Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home
Debattartiklar


Murat Gecaj: “UNË E DI, SE KUSH E ÇOI BUBULINON NË SUEDI”

 

“UNË  E  DI, SE KUSH  E ÇOI  BUBULINON   NË SUEDI”

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë

Nga e majta: Sadulla Zendeli-Daja, me M.Gecajn, në Panairin e Librit (Tiranë, 12 nëntor 2011)

Mbesa ime, Dorela e vogël po bisedonte me një bashkëmoshatare. Ndër të tjera, ajo i tregoi edhe këtë ngjarje:

“Një ditë të shtunë, bashkë me mamin, si zakonisht, shkova te shtëpia e gjyshërve të mi. Sapo hyra brenda, pashë që ata u gëzuan shumë, më përqafuan e më puthën. Se kështu bëjnë të gjithë gjyshërit, me mbesat e nipat e tyre. Kur u ulëm, nisëm të pyeteshim me njëri-tjetrin. Sigurisht, për mua u interesuan se çfarë notash kisha marrë në shkollë. Si me bishtin e syrit, vërejta se Babushi po shikonte diçka në bibliotekën e tij. Pas pak, ai më vuri përpara një libër, në kopertinën e të cilit ishin shkronja dhe fjalë të huaja, që nuk i kuptoja.

Nga padurimi, e pyeta atë:

-Babush, në cilën gjuhë janë shkruar këto fjalë, se unë këtu vetëm emrin e xhaxhit Viron Kona dhe të Bubulinos po lexoj?

-Janë në gjuhën suedeze, Dorela,-m’u  përgjigj ai…-A të kujtohet, se xhaxhi Viron ta ka dhuruar  ty, me një shënim të bukur, librin e tij në gjuhën shqipe, “Eh, more Bubulino!”? Ndërsa ky, që po sheh ti këtu, është po ai libër, por në gjuhën suedeze. Atje e përktheu në këtë gjuhë të huaj, teta Qibrije Hoxha…



 

Shkrimtari Viron Kona, “babai” i Bubulinos, me lexues të vegjël,

në qytetin Boras-Suedi, më 2011

-Pra, tani unë e di, se kush e çoi Bubulinon në Suedi,- më tha ajo e kënaqur…

Por nuk e la me kaq mbesa ime dhe, nga kureshtja, më pyeti  që t’ia shpjegoja se ku është ky shtet i largët.  I tregova se ai ndodhet në Veri të Europës, në Gadishullin e Skandinavisë. Populli i këtij vendi i do shumë shqiptarët dhe disa nga këta kanë shkuar  atje emigrantë. Për fëmijët  e tyre janë çelur kopshte e shkolla, ku e mësojnë edhe gjuhën tonë të bukur shqipe. Por shqiptarët kanë edhe një klub të tyrin, i cili e ka emrin e poetit tonë të madh kombëtar, “Migjeni”. Aty mblidhen shqiptarët e moshave të ndryshme dhe në ballë të sallave të tij kanë vendosur Flamurin tonë Kombëtar, me shqiponjën dykrenare. Sidomos me raste festash, ata recitojnë, këndojnë e kërcejnë, sipas traditave tona popullore.

Kur po i flisja për këto dhe për gjëra të tjera për Suedinë, Dorela u kujtua që unë i pata treguar se në Tiranë kishin ardhur dy shkrimtarë nga ai vend, pra miqtë e mi Sokol Demaku e Bahtir Latifi.  Më pas, më dërguan edhe disa numra të revistës në gjuhën shqipe, “Dituria”,  e cila botohet në qytetin Boras, ku banojnë ata. Por ajo më kishte parë, se i kisha derguar përshëndetje  me anën e Internetit edhe një shkrimtari tjetër, të cilin të gjithë e njohin atje me emrin  Daja (Sadulla Zendeli).   Kështu kishte ndodhur edhe me studiuesin e gjuhës shqipe (albanologun) dhe mikun e  Shqipërisë,  suedezin Ulmar Kvik, me të cilin tani kam shkëmbim mesazhesh, përmes Internetit.

Sigurisht, m’u desh t’i tregoja Dorelës edhe për librin e xhaxhi Vironit, “Eh, more Bubuliono!”,  i cili është shqipëruar dhe përhapur te fëmijët, në Suedi. Bile, i thashë asaj se vitin e kaluar atje e ftuan pikërisht këtë shkrimtar, që Bubulinoja t’i njihte më nga afër edhe personazhet e dashura të fëmijëve suedezë. Për shembull, i tillë është Pipi Çorapegjata, për të cilin ka botuar libra shkrimtarja shumë e njohur  suedeze, Astrid Lindgren. Ata janë përkthyer në shumë vende të botës. Kështu, Bubulinoja pa me kureshtje të madhe, Boras edhe monumentin e Pinokut, që e kanë vendosur në mes të qytetit. Bile, për ta miratuar këtë gjë, u pyetën të gjithë banorët e rritur, pra u bë “referendum popullor”. Tani, kur fëmijët kalojnë pranë Pinokut, shikojnë nëse hunda e tyre është rritur ose jo. Se, po të mos kenë thënë të vërtetën gjatë ditës, atyre u smadhohet hunda e tyre!


 

Mësuese Anette dhe disa nxënës, në shkollën e Borasit

Interesante ishte për fëmijët  suedezë të Borasit edhe kur u njohën me fëmijë të tjerë shqiptarë. Ata janë personazhe të librave të shkrimtarit tone për fëmijë, Viron Kona. Disa nga këta janë: Dardi, Kapiten Liku, Fluturushja, Këmbëgjati, Mjekërverdhi, Shkencëtari, Papagalli Çate e të tjerë. Gjatë ditëve të qendrimit në Suedi, tërë kohën ai mbajti shënime dhe bëri fotografi të shumta. Prandaj, kur u kthye në Tiranë, u ul e shkroi një libër, kushtuar posaçërisht vendit  dhe popullit mik të Suedisë. Ai e ka emrin domethënës, “Bukuri suedeze”.Për atë janë botuar disa shkrime, në gazeta dhe në Internet. Këtë libër, ashtu si atë për Bubulinon, ky shkrimtar do ta çojë edhe në Suedi…

Kur po i flisja për këto, që shkrova më sipër, Dorela më dëgjoi me vëmendje të madhe, duke më bërë herë pas here pyetje të ndryshme. Por, ajo u kënaq shumë dhe m’u hodh në qafë nga gëzimi, sidomos , sapo i tregova se mua, bashkë me xhaxhi Vironin, na kanë ftuar të shkojmë në Boras të Suedisë. Udhëtimin tonë do ta bëjmë në mesin e muajit prill të këtij viti. Aty do të festohet 5-vjetori i Klubit “Migjeni” e i revistës “Dituria”, por  edhe 4-vjetori i Radios, që jep emisione në gjuhën tonë të bukur.


 

 

Në Tiranë-2011, nga e djathta: S.Demaku, M.Gecaj e B.Latifi

Ditët do të ikin shpejt dhe unë e di që mbesa Dorelë do të më pyesë shpesh për udhëtimin tone, në Boras të Suedisë. Se atje na presin me padurim miqtë tanë Sokol Demaku e Bahtir Latifi. Por do të takojmë përzemërsisht edhe shumë të njohur tjerë shqiptarë dhe miqtë suedezë. Ndër ta, janë drejtori i shkollës, Perr Kettisen; mësueset Anette e Sonja etj., në shkollën “Fiarding Skolan”. Është kënaqësi e veçantë, që ne do t’u flasim të gjithë miqëve tanë atje, për dashurinë dhe respektin e fëmijëve shqiptarë  e të prindërve të tyre, për  Suedinë mike dhe popullin e saj, punëtor e përparimtar. Ata kanë ndërtuar një jetë shumë të mirë dhe të bukur, për tërë banorët e atij vendi skandinav.

“Eh, more Bubulino!”, në gjuhën suedeze Kopertina e librit për Suedinë

x x x

Këtu poshtë po vendos një vjershë modeste, të cilën e kam shkruar  me gjithë zemër, në gusht të vitit 2011. Po redaktoja librin publicistik, “Bukuri suedeze”, të shkrimtarit dhe mikut tim Viron Kona. Ndoshta, atëherë, kisha parandjenjë të këndshme, se një ditë do ta shihja edhe unë atë vend të bukur e të begatë dhe do të njihesha nga afër me njerëzit e tij,  aq dashamirë për Atdheun tonë.

Tiranë, 23 janar 2012

--------------------------------------

SUEDI,  E BUKURA SUEDI,  MOJ!…

Kam lexuar sot, një libër për ty,

Bukuroshe, moj, aty në Veri,

Po më dukesh me vello-nuse,

Në shumë mendime seç me fute…

 

Suedi, e bukura Suedi, moj,

Dua të jem zog, të vij dhe të shikoj,

Kam kënaqësi që aty unë të vete

E ta heq gjithë mallin e kësaj jete.

 

Kam njohur shumë bij tu, nga larg,

Që lavdinë ta ngritën, ty aq lart,

Që t’ futën në vend t’ parë në botë,

Ku ka veç shumë gëzime dhe jo lotë.

 

Kam një ëndërr e një dëshirë,

Ta shoh Suedinë, vendin më të mirë,

Të shkoj atje, nga e Shqipëria e jonë,

Ku për miqësinë të gjithë këndojnë.

 

Kam një urim dhe një kënaqësi,

Të jem një ditë në Skandinavi,

Në Suedi, me miq e kolegë rrethuar,

Pastaj të gjithëve te ne, për ty, për t’u treguar.

 

Kam tani besim dhe kam shumë ndiesi,

Se së shpejti do ndodhem në Suedi,

Atdheun e vikingëve të  vizitoj e shikoj,

Një ndër “mrekullitë” e botës ta përjetoj!

Murat Gecaj

Tiranë, 11 gusht 2011, ora 17.30

(Marrë nga libri “Dorela”, Tiranë, mars 2012)

 

 

Bajram Gashi: BAJRAM SALIHI MËSUES, LUFTËTAR, NACIONALIST I FLAKTË, DËSHMOR

 

Historia e një deshmori

Durrës më 25. 03. 2012

BAJRAM SALIHI MËSUES, LUFTËTAR, NACIONALIST I FLAKTË, DËSHMOR

Bajram Salihi mësues, patriot, nacionalist i flaktë, lindi në fshatin Uçë të Komunës së Istogut më 15 janar 1915. Që në fëmijëri u brumos me ide patriotike për një Kosovë të lirë dhe të pavarur. Shkollën fillore e kreu  në Krumë të Hasit, së bashku me shokun e tij nga Gjakova Haki Taha, atentatorin e Miladin Popoviçit. Gjimnazin Shtetnor e kreu në vitet  1930 – 1932  në Shkodër në konviktin “Malet Tona”, duke i’u njohur dega normale për mësuesi.  Kështu diplomohet dhe vlerësohet me nota shumë të mira në të gjitha lëndët, duke shkëlqyer në mënyrë të vëcantë në  gjuhët e huaja si : gjermanisht shumë mirë, frengjisht shumë mirë. Me dekret të Mbreterisë Shqiptare dhe vendim të Ministrisë së Arsimit të asaj kohe nr. 1299. dt 27. 11. 1934, do të emërohet mësues në rrethin e Krujës, ku  punoi duke dhënë mësim në shkollën mashkullore në Krujë.


Sipas deshmive të të vëllait Idrizit, 81 vjecar, sot banues në Durrës dhe profesor Abdurrahim Gashi nga Uça (pensionist), Bajrami në vitet 1936- 1938  kreu Akademinë Ushtarake në Itali. Pas studimeve, duke qënë se familja banonte në Shënvlash fshat afër Durrësit, ai kthehet aty për të rifilluar punën si mësues. Menjëherë i’u vu punës për organizimin e arsimit të detyrueshëm fillor në këtë fshat, duke synuar dhe arritur në një kohë shumë të shkurtër shtimin e numrit të nxënësve dhe mësuesve. Kështu brenda vitit në shkollën e Shënvlashit dhe nën drejtimin e Bajramit, do të emerohet mësues Haki Taha nga Gjakova, vajza me origjinë shkodrane Agetina Qerraxhia, si dhe vajza durrsake Nafie Mema, e fejuara e ardhëshme e Lasgush Poradecit. Bajrami e kishte mik Lasgushin, ndaj edhe kishte dhënë ndihmesë të madhe që këta të dy të fejoheshin.

Nën drejtimin e Bajram Salihit dhe përkushtimin intelektual, moral dhe material, në Shënvlash u bë punë shumë e madhe për zhdukjen e analfabetizmit dhe shkollimin e brezave. Salihi, babai i Bajramit e bleu lokalin për shkollë të fshatit me 80 napolona flori nga pronari Lip Konçari, po ashtu dhe në fshtin Fllakë (fshat afër Shënvlashit), bleu gjithashtu një godinë po për shkollë, objekte të cilat  diktatura i a mohoi për 50 vjet, i a  konfiskoi dhe si “shperblim” familjen e tij e trajtuan si kulake, gjatë gjithë viteve të pushtetit të diktaturës.

Në vitin 1941 Bajrami me shumë mësues kosovarë Hysni Zaimin,Fadil Hoxhen, Haki Tahen, etj, u kthyen në Kosovë. Aty organizoi dhe formoi çetën e tij kundër brigadave Jugosllave. Ai pati oferta për tu bashkuar me brigadat jugosllave, por  i refuzoi me mospërfillje ato. Parrulla “Bashkim Vllazërim” për Bajramin ishte mashtrim e demagogji. Ja se si shprehet ai në një tubim në Rrakosh: “Vëllezer mos u mashtroni nga parrulla “bashkim vllazërim”, pasi është një farë Tito, që shtiret se na do, por jo, ai është hasmi ynë. Në këto lugina e këto prroje është akoma i njomë gjaku i vllaznive tonë, që u vranë nga shkijet tue mbrojtë trojet e veta. Të lidhemi në mes veti, të mos na ndajnë intrigat e partive, por të bashkohemi e t’ i shtrijmë dorën njeri tjetrit, të bëhemi një trup, e të bëjmë vepra jo fjalë. Para nesh duhet të jetë gjithmonë atdheu, nderi, familja”. Fjalë magjike, të cilën shumë shpejt koha i vertetoi. Burrat patriotë të komunës së Istogut, duke parë vizionin e Bajramit dhe karizmën e tij, perqafuan idetë që ai parashtroi dhe, shumë shpejt çeta e tij i kalon 300 - 400 burra të armatosur.

Në këtë periudhë popullariteti i tij sa vjen e rritet si luftetar e intelektual, për rrjedhojë në vitin 1942 zgjidhet Federal nga  populli për komunën e Pejës dhe të Istogut, detyrë të cilën e kreu me përkushtim e ndershmeri. Pas kapitullimit të Italisë fashiste, tashme deputet për qarkun e Pejës, kontriubon pa u lodhur deri në momentin kur brigadat jugosllave pothuajse morrën, apo ripushtuan pjesën më të madhe të qyteteve të Kosovës dhe filluan eleminimin fizik të elitës së djalërisë Kosovare. Duke qënë nën kërcënimin e vazhdueshëm, ata u detyruan të dalin në bjeshkë.


Isuf Hajdari 96 vjeçar nga Dubrava e Istogut, ish luftëtar në çetën e Bajramit dëshmon: “E kam njohur Bajram Salihin fort mire. Kam qenë në çetën e tij tre vjet rresht 1943-1945. Ishim ushtarë të Shqipnise (jo me brigadat jugosllave). Kemi luftue fyta - fyt me shkjaun. Jemi rrethu në bjeshkë të Voj Dullës. Jemi organizu fort mirë dhe kemi luftu me orë të tana. Bajrami na është plagos. Jemi mundu me depërtue, por ishte e pamundur. Pabesisht janë rrethu nga brigadat serbe, ku në luft e siper shumë shkije janë vra, por edhe tre trimat. Bajrami, Ram Alia me të birin, mbetën në fushën e betejës. E kanë marrë trupin e tij shkijet, e kanë çu në Istog dhe mbi kufomë te tij çetnikët mbanin fjalim, duke u shprehur: “Kështu si Bajrami do ta pësojnë të gjithë ata që do të jenë kundër Jugosllavisë”. Dëshmia e Rexhep Dranovës nga Roberda e Istogut dhe mësuesit Isa Lipajt në Kamenicë të komunës së Istogut, pohon se babai i tij kishte qenë i pranishem në atë masakër. Në intervistë me vajzën e madhe të Bajramit, Liri Kabashi shprehet:

“Jemi tri motra. U rritëm me nënën  dhe mixhen Idriz. Isha vetëm 6 vjec, motra Serveti pas meje 3 vjec, dhe më e vogla Drita vetem 6 muajshe. E mbaj mend babën vetëm një herë kur u nda me nënën në qytetin e Pejes, duke i’u drejtuar: Mirë, unë po shkoj se me presin shokët në front, mund edhe të mos kthehem, por një amanet po ta la: vajzat mos m’i le pa shkollë. Na përqafoi, na puthi. U largua duke na pershendetur me dorë në rrugicat e qytetit të Pejës sikur e dinte që nuk do ta shihnim më”.

 

 

Begzad Baliu: ELENA GJIKA DHE KULTURA SHQIPTARE E RILINDJES KOMBËTARE NË SYTË E STUDIUESVE

 

Begzad Baliu

ELENA GJIKA DHE KULTURA SHQIPTARE E RILINDJES KOMBËTARE NË SYTË E STUDIUESVE

 

Elena Gjika dhe kultura shqiptare (Materiale nga Konferenca Shkencore e mbajtur më 27 maj 2011, kushtuar Elena Gjikës, Universiteti i Europës Juglindore, Tetovë, - Kolegji Universitar “Biznesi”,  Prishtinë, 2011, f. 360.

Të nderuar zonja dhe zotërinj!

Në këtë ditë të shënuar të shkollës shqipe, po e përurojmë një vëllim shkencor kushtuar njërës prej personaliteteve më të rëndësishme të Rilindjes Kombëtare Shqiptare. Në historinë tonë mijëvjeçare shpesh na bie të kujtojmë a përurojmë vepra për personalitete të rëndësishme të botës shkencore a politike, për t’i përligjur ato personalitete me ndikim në jetën mendore dhe politike europiane me origjinë shqiptare, sado, as me jetën dhe as me veprën nuk i kanë dhënë ndonjë kontribut në mënyrë të veçantë historisë së popullit shqiptar.

Prej epokës së Rilindjes Kombëtare e këtej jemi përpjekur të identifikohemi me emra mitikë të antikitetit, me kalorës epikë të mesjetës, me krijues të artit e të shkencës së Rilindjen Europiane, prej referencave të të cilëve kemi ndërtuar krenarinë e kombit e të gjuhës, të idealeve e të virtyteve, të identitetit e të nocionit. Në këta përbërës të ndërtimit të kombit shqiptar emri, jeta, vepra dhe kontributi i Elena Gjikës zë një vend të rëndësishëm dhe shumëdimensional.

Elena Gjika është njëra prej personaliteteve më të shquara të kohës së saj me përmasa europiane dhe më gjerë. Ajo është gruaja që ka përshkuar dhe bartur disa nga proceset e mëdha të zhvillimeve kombëtare gjatë Rilindjes Kombëtare Shqiptare dhe disa nga përbërësit e rëndësishëm të zhvillimeve kulturore e politike të Europës dhe më gjerë, prandaj kjo është arsyeja pse në këtë konferencë, kanë marrë pjesë e do të mundë të merrnin pjesë edhe shumë studiues të hapësirës kombëtare dhe më gjerë. Kjo sigurisht është edhe arsyeja pse në këtë konferencë ishin ftuar studiues nga universitete të ndryshme të përvojës kombëtare dhe të përvojës europiane, studiues të fushave të ndryshme kulturore, gjuhësore, historike, publicistike, letrare, folklorike, etnologjike dhe të hulumtimeve të tjera të qytetërimit shqiptar e evropian, dhe sigurisht kjo është arsyeja që për këtë vëllim shkencor kanë shkruar studiues të moshave të ndryshme, prej atyre që mendimet e tyre për princeshën e lavdishme me origjinë shqiptare i kanë mbushur me pamje idilike të saj, deri te ata studiues të mendimit kritik europian, të cilët kumtesat e tyre i kanë shkruar duke vënë theksin në qëndrimin inferior të shoqërisë shqiptare përballë Europës, në krahasim me angazhimin e pakompromis të saj.

Në shikim të parë, ky vlerësim për kumtesat kushtuar Elena Gjikës duket mjaft diferencues por në këtë rast e bëra jo paqëllim. Të parët, janë studiues me përvojë të gjatë në studimet historiko-letrare (Jorgo Bulo, Klara Kodra, Hamit Xhaferi, Bardhosh Gaqe, Agron Xhagolli, Vebi Bexheti, Shyqri Galica etj.), të cilët Elena Gjikën dhe veprën e saj vazhdojnë ta vlerësojnë duke u nisur prej njohjes së misionit të saj shpirtëror dhe krijues në institucionet politike dhe kulturore europiane, pa e ndarë këtu princeshën dhe veprën e saj.

E kuptueshme! Para saj përuleshin në gjunjë princat që me krenarinë e tyre kishin fituar betejat në Lindje e Perëndim të globit, shkrimtarë të përmasave europiane dhe amerikane, mbretër e mbretëresha që mbanin qëndrim prej aristokratësh edhe para udhëheqësve të shteteve më të fuqishme të globit, artistë që ngrinin në këmbë çdo natë sallat e mbushura të teatrove e të operave të qyteteve më të mëdha të Europës.

Dhe pse të mos e bënin këtë! Para dhuntisë së saj, bukurisë së saj, oratorisë së saj, mesazheve të saj për çështjen shqiptare dhe lirinë e popullit, si rrallë ndonjëherë janë mbledhur krijues dhe bardë të Lëvizjeje Kombëtare Shqiptare, duke e nderuar atë edhe me një vëllim me krijime letrare.???të cilat e gjejmë të përmbledhura dhe të botuara këtu==

Grupin e dytë të kumtesave të këtij vëllimi e përbëjnë vlerësimet më të veçanta të kontributit të saj në tërësinë e kulturës shqiptare dhe europiane. Fjala është për një radhë paraqitjesh, duke përfshirë këtu edhe referatin e Konferencës së njohësit dhe krijuesit padyshim më të mirë të saj në dekadat e fundit: Profesor Emin Kabashit, po edhe kumtesat e studiuesve të tjerë të cilët për jetën dhe veprën e saj kanë sjellë të dhëna të reja (Merita Bruci), sinteza të reja (Bahtije Gërbeshi e Bukuroshe Isufi), përmasa të reja (Fotaq Andrea), qasje të reja (Roland Zisi, Mustafa Ibrahimi e Artur Lamaj) dhe dimensione të reja të jetës dhe veprës së saj (Jusra Abduraimi, Samira Idrizi etj).

Kumtesat e tyre në këtë vëllim shquhen për qëndrimin kritik ndaj vendit që i kemi dhënë jetës dhe veprës së Elena Gjikës në historinë e qytetërimit shqiptar dhe sidomos për horizontin e modest të pritjes së veprës së saj në jetën kulturore dhe historike të kombit, për dimensionet e shtrirjes së veprës së saj në jetën mendore, kulturore dhe identitare të shqiptarëve dhe në Europën e shekullit XIX; për perceptimin e veprës së saj ndër shqiptarët pas një shekulli, për misionet e saj me ndikim në qarqet politike, diplomatike, shkencore, kulturore dhe letrare në Europë dhe në Amerikë, për të vënë në pah fatin e shqiptarëve pas Krizës Lindore etj. Janë jo vetëm veprat, diskutimet dhe  letërkëmbimi i saj po edhe imazhet vizuale për të, të krijuara nga piktorë të përmasave të mëdha, ato që pas një shekulli dëshmojnë dhe ngjallin ende diskutime për motivet krijuese të disa shkrimtarëve të përmasave klasike europiane e amerikane kushtuar shqiptarëve dhe heronjve tanë. Dua të theksoj këtu, se prej letërkëmbimit dhe sidomos portretizimit të saj përkrah shkrimtarëve, si Lonfellou, nuk është vështirë të kuptohet se nga i erdhi muza atij për poemthin kushtuar Skënderbeut, të cilin më vonë e përktheu Noli ynë.

Për të gjitha këto dhe shumë vlerave të tjera kjo konferencë shkencore Kushtuar Elena Gjikës dhe kulturës shqiptare të periudhës së Rilindjes Kombëtare, kumtesat e së cilës janë përmbledhur në këtë vëllim, ia ka arritur qëllimit të organizatorit të saj, i cili njëkohësisht ka goditur me sukses edhe ditën e përurimit të saj: 7 Marsin, Ditën e Mësuesit!

 

Faleminderit!

 

Prishtinë, më 7 Mars 2012

 

 

Dr. Rovena Vata:“Baza pagane dhe e krishterë të personazhet e Kutelit, Gogolit dhe Turgenievit”

Dr. Rovena Vata – Studiuese Letrare

Qendra e Studimeve Albanologjike

“Baza pagane dhe e krishterë të personazhet e Kutelit, Gogolit dhe Turgenievit”

(Këndvështrim krahasimtar)

Mitologjia e krishterë që përvetësoi shumë gjëra nga mitologjia e lashtë, u kanunizua në një fe të re me një ngarkesë të theksuar mistike e cila mbështeti paragjykimet dhe bestytnitë më të errëta.

“Krishtërimi të gjitha hyjnitë demone pagane i shpalli djaj[1].

Hyjnitë e paganizmit dallohen nga qeniet më të lashta, shtojzovallet, zanat, lugatët, të cilët ishin lidhur ngushtë me besimin popullor. Këto kishin dalë pothuajse përnjëherë nga aftësia trilluese, që është e natyrshme dhe jetonin ashtu siç prodhoheshin, natyrshëm: pra përvijonin nevojën nga e cila pasonin.

“Mitologjia, që është një shtrirje e punës primitive, e kapërcen këtë nevojë në të gjitha aspektet: hapësira midis saj dhe kësaj të fundit është e mbushur nga një lëndë, në zgjedhjen e së cilës kapriçua njerëzore luan një rol të madh; kjo lëndë i ndien pasojat e miratimit të lejuar[2]. “Në besimet popullore mendohet se shpirti është i ndarë nga trupi, është frymë, hije. Kur vdes njeriu, ai del nga trupi. Nopça thotë se në Malësitë e Veriut shpirti është një njeri i vogël, sa gishti, që rri në bark të njeriut, e kur ai vdes, Shpirti del nga goja. Për 40 ditë, pas vdekjes, Shpirti shëtit në të gjithë vendet ku ka kaluar njeriu sa ka qënë gjallë. Ulet e pushon mbi gurët e vënë mbi lisa. Shpirti vjen natën për festa në shtëpi dhe hyn nga çatia. U merr erë ushqimeve e kënaqet. Natën e buzmit lenë gjithë natën tryezën shtruar e me tërë të mirat që të vinë shpirtrat e t’i hanë. Në raste të tjera, në festa hedhin ushqime pranë zjarrit në vatër që t’u marrin erë shpirtrat e të kënaqen. Shpirtrat kështu mbarësojnë shtëpinë[3]. Këto koncepte, për shpirtin, trupin, jetën e vdekjen na arrijnë nëpër kohë nëpërmjet gjuhës, e cila pasi që e ka vetinë e ruajtjes dhe fshirjes së tyre nëpër kohë dhe hapësira të ndryshme, mund të jetë burim i bartjeve edhe për në letërsinë e autorit tonë. “Ky edhe është kratalizmi i gjuhës, sepse gjuha apo fjalët janë krijesa të gjalla, ato kanë duar dhe këmbë[4].

Kuteli përshkruan figurativisht konceptin kristian të ndarjes së trupit me shpirtin, ku trupi është kalimtar dhe në ndryshim të vazhdueshëm deri në një degradim të pakthyeshëm, ndërsa shpirti merr trajtën e një fluture prej drite të pashtershme, të përjetshme që u vishet ndoshta trupave të tjerë. Shpirti i të vdekurit është përfytyruar si flutur që vjen e futet në shtëpi. Autori pranon idenë e transsubstimit të shpirtit human: “Miku foli:- Që të shkojmë përtej, ti duhet të lesh trupin këtu anës. E la edhe u ndie aq më i lumtur, sa fletë kishin të gjitha ato pemët e atij vendi[5].

Në tregimet: “E madhe është gjëma e mëkatit”, “Si e gjeti Ago Jakupi rrugën e Zotit”, raporti njeri - Zot lind nga një metamorfozë e dëshirës, nga një iluzion i shpirtit si ekzistencë reale e një ‘fuqie’ supernatyrale siç është ‘Zoti’. Kjo është është e hapur në favor të mendimit të pranisë së hyjnisë si fuqi ekzistenciale universale e ndryshimit dhe e përjetësisë, ku të gjitha format organike dhe inorganike transformohen në trajta mbetjesh (hi, skelet, frymë) në funksion të idesë se ‘asgjë nuk humbet, gjithçka transformohet’.

Kjo ide zbulohet edhe në tregimet: “Natë muaji maj”, “Rinë Katerinëza”. Shembulli i mëposhëm është marrë nga novela “E madhe është gjëma e mëkatit”: “një dhimbje e madhe i çau shpirtin. Qau me zhurmë sa kumboi e gjithë kisha. Atëherë zëri i altarit pushon, kandilët e ulën dritën dhe Kalija nuk ish më në krahët e tija përveç se një skelet. Duke u shembur greminë pas gremine, nëpër natë, ja se ku sytë e tij ç’quan kandile. U përpoq të shkojë ndaj drita dhe nuk ecte dot. Çdo gjë - drita, koha dhe ay vete-kishin ngrirë si shtylla guri e nuk lëviznin befas, prej së thellash, një zë që i fliste me një gjuhë të lashtë: “Qetësi, lumë i rreptë zemërimi i tij, si det i thellë mëshira”.

Dëgjoj pastaj një zhurmë të madhe si zhurmë deti edhe u zgjua. Dirse të ftohta në ballë. Kalija flinte pranë tij. Drita e kandilës i ndriçonte fytyrë[6].

Shpirti si shfaqje e frymës humane zbulohet përmes ndryshimit dhe çlirimit të trupit në trajtë energjie si shëmbëllim i figurave të dashura dhe të domosdoshme, por që nuk janë afër. Roli vendimtar në këtë rast luan psikika dhe imagjinata e cila realizohet si:

a- dëshirë dhe nevojë e kënaqësisë trupore dhe mendore.

b- si frymë e një ndriçimi me burim hyjnor.

Frojdi me “Teorinë e zhvendosjes” e ka shpjeguar trajtën e parë si përjetim emocional i shpirtit (si ëndrra dhe mendimi që fsheh impulse të brendshme fizike) në raport me trupin. Është kjo trajta e një psikike të trazuar të Tat Tanushit që e transformon dhe e çon atë drejt mëkatësh. Sipas konceptit kristaian kjo është forma e ulët e shpirtit. Forma më e lartë e tij është me bazë hyjnore, eterike dhe e pasrtuar nga kënaqësitë e ‘mëkateve’ të tokës[7].  Kuteli tek “E madhe është gjëma e mëkatit”, Metamorfozat zhvillohen në tekste me element a. Pastoral kristian, b. Gojor si “rrëfenjë” dhe c. I destinuar për një vesh njerëzor. “Ata që shohin një ndryshim mes shpirtit dhe trupit, nuk e kanë as njërin, as tjetrin[8].

Në prozën e Kutelit gjejmë një botë të lidhur gjenetikisht me mitologjinë. E themi këtë sepse i përkasin një bote tjetër apo magjive, por ata kryejnë rite që kanë te forca hyjnore të Diellit e të Hënës, festojnë festa që origjinën e kanë nga mitologjia. Te shqiptarët ka ekzistuar kulti i Diellit, i cili vinë është transformuar në kultin e majave të maleve dhe është përkrahur nga bektashinjtë apo edhe nga të krishterët që bëjnë pelegrinazh në këto vende malesh. Lidhje me këtë kult kanë edhe zjarret rituale që bëheshin në festa të ndryshme si Dita e Verës. Përshkrimi i një të shkuare të papërcaktuar me koordinata të sakta dhe të veshur me fantastiken, e lejon shkrimtarin të krijojë personazhe të tilla që siç shprehet Kuteli: “Për tim gjysh të gjitha ato që dukeshin lart në qiell ishin njerëz e kishin shpirt,  gjyshi e donte diellin, i falej e i shosh “zoti diell”. Hëna ishte një çupë e bukur, bardhoshe, motër e diellit. Sëmurej e lëngonte shpesh, tretej, përtërihej. Dilte nga malet, ngjitej në qiell, shikonte poshtë e xheç desh të thosh, po nuk e thosh kurrë. Edhë kësaj i falej gjyshi e i shoh “zonja hënë[9].

Areali i fantastikes në këto rrëfenja zgjerohet dhe pasurohet nga përshkrimi që autori u bën festave dhe festimeve kolektive, që si rastësisht të gjitha përkojnë me festa pagane. Të tilla mund të përmendim: Festën e Shëngjergjit, Festën e Eremiut, Ditën e Verës ose Protomarsin, Rusicat. Festa e Shëngjergjit është një e kremte që edhe pse duket me origjinë të krishterë, ka rite tërësisht pagane. Shën Gjergji ka zëvendësuar një hyjni vendase të lashtësisë.

