Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home
Debattartiklar


Gentiana Zagoridha: A EKZISTON MIQËSIA E VËRTETË?

Gentiana Zagoridha

A EKZISTON MIQËSIA E VËRTETË?

 

Tashmë në kohët moderne që po jetojmë është krijuar koncepti se që të arrish në sferat më të larta të  kësaj bote ,duhet medoemos që zgjuarsinë ta kthesh në dinakëri ,vullnetin në egërsi prej bishe, ambicien në cinizëm, moralin në mirësjellje formale dhe ndërgjegjen në librezë çeqesh. Natyrisht që funksionon edhe kështu,koha e ka treguar këtë. Ky është morali që sundon më së shumti në ditët e sotme dhe që ka zbehur dhe po vazhdon të zbeh gjithnjë e më tepër kuptimin e fjalës miqësi. Miqësia është raport social i bazuar tek respekti, stima e dispozicioni reciprok por që shoqëria moderne argëtohet duke e transformuar në simpati,shkëmbim rolesh,stimujsh, por jo pak dhe me hijen e negativizmit, privilegjit e përfitimit. Disa studime sociale e klasifikojnë si një raport drejt rrugës së zhdukjes, i egzistueshëm pastërtish vetëm në adoleshencë dhe tek moshat e thyera. Natyrshëm lind pyetja:- A ekziston miqësia e vërtetë? Padyshim që ekziston,por duhet vetëm pak fat,zotësi dhe zgjuarësi për të zgjedhur njerëzit e duhur dhe të dish ta ruash atë. Të gjithë sado pesimist duhet të bëjnë përpjekje për të gjetur të paktën një mik të vërtetë në jetë. Asgjë nuk është e pamundur vetëm duhet të kihet mirë parasysh që për të pasur miq të mirë duhet të jesh padyshim dhe vet mik shumë i mirë. Thelbi i miqësisë është plotësia, një shpirtmadhësi dhe besim i plotë. Ajo nuk duhet të dyshojë apo të prodhojë paqëndrueshmëri. Ajo e trajton objