D. -  Edith Durham “Brenga e ballkanaseve  1998V.P. - Vaso Pasha “E vërteta mbi Shqipërinë dhe shqiptarët”2010

V.S. - Veis Sejko  “Mbi elemente të përbashkëta në epikën shqiptaro-arbëreshe dhe sërbokroate »2002

I.M. - Indro Montanelli « Historia e Romës »A.M.Th – Anne Marie Thiesse “Krijimi i identiteteve kombëtare” Prishtinë 2004

S.F. - Sami Frashëri Vepra II ,1988

A.M. - Arif Mati “Mikenet=Pellazget”2008

A.Mati- Arif Mati “Shqipëria,  Odisea e pabesueshme e një populli parahelen” 2007 I.M. - Ida Magli  “La distrucione delle Nazioni “www.italianiliberi.it 15.12.2008)

A.S. – Anthony Smith 2008

 

Fatbardha Demi

2.04.2011

 

Kadri Tarelli:RILINDAS ! ÇOHUNI ! KOMBI JU THËRRET !

Kadri Tarelli

 

                                                          RILINDAS ! ÇOHUNI ! KOMBI JU THËRRET !

                                                         Mbështes poetin dhe publiçistin Agim Shehu.

Lexova dhe rilexova disa herë te “Fjala e lire” në internet shkrimin: “Mohuesit e kombit – Tradhëtarët e atdheut” të shkrimtarit dhe publicistit Z. Agim Shehu. Është një kushtrim dhe thirrje për të gjithë shqipëtarët kudo që janë: Kombi është në rrezik !

Cilido nga ne, që ka dy pare mend në kokë dhe e quan veten shqiptar, e ndjen se po humbasim identitetin tonë kombëtar dhe për pesë para të fëlliqura po shkërmoqemi si kokrat në kallirin e grurit. Po lozim rolin e indiferentit dhe bëjmë sikur nuk dëgjojmë dhe nuk po kuptojmë se ç’po ndodh me ne shqiptarët. Është i pafalshëm qëndrimi ynë, por edhe i paimagjinueshëm rreziku i çkombëtarizimit. Kombin që e ruajtën për mijra vite të parët tanë. Shqiptarizmën  që e ngjallën, e ndërgjegjësuan dhe e mbrojtën me aq zjarr rilindasit e ditur e të ndritur. Kombin për të cilin luftuan, u dogjën, u vranë, u prenë dhe u masakruan mijra heronj, po e humbasim sot në kohët modern, si pa të keq, pa u ndjerë, në heshtje dhe qetësi, si një gjë pa vlerë e të dalë mode.

Siç po duket ka ardhur koha, që edhe pas më shumë se një shekulli, të thërrasim përsëri rilindasit e mëdhenj: Çohuni ! Kombi po ju thërret ! Ngrihuni si njëherë moti dhe na ndiçoni mendjen e trazuar dhe shpirtin e helmuar !

Është fat i madh për ne që po dalin këta “Rilindasit e rinj”, si Agimi dhe plot të tjerë, patriotë, të mençur,  të ditur e trima, të cilët po e ngrenë zërin, për rrezikun që na kanoset, jo thjesht dhe me parrulla e fjalë të mëdha, por me argument të mbështetura në studime të holla. Është fat që shumë të rinj, dhe mes tyre edhe intelektualë po përpiqen të thonë fjalën e tyre dhe të bindin opinionin publik, më mirë të themi të bindin shqipqtarët, se duke qëndruar indiferentë sot, nesër s’kanë kujt t’i ankohen, as kanë  “sy  e faqe” të fajësojnë të tjerët. Kujt i vlen mençuria pas kuvendit , dhe trimëria pas beteje ?

Për kombin, çfardo që të themi, e çfardo që të bëjmë, asnjëherë nuk është mjaft. Kë presim t’i dalë zot, veç nesh ?

 Nuk marr përsipër të shpreh ç’mendojnë të tjerët, po për vete them pa e tepruar, se kam të drejtë mendoj dhe të vlerësoj, se Agimi ka kryer një detyrë sa intelektuale, aq fisnike dhe atdhetare, sa për t’u marrë si shëmbull dhe model i mendimtarit, studiuesit dhe luftëtarit.  Dhe mendimi mund të shtyhet më tej:  

Së pari: Me këtë shkrim Agim Shehu ze vend nderi, si një gurr i rëndë në rradhët e para të atyr që unë po i quaj “Rilindas të rinj”. Ky shkrimi të mos hiqet nga interneti,  nga tabela e 10 numrave të “Fjalës së Lirë”, në mënyrë që të jetë gjithmonë në ballë, e të lexohet edhe nga ata që vijnë, apo kujtohen dhe zgjohen me vonesë. Le të shërbejë si thirrje, për ata që s’kanë sy e veshë.

Së dyti: Ky shkrim mund të botohet në formë fletushke, apo broshure të vogël dhe të shpërndahet kudo në vende publike, në Shqipëri dhe kudo ku ka shqipëtarë. Po si  fillim t’i çojnë tek selitë e partive tona, që na shurdhojnë me gërrmërret e tyre për votë e pushtet, të cilat, siç i thonë: Janë gati e na shtyjnë që të shqyhemi me  njëri – tjetrin dhe ta lemë të shkujdesur ujkun që po përlan kopenë. Në fund të fundit ç’vlerë kanë partitë para kombit ? Pse heshtin e nuk thonë asnjë fjalë? -Heshtjen po e quaj “Çudi”, pasi vetëm çudi nuk është ! - Jemi gati të mbushim rrugët dhe sheshet me demostrata dhe mitingje, të godasim  me gurrë dhe me hunjë të rrahim policinë shqiptare, po edhe të vritemi mes nesh e të derdhim gjakun si pa të keq. Çudi ! Vërtet çudi ! Shqipëtarin e bëjmë armik e hasëm. E urrejmë njëri – tjetrin sa t’i hamë mëlçinë dhe bëjmë sikur nuk e  shohim “hasmin” e vërtetë. Heshtja, në këtë rast përkëthehet, është pak të thuash lëshim dhe përulësi e shpifur, po me plot gojën quhet tradhëti kombëtare. Me të drejtë Z. Agim, “mohuesit e kombit i quan tradhëtarë të atdheut”, po ç’emër t’u vemë drejtuesëve të partive, që kanë një okë mend, por edhe atyre që u shkojnë pas?

Pastaj, pasi të kenë mbaruar së shpërndari tek partirë, le të dalin të hedhin nonjë sy edhe nga pushtetarët, se mos të harrojnë t’u çojnë nga një kopje nëpër zyra, nga një edhe zyrtarëve që heshtin, që nuk dëgjojnë dhe nuk shohin më larg se tavolina dhe as më tej se kolltuku i vet.

Me të drejtë mund të shtrohet pyetja: kush mund ta marrë përsipër botimin dhe shpërndarjen? Kollaj fare ! Nuk mësoj njeri, po ka tek ne organizma, subjekte dhe shqiptarë patriotë që kanë fuqi dhe mundësi financiare e njerzore që ta bëjnë këtë. Historia dhe shqipëtarët do t’u jenë kurdoherë mirënjohës.

Së treti: Do të deshiroja që, ky shkrim, do të thosha studim dhe thirrje e Agimit, të ishte në ekranet e televizorëve dhe në faqe të parë të çdo gazete, jo vetëm për një ditë, por për javë, muaj dhe vite. Le të shpërndahet në rrugë e sheshe, në mënyrë që shqipëtari, i madh e i vogël ta lexojë e ta ketë si “hajmali”, të dhuruar e të bekuar nga zoti.

Faleminderit ty Agim dhe të gjithë atyre që nuk po kursehen për t’i shërbyer çështjes shqiptare! Heronjtë nuk na kanë munguar kurë. Historia dhe gjaku ynë i thërret. E di që do të thuash se ke bërë vetëm detyrën si shqipëtar. E drejtë ! Po këtë po kërkojmë e po ngremë zërin, që të gjithë të kryejnë detyrën dhe t’i dalin zot kombit dhe atdheut.

 

Me respekt !

Kadri Tarelli

Durrës.

 

 

Baki Ymeri: Zëri i viktimave

 

 

Zëri i viktimave

Alban Dega thekson se Amerika është shembull i mbrojtjes së demokracisë më dinjitoze në botë. Çka bëjnë institucionet tona për ndëshkimin e dhunës serbe në Kosovë!


Baki Ymeri (Bukuresht)

 

Padia e Osman Cakës kundër paramilitarëve serbë lidhur me vrasjen e Ilirit të tij është dorëzuar në Prokurorinë e Qarkut  të Prishtinës më  24 tetor 2001 (nr. PP 464/01), por kjo nuk don të thotë se drejtësia ka vepruar energjikisht konform ligjeve dhe mbrojtjes së viktimave të dhunës antishqiptare në Kosovë. Nga letërkëmbimi me babain e viktimës kuptojmë dëshirën e tij që këtë aktpadi ta publikojmë në faqet e gazetave tona në Kosovë dhe Shqipëri, madje edhe në diasporë, me gjithë emrat e serbëve paramilitarë, pasiqë besojmë se kjo ndërmarrje në këtë kohë ka një peshë të lartë politike në periudhën e bisedimeve Kosovë-Serbi. Le të jetë kjo edhe një dëshmi për krimet serbe dhe dëshmi e përpjekjeve tona për ndriçuar këto krime përmes organeve juridike, për të dëshmuar mosgadishmërinë e instuticioneve të instaluara në Kosovë për tu marrë me këtë rast, pasiqë,  që nga viti 2001, akpadia është “cenzuruar” në sirtaret e Gjykatës Komunale të Kaçanikut.

Qeveria e Kosovës ka rrëshqitur si thiu në akull duke mos e hedhur Serbinë në Tribunalin e Hagës për gjenocid, etnocid dhe holokaust në Kosovë. Massmedia shqiptare e ka për obligim të merret me këtë rast, duke e bërë publike padinë edhe në gjuhën angleze për sensibilizimin e opinionit ndërkombëtar. Osman Caka nuk është i panjohur as për publikun shqiptar dhe as për atë anglez. Duke kërkuar burime për të në Oldham Cronicle kuptojmë se kemi të bëjmë me një shqiptar të prekur nga flatrat e engjëllit, që ka dhënë kontribute të panumërta vullnetare për mbarëvajtjen e sportit shqiptar në Manchester të Anglisë, për inaugurimin e bustit të Nënës Tereze, për furnizimin e shkollave shqiptare me ekipamente sportive dhe për një serë aktivitetesh tjera që shkojnë në favor të mbarëvajtjes së shqiptarizmit në Kosovë, Shqipëri dhe diasporë.

           Osman Caka është shqiptari që ka kontaktuar ishkryeministrin anglez Tony Bleer, që ka dhënë intervista edhe në programin më të shikuar në Angli (TV BBC, më 14 qershor l999), duke qenë prezent në shtypin anglez me artikuj si „Plaque marks refugee arrival” etj. Atë e preokupon brenga pse ende nuk është bërë publik padia e tij kundër serbëve që kanë bërë masakra në komunën e Kaçanikut, ku UNMIK-u dhe EULEKS-i ende nuk e kanë dhënë kontributin e duhur lidhur me ndriçimin e kësaj padie. Qëllimi ynë është që të sensibilizohet kjo temë, ky rast dhe ky subjekt, që ta kuptojnë shqiptarët humbjen e Ilirit dhe familjarëve të tij më të shtrenjtë. Qëllimi i këtij shkrimi është që të dalë në pah edhe një segment i panjohur i gjenocidit në Kosovë gjatë luftërave të përgjakshme të viteve 1998-1999, duke patur parasysh faktin se populli shqiptar ka patur mbi 14.000 shpirtëra të pushkatuar, 120.000 shtëpi të djegura, dëmtim kolosal të ekonomisë familjare, dhunimet e panumrëta, dhe çka është më e keqja, që pas 12 viteve ende nuk dihet fati i 1.846 personave të zhdukur në Kosovë.

 

Kosova ka nevojë për mbrojtjen legjendare jo vetëm të sovranitetit, por edhe të çështjes së saj. Mos të harrojmë se po atë ditë kur kriminelët serbë e kanë vrarë Ilir Osman Cakën, kanë pushkatuar edhe 14 persona të tjerë, duke plagosur edhe shumë vetë. I kemi të gjitha emrat në  në padi. Osman Caka ka qenë dëshmitar i propozuar nga Tribunali i Hagës, mirëpo aty është bërë edhe selekcionimi i dëshmitarëve kundër Sllobodan Millosheviqit. Osmani është hequr nga lista e dëshmitarëve nga ca njerëz që kanë punuar atëherë me hetuesit e UNMIK-ut . Pse? Sepse ka patur „njerëz” të atillë të servilizmit „ndërkombëtar” që nuk kanë dashur që mos të ketë dëshmitarë të fortë që posedojnë akte e fakte për ta zbardhur para Tribunallit të Hagës maskrën e parë të 13 Prillit l999 në Lagjen Lamaj-Tifek, Caka, Sllatinë, Brod Elezaj. Në këtë kontekst vlen të përmenden edhe të burgosurit shqiptarë që kanë vuajtur nëpër burgjet serbe. Mos të harrojmë se një lumë i madh është bërë me lotët e nënave tona duke vizituar bijtë dhe bijat e tyre nëpër kazamatet serbe, si dhe për qindra ushtarët shqiptarë të kthyer në arkovole nga ushtria jugosllave e drejtuar nga oficerët e nëntokës antishqiptare të Beogradit.

            Shumëkend e pengon zëri i tellallit dhe megafonave që e prishin ekologjinë e ambientit në Kosovë, dhe kanë të drejtë, por në këtë konstekst nuk duhet të harrojmë se serbët kanë djegur 125 xhami dhe pushkatuar 42 imama, duke mos harruar as njëqindmijë makina të të gjitha llojeve të vjedhura nga ana kriminelët e Millosheviqit dhe policia serbe, pa e anashkaluar përdhunimin dhe vjedhjen e të gjitha stolive të  grave, masakrim fëmijësh dhe vjedhjen e djegjen e bagëtive. Alban Dega thekson se Amerika është shembull i mbrojtjes së demokracisë më dinjitoze në botë. Çka bëjnë institucionet tona për ndëshkimin e fajtorit dhe mbrojtjen e viktimave të dhunës serbe në Kosovë! Qytetarët duhet të bëjnë padi nëpër gjykata dhe të kërkojnë dëmshpërblim, ndërsa gjykatësit nuk duhet t’i cenzurojnë kërkesat e tyre siç vepruan 10 vjet me rradhë me padinë e Osman Cakës i cili ka deponuar në Gjakatën Komunale të Kaçanikut për kompenzim dëmi, kurse gjykata ende nuk ka marrë asnjë vendim. Njësoj duhet të veprojë edhe popullata e deportuar me dhunë nga trojet etnike nga ushtria dhe policia serbe e cila i ka kërcënuar me pushkatim, gra burra, fëmijë, qindramijë shqiptarë duke mbetur të  stresuar dhe traumatizuar sot e kësaj dite.

            Edhe sa duhet pritur që psikologët e Kosovës dhe ata të Evropës të zgjohen nga gjumi për të regjistruar shënimet e pacientëve të tyre që i kanë patur në tretmanin e tyre! Osman Caka është njëri nga ata që e ka të stresuar gruan e cila qe 12 vjet gjendet nën mbiqyrjen e psikologut në  Manchester të Anglisë. Andaj, jo vetëm zoti Caka por krejt shqiptarët e dëmtuar duhet të vetëdijësohet e të paraqesin aktpadi kundër shtetit serb, të regjistrojë vlerën e dëmit të shkaktuar, duke i përfshirë këtu edhe punëtorët e larguar nga puna dhe pensionistët, kontributi i të cilëve është vjedhur nga shtetit serb. Ky është qëllimi i këtij apeli, që paditë e shqiptarëve të vërshojnë gjykatat që të kuptojë komuniteti ndërkombëtar se cilat janë kërkesat e popullit kundër dëmeve që ka shkaktuar pushteti serb gjatë luftës në Kosovë, ngase nuk jetohet vetëm me gojëdhëna e me këngë folklorike për dëshmorët e kombit, por edhe me punë konkrete ku del në pah zëri i viktimave dhe zëri i popullit kundër etnocidit serb në Kosovë.

 

Dr. Theodor Damian:Zogu i Sharrit me Shqipërinë në zemrën e shqiptarëve të Rumanisë

 

Zogu i Sharrit me Shqipërinë në zemrën e shqiptarëve të Rumanisë

(Fragmente nga lansimi i miqësisë rumuno/shqiptare në Bukuresht)

 

Dr. Theodor Damian:

 

Manifestimi që u mbajt sot në restorantin „Boema 33” (10 mars 2011), ishte me të vërtetë një moment historik dhe gëzohem që pata fat të njihem para disa vitesh me Baki Ymerin e të bashkëveprojmë për ta përforcuar urën e shëndetshme të miqësisë ndërmjet Bukureshtit dhe New Yorkut, një nga dëshmitë e fundit duke qenë botimi i vargjeve të Fehmi Kelmendit nga Zvicra në revistën time „Lumina Lină” (Drita e Qetë). Nuk e dija se Bakiu kishte një talent të këtillë organizatorik dhe të njihet me qindra krijues dhe personalitete të larta të kulturës rumune dhe dashamirë të Shqipërisë dhe Kosovës në këtë vend. Nuk e dija se jo vetëm shqiptarët por edhe sivëllezërit e mi rumunë e admirojnë dhe respektojnë, dëshmi duke qenë kushtrimi i tij „Urdhëroni në sallë!” dhe brenda disa minutash salla e restorantit u mbush me kaq shumë shkrimtarë, personalitete dhe diplomatë. Mendoja se do vinë nja 10 veta, por assesi nuk ma merrte mendja se një zog shqiptari do të sjellë rreth 100 veta në zemër të Bukureshtit për kremtimin tim e të zotit Maksuti. Mu për këtë jam jashtëzakonisht i impresionuar dhe e përgëzoj nga zemra për këtë gjest fisnik të tij.

 

E përgëzoj ngase duke më nderuar mua e nderoi edhe  Shqipërinë, edhe Kosovën, edhe Bukureshtin, edhe Amerikën. Jashtëzakonisht më impresionoi fakti kur pashë se gjatë mobilizimit të tij arriti ta sjellë në përurim edhe ambasadorin e Shqipërisë, së bashku me ekipin e tij në këtë eveniment. E përgëzoj ngase zotërinjtë Sami Shiba dhe Luan Topçiu ia shtuan prestigjin këtij manifestimi, ngase moderatori i prezantoi dhe foli në superlativ për ta, ngase Bakiu është një misionar i paqes letrare, një patron shpirtëror që bën kaq shumë, si për Shqipërinë në Rumani, poashtu edhe për Shqipërinë në zemrën e shqiptarëve të Rumanisë. Në këtë kontekst, ajo që e bëri zoti Ymeri nuk ishte tjetër veçse një kombinim i shkëlqyer, një lumturi e dyfishtë, por edhe një ekuilibrim ndërmjet disa evenimenteve. Faktikisht, takimi i sotshëm ishte një eveniment i dyfishtë: i pari ka të bëjë me lansimin e librit tim të përkthyer në gjuhën shqipe, dhe i dyti,  se përmes prezantimit të autoriteteve shqiptare të Bukureshtit, i prezantoi edhe revistat „Kosova” dhe „Shqiptari”, „Shqiptari” duke qenë një revistë e shkëlqyer të cilën e admirojmë jo vetëm profesionalizmin, por edhe përkushtimin e kryeredaktorit për pregaditjen dhe botimin e saj, si dhe prestigjin që ka kjo tribunë e moçme e shqiptarizmit, e themeluar nga Nikolla Naço para 120 vitesh në Bukuresht (1888).

Po e shoh se revista respektive është mjaft e njohur dhe e vlerësuar edhe nga anëtarët e Klubit letrar „Boema 33”, si dhe nga ajo që kam dëgjuar sot, gjatë prezantimeve që u bënë. Për atë e rifalënderoj drejtuesin e saj me origjinë nga Shipkovica e Sharrit, duke mbetur i nderuar me atë që ka bërë për mua, madje edhe për disa krijues shqiptarë nga Amerika, dhe shpresoj se do të mbetemi në bashkëpunim të ngushtë edhe me projekte tjera të ardhshme. Më gëzon fakti se në kantierin tim ekziston një shitore shqiptare. Dhe unë sa herë kaloj andejpari kthehem për të blerë te ta, përshëndetem me ta. Janë të dashur. Janë mikpritës. Ndoshta mund të jenë shqiptarë nga Kosova, por një zotëri nga salla, këtë pasdite ma dha një vizitkartë, duke më thënë se e njeh në New York komunitetin shqiptar. E luta më më njohë me disa shkrimtarë të atjeshëm shqiptarë ngase dua t’i ftoj në klubin tim letrar „Mihai Eminescu”, e ta lansojmë edhe atje librin tim „Shenja e Isarit”, i përkthyer me kaq shkëlqim, përkushtim dhe mjeshtri gjuhësore dhe artistike nga ana e Baki Ymerit në gjuhën shqipe.” (Tekst i shqipëruar nga rumanishtja nga Adriana Tabaku)

 

Fatbardha Demi:BASHKJETESA FETARE E SHQIPTARËVE DHE ANA TJETËR E MEDALJES

 

 

Fatbardha Demi

 

BASHKJETESA  FETARE  E  SHQIPTARËVE  DHE  ANA  TJETËR  E  MEDALJES

                       Shqipëtar i vertetë ësht’ ay që ka mëndjen’ e zëmrënë shqipëtare

                       S.Frashëri

Bashkjetesa fetare e shqiptarëve ka çuditur ndër shekuj të huajt, që në historinë e vëndeve të tyre kanë patur luftra fetare, ku viktimat nuk njihnin moshë. Jo vetëm në lashtësi apo gjatë Kryqëzatave Mesjetare, por edhe para dy dhjetëvjeçarëve, në zëmër të Europës demokratike, kanë ndodhur beteja të përgjakshme fetare, siç ishte edhe lufta në Bosnjë-Hercegovine apo në Kosovë e sërbëve, nën flamurin e ortodoksisë. Kjo luftë fetare u gërshetua, siç ka ndodhur gjatë të gjithë historisë njerëzore, me interesat pushtuese, pastrimin etnik dhe genocid të egër mbi popullsinë.

Tek arbërorët, çdo besim i ri, ka bashkjetuar (dashje-padashje) krahas besimit të lashtë, duke plotësuar nevojat shpirtërore dhe të jetesës, së tij. Toleranca fetare e arbërorëve është një dukuri e kaherëshme. Një prej "dy baballarëve" të Kishës Romake, siç e kanë përcaktuar historianët e katolicizmit, Shën Jeronimi me origjinë ilire "ishte kundër përjashtimit të kulteve të tjera në jetën shoqërore. E kjo 1600 vjet më parë!" (D.Gazuli "Shën Jeronimi prej Ilirije"forumi "zëmra shqiptare" 2010)

Për këtë dukuri unike të popullit shqiptar, kanë shkruar jo vetëm udhëtarët kuriozë, politikanë, të punësuarit pranë kancelarive të mbretërive ballkanike, albanologë, ambasadorë të vëndeve të huaja, por edhe përfaqësues të feve të ndryshme.

Kjo bashkjetesë e besimeve fetare tek shqiptari, dhe mes shqiptarëve të besimeve të ndryshme, është komentuar herë-herë, si shprehje e mungesës së një besimi të vërtetë dhe ka provokuar dyshimin në përkushtimin e tyre ndaj besimit të krishter apo mysylman.

"Në dëshmi të ndryshme të këtyre shekujve (16-18) tregohet se janë shumë të përciptë në kultin e krishterë, thuhet se kanë emrin të krishterë, po aspak besimin (Kerubini)"(f.39 Mark Tirta "Mitollogjia ndër shqiptarët" 2004)

Studiuesit më seriozë dhe që e njihnin mirë këtë popull, më i lashti në Ballkan, që kishin ngrënë në sofrën e tij duke shijuar bashkë me gjuhën e ëmbël shqipe edhe rrëfenjat dhe këngët kreshnike,  e shpjegonin këtë dukuri, jo në mungesën e besimit fetar, por në përkushtimin parësor ndaj kombit dhe farës (klanit) së tyre, pastaj ndaj besimit shpirtëror.  "Shqiptarët paraqiten si popull i kundërt nga të gjitha kombësite e tjera të Sulltanit...Shqiptari është gjithëmonë shqiptar. Sërbit mysylman dhe bullgarit mysylman, ua kanë fshirë ndjenjën e nacionalitetit, fuqija e fortë e Islamizmit" ( f 219,224 E.Durham "Brenga e ballkanasve")

Por nuk është qëllimi i këtij shkrimi, të trajtoj vëndin që zë  kombi dhe fara përkundrejt fesë, që është bërë tema e ditës në median shqiptare. Le t’i kthehemi tezës sonë mbi bashkjetesën fetare të shqiptarëve.

Atëhere, cila është ana tjetër e medaljes?

Ana tjetër e medaljes sigurisht lidhet me të kundertën e asaj që dëshmuam më lart, pra me « luftën fetare » ndërmjet shqiptarëve, apo më shqip “vëllavrasjen” për shkak të besimit të ndryshëm fetar, ngjarja kulmore e së cilës, qe lufta çlirimtare dhe fetare e vitit 1821, në jugun e Gadishullit Ballkanik.

Në historiografinë botërore, greke dhe atë shqiptare, ajo emërtohet “Revolucioni grek i 1821”. Në bazë të ngjarjeve të ndodhura, aty nuk patëm ndonjë revolucion, sepse nuk u përmbys asnjë shtresë klasore siç ndodhi në Revolucionin francez (1789-94), idetë e të cilit frymëzuan shumë popuj të asaj kohe. Parullën e tij “Liri-Barazi-Vëllazëri”edhe sot e gjen të shkruar ngado në murret e shkollave franceze.

Përkundrazi, të gjithë aktorët e atyre ngjarjeve, qenë në një mëndje se: “Kryengritja nuk duhet të ketë asnjë element përmbysjeje shoqërore” (f499 A.K.). Emërtimi si “revolucion” i ngjarjeve, gjatë dhe pas 1821, nga historiografia greke, u bë jo vetëm për “ta lidhur” me vëndin e nderuar që zë, në historiografinë botërore Revolucionin francez, por edhe për ta bojatisur  fytyrën e vërtetë të kësaj lufte, që kaloi tre faza, duke nisur :1- Si një luftë çlirimtare kundër pushtuesit turk, 2- vazhdoi si një luftë civile dhe fetare për pushtet dhe pasurim 3- dhe përfundoi me spastrim etnik dhe një genocid të paparë, që vazhdoi  në shumë dhjetvjeçarë  edhe pas vitit të lartpërmëndur, për të krijuar një shtet homogjen dhe të krishterë helenik.

C’farë ndodhi në të vërtetë në këto vite?

Jo vetëm fuqitë e mëdha europiane si Anglia, Franca, Austro-Hungaria dhe Rusia, por edhe popujt e shtypur të Gadishullit Ballkanik, e kuptuan se Perandoria e Osmanëve në fillimet e shekullit 19, i kishte ditët e numëruara. Një shtet « klandestin » në fakt ekzistonte me të gjitha tiparet e një shteti europian perëndimor, dhe ky ishte Pashallëku i Janinës i Ali Pashë Tepelenës. Qëllimi i Pashait shqiptar ishte, pranimi dhe njohja e tij (me hir a me pahir) nga ana e Parandorisë dhe Fuqive të Mëdha.    Përpjekje për krijimin e një shteti shqiptar u bënë edhe në More.  « Në vitet parakryengritëse T.Kolokotroni dhe Ali Farmaqi kishin shtruar planin e çlirimit të Moresë . Në qeverisjen e shtetit të lirë, do të kishte një këshill qeveritar prej 12 të krishterësh dhe 12 myslimanësh » (f417 A.K). Por, Ali Pasha nuk donte shtete të vogla shqiptare, por një shtet të fuqishëm me siperfaqe të gjërë tokësore, pra një Konfederatë me një shtet grek, me gjuhën e popullit shqipen dhe të administratës greqishten.“Aliu thirri në Janinë një kuvënd me përfaqësues të shqiptarëve dhe të grekëve. Në kuvënd ai shpalli krijimin e një shteti monarkik kushtetues, i drejtuar prej tij, i përbërë nga Shqipëria (me katër vilajetet e saj-shën im) dhe Thesalia. Greqia qëndrore dhe Moreja do të formonin një shtet grek autonom, nën protektoratin e Aliut ». (f90 Historia 4, 2010)

 Duhet vënë në dukje, që kjo ide e Aliut mbeti si qëllim i bashkë-luftëtarëve të tij arvanitas edhe mbas krijimit të shtetit helen, por me drejtim të kundërt : Bashkimin e trevave shqiptare me ato të shtetit helenik  dhe nën emrin e Konfederatës, në fakt të zgjerohej shteti grek, duke asimiluar dhe kthyer në fenë ortodokse, popullsinë autoktone shqiptare. Ishin arvanitasit, drejtues të shtetit helen,  që krijuan edhe platformën e « Megalo-idhesë » ,që vazhdon të trazojë shpirtrat e qeverive greke edhe në shekullin e 21.

Në bazën e shtetit natyral shqiptar, të cilin donte ta krijonte Ali Pashë Tepelena, u vendosën dy nga idetë e Revolucionit francez, ajo e “lirisë” dhe “vëllazërisë” (midis feve dhe etnive).  Gjatë sundimit të tij , çdo besim kishte liri të plotë ushtrimi dhe përfaqësimi në administratën e tij. 