Për festën e Shëngjergjit Turgenievi shkruan kështu: “Nëpër barishta, pranë tumbave të mëdha të mizave të dheut, në hijën e lehtë të fletëve të dhëmbëkosura të fjerit, lulëzonin manushaqja dhe lule shëngjergji, dukeshin rathje, djegie dhe lloj lloj kërpurdhe të tjera; nëpër lirishte midis shkorreve të dëndura skuqnin mizëri luleshtrydhesh[10].

Riti në origjinë ka pasur të bëjë me kultin e pjellorisë e të prodhimtarisë bujqësor. Në këtë ditë bëhej gjelbërimi i shtëpisë, i kasolles së bagëtive, bëhej pelegrinazh. “Asaj dite të bekuar që e gëzonte barabar si turku e kauri, njerëzia nxirrte plisa me bar nga lëndinat e i vinte ne pragu i derës, odë më odë, që kur hyn, të shkelë më të njomë e të mbetet gjithmonë i ri[11].

Dita e Verës është konsideruar si Viti i Ri. Karakteristike e ritualeve të kësaj feste janë: Buka rituale, zjarret, gjelbërimi, etj.: “Një nga gazet e mëdha të vegjëlisë sime ish, asohere dita e verës, proto mars, kur vija për zoga. Këtë ditë e prisja me mall të madh e me pregatitje shumë. Një javë përpara se të shporret shkurti, vija në vreshtë për të prerë hardhi, ca me bumbeska e ca të thata edhe i bëja togje-togje, ne dera e shtëpisë[12].

Ritet sillnin fat, pjellori e mbarësi në bujqësi. Ato kishin lidhje me ripërtëritjen e natyrës në pranverë dhe ka ngjashmëri shumë të madhe me ditën e Shëngjergjit: “Më njëzet e tre të prillit të vjetër vinte në fshat Shëngjergji trim (hej! Na faltë njerëzinë e bagëtinë)! Kaluar mbi kalë të bardhë. Asaj dite të bekuar që e gëzonte barabar si turku e kauri, njerëzia nxirrnin plisa me bar nga lëndinat e i vinte ne pragu i derës, odë më odë, që kur hyn, të shkelë më të njomë e të mbetet gjithmonë i ri[13].

Një festë tjetër që përshkruhet në rrëfenjat e Kutelit është festa e Rusicave ose ndryshe Rushajët. Kjo ka hyrë si një festë e krishterë po me kohë mori karakter pagan, sepse zëvendësoi një festë vendëse. Karakteristikë e festimit të saj ishte gatimi prej grave e vajzave i një ëmbëlsire me miell dhe gjalpë. Nga kjo ëmbëlsirë që quhej Rusica secila çonte një copë në shtëpi.: “Rusicat i prisnim këmbëzbathur, se niste e shtrëngonte vapa. E në mbante ndonjë i fatakequr çorape, asaj dite i hidhte tej, se ashtu ish mirë. Jo vetëm se ish mirë zbathur, po ditën e Rusicave djali duhet të jetë këmbëlehtë si lepuri, se zbrazen gjymet me ujë që lart nga dritaret!”[14]. Në origjinë këto rite kanë të bëjnë me nderimin e një hyjnie të bujqësisë e blegtorisë. Te “Rusa-Papusa” përshkruhet se si e feston populli e veçanërisht fëmijët këtë festë:  “Ruuusa,

Papuuuusa,

Na dërgoi

Rusiiëa

Për një luuugë gjalpë

Vaj-vaj

Dudule!

Ona-ona

Tri perona

Bjerë shi

Në arat tona[15].

Po e njëjta situatë na jepet edhe të Turgenievii cili përshkruan festën e Pashkëve: “Bile edhe në ditët e festave, kur jepeshin rrogat dhe gostiteshin njerëzit me bukë e kripë, më ëmbëlsira të bëra me mjell hejdesh e me raki, sipas zakonit të lashtë rus, bile as në këto ditë Stjepushka nuk dukej pranë sofrave të shtruara dhe pranë buteve, nuk gjunjëzonte përpara çifligarit, nuk i puthte dorën e nuk hidhte gotën plot aty para syve të zotënis dhe për shëndet të tij, gotë të cilën e mbushte dora topolake e kujdestarit; vetëm ndonjë shpirtmirë që kalonte afër tij i jepte të mjerit ndonjë copë ëmbëlsirë që i kish mbetur[16]. Përveç këtyre elementeve të mitit pagan shqiptar, te Kuteli gjejmë elementë edhe nga mitologjia biblike. Këto elementë nuk gjallojnë të vetmuar në tërësinë e veprës, por edhe ato ashtu si elementët e mitit pagan që mbështeteshin nga gjuha popullore apo psikologjia e botës shqiptare, mbështeten nga depërtimi i teksteve dhe i gjuhës biblike si kujtesë brenda tekstit. Personazhe të tipit të Babales, Papu Tirës, Ago Jakupit, që e shohin kuptimin e jetës në të mirat që duhet të punojë njeriu në jetë, janë krijuar duke pasur në themel mitin e sakrifikimit për të tjerët, fytyra më e plotë e të cilit është ajo e Krishtit dhe pasuesve të tij. Ago Jakupi dhe Tat Tanushi, të dënuarit me jetë për mëkatet e vdekshme, mishërojnë mitin e njeriut si një qenie e mëkatshme që luhatet mes së mirës e së keqes, mes bindjes e mosbindjes, mes parajëses dhe ferrit. Kështu dënimi me jetë që u jep Zoti këtyre personazheve nuk është tjetër veçse “shpërblim” për mospranimin nga ana e tyre të përultësisë njerëzore përballë hyjnisë dhe një mundësi e dytë që ata ta korigjojnë këtë, të kërkojnë falje. Pra, njeriu sipas Kutelit, ashtu si Adami që u krijua pa njohur të keqen, tundohet nga ajo, por thelbësisht është i prirur drejt së mirës. Tat Tanushi dhe Ago Jakupi janë rimishërime të Adamit, apo të dishepujve mëkatarë që lanë mënjanë jetën e tyre dhe ndoqën Krishtin, i cili ishte një shans i dytë, një zgjatje e ekzistencës së tyre për të pranuar mëkatin e për të kërkuar falje.

Të njëjtën atmosferë e përshkruan edhe Turgenievi: “Siç duket në fshatin tuaj paski mbetur shumë prapa e nuk ditki asgjë. Trishka[17] do të jetë një njeri i llahtarshëm, si nuk është parë në botë. Do të jetë një njeri i tmerrshëm e nuk do të mundë ta kapë askush: kaq i tmershëm ka për të qenë!. Bije fjala, të krishterët do të përpiqen ta zënë e do të dalin me shkopinj në dorë, do ta rrethojnë, po ay do t’u verbojë sytë e do t’i bëjë lesh e li-saqë njerëzit të mos shohin shoku shoknë e do t’ja shkrepin njeri-tjetrit[18].

Edhe Gogoli paraqet të njëjtën atmosferë: “Ki një ëikë mëshirë, nënoke! Si mund të humbasin kështu shpirtrat e të krishterëve kot së koti? Na vër për të fjetur ku të dushash. Dhe në bëfshim gjë të keqe në çdo mënyrë qoftë, na u thafshin duart dhe na vraftë zoti[19].

Northrop Fraj në teorinë e tij të mitit synon të depërtojë e të zbulojë këtë formë arkaike të kulturës njerëzore dhe shfrytëzimin e saj në krijimtari. Sipas tij kemi tri  organizime të miteve dhe simboleve arketipore në letërsi:

1. “Mitin e zhvendosur i cili merret me zotër e demonë dhe merr formën e dy botëve të kundërta.

2. Tendencën e realizimit për ta vënë theksin në përmbajtje dhe në prezantim më parë sesa në formën e tregimit.

3. Tendencën e përgjithshme që e kemi quajtur romantike për të sugjeruar monstra të nënkuptuara mitike në një botë të shoqëruar ngushtë me përvojën njerëzore[20].

Rrëfimi për Ago Jakupin është një tregim psikologjik. Ago Jakupi është tipi i fshatarit, i dhënë me mish e me shpirt pas punës. Ai na jepet në modhën e pleqërisë, në gjendje meditimi dhe evokimesh, të cilat kthehen në qortime të ndërgjegjjes, në pendesa për egoizmin e tij. Tregohet se si pleqëria e ka bërë Ago Jakupin më human dhe se frika para vdekjes i ka zbutur zemrën. Në këtë rast nxjerr krye koncepti fetar, se duhej të bëjë mirë që të gjejë mirë te zoti. Meditimet e arsyetimet e plakut zbulohen nëpërmjet monologut të brendshëm, një monologu që zhvillohet në sfondin e peisazhit të fshatit dhe të punëve bujqësore të një familje fshatare. Adhurimi që ka autori për këtë figurë e bëjnë atë të mos distancohet dhe tonet e kritikës të jenë tepër të buta.

Të njejtën gjë shohim edhe të Turgenievi: “Të djelën e pashkës i jepnin edhe atij të puthurën e Krishtit, po ay nuk përvishte atë mëngën e tij të ndyrë me lyrë, nuk nxirte nga xhepi i pasmë një vezë të kuqe, nuk ua zgjate duke psherëtitur e duke kapsallisur sytë atyre bijve të zonjës çifligare ose vetë çifligares[21].



[1] Fjalori (FIM) i Mitologjisë: Shtëpia Botuese “8 Nëntori”, Tiranë, fq. 66.

[2] Bergson, Henri: “Burimet e moralit dhe fesë”, “Shtëpia e Librit & Komunikimit”, Tiranë, 2002, fq. 159.

[3] Tirta,  Mark: “Mitologjia ndër shqiptarë, “Mësonjëtorja”, Tiranë, 2004, fq. 135.

[4] Krasniqi, Nysret: “Udha kratilike”, “AIDK”, Prishtinë, 2008, fq. 51.

[5] Mitrush, Kuteli: “Vepra Letrare 2”, “Naim Frashëri”, Tiranë, 1990, fq. 134.

[6] Mitrush, Kuteli: “E madhe është gjëma e mëkatit”, “Apollonia”, Tiranë, 1996, fq. 45.

[7] Lumi, Elvira: “Miti i Metamorfozës në prozën e Mitrush Kutelit, Ismail Kadaresë, Kasëm Trebeshinës”, “Skanderbeg Books”, Tiranë, 2006, fq. 231.

[8] Eko, Umberto: “Për Letërsinë”, “Dituria”, Tiranë, 2007, fq. 74.

[9] Kuteli, Mitrush: “Vepra Letrare 2”, “Naim Frashëri”, Tiranë, 1990, f. 152.

[10] Turgenievi, Ivan: “Kujtimet e një gjahtari”, “Ndërmarrja Shtetërore e Botimeve”, Tiranë, 1955, fq. 204.

[11] Kuteli, Mitrush: “Vepra Letrare 2”, “Naim Frashëri”, Tiranë,1990, fq. 88.

[12] Po aty, fq. 85.

[13] Po aty, fq. 88.

[14] Po aty, fq. 176.

[15] Kuteli, Mitrush: “Vepra Letrare 1”, “Naim Frashëri”, Tiranë, 1990, fq. 78.

[16] Turgenievi, Ivan: “Kujtimet e një gjahtari”, “Ndërmarrja Shtetërore e Botimeve”, Tiranë, 1955, fq. 41.

[17] Trishka- Antikrishti. Gojëdhënat kishtare thonë se para mbarimit të botës do të dalë armiku i Krishtit, Antikrishti, i cili do t’iu sjellë njerëzve lloj-lloj mjerimesh, (sëmundje, uri, vdekje) (shënim. i Red)

[18] Turgenievi, Ivan: “Kujtime e një gjahtari”, “Ndërmarrja Shterërore e Botimeve”, Tiranë, 1955, fq. 106.

[19] Gogoli, Nikolaj: “Tregime dhe novela”, “Naim Frashëri”, Tiranë, 1987, fq. 198.

[20] Nortthrop, Fraj: “Anatomia e Kritikës”, “Rilindja”, Prishtinë, 1990, f. 192.

[21] Turgenievi, Ivan: “Kujtimet e një gjahtari”, “Ndërmarrja Shtetërore e Botimeve”, Tiranë, 1955, fq 41.

 

Kadri Tarelli: MËSUESI MUZEMIL OSMANI “QYTETAR NDERI” I DURRËSIT

 

Kadri Tarelli

Durrës më 22. 03. 2012.

MËSUESI MUZEMIL OSMANI  “QYTETAR NDERI” I DURRËSIT


Para pak kohësh bashkia e Durrësit nderoi mësuesin Muzemil Jasin Osmani me titullin “Qytetar Nderi” me motivacionin: “Për konsideratën dhe respektin e fituar nga puna e tij e palodhur në fushën e arsimit, ku falë artikujve dhe botimeve të shumta ndikoi fuqishëm në rritjen e cilësisë në shkollë..”. Ishte në një ceremoni e bukur festive ku merrnin pjesë mësues, drejtues shkollash, përfaqësues të pushtetit lokal, shumë qytetarë të Durrësit dhe  të komunitetit çam.

Mësuesi i talentuar z. Myzemil Osmani, autor i 30 librave për matematikën, është i njohur në rrethet arsimore dhe shkencore të Durrësit, por edhe në të gjithë vendin. Njihet dhe respektohet nga të gjithë mësuesit, veçanërisht të matematikës, ca më shumë nga nxënësit e shkollave, pse jo edhe nga pasionantët e matematikës, sepse u bënë shumë vite që kanë nëpër duar librat  e tij. E nisi që në rini me shkrime për matematikën, rreth viteve 1980, në revistën shkencore për fëmijë “Horizonti”. Ishin vitet e para në punë si mësues matematike, për të arritur në botimin e librit të parë “Matematika e Mrekullive dhe të Fshehtave” në vitin 1996, e për të vazhduar me “Pitagora dhe Arkimedi”, “Jetë për Matematikën”, e  deri në ditët e sotme me librat, “Nëpër olimpiada të Europës” dhe tekste mësimore shkollore të ciklit 9-vjeçar.


Të hartosh dhe të botosh kaq shumë, për më tepër në fushën e matematikës është një punë e jashtëzakonëshme, një pasuri për mëndimin pedagogjik Shqiptar, pse jo edhe një sakrificë njerzore. E di dhe e beson vetëm ai që e ka provuar vetë. Vetiu lind pyetja: Ç’ forcë e shtyn  të bëjë sakrifica kaq të mëdha ? -Përgjigja qëndron tek entuziazmi për jetën, pasioni për matematikën, përkushtimi për punën dhe dashuria për nxënësit, veçori që Myzemilit nuk i ndahen gjatë tërë jëtës. Është një investim i kahershëm i tij, i bërë gjatë gjithë viteve të shkollës, që në moshë të re, kur kalonte orë të tëra duke zgjidhur ushtrime dhe problema, apo duke harxhuar ato pak para për të blerë revista dhe libra matematike, ku mësuesi ynë i nderuar mrekullohej dhe gjente vetveten tek lexonte shkrime për kollosët e matematikës, të cilët i kanë dhënë kaq shumë njerzimit.

Të hysh në oborrin e “Mbretëreshës së Shkencave”, ca më shumë të ngjisësh  shkallët e këtij “Pallatit mbretëror”, nuk është e lehtë e as shaka. Së pari duhet guxim, e pastaj të tjerat me rradhë, vullnet, pasion, durim, kulturë, punë e mësëshumti mundim,  e për t’u shtyrë më tej duhet edhe kultura e të shkruarit bukur. Prandaj Myzemili, i mirëpritur në të gjitha shkollat e vendit, kudo që shkon merr përshendetje dhe përgëzime nga të gjithë mësuesit, kolegët, nxënësit, prindërit dhe qytetarët, e deri tek profesorët e matematikës në Universitet.

Shpirti idealist, dhe detyra e misionarit të dijes, është edhe një tipar i fshehur, apo i heshtur tek mësuesit, por pak me tepri edhe tek Myzemili. Është detyra fisnike që e shtyn për të dhënë e thënë gjithçka, për brezin  e ri, që të bëhen më të ditur, më të zotë dhe më të mirë, si qytetarë që t’i shërbejnë kombit dhe shoqërisë. Përvoja e gjatë disa vjeçare, si mësues matematike nëpër fshatrat e Mirditës e të Rrogozhinës dhe në shkollat e qytetit të Durrësit, ka qënë një mundësi më shumë për të trajtuar materialin e teksteve dhe librave, me ngarkesën dhe fjalorin e moshës, pa lënë pasdore metodikën e mësimnxënies. Myzemili me mjeshtëri artistike, u tregon lexuesëve dhe sidomos të rinjëve, se pas atyre shifrave, teoremave dhe formulave të ftohta, qëndron një histori e tërë jete, përpjekje shekullore e mbushur me sakrifica, mundime, dështime dhe fitore. Merita e Myzemilit, si mësues e studiues, është se përcjell te shkollarët e rinj përvojën e tij dhe të brezave të matematikanëve, duke theksuar se matematika nuk është kaq e egër sa duket. Mjafton vetëm pak guxim dhe vullnet, për t’u futur pa frikë e drojtje në botën e magjike të matematikës.

Ndërmarrje e vështirë të analizohen të gjithë librat e botuar nga Myzemili. Janë specialistët, mësuesit dhe nxënësit në mbarë shkollat e Durrësit, por edhe brenda e jashtë vendit, ata që gjykojnë, shprehen e japin vlerësimin maksimal. Njëri më cilësor se tjetri. Veç një gjë s’mund të lihet në heshtje: Brenda fushës së matematikës, natyra e librave është shumë e larmishme: nga “Lojra Zbavitëse”, tek libra mësimorë për klasa të ndryshme të ciklit shkollor 9-vjeçar dhe fletore pune që shoqërojnë tekstet. Shtojmë këtu, libra me ushtrime e problema që janë dhënë nëpër olimpiadat botërore të matematikës, (kjo në ndihmë të talenteve). Interes paraqet, për pasurim e rritje kulture, jetëshkrimi për kollosët më të mëdhenj të të gjitha kohrave, në librin ”Jetë për Matematikën” i kompozuar me finesë nga Muzemili, aq sa mund ta quajmë një enciklopedi të vogël të matematikës. Me të drejtë Prof. Dr. Aleko Minga në parathënien e këtij libri  thotë: “Është një mozaik i këndshëm, gurët e të cilit janë qëmtuar me kujdes nga visaret e matematikës”.

Myzemili, studiues, mësues i talentuar dhe autor i librave, tani së fundi edhe botues, ka kujdesin dhe mirësinë që, edhe nëpërmjet lodrave, anekdodave, apo problemave, të josh t’i kërkosh e t’i lexosh librat me kënaqësi, të nxit ta duash e të merresh me matematikë. Kjo shkencë, me harmoninë dhe magjinë që mban në gjirin e saj, po të dish ta njohësh e ta dashurosh, të frymëzon për gjëra të mëdha e të bëhet e afërt, e shtrenjtë dhe e bukur si poezia, muzika, piktura, skulptura, artitektura.

Është nder për këshillin bashkiak, që vlerësoi punën e një jete të tërë, përkushtimin, dhe sakrificat e mësuesit dhe matematikanit të talentuar z. Muzemil Osmani në dobi të zhvillimit të arsimit kombëtar. E ka merituar prej kohësh.

Urime Myzemilit. Titulli “Qytetar Nderi” na gëzon të gjithëve. Urime për shëndet të mirë dhe botime të tjera për matematkën.

 

 


Faqe 67 nga 98

Newsflash

N J O F T I M


Shoqata për Trashëgimi dhe  Krijimtari Kulturore e Luginës së Preshevës, me seli në  Preshevë organizon  Tribunë
Shkencore, me temë : “DASMA SHQIPTARE NË PRESHEVË DHE RRETHINË, DIKUR DHE SOT”

Në tribunë do të shqyrtohen dhe trajtohen aspekte të dasmës shqiptare në rajonin e Shkupit, Kumanovës, Gjilanit,
Vitisë, Bujanocit, Medvegjës, Preshevës dhe gjetiu.
Tezat e temës :

Lexo ma...