Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home Debattartiklar-Debatt artikuj
Debatt artikuj

Gentiana Zagoridha: FEMËR SHQIPTARE KUDO NË BOTË, INTEGROHU!

Gentiana Zagoridha

FEMËR SHQIPTARE KUDO NË BOTË, INTEGROHU!

Femra është qeliza e jetës e dashurisë dhe integrimit. Integrimi i femrës shqiptare në rrjedhën e epokës bashkëkohore del si domosdoshmëri që e kërkon koha. Një pjesë e femrave ndonëse në minorancë e barazojnë integrimin me logun e tyre të jashtëm, mjafton të vishesh trendi , të krihesh e të lyesh flokët bukur dhe je e integruar sipas tyre. Por jo, integrimi nënkupton diçka më tepër, integrimi nënkupton shkollim, punësim. Është në interesin e vetë emigranteve e sidomos femrave që në vendet ku jetojnë e punojnë të integrohen si një strukturë e civilizuar, dhe me këtë të dëshmojnë se janë të afta, të përballojnë sfidat që i imponon jeta, e pse jo të jenë shembuj në vendet ku jetojnë, duke prezantuar vlerat tona në sfera të ndryshme, ku kontributi i gjithë secilit do të çonte peshë, dhe do të tregonte se jemi njerëz liridashës, të punës dhe të prosperitetit.

Lexo ma...
 

Gentiana Zagoridha: KOLOSË TË MUZIKËS KOSOVARE

Gentiana Zagoridha

KOLOSË TË MUZIKËS KOSOVARE

Krijimtaria dhe zhvillimi i muzikës profesioniste të shqiptarëve të Kosovës, zë një vend të rëndësishëm sikurse Edhe zhvillimi i muzikës shqiptare në Shqipëri. Shumë nga kompozitorët kosovarë, krahas veprimtarisë së tyre muzikore ndërtuan dhe zhvilluan më tej muzikën, duke u mbështetur në folklorin e pasur dhe duke krijuar institucionet e para artistike, kulturore, mësimdhënëse etj. Megjithëse në kushte të vështira, për krijimin e artit të tyre këto kolosë të muzikës kosovare krijuan vepra muzikore vokale dhe instrumentale. Disa prej muzikantëve që lanë gjurmë në historinë e muzikës kosovare janë:

Lorenc Antoni i cili u lind në Shkup më 23 shtator 1909 dhe vdiq në Prishtinë më 21 tetor 1991. Aktivitetin muzikor e nisi që në fëmijëri në familjen e tij, e cila merrej me muzikë, kjo edhe për faktin se muzika popullore ka qenë motivuese dhe pjesë shumë e dashur e prindërve të tij e sidomos të atit. Ky ishte një tregues kuptimplotë që Lorenci të ndiqte rrugën e babait të tij, jo thjesht si instrumentist, por si krijues edhe reformues i muzikës kosovare shqiptare. Ai filloi veprimtarinë si mësues dhe më pas si dirigjent e cila do të shërbente si bazë e Shoqërisë Kulturore-Artistike “ Agimi “. Lorenc Antoni ishte një nga figurat më të njohura dhe më të shquara kosovare, i konsideruar si pionier e themelues i shkollës së parë muzikore kosovare. Ai është etnomuzikolog, folklorist, pedagog, dirigjent, organizator i jetës muzikore e kompozitor, i cili ka luajtur një rol të madh në zhvillimin e muzikës shqiptare të Kosovës. Përpunimet e motiveve të këngëve në veprat e tij, janë shpalosje e momenteve më të bukura që mbart kënga jonë e bukur shqipe, të cilat ai arriti ti trajtonte me shumë sukses përmes strukturës, melodisë dhe ritmit. Kjo është arsyeja që krijimet e tij muzikore kanë zënë një vend të rëndësishëm në muzikën kosovare dhe dëgjohen me endje edhe tani. Që në moshë të re u mor edhe me mbledhjen e këngëve popullore shqiptare, në vise ku jetonin dhe jetojnë shqiptarë si në Mal të Zi, Maqedoni në Luginën e Preshevës etj. Pra, karriera e tij zë fill me muzikën popullore, ku u mbështet në krijimin e veprave të tij të para, ndërsa aktivitetin pedagogjik e nisi si arsimtar muzike, deri në çeljen e shkollës së parë muzikore në Prizren. Pesë këngët popullore për kor të përzier dhe orkestër, janë dëshmi e një pune të çiltër, shpalosin një botë të re, falë ndikimit të folklorit muzikor. Pra, këto 5 këngë janë dëshmi e një pune të zellshme e të ethshme dhe kanë një përmasë krejt tjetër, çka shpjegohet me mënyrën e re në përpunimin e këngëve popullore. Me elementet e muzikës popullore, krijon konstruktin për kompozime me vlera cilësore si një proces i komunikimit artistik. Lorenc Antoni ishte një studiues i madh i cili e meriton epitetin e të parit për atë që ka bërë dhe ka arritur në hulumtimin dhe studimin e folklorit shqiptar. Ai ishte mbledhës, përpilues i blejve, analitik, studiues pra etnomuzikolog me kuptimin e plotë të fjalës.

Mark Kaçinari u lind në Prizren më 1935 dhe vdiq në vitin 1985. Ai ishte pedagog, kompozitor, dirigjent, i cili me aftësinë e tij krijuese ka lënë një varg veprash të larmishme dhe shumë cilësore. Gjithashtu, Mark Kaçinari ndërtoi bazat e institucioneve muzikore, të cilat më parë nuk ekzistonin,jo vetëm në Kosovë, por edhe më gjerë. Ai është një figurë artistike e ndërlikuar dhe komplekse, zotërues i trinomit krijues-interpretues-pedagog. Ndaj, me të drejtë mund të thuhet se ai ishte një erudit me orientime të Rilindjes dhe themelues i korit “Collegium Cantorum” i cili në Langolen të Anglisë zuri vendin e tretë në botë.

Musa Piperku lindi në Dibër më 1 gusht 1945 dhe vdiq më 14 qershor 2005. Shkollën e mesme muzikore e kreu në Prizren e më pas edhe Akademinë Muzikore në Beograd. Pas diplomimit u kthye në vendlindje,ku punoi si profesor dhe zhvilloi një krijimtari të dendur. Ai formoi orkestrën e mandolinave dhe korin e shkollës. Ka zhvilluar aktivitet në gjirin e shoqërisë artistike “ Liman Kaba “ të Dibrës. Gjatë viteve 1971-1972 është bashkëpunëtor i muzikës në Radio Shkupi, kurse në vitin 1973 punoi në Radio Prishtina. Ai ka marrë pjesë në shumë edicione të “Akordeve muzikore të Kosovës”. Piperku ka krijuar rreth 600 këngë, por emblema e këngës zbavitëse është “Pranvera në Prishtinë” e cila ka hyrë në antologjinë e këngëve argëtuese shqiptare të tipit klasik. Ai ka fituar 7 “ Okarina “, 2 “Lyra të Argjendta” dhe 2 “Plaketa të Arta” siç emërtoheshin atëherë çmimet e këtij festivali. Gjatë kësaj kohe mori pjesë edhe në shumë festivale të tjera, si ai i Shkodrës, Prizërenit, Sarajevës, Tetovës e Gjakovës. Objekti i këngës së tij ka qenë në shërbim të kulturës, i të bukurës në art, orientuar nga realiteti.

Rauf Dhomi u lind më 4 dhjetor 1945 në Gjakovë. Shkollën e mesme e kreu në Prizren, kurse studimet universitare dhe ato pasuniversitare i përfundoi në Sarajevë. Punoi fillimisht në gjmnazin “ H. Dushi “ në Gjakovë. Njëkohësisht në këtë periudhë themeloi dhe korin e burrave të Gjakovës. Aktualisht mban postin e drejtorit të Filarmonisë së Operas së Kosovës dhe është profesor në Fakultetin e Arteve në Prishtinë. Gjithashtu është dhe anëtar i Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës që prej vitit 1996. Rauf Dhomi ka kompozuar vepra të gjinive të ndryshme me prirje të veçanta për muzikën vokale. Ai cilësohet si krijuesi i parë i operasë kosovare në vitin 2003. Është autor i shumë veprave ndër të cilat mund të përmendim:” Goca e Kaçanikut” , “Dasma Arbëreshe” , “Muzat e Kalasë “, baletin “ O e bukura more” etj. Ka marrë shumë mirënjohje, dekorata e shpërblime ndër to: Qytetar nderi i qytetit të Gjakovës më 1979, Shpërblimi i Dhjetorit 1980, Dekorata për merita për popull me rreze të artë në 1981, shpërblimi “ Muzika më e mirë” në Festivalin e Teatrove në Beograd më 1990( të cilin e ka refuzuar) , shpërblimi i parë për “ Kuartetin për harqe” në konkursin anonim të Rinisë Jugosllave më 1967 si dhe për këngën korale “Pogradeci”. Më 1968 shpërblimin e dytë për këngën korale “Zemra e Liqenit” në po të njëjtin eveniment.

Rexho Mulliqi u lind në vitin 1923 në Guci të Malit të Zi në treva të banuara nga shqiptarë dhe vdiq në Prishtinë. Shkollën fillore e kreu në vendlindje për të vazhduar pastaj në Shkup. Më 1946 u regjistrua në Akademinë e Muzikës në Beograd, por nuk i përfundoi dot studimet,sepse,për shkaqe politike u burgos. Pas vitit 1953 u kthye në Kosovë, ku fillimisht dha mësim në Shkollën e Mesme të Muzikës në Prizren. Më 1956 shkoi në Prishtinë, pranë Radio Prishtinës ku drejtoi veprimtarinë muzikore të këtij institucioni. Së bashku me Lorenc Andonin, Rexho Milliqin është një ndër krijuesit e traditës muzikore profesionale në Kosovë. Ai është gjithashtu ndër të parët krijues të këngës korale, autor i simfonisë së parë shqiptare në Kosovë. Vepra e tij e gjerë dhe e larmishme përfshin pothuajse të gjitha gjinitë muzikore dhe është ekzekutuar në veprimtaritë kryesore të jetës muzikore të Kosovës dhe ish Jugosllavisë. Rexho Mulliqi bëri një muzikë që ishte dhe mbeti thellësisht shqiptare, në të gjithë përbërësit e saj. Ndër veprat e tij skenike përmendim: “ Nita” (1975), “ Vjeshta” (1958), “ poemë për ata” , mëse 150 harmonizime dhe përpunime këngësh popullore. Ndër veprat simfonike përmendim: “ Fantazi” (1954), Simfonia Nr I (1955), “ Pastorale dhe loja” (1956),” Akuaretet e Prizrenit” (1958), “Uka e Bjeshkëve të namuna” (1968),” Era dhe liri”( 1979).Lidhur me muzikën e filmit dokumentar përmendim: “Kokë për kokë” , “Floriri i Kosovës I, II, III”, “ Tuneli 117. Nga muzika për teatër veçojmë: “ Omeri e Merima”, “ Tri motrat”, “ Tregimi i Irkutskut”, “ Martesa” etj.

 

Gentiana Zagoridha: REFORMAT NË ARSIMIN SHQIPTAR GJENEROJNË INTEGRIMIN

Gentiana Zagoridha

REFORMAT NË ARSIMIN SHQIPTAR GJENEROJNË INTEGRIMIN

Arsimi është një nga fushat më të rëndësishme të ç`do shoqërie dhe të ç`do sistemi. Arsimi është edhe një nga fushat që jo vetëm i prin shoqërisë, por edhe ndikohet fuqishëm prej saj dhe ndryshimeve shoqërore. Faktet që sistemet e arsimit janë në ndryshim të përhershëm, shërben për t´ju përshtatur sa më mirë ndryshimit të shoqërisë e të ecet me hapin e kohës. Shqipëria është një vend i vogël,por me shumë vlera,me njerëz të zotë, të talentuar e me shumë vullnet ,të etur për ndryshim e përparim. Në Shqipëri niveli arsimor është i kënaqshëm dhe po ecën me ritmet e duhura .Reformat e ndërmarra këto 20 vitet e fundit kanë sjell një nivel më të mirë e cilësor të mësimdhënies. Këtë e dëshmon më së miri dhe Programi i Vlerësimit Ndërkombëtar të Nxënësve ( PISA 2009) ku vendi ynë u evidentua si një nga tre vendet që ka realizuar progresin më të ndjeshëm duke u ngjitur 5 vende më lart në renditje krahasuar me rezultatet e arritura në vitin 2000 ku ai u rendit i parafundit,midis vendeve pjesëmarrëse.

Lexo ma...
 

Murat Gecaj: Prof. SKËNDER LUARASI, VAZHDUES I DENJË I TRADITAVE TONA MË TË MIRA ATDHETARE

Në 100-vjetorin e Petro N.Luarasit (1865-17 gusht 1911):

Prof. SKËNDER LUARASI, VAZHDUES I DENJË I TRADITAVE TONA MË TË MIRA ATDHETARE

Nga: Prof. Murat Gecaj

Publicist e studiues-Tiranë

Prof. Skënder Petro Luarasi

1.

Këto ditë, në shoqërinë e kolegëve, publicistë e shkrimtarë, Viron Kona e Kadri Tarelli, po bisedonim për 100-vjetorin e ndarjes përgjithnjë nga jeta të martirit të Atdheut e të shkollës shqipe, Petro Nini Luarasi. Natyrshëm, biseda jonë u soll edhe rreth birit të denjë të tij, Prof. Skënder Luarasi, atdhetar, pedagog e studiues i shquar. Ndër të tjera, Vironi kujtoi me nderim të veçantë takimet e tij me të, si në Vlorë, ku kishte qenë dikur pedagog, në Institutin Tregtar e në raste të tjerë. Pa i përmendur këtu kujtimet konkrete të kolegut tim, përmbajtja kryesorë ishte kjo: Prof. Luarasi ishte i mbajtur me ndjenja të larta atdhetare, i përkushtuar për edukimin e breznive të reja, me shpirt “rebel” e të papajtueshëm ndaj çdo padrejtësie. Shkurt, ai trashëgoi cilësitë e virtytet me të mira edhe të babait të tij, “Mësuesit të Popullit” Petro Nini Luarasi.

Lexo ma...
 

Eduard M. Dilo: ZONJA LUME M. JUKA

Eduard M. Di

ZONJA LUME M. JUKA

Zonja Lume M. Juka, motër ne shpirt dhe bashkëpunëtore e mike e afërt e Nënës sonë Terese, është një grua e rralle, aq sa te huajt këtu ne N.Y. kur bisedojnë me te, i thonë plot gëzim e dashuri: " na duket sikur takuam e biseduam Nënën Terese; ju lutem kush jeni ju, si e keni emrin?". Ajo me thjeshtësinë, butësinë, mirësinë dhe dritën qe reflekton ne ata sytë e saj plot ëmbëlsi, u përgjigjet:

Lexo ma...
 

Gentiana Zagoridha : SHQIPËRIA PËRLA E BALLKANIT

Gentiana Zagoridha

SHQIPËRIA PËRLA E BALLKANIT

Shqipëria ndodhet në pjesën juglindore të Evropës,në gadishullin e Ballkanit. Fqinjë të saj janë: Greqia, Serbi-Mali i Zi, Kosova, Maqedonia. Në perëndim ka një bregdet 362 km të gjatë në detin Adriatik dhe në detin Jon.

Në lashtësi ajo banohej nga fiset ilire. U pushtua nga romakët dhe u bë pjesë e perandorisë së tyre nga viti 167 para erës sonë deri në vitin 395 të erës sonë. Më pas,për disa shekuj, ra nën sundimin e perandorisë bizantine. Pas vitit 1393 u pushtua nga perandoria osmane. Në vitet 1443-1468, nën udhëheqjen e Skënderbeut, kundërshtoi pushtimin e vendit nga perandoria osmane. Pas vdekjes së tij, nga viti 1468 dhe deri në vitin 1912, vendi ra sërish nën sundimin osman. Fitoi pavarësinë nga Turqia në 28 nëntor 1912. Gjatë Luftës së Dytë Botërore u pushtua nga Italia më 7 prill 1939. Më pas u pushtua nga Gjermania naziste. U çlirua më 29 nëntor 1944. Festë kombëtare ka Ditën e Pavarësisë, 28 nëntorin .

Lexo ma...
 

Murat Gecaj: ME SHKRIMTARIN E NJOHUR NAUM PRIFTI, BISEDUAM “PËR SHKUP E PËR SHKODËR”…

ME SHKRIMTARIN E NJOHUR NAUM PRIFTI, BISEDUAM “PËR SHKUP E PËR SHKODËR”…

Nga: Prof. Murat Gecaj

Publicist e studiues-Tiranë

Nga e djathta: N.Prifti e M.Gecaj (Tiranë, 2 gusht 2011)

1.

Ndoshta, ky titull i shkrimit tim duket pak i pakuptueshëm. Kjo mund të jetë për ndonjë lexues, që nuk e di kuptimin e shprehjes popullore, që “folëm ose biseduam për Shkup e për Shkodër”. Megjithëse nuk jam i qartë se si ka mbetur e tillë kjo shprehje, që përdoret kryesisht në Malësinë e Gjakovës (Tropojë), përmbajtja kryesore e saj është, kur dy veta flasin me njëri tjetrin për tema nga më të ndryshmet, pra kur ata kalojnë “nga një degë, në tjetrën”. Kështu na ndodhi edhe mua e kolegut e mikut tim të kahershën, shkrimtarit të shquar Naum Prifti.

Pas një “odiseje” të mëparshme me anën e Internetit, përmbi Oqenain Atllantik, fatmirësisht, u morëm vesh me telefon dhe u takova dje në mbrëmje, në Tiranë, me këtë shkrimtar të njohur, aktualisht me banim në Nju Jork. Kishim afër 15 vjet që nuk ishim parë dhe, së fundi, kur unë isha për vizita atje, në vitet 1993 e 1994. Sigurisht, takimet e dy njerëzve ose kolegëve janë të natyrshme dhe nuk ka se përse të bëhen publike, nëqoftëse ato nuk kanë dhe një interes të tillë. Por, meqenëse mendova se ky mik i imi i kahershëm është ndër shkrimtarët e tregimtarët më të shquar shqiptarë, mendova se lexuesi ka kërshëri të njihet me të, më nga afër.

Lexo ma...
 

Gentiana Zagoridha: DURRËSI, NJIHENI EDHE KËSHTU

 

Gentiana Zagoridha

                                                                       DURRËSI, NJIHENI EDHE KËSHTU

Durrësi është një nga qytetet më të vjetër të Shqipërisë. Si vendbanim ilir i fisit Taulant, ka dëshmuar jetën e tij që në prehistori, bazuar në gjetjet arkeologjike dhe dëshmive të autorëve antikë. Ka mbijetuar në shekuj deri në ditët e sotme. Është qendër e rëndësishme portale, administrative,fetare,ekonomike,tregtare,politike në shekuj, e kurdoherë i pranishëm në historinë e Pellgut të Mesdheut,veçanërisht në detin Adriatik. Muzetë dhe objektet e  monumentet e vizitueshme, pasqyrojnë më së miri vlerat historike,arkeologjike,etnologjike,natyrore e urbanistike. Durrësi është themeluar në vitin 627 para Krishtit nga Epidamus i cili ishte një hero kulti i taulanteve një prej fiseve ilire,prej të cilit mori dhe emrin Epidamus. Më vonë ai u quajt  Dyrrahu sepse kështu quhej në atë kohë gadishulli  ku u ndërtua qyteti. Më pas, në një dorë të dytë ndërtimi limani i poshtëm i qytetit u quajt Dyrrah. Me kalimin e kohës, mbas një bashkëjetese të gjatë të dy emrave , Epidamus dhe Dyrrah, emri Dyrrah u bë sundues.

Durrësi është i vendosur në brigjet e detit Adriatik rreth 30 km larg Tiranës, kryeqytetit të Shqipërisë. Ai përfshin një vijë bregdetare rreth 60km. Është qendra e sistemit  hekurudhor, gjithashtu dhe porti më i madh e më i rëndësishëm i Shqipërisë. Pikënisja e korridorit të 8-të,si dhe kryqëzim i linjave më të rëndësishme të automobilizmit , ku më e rëndësishmja është linja  Durrës-Kukës-Morinë  e cila lidh Shqipërinë me Kosovën duke shkurtuar kështu distancën e udhëtimit ndërmjet këtyre dy vendeve. Trashëgimia arkeologjike e qytetit është ajo që e bën çdo durrsak të ndihet krenar për qytetin e tij. Durrësi i  cilësuar si Taverna Adriatikut mirëpret në kohët moderne,turist e vizitor nga e gjithë bota. Në qytetin antik të Durrësit ndodhen shumë monumente historike ndër të cilat më të rëndësishmet  janë:

Amfiteatri i cili konsiderohet si një nga monumentet më me vlera historike që ka mbijetuar nga ky qytet antik. Ai ka trajtë elipsi me diametër 136m e lartësi rreth 20m. Ka një arkitekturë romake dhe është 2700-vjeçar. Është zbuluar në vitin 1966 nga arkeologu i shquar Vangjel  Toçi.

Pusi  i Tophanasë është një tjetër monument  mesjetar i cili për disa shekuj me radhë kishte shërbyer si burim uji për lagjet qendrore të Durrësit. Dallohet për kolonat dhe pjesët e pusit,që janë rivendosur në hapësirën prej 25 metra katrorë. Sipas historianëve,pusi mesjetar i ka shërbyer më parë një punishteje për prodhimin e barutit,çka i dha dhe emrin “Tophane”.

Torra Veneciane është pjesë e Kalasë  Bizantine të Durrësit,e cila në mesjetë konsiderohej si një nga fortesat më të fuqishme të bregut perëndimor të Adriatikut. Në gjysmën e parë të shek të XV-të kur Durrësi ishte nën pushtimin e Venedikut, Torra u rindërtua dhe mori pamjen që ka sot. Ajo ka formë rrethore me diametër të jashtëm 9m e lartësi 9,6m. Muret kanë trashësi 3,7m dhe janë të përforcuar me breza druri.

Mozaiku “Bukuroshja e Durrësit” për herë të parë u zbulua rastësisht gjatë punimeve të ushtrisë austriake për krijimin e një fortifikate në vitin 1916. Më pas mozaiku u mbulua e humbi, duke u rizbuluar nga arkeologu Vangjel Toçi më 1947. Ky mozaik ka zbukuruar një banjë  private luksoze të një shtëpie në qendër të qytetit. Për ndërtimin e tij janë përdorur gurë zalli. Vajza përfaqëson hyjneshën  EYLITHEA e cila ndihmon lindjen e shëndetshme të fëmijëve. Ky është mozaiku më i shquar dhe më i lashtë i gjetur në Shqipëri. Mozaiku i përket shek IV para Krishtit. Sot ndodhet në Muzeun Historik Kombëtar në Tiranë.

Vila  Mbretërore  e Durrësit ose e ashtuquajtura  Vila e Mbretit Zog e cila daton aty rreth viteve 1925. Fillimisht përcaktohet si “Vila Presidenciale” pasi në atë kohë Zogu ishte President i Republikës. Në atë periudhë Zogu i posashpallur President i Republikës së Shqipërisë, i gjendur ngushtë për para iu drejtua Italisë për ndihmë ekomomike,e cila hapi një fond prej 50 milionë  franga ari hua për Shqipërinë. Një pjesë e këtyre fondeve u përdor dhe për ndërtimin e vilës. Ndërsa pas vitit 1928,me shpalljen e Monarkisë,ajo u quajt “Vila Mbretërore “.Ajo shquhet për vlerat e saj arkitekturore dhe është si një dëshmi e gjallë e një periudhe  lulëzimi për qytetin e Durrësit. Është ndërtuar në majën e një kodre dhe shërben si pikënisje e çdo udhërrëfimi për qytetin tonë.

Në Durrës gjenden aktualisht mbi 176 objekte antike dhe krejtësisht me arkitekturë italiane të viteve 1920-1939 duke qenë kështu shembulli i përkujdesjes së ish –Mbretit  Zog I, lidhur me projektet e zhvillimit  të qytetit. Ndër to përmendim disa që janë akoma funksionale si: godina e bashkisë së qytetit, shatërvani në qendër të qytetit, godinat në të dyja anët e bulevardit, ish hoteli “Iliria”, kanali kullues i bulevardit i cili është funksional dhe në ditët e sotme, ndonëse kanë kaluar 85-vjet nga ndërtimi i tij, Mitropolia ku ka qëndruar Fan Noli, objektet e konsullatave etj. Por nuk është vetëm historia e lashtë që e bën këtë qytet interesant. Durrësi ka një potencial të madh turistik. Ky potencial mbështetet në elementë realë që disponon vetë rrethi si: pozicioni i favorshëm gjeografik, port i rëndësishëm,pasuritë në monumentet e kulturës i qendrave muzeale apo natyrës shlodhëse. Turizmi përfaqëson një veprimtari të rëndësishme fitimprurëse sepse për të ka vazhdimisht një treg me kërkesa mjaft  të larta dhe gjithmonë në rritje. Kombinimet  panoramike të qytetit janë mjaft shlodhëse dhe shumë të bukura si në çdo qytet tjetër të Shqipërisë. Njerëzit janë mjaft entuziastë dhe shumë mikpritës. Ato janë të prirur gjithashtu drejt emancipimit  të jetës social-kulturore sipas modeleve të vendeve perëndimore të Evropës. Kjo pra është me pak fjalë panorama historike e qytetit tim në rrënjët e të cilit qëndron një kulturë e lashtë mijëravjeçare prej së cilës kemi lindur dhe jetojmë ne durrsakët dhe që një pjesë të saj ju ftojmë ta ndajmë së bashku.

 

Gentiana Zagoridha: DREJTUESI ME VIZION DREJT SË ARDHMES

 

Gentiana Zagoridha     

                                                                 DREJTUESI ME VIZION DREJT SË ARDHMES  

Shkolla 9-vjecare “Demokracia” DURRËS është një shkollë që është ndërtuar në vitet e para të demokracisë,ekzaktësisht në vitin 1996.

Shkollë e cila  asokohe i përmbushte pothuajse të gjitha standartet për tu quajtur një shkollë model, në të gjitha dimensionet e saj si në infrastrukturë ashtu dhe për stafin pedagogjik  që e përbënte. Ishte e mbajtur mirë, kishte komoditetin e duhur packa që mund të bëhej më shumë. Por gjithsesi i rezistonte kohës, të paktën edhe për disa vite të tjerë. Por u desh një dorë e fortë, një mëndje e ndritur, një njeri largpamës që nuk kënaqej me pak, që nuk priste të shihte me sytë e tij degradimimin dalngadalë të shkollës nga fshikullimi i pamëshirshëm i viteve. Ai do ta ndryshonte si me magji  imazhin e vërtetë të kësaj shkolle një herë e përgjithmonë. Ky njeri ishte drejtori i sapoemëruar  me 14 shkurt 2006, Abdyl Bucpapaj. E kujt ia merrte mendja që një njeri kaq modest  i heshtur e njëkohësisht kaq punëtor do të arrinte të ndryshonte imazhin e shkollës sonë e ta ngrinte atë në piedestalet e një shkolle Evropiane. E nisi fillimisht me kompletimim e fasadës së jashtme  të shkollës duke i dhënë nuancat e një ambienti sa edukues aq edhe shlodhës e argëtues. Vazhdoi më pas me kompletimin e ambienteve të brendëshme të saj. Klasat u pajisën me banka dhe dyer të reja e komode. Muret e brendshme të shkollës morën pamjen e një mozaiku shumëngjyrësh ku shpalosen të gjitha aktivitetet,përmbajtja e historiku i shkollës. Por nuk mjaftoi me kaq .Pasi e përmbushi  misionin e tij të parë për shndërrimin e imazhit  infrastrukturor të shkollës në prag të 10-vjetorit të saj,ai shkoi dhe më tej. Si një njeri me vizion të qartë për të ardhmen,si një mësues i përkushtuar e drejtues iniciator, ai arriti atë që shumë  drejtues,mësues e nxënës në të gjithë Shqipërinë e ëndërrojnë, binjakëzimin me një shkollë Evropiane dhe pikërisht me shkollën “Fjardingskolan”në Boras të Suedisë.

Ishte ky binjakëzim që hapi një dritare të re për të gjithë stafin e shkollës sonë e nxënësve gjithashtu. Nga kjo lidhje ne u bëmë më të fortë,më largpamës e kjo ishte meritë e një njeriu të vetëm, një njeriu që din të sakrifikojë gjithcka në emër të diturisë.Të gjithë në qytetin tonë habiten për arritjet e shkollës në pak vite; binjakëzim me një shkollë  Evropiane, vende të kënaqshme në konkurse e aktivitete të tjera jashtëshkollore, infrastrukturë bashkohore.Të gjitha këto arritje kanë vetëm një emër AVDYL BUCPAPAJ. Ky është pra me pak fjalë  imazhi i udhërrëfyesit  tim, në karrierën time profesionale,të cilit kurrë nuk kam mundur  tia shpreh mirënjohjen time të thellë drejtpërsëdrejti se githmonë para këtij njeriu të madh më dukej vetja e vogël. Por sot gjej frymëzimin tek puna,përkushtimi dhe sakrifica e këtij njeriu për tu treguar të gjithëve se kush është në të vërtetë ky njeri. Ky njeri sa i përkushtuar e serioz në punë që të inkurajon e vlerëson për cdo iniciativë sado modeste, aq edhe i thjeshtë e popullor në aktivitete jashtëshkollore të cilat vetëm ai di ti organizojë më së miri.Nuk ka festë që ne të mos ta festojmë, nuk ka periudha pushimi shkollor që ne të mos ta shfrytëzojmë për të njohur më së miri bukuritë përrallore të Shqipërisë e Kosovës sonë të dashur e të bukur. Është meritë e këtij organizatori të shkëlqyer i cili di të “kollundrisë” sic i themi ne shqipëtarët  ato pak të ardhura me nikorqillëk për të kënaqur,shplodhur e argëtuar sado pak stafin e tij që cdokush të ndihet më i shlodhur e më frytdhënës në punën e tij. Një aspekt shumë  i rëndësishëm në punën e tij janë gjithashtu dhe veprimtaritë e gjithanëshme zyrtare dhe disa botime modeste që lidhen kryesisht me gjuhën shqipe e madje  duke tentuar e në  fusha të ndryshme të diturisë njerëzore të cilat dëshmojnë më së miri për horizontin e gjerë profesional, intelektual, kulturor e gjuhësor të tij. Këto ishin vetëm disa pjesëza të vogla nga veprimtaritë e tij, pikërisht ato që i përkasin periudhës  5-vjecare në shkollën “Demokracia”, por begraundi  i tij është akoma më i gjerë e më i pasur po aq sa vitet dhe karriera e tij profesionale.

Do të duhej një mjeshtër i vërtetë i penës që të mund të përshruante e të shpaloste më së miri dhe e me dinjitet sakrificat e këtij njeriu kaq patriot e arsimdashës.Por në këto momente unë gjej forcën që në emrin tim dhe të kolegëve të shkollës “Demokracia”  ti  them FALEMINDERIT që je midis nesh.

 

 

 

Gentiana Zagoridha: Encefalopatitë

 

Gentiana Zagoridha

 

                                                                ENCEFALOPATITË

 

Encefalopatitë  përkufizohen  si c`rregullime  dhe  ndryshime    ndërgjegjes , sjelljes  dhe  shkaqet  janë  infektive. Që truri    funksionojë  mirë  duhet    furnizohet  me  substanca    ndryshme  për  prodhimin   e  energjisë   dhe sintezën  e  përbërësve  strukturorë, shoqëruar me  një  furnizim    mirë  me  gjak. Në  mungesë    këtyre  substancave  pakësohet  rryma  e  gjakut    shkon    tru, duke  sjellë  dëmtimin  e  tij. Encefalopatitë   nënkuptojnë mosfunksionimin  e  trurit . Ato  mund    jenë     vazhdueshme  dhe  disa  madje  janë     rikthyeshme   po    kapen     kohë. Encefalopatitë  shkaktohen  nga :

-infeksione    ndryshme

-anoksia ( mungesa  e oksigjenit    tru )

-tumoret  e  trurit

-kequshqyerja

 Ka  disa  tipa  encefalopatish :

-Encefalopatia  hipopsike – inshemike  e  cila  përkufizohet  si  mungesa  e furnizimit    indit  trunor  me  oksigjen  e  glukozë, sidomos  furnizimit    tij  me  gjak. Madje  kjo  e  dyta  është    e  rëndësishmja. Kur  mungon  oksigjeni  për  2-3 minuta  mund  shfaqet  encefalopatia . Kur  kjo  kohë  kalon  4 minuta  ndodh  inshemi  e  plotë  me  dëmtime    pakthyeshme. Shkaku    i  shpeshtë  i   hipopsisë  është  bllokimi  i  rrugëve    frymëmarrjes  si  dhe  veprime    muskulit  kardiak, por  edhe  acidodozat  diabetike  mund    jenë  shkaktarët  e  encefalopative. Ato mund    shfaqen  gjthashtu    anomalitë  e  rënda    dhe    sëmundjet  e  mushkërive.

-C`rregullimet  metabolike  dhe  endokronologjike. Ky c`rregullim  vjen  për  shkak    nivelit     glukozës    gjak.

-C`rregullimet  e  sëmundjeve     lëngjeve  e    elektroliteve  e cila  vjen  për shkak    nivelit    ulët    disa  substancave    nevojshme  si  Ca , Mg . Kjo  ndodh    shumë  gjatë  fazave    shtatzanisë  kur  nëna  ka  vuajtur  nga  sëmundja  e  graves  dhe  ka  marrë   barna  me  bazë  jodike. Kjo  lloj  encefalopatie  është  kalimtare.

Llojet      shpeshta    encefalopative:

-encefalopati   mitokondronale     vijnë  nga  shkaku  i   mosfunksionomit    ADN-së

-encefalopati  nga   glicina   një  c`rregullim  ky  i  moshës  pediatrike

-encefalopati  inshemike   i  cili   shkaktohet  nga  niveli   i   lartë   i   toksinave      cilat   pastrohen   nga   veshkat

-encefalopati   hipertensive   i  cili   shkaktohet  nga  ndryshimi  i  menjëhershëm  i  tensionit

-encefalopati   toksike-metabolike  ku  c`rregullimet   e  funksionit    trurit   shkaktohen  nga  infeksione   insuficience  organore  ose   intoksikimet.

Tek  shenjat  klinike   përfshihen:

-       Konvulsionet

-       Anomalitë  e  frymëmarrjes

-       Humbje  e   memorjes

-       Letargji

Terapia 

Për  shkak    variacionit     saj  jo    gjitha  encefalopatitë  mjekohen   njësoj. Psh  disa  prej  llojeve  të encefalopative  kërkojnë  terapi    zgjatur  deri  sa  gjendet   shkaku  i   vërtetë  i  llojit    encefalopatisë. Kështu  psh  në encefalopatinë   diabetike  trajtohet  hipoglicemia   duke  hequr  glukozën  nga  gjaku. Komplikacionet  e  encefalopative  variojnë   nga    rënda   deri    vdekje,  por   ka  raste  kur  nuk  shkaktojnë  asnjë   dëmtim.  Por  shpesh  komplikacionet   jo  gjithnjë  shkaktohen  nga   encefalopatitë  por  dhe  nga  sëmundje    tjera  primare  megjitatë  prognoza  e  saj  është  e  ndryshme    pacientë    ndryshëm. Tek  disa  nga  ndërhyrja  terapeutike  me  kohë  ose   ndalohen  ose  frenohen. Encefalopatitë  janë  fatale  kur  ka  dëmtime    parikthyeshme    tru.

 


Faqe 34 nga 42

Tidningen-Gazeta

Vem är Online?

Kemi 30 vizitorë n'linjë

Besökare

Shikimet e përmbajtjes : 1252149
SocialTwist Tell-a-Friend

Newsflash

 

 

Kadri Tarelli

Suedezët në bibliotekën e Durrësit


Durrës më 22. 11. 2012

BIBLIOTEKA E DURRËSIT PRET MIQ NGA SUEDIA


Në kuadrin e100-vjetorit të Pavarësisë, të hënën pas dite në një nga sallat e bibliotekës së qytetit të Durrësit u organizua një takim me disa shkrimatrë të ardhur nga veriu i largët, nga Suedia. Ata ishin Sedulla Zendeli-Daja dhe Sokol Demaku, të dy veprimtarë që kanë bër emër e po bëjnë punë të madhe në diasporë, në kushtim të arsimimit në gjuhën shqipe të fëmijëve të bashkatdhetarëve tanë. Janë të dy shqiptarë, i pari nga trevat e Maqedonisë dhe i dyti nga Kosova, por që jetojnë e punojnë prej kohësh në Suedi. Në këtë ditë të shënuar të ngjeshur me veprimtari në Durrës, shoqëroheshin nga publicisti dhe studiuesi Murat Gecaj, shkrimtari Viron Kona dhe nga Petrit Xhaja autor tekstesh shkollor, të gjithë të ardhur nga Tirana.

Takimi në bibliotekë ishte një kërkesë e kaherëshme dhe e shumë pritur. Miqtë zgjodhën pikërisht këto dit fundnëntori, për të marrë pjesë në festimet e 100-vjetorit të Pavarësisë në shkollën 9-vjeçare “Demokracia” të Durrësit, e cila prej pesë vitesh ka lidhje binjakëzimi me shkollën “Fjardingskolan” në qytetin Boras të Suedisë. Si i thonë fjalës, “Një rrugë e shumë punë”. Kështu mbas emocioneve nga veprimtaria në shkollë, edhe një bashkëbisedim me shkrimtarë e krijues durrsak në bibliotekë. Ide dhe qëllim mjaft i dobishëm, njohja dhe afrimi me njëri-tjetrin, njëkohësisht hartimi i projekteve për lidhje dhe bashkëpunim mes bibliotekës së Durrësit me një nga simotrat në Suedi. Në fakt duhet thënë se, të dy shkrimtarët nga Suedia janë të pranishëm për publikun Durrsak nëpërmjet shkrimeve në revistën “Dituria”, që botohet në gjuhën shqipe në Suedi e që vjen rregullisht edhe në bibliotekën e Durrësit.

Drejtuesja e takimit znj. Teuta Dhima me mjaft finesë dhe elegancë, u kërkoi ndjes pjesëmarrësve për mungesën e drejtoreshës së bibliotekës Znj. Flora Dervishi, e cila ishte e ftuar të ishte në qytetin e Manastirit, në festimet në përkujtim të  “Kongresit të Manastirit”. Më tej pas përshëndetjeve të rastit, fjala u mbeti miqëve, të cilët shpalosën përpjekjet plot atdhedashuri që bëjnë në dhe të huaj, për mbajtjen gjallë të gjuhës dhe frymës kombëtare tek të gjithë mërgimtarët, në veçanti të fëmijëve dhe të rinjëve. Ata venë në shërbim të tyre të gjithë fuqitë fizike dhe intelektuale, për orgnizimin e veprimative të shumta, për të bashkuar të gjithë shqiptarët, që të mos këputen rrënjët e vendlindjes e të mos  harrojnë dheun e të parëve.

Profesori i nderuar z. Sadullah Zendelia-Daja, poet, shkrimtar, studiues dhe hartues i fjalorit shqip-suedisht me 27.000 fjalë, sot i moshuar rreth të tetëdhjetave por i mbajtur mirë dhe me kujtesë të fortë, solli të gjalla kujtimet e dyzet vjetëve të shkuar, kur udha e mërgimit e degdisi në Suedi. Vetëm ata që e kanë provuar kurbetin e dinë dhe i kuptojnë dhimbjet e ndarjes nga vendi yt, e më pastaj vështirësitë, përpjekjet për mbijetesë e përplasjet që të ofron emigrimi. Me thjeshtësinë e një itelektuali të vërtetë, bën sikur i harron vuajtjet e asaj kohe, por sjell në kujtesë përpjekjet për të hapur të parën shkollë në gjuhën shqipe për 15 fëmijët e shqiptarëve. Ishte koha kur emigrantët shqiparë mbanin pasaportë jugosllave, e askush në Suedi nuk i njihte për shqiptarë. Sa e vështirë ishte t’u mbushje mendjen autoriteve vendase, pasi ata nuk i njihnin problemet e hallet e shqiptarëve. Krahas shkrimeve dhe botimeve të shumta, “Daja”, emër me të cilin e njohin të gjithë shqipatrët në Suedi, tani po punon për fjalorin 35.000 fjalësh në të dy gjuhët. Është një përpjekje e madhe për t’u ardhur në ndihmë bashkëatdhetarëve që jetojnë e punojnë në Suedi.

Ndërsa Sokoli, energjik e i palodhur, poet, publicist dhe drejtues emisionesh në gjuhën shqipe në radio, hartues e botues i revistës letrare-artistike “Dituria”, anëtar i kryesisë së shoqatës atdhetare “Migjeni”, mësues i pasionuar, në fjalën e tij u përqëndrua në përpjekjet për shkollimin e fëmijëve shqiptar dhe edukimin e tyre me norma të demokracisë dhe qytetarisë, ku Suedia qendron në majat e saj. Fryma e të qenit i barabartë dhe i respektuar, edukohet që në shkollë, që tek moshat e vogla, pavarësisht rracës, ngjyrës, gjuhës dhe kombit. Në shkollën ku ai jep mësim fliten 32 gjuhë të botës, por askush nuk guxon të mendojë e më pak të shprehë dallimet mes tyre.

Më tej shkrimtari i njohur nga Tirana Viron Kona, autori i më shumë se 30 librave, fitues i disa çmimeve, i cili ka vizituar dy herë Suedinë, si i ftuar në promovimin e librit “Eh, more Bubulino”, i përkthyer në suedisht dhe i futur në programin mësimor të shkollave të atij vendi, u ndal tek bukuria e shpirtit suedëz. Shembujt që solli shkaktuan të qeshura te të pranishmit: “Provo të presësh një degë nga pema që ke në oborrin tënd, pa marrë lejë në bashki apo komunë”! Ne çuditemi, pasi nuk e konceptojmë dot forcën dhe zbatimin e ligjit edhe nga njeriu më i thjeshtë i atij vendi. Shembujt na bëjnë të mendojmë brenda vetes, sepse ato shprehin kulturën dhe vendosmërinë e të gjithëve banorëve që e duan vendin e tyre, ndaj përpiqen ta mbrojnë me fanatizëm gjelbërimin, mjedisin dhe ekologjinë.

Të njëjtat përshtypje shprehu edhe Murat Gecaj, i cili para pak muajsh ishte i ftuar në Suedi. Kështu i’u dha mundësia ta prekë vetë atë realitet që na mahnit, sidomos në dashurinë për librin dhe frekuentimin e bibliotekave duke filluar që nga moshat më të vogla.

Në fund të këtij takimi kaq të ngrohtë, të rinjët gjimnazistë të shkollës “Olsi Lasku”, gjallëruan sallën. Nxënësit Aleks Llukovi, Fllanxa Shurbi, Sofika Gega dhe Jesika Osmani, plot art dhe ndjenjë recituan pjesë nga poezitë e Fishtës, Sadulla Zendelit-Daja, dhe poetes nga Durrësi Gentiana Zagoridha. Mesazhi i tyre ishte i qartë. Dobia e takimeve të tillë, ndjehet vetëm kur vlerat njerëzore, humane, letare e artistike përcillen tek të rinjtë. Kështu edukohet te ata dashuria për librin, duke bërë që të frekuentojnë më dendur bibliotekën, tempullin e dijes, kulturës e përvojës së shoqërisë. Duke prekur librin, nxisin deshirën për t’u bërë të dobishëm, pasurojnë shpirtin, fisnikërohen dhe bëhen më të mir e më të zotë, për t’i shërbyer vetes dhe kombit.

I përbashkët ishte falënderimi dhe urimi: Mirëupafshim ! Më shumë takime të tilla !

Kadri Tarelli

Durrës