 Për këto ide të Ali Pashes, (që mishërohen tek shqiptarët e ditëve të sotme) historiografia greke, e trajton veprimtarinë e tij të shkëputur nga ngjarjet e 1821 dhe e paraqet si një despot të pamëshirshëm që u ra në qafë suliotëve „vllaho-grekë“ .  Por, Perëndimi e vlerësoi shumë figurën e tij. Viktor Hygoi do të shprehej për Ali Pash Tepelenën se: « Ishte i vetmi kolos që shekulli ynë mund t’i kundërvë Napoleonit (me origjinë arbëreshe nga emigrantët e krahinës luftarake të Manit në Peloponez, që shkuan në ishullin e Korsikës- shën im) »(f431 A.K). Edhe Historiografia zyrtare shqiptare , e trajton të shkëputur nga ngjarjet e vitit 1821 dhe formimi i shtetit Helen.

Përse ngjarjet e periudhës 1821-1930 i emërtojmë si një pjesë e rëndësishme e historisë së shqiptarëve, ndërkohë që bëhet fjalë për krijimin e shtetit Grek?

Sepse përveç rolit të Ali Pashë Tepelenës në këto ngjarje, ishin kryengritjet e vazhdueshme të shqiptarëve , që tronditën themelet e sundimit të  turqve në Ballkan, dhe sepse në pjesën jugore të Ballkanit, aty ku kishte qëndën jo vetëm Perandoria e Osmanllinjve por edhe ajo  Bizantine , popullsia mbizotëruese ishte arbërore me gjuhën e popullit shqipen . Në Greqi arbëreshët « përbëjnë trupin kryesor të popullit kryengritës...në këto vite dëgjohen vetëm arbëreshë dhe maniate .Kladi, Meksi, Buzhiku, Griva, Mallami, Pulio, Dragoi, Himariotet, Buejt dhe një numër i madh të tjerësh, që ngritën popullin për të dëbuar turqit…Nuk kishte vënd në gadishull, të cilin shqiptarët mos ta ngrinin kundër Turqisë këta 400vjet. » (f 492, f.226, f249 A.K.) Edhe nëpër zyrat e qeverive “helenike” të krijuara pas vitit 1821, nuk mungoi te valvitej fustanella kombëtare shqiptare si veshje e zyrtarëve të saj të lartë .Nga ana e historiografisë greke, këto lufëtra paraqiten si beteja të krishterëve ortodoks grekë, sepse myslimanët, që ishin “turq” sipas tyre, nuk e dëshironin çlirimin nga “Baba dovleti”- Perandoria Osmane. (« turq » dhe « grek » emërtohen sipas besimit fetar dhe jo kombësisë) Por faktet historike flasin ndryshe: “Më shumë lëvizje kryengritese kundër turqve kanë bërë shqiptarët myslimanë, se sa ata të krishterë” (f227 A.K.) Kjo dëshmon edhe një herë, se për shqiptarët, çështja kombëtare ishte mbi fenë, fakt që u dëshmua vite më vonë, në Kuvëndin e Lidhjes së Prizrenit (1878) kur u vendos të diskutohej për programin e veprimeve « pa folur për fenë. Të gjithë jemi shqiptarë! » (f112 Historia 4. 2010) . Duke ju shtuar bishtat “is” , “os”,”as”  emrave  të figurave shqiptare që bënë historinë, dhe duke përdorur metodën fetaro-politike, por anti-shkencore (besim fetar, gjuhë = kombësi), u ndertua Historia greke e  “Revolucionit të 1821”. « Në asnjë festë kombëtare (të Greqisë-shën im) nuk i dëgjuam karrigo-manët apo komentatorët ëndrimtarë të radios apo televizorit (të flisnin) për kontributin e arbëreshëve në kryengritjen e ’21-shit »(f334 A.K.) Fatkeqësisht, edhe qeveritarët e sotëm shqiptarë nuk guxojnë t’iu a kujtojnë këto fakte, homologëve të tyre grekë, kur  përflasin vënd e pa vënd « bukën » që ju japin emigrantëve tanë të  fituar me djersën e tyre. Nuk e mohoj kurrësesi, luftën e popujve të tjerë për çlirim nga sundimi otoman në jug të Gadishullit Ballkanik, por siç thuhet « Jepi Cezarit atë që i takon ».

Pavarësisht se ngjarjet e sipërpërmëndura, kanë ndodhur në trevat që sot nuk përfshihen në shtetin shqiptar, historiografia zyrtare shqiptare, duhet të pasqyrojë në tekstet shkollore, të vërtetën historike të kombit të vet. Natyrshëm lind pyetja se përse nuk flitet për këtë kontribut si dhe „luftën fetare“ të shqiptarëve? ...

Përgjigjen e kësaj pyetje duhet ta kerkojmë në ngjarjet e ditëve të sotme dhe në njohjen e ngjarjeve të ndodhura në fund të shekullit 18 dhe fillimin e shek.19.

Përse fuqitë europiane nuk e perkrahen „shtetin shqiptar“ te Pashait të Janinës?

 Sepse për perëndimorët dhe Rusinë cariste, Ali Pash Tepelena ishte “një kockë që nuk kapërdihej” dhe nuk u nënshtrohej zbatimit të planeve të tyre në Ballkan. Ëndra e Luanit të Janinës ishte të krijonte një shtet të fuqishëm natyral shqiptar, jo vetëm i të krishterëve, por i të gjithë besimeve fetare i cili do të bashkëpunonte me Fuqitë e Mëdha, por gjithmonë në interes të tij.

Kurse Anglia, Franca, Rusia dhe Parija vëndëse, bashkë me Klerin “janë të një mëndje që shteti i ri duhet të jetë i krishterë” (f498 A.K.)  Fuqitë e Mëdha, nuk dëshironin një shtet konkurent në Ballkan, por një « koloni të krishterë» për politikat e tyre strategjike europiane dhe më gjërë. Më vonë, ata sajuan një shtet azmatik helen, ku tre partitë ekzistuese, « angleze », « franceze » dhe « ruse » duke luftuar kundra njëra tjetrës për të vendosur në pushtet njerëzit e tyre, u bënë shkaktare të dy luftrave të pergjakshme civile. Në këtë “garë” për ta përfshirë Ballkanin jugor në influencën e saj, Rusia qe më e suksesshme. Ajo kish kohë që vepronte, si me luftime dhe diplomaci, ashtu edhe me veprimtari të fshehta.

Mbas dështimit të ndërhyrjeve të vitit 1769,1790 dhe së fundi më 1807 në Jugun e Ballkanit me idenë e  pan-sllavizmit dhe krijimit të shteteve ortodokse rreth Turqisë, Rusisa vendosi t’iua lërë këtë detyre, në dorë të krishterëve vëndës, por që ishin në shërbim të saj.

 Për këtë qëllim u themelua ne Odesse, shoqëria e fshehtë « Filiqi Eteria »(14.09.1814)  Siç shprehej edhe kasapi i Luftës së II botërore, Hitleri: « Forca, pa një themel shpirtëror është e destinuar të dështojë ». Themeli ideollogjik i kësaj shoqërie, do të ishte besimi ortodoks. Ortodoksia krijoi urrejtjen midis arbëreshëve dhe vëndin e perkatësisë kombëtare dhe të farës(klanit) e zuri ekstremizmi fetar. Ky themel shpirtëror, siguroi edhe suksesin e planeve të Filiqi Eterisë dhe çfarosjen massive të shqiptarëve. Anëtarë të shoqërisë së fshehtë të krijuar nga ruset, ishin edhe komandantët arvanitas të 1821 si : Jani Gura, Jani Koletti, Odise Andruco, Bubulina,Marko Boçari etj.  (shume prej tyre kishin sherbyer ne ushtri apo administratën e Rusisë cariste) Ata kontribuan në arkën e saj me shuma të hollash personale. Plani i kësaj shoqërije ortodokse, përcaktoi edhe tre fazat e « Revolucionit 1821 ».

 Kjo organizatë e fshehtë, nuk kishte ushtri dhe as njihej nga populli (bile anetarët e thjeshtë, nuk e dinin se kë kishin mbi krye, te ashtuquajturit “te padukshmit” dhe as planet reale të saj), por ajo kishte mbështetjen e Carit të Rusisë, për këtë arësye edhe Ali Pash Tepelena ju drejtua për bashkëpunim, por pa sukses. Ai e kuptoi se duhej të mbështetej vetëm tek mobilizimi i masave popullore “pa dallime fetare” për “Liri”.  Kjo thirrje  e Aliut, ngriti arbërorët e të dyja feve. Shqiptarët që niseshin për luftë këndonin: « Nderin dhe Kombin i kemi bashkë / Të krishterë e mysylmanë » (f293 A.K.)

 Marko Boçari, përpara betejës në Mesollongj (9.09.1823) , shtrëngoi duart me bashkë-luftëtarët e tij, duke dhënë besën me “vllamët” për të luftuar deri në pikën e fundit të gjakut kundër Mustafa Bushatit. Trimëria e tij mahniti bashkohësit europiane qe i kushtuan poezi dhe e përjetësuan në vepra pikture . Poeti i madh anglez, Bajroni, mbajti një fjalim mbi varrin e Marko Boçarit, i veshur me kostumin tradicional shqiptar. 

Shoqëria “Filiqi Eteria” ja kishte nevojën e shqiptarëve, si të krishtere dhe sidomos myslimanëve që “janë fuqija më efektive e përleshjes me Turqinë” si bardhunjotët, laliotët në More (f497 A.K) .

Në 1820, “Kuvëndi i Kapedanëve të Rumelisë” themeloi Aleancën Kombëtare të Grekëve (me grekë duhet nënkuptuar shqiptarë të të dy besimeve) që pati një jetë të shkurtër (nga 15.1.1821deri më 12.1821). Vulosja e kësaj marrëveshje më 15.1.1821, shënon nisjen e luftës së përgjithëshme, dhe jo më 25.3.1821 sipas historiografisë greke, kur Gabrieli bën meshën e Shën Mërisë. Qëllimi i ndryshimit të dates, u bë që të theksohej autorsia ortodokse dhe greke, i të ashtuquajturit « Revolucion grek 1821 » .

Mbas rrethimit të Aliut nga turqit, ndihmesi i tij besnik, himarioti Odise Andruco, u vendos në krye të Këshillit të Kapedanëve të Rumelisë për të vazhduar planet e tij. Në fazën e parë të luftës, kur mbizotëronte fryma e Ali Pashë Tepelenës, ajo e çlirimit nga sunduesit osman, thirrja për luftim ishte « Ja vdekje,ja Liri! » (siç u dëgjua në të gjitha luftrat anti-osmane të shqiptarëve). Por pas një viti, ajo u zëvëndësua me thirrjen « Në njerën dorë thikën dhe në tjetrën Kryqin!», që udhëhoqi më vonë andartët grek në jugun e Shqipërisë dhe në trevat e Camërisë, por edhe në luftën e Kosovës të fundit të shekullit 20.

Fundi i ekzistencës së Aleancës, shënon edhe fillimin e fazës së dytë të luftës , asaj të Kryqëzatës fetare kundër shqiptarëve të besimit mysliman, nga shqiptarët e besimit ortodoks, në bashkëveprim me ortodoksët vlleh, turq të konvertuar, sllavë dhe fanariotë të mbështetur nga të gjitha Fuqitë e Mëdha. « Sa panë se peshorja anonte nga ana e kryengritësve, (despotët,pedantët politike të syzeve miopike dhe rendikotave) erdhën në Greqi, jo për të luftuar, por për të zënë postet. Të gjithë këta përpiqeshin të fanatizonin masat e krishtera, që të prishnin Aleancën.” Despotët donin kope me dhentë e veta” (f462 A.K.)

Ne nëndor 1821, kapedani Tahir Abazi me urdhër të arvanitasve të tjerë myslimane të Aleancës, shkoi në Kuvëndin e Parë të Grekëve, si dhe për të parë vëndet e çliruara. Kudo sheh xhami të rënuara, myslimanë të vrarë dhe familjet e tyre të skllavëruara. Myslimanët shqiptarë sulmonin kundra ushtrisë turke (e përbërë me shumicë po nga myslimanë shqiptarë), nga ana tjetër vriteshin nga bashkë-kombasit e tyre të krishterë. 

Në kujtimet e tij, historiani arvanitas Makrijani shkruan:”Ndërkohë që grekët (shqiptarët-shën im) , e vëllazëruar të krishterë dhe myslimanë, po përpiqeshin të çlironin Njohorin, mbriti gjysëm i vdekur në front, i vetmi arvanitas mysliman që kishte mbetur i gjallë nga thika e “aleatëve” të krishterë të Moresë. Atëhere (myslimanët) “zunë britmat nga dëshpërimi. Thanë: “Zoti im, përse zëmrohesh me ne fatkeqët? Dhe armiqt tanë (turqit) na vrasin dhe miqtë tanë (të krishterët) që ndërsa na japin besën e të qënit miq, me pabesinë e tyre na vrasin fshehtas »(f458 A.K)

Këto veprime befasuan jo vetëm kapedanët myslimanë të shqiptarëve, por edhe ata të krishterë që donin të çliroheshin nga turqit dhe jo të vrisnin vëllezërit e një gjaku.  Ata që mendonin kështu, u vunë në listën e myslimanëve të destinuar për t’u vrare. « Ata që gjatë kryengritjes vazhdojnë të këmbëngulin që të vënë në jetë planin e tij (të Ali Pashe Tepelenës-shen im) duhen zhdukur me çdo lloj sacrifice…Pra t’i përdorim per sa kohë nuk përbëjnë rrezik » (f499 A.K.)

Për të qënë më të saktë, kjo luftë vëllavrasëse mbi baza fetare të shqiptarëve, nuk filloi më 1821 dhe nuk mbaroi me njohjen e shtetit Helen (1830). 

Të gjithë historianët flasin për luftën e suliotëve me Ali Pash Tepelenën, por nuk përmënden shkaqet e vërteta të saj. Asnjë libër mësimor grek por as shqiptar, nuk përmend masakrën e Dervishanës të vitit 1772, shëmbullit klasik të fanatizmit mesjetar fetar, që morri përmasa katastrofale në fazën e dytë të ngjarjeve të 1821.

700 suliotë të krishterë, sulmuan fshatin mysliman çam të Dervishanës (26.07.1772) dhe pasi rrëmbyen të gjitha vajzat, i therrën pa perjashtim, burrat dhe djemtë e rinj të fshatit duke ju a prerë kokat. (Abedin Rakipi « Masakra e Dervishanës 1772 ») Kjo masakër kishte burimin jo thjesht në kundërshtinë e fshatit çam ndaj banditizmit të kleftëve suliotë, por nga drogimi fetar ortodoks, që gjakun e vet, por të fesë tjetër e shikonin si « një të keqe » e cila duhej zhdukur. Në vitet që pasuan (1821), kjo « vëllavrasje fetare » do të përfshinte të gjithë jugun e gadishullit ballkanik.

 « Është e tepërt të rradhisim këtu të gjitha rastet ku këta zotërinj (kapedanët ortodoks shqipetarë së bashku me ortodoks te kombesive te tjera-shën im) godisnin dhe vrisnin pa asnjë lloj arësyeje arvanitasit mysylmanë, që i dorëzoheshin ushtrisë së krishterë duke braktisur turqit, ndërkohë që nuk bënin të njëjten gjë me turqit halldup » (f506 A.K.)

Disa prej pasardhësve të kapedanëve shqiptarë ortodoksë, që udhëhoqën Kryqëzatën fetare gjatë « Revolucionin grek të 1821 », i përsëritën barbarinë mesjetare, duke kryer krime nga më çnjerëzore  sidomos në trevat e jugut të Shqipërise dhe Camëri.  Napoleon Zerva, emri i të cilit do të shënohet përherë përkrah kriminelëve më gjakatar të shekullit të 20-të (siç thuhet « pasuria tretet-emri mbetet » ), vijoi shfarosjen dhe dëbimin e popullsisë autoktone çame, të nisur nga stërgjyshi i tij suliot Tusas Zerva.

 “Djali i Markos, Dhimitri Boçari, u be tre here minister i luftes nen mbreterit Oton dhe Georgios, i asaj ushtrije qe sipas shkrimtares M.Vickers dogji dhe masakroi 46 fshatra myslimanesh vetem ne Shqiperine e sotme te jugut, pa llogaritur Camerinë dhe gjithe trevat  qe mbeten jashte kufijve shqiptare, duke mos prekur as edhe nje fshat ortodoks” (Abedin Rakipi “Suliotet nuk donin Camerine dhe çamet, por Greqine”)

Ekstremizmi i teskajshëm i besimit fetar, i ktheu shqiptarët ortodoks në makineri vrastare kundër vëllezërve të tyre, dhe jo vetëm kaq, por « fatkeqësisht kjo dukuri ka bërë që në Ballkan të zhduket kultura e popujve të vjetër të cilët besonin në kishën ortodokse, dhe trashëgimia e tyre kulturore dhe territoriale të manipulohet nga shtete dhe kishat nacionale“.(Kisha Ortodokse Autoqefale e Shqipërisë“ Wikipedia, Enciklopedia e Lirë“)

Si vallë zuri vënd fanatizmi fetar në shpirtin e shqiptarit, sa ta quaj „të huaj“ bashkë-kombasin e tij dhe me një urrejtjeje të papërmbjtur, të ngrejë dorën kundër gjakut të vet për ta zhdukur?

 Në këtë shpërfytyrim, merita kryesore i takon përpjekjeve të Kishës Ortodokse greke. Një nga bashkë-kohesit e atyre viteve, francezi Pukëvil vëren: “Grekët e sotëm (të krishterët) e them me siguri, se nuk do të shohin në kryengritjen e tyre, asgjë tjetër përveç triumfit të fesë së tyre…” (515 A.K.) Por fanatizmi fetar nuk ishte faktori i vetëm. Grykësia për pasuri dhe pushtet e kapedanëve shqiptar ortodoks, do të përbënte bazën mbështetëse të saj. Masat popullore, sipas traditës ndoqën krerët e tyre, por nuk fituan asgjë.

« Mbas mbizotërimit të kryengritjes dhe krijimit të shtetit të pavarur grek, të varfërit u bënë më të varfër dhe të pasurit më të pasur. Kapedanët… morrën feude (prona-shën im) me këtë mënyrë: Hipnin në një kodër dhe aq sa u zinte syri në terren, bëhej prona e tyre personale » (f502 A.K.)

Kjo grykësi për pushtet dhe pasuri, e nxitur nga fanatizmi fetar, dhe e mbështetur nga interesat e Fuqive të Mëdha, shkaktuan luftrat civile, ngjarjet e së cilës do të ishin të denja vetëm për penën e Shekspirit.

Odise Andruco emërtohesh si një nga kapedanët më të shquar të luftës çlirimtare të 1821. Ishte luftëtar i madh, organizator, inteligjent dhe shumë popullor. Krahui tij i djathtë ishte Jani Guri dhe siç ndodh në çdo luftë, lidhja e tyre u kurorëzua jo me betime besnikerije, por në ballë të sulmuesve, nën breshërinë e plumbave dhe vringellimën e shpatave kundër ushtrisë osmane. Ishte një luftë e pabarabartë dhe më shpesh guerile, për t’i bërë ballë ushtrisë armike, te madhe në numër dhe më të armatosur.  Ishte po ai kapedan Guri, që e arestoi, ish komandantin e tij (1825) dhe për dy muaj e torturoi pikerisht në Akropolin të cilin Odise Andruco e kishte mbrojtur nga turqit, që të tregonte se ku e kishte fshehur pasurinë. Odisea u mbyt me litar dhe historia greke e përjetësoi si «tradhëtar » të kauzës çlirimtare të grekëve.

Dhe nuk ishte vetëm Odise Andruco viktimë e kësaj lufte për pushtet, por edhe kapedanë të tjerë si Kolokotroni, Delijani, Griva dhe shumë të tjerë që u burgosën, u vranë apo u persekutuan nga kundërshtari i tyre politik, Jani Koletti (ish mjek në oborrin e Ali Pashë Tepelenës) dhe mbështetësit e tij, që të gjithë me gjak shqiptari.

Lufta për pushtet, la pas dore luftën kundër turqve dhe ishte popullsia, ajo që u bë viktimë e hakmarrjes së egër të ushtrisë osmane. Në qershor të 1824 qeveria e Kolettit, Konduriotit dhe Mavrokordatos, morri nga anglezët një kredi për armatosjen e ushtrisë, prej 520 000£ (një shumë e lartë për kohën). Këto para u përdorën kryesisht për të blerë kapedanët, nga kampi i kundërshtarëve politikë (rebelëve, siç i quanin).  Ndërkohë trupat e Hysen Beut të ardhura nga Egjipti si ndihmë për Perandorinë Osmane, pushtuan ishullin e Kasos . Urdhëri i ditës qe :“Të gjithë meshkujt mbi 8 vjeç do të vriten, gratë dhe fëmijët do të shiten!” (“Historia moderne greke” Wikipedia)

A e përjashtojnë njëra tjetrën, dy anët e medaljes?

Sigurisht që jo. Përkundrazi, në historinë tonë kombëtare, duhet të zënë vënd të dyja (« bashkjetesa fetare » dhe « lufta fetare » e shqiptarëve) sepse të shkëputura ato nuk na japin të vërtetën historike. Fanatizmi fetar, që gradualisht i ktheu në « të huaj » dhe „armiq“ pjëstarët e një kombi, shfaqet edhe në historinë e trevave shqiptare të veriut, si në Mal të Zi dhe Kosovë. Tek shumë kasapë të shqiptarëve të këtyre trevave, rridhte po ay gjak si i viktimave të tyre.

Ana e kundërt e medaljes, nuk e errëson aspak dukurinë e „tolerancës fetare“ tek shqiptaret e Shqipërisë, Kosovës, Maqedonisë, Malit të Zi,  Camërisë e të Diasporës, dhe nuk i ul vlerat e kombit tonë. Studimi dhe njohja nga brezat e rinj, « të luftës fetare të shqiptarëve » është një domosdoshmëri për ta ruajtur dhe trashëguar « bashkjetesën fetare » dhe mos-tjetërsimin e kombit tonë. Ngjarjet e « Luftes çlirimtaro-fetare të 1821 » kanë një rëndësi të madhe aktuale, sepse shumë erëra që përshkuan qiellin e atyre kohërave, fryjnë përsëri mbi kokat e shqiptarëve, të ndodhur brënda dhe jashtë kufijve të 1913-ës .

A.K.- Aristidh Kola « Arvanitasit dhe prejardhja e grekeve »2002

 Fatbardha Demi

3.03.2011

 


Faqe 34 nga 40

Tidningen-Gazeta

Vem är Online?

Kemi 17 vizitorë n'linjë

Besökare

Shikimet e përmbajtjes : 1134207
SocialTwist Tell-a-Friend

Newsflash

 

 

SHSHAKSH Suedi vizitë në Kosovë e Shqipëri për nder të 100 vjetorit të pavarësisë


Nganjëherë është e vështirë ti përshkruash apo shprehësh dicka të mirë ate që përjeton nga momenti në moment. Dicka jo e zakonshme, jo e shpesht që pothuajse s`kishte ndodhur më herët dhe i ngjan dickaje që vjen pas dhe mundohesh ta shprehësh nga zemra me plot dashuri.

Pra jo e zakonshme 100 vjetori i pavaresisë së Shqipërisë. dhe jo i zakonshëm nëe gëzim cfarë po përjetojmë këto ditë zemrat e shqipatrëve kudo që ata jetojnë. Qofshin në vendlindje apo edhe në mërgim.

Pikrisht për këtë festë kaq të shenjtë që i gëzohem të gjithë.

Ky 100 vjetor ngjalli shpresatë me shumë se kurr tek Shqiptarët do jenë ata që kanë qenë të zot e vetës së vet.

Per ti nderuar te gjithë ata që u flijuan, për ketë ditë, për ketë 100 vjetor, shumë shqipëtarë anë e kendë botës festojn kudo.

Shoqata e Shkrimtarëve, Artistëve, Krijuesëve Shqipëtarë në Suedi,në bashkëpunim me shoqatën "Nënë Tereza "Ängelholm kanë organizuar një udhetim nga Suedia e largët për të ndar ndienjën e gëzimit dhe të dashurisë me të gjithë vëllezërit dhe motrat në Kosovë dhe Shqipëri. Pjesëmarrësit dhe organizatorët duke u munduar ti permend : Kryetarin e SHSHAKSHS-së se bashku me kryesinë e saj dhe disa mergimtar nisën rrugëtimin e tyre nga 22 nëntori nga Suedia drejt Kosovës e Shqipërisë.Në këtë grup marrin pjesë Kryetari i shoqates, Hysen Ibrahimi si dhe nënkryetarët: Fetah Bahtir ,Qibrije Hoxha , antarë dhe aktivist të më hershëm që kontribuan për qeshtjen shqiptare deri më sot që do i permendi te gjithë ata të cilet udhëtuan për këtë ditë feste te madhe ata janë;Osman Ahmetgjekaj, Rrahman Rrahmani, Nyqerene Alija, Labibe Raqi, Florije-Lule Bajraktari, Adlije Imeri , Bedri Paci, Zumer Qupeva, Hajdin Selaci, Behram Jusufi, Bajram Muharremi, Ramadan Hyseni, Ferit Feka, Iljaz Spahiju, Emin Rrustemi, Shaban Murseli, Mursel Shkupolli, Sadri Mustafa, Adem Ahmeti, Agim Xhinovci , Rrustem Bujupi ,Gjevahire Bujupi ,Tahir Llapashtica ,Daut Dauti ,Rashit Gashi, Sulejman Shala, Enver Krasniqi ,Sadat Shkupolli,Jashar Berisha, Shaban Kelmendi.

Të gjithë këta mërgimtarë tani kanë arritur në Kosovë në gjirin familjar dhe me pas për të vazhduar rrjedhën e agjendës së vizitave nëpër Kosovë e Shqipëri dhe duke i dhenë kësaj vizite fund në diten e 28 nëntorit 2012 ku Shqiperia feston 100 vjet si shtet i Pavaruar .

Edhe pse ishin kilometra të shumta për ti kaluar ato u shkurtuan me atmosferën e te gjithëve së bashku që krijuan në autobus gjatë rrugës.

Kilometrat u zvogluan duke pas parasysh se gjatë udhetimit u bisedua, u fol për shumë cka në mes veti. Nuk u la anash as muzika së bshku duke kënduar shumë këngë për Kosovën dhe Shqipërin.

U recituan vjerrsha nge libra të ndryshme nga poet të ndryshem, duke i vequar këtu si: Fetah Bahtiri,nga libri i tij:

"Monolog në Mërgim,

,Sadullah Zendeli Daja,"Ditari i Dhimbjeve "

Shefki Ollomani ,"Feniksi Shqipetarë si dhe poezi nga libri

Bahtir Latifi, i titulluar :"Jeta e Êndërrave Tona "

Recitoi Lebibe Raqi e cila ne festivalin e poezisë fitoi vendin e tretë në Malmö.

Po ashtu gjatë kësaj rruge pat edhe tjerë aktivist dhe krijues që u antarësuan në SHoqatën e Artistëve, Krijuesëve ,Shqipëtarë në Suedi. Ndër ta mundë ti përmendi si :Rrustem Bujupi, Gjevahire Bujupi, Adlije Imeri, Labibe Raqi.

Ne nuk i lam anash as opinjonet e disa nga pjesëmarrësit e këtij udhëtimi për nder të 100 vjetorit të Shtetit Shqipëtarë. Hysen Ibrahimi na e shpreh me pak fjalë këtë ngjarje duke thëne :"Jemi tejet të privilegjuar, qe patem nderin të perjetojm këtë datë të madhe shekullore, ku shoqata e SHAKSHS-së e ka manifestuar në disa perurime librash, orë letrare, tribuna, por nder te tjera organizoj edhe shkuarjen në Kosovë dhe Shqiperi për të qenë prezent në këtë datë të madhe të Shekullit me rastin e formimit të Shtetit Shqiptarë. Më pas Hyseni vazhdon duke uruar në emer të shoqatës që ai perfqason .

Anëtari i kryesisë së shoqatës së SHAKSHS-së , Bedri Paci ish kryetar i LASH-it 11 vite , si ndihmës në themelimin e Lash-it ne Norvegji dhe Finland shprehet duke then :"Uroj të gjithë shqiptarëve 100 vjetorin duke duashur njëri- tjetërin të krenohemi sepse jemi shqipëtarë .Te rinjet të tregojn se jemi një komb i lasht me tradita të lashta, kultures me të lasht në evropë .Arsimi është arma më e lart e një populli,nëpermjes arsimit tregon,kulturen,traditen dhe ngritjen e lart arsimore, kundrejt popujve me të lartë të ashtuquajtur shtete demokratike.

Ky rrugetim qe jemi duke bërë, jep një kënaqësi të veqant që jemi të bashkuar nga trevat shqiptare për të festuar bashkarishtë 100 vjetorin e Shtetit Shqipëtar dhe sukseset e arrituar gjat ketyre viteve. Kjo na ben më krenar që të perparojm në cdo lami të jetës për ti treguer Evropes se jemi dhe do jemi populli më i lasht dhe do arrim qellimin duke e bashkuar kombin tonë që u mohua me shekuj nga fuqit e medha.

Po ashtu edhe një mergimtar tjetër, nje aktivist i pa harruar i cili kontriboj shumë ne qeshtjen shqiptare para dhe deri ne zgjidhjen e qeshtjes së Pavarësis së Kosovës Iljaz Spahijaj na thot lidhur me këtë rrugëtim :"Në fillim falenderoj SHSHAKSHS-së në krye me Hysen Irahimin i cili organizoj nje udhëtim se bashku me anëtarët e shoqatës.Ishte knaqësi të jam së bashkue në këtë mes.

Të gjithë shprehnin gezimin e tyre për këtë rruge duke shpresuar se do ta kalojn si është më së miri, si ne Kosovë po ashtu edhe në Shqiperi së bashkue për nder të kësaj feste Kombëtare për 100 vjetorin Shtet.


Mje moment paksa prekes ishte ne momentin kur hynem ne Shqiperi. Enver Krasniqi nga drenasi ,48 vjeqar shkel token shqipetare pas 48 vjetesh, per here te pare. Ai ulet edhe puth token shqiptre duke i shkuar lotet nga gezimi dhe dashuria qe kishte per vendin shqiptare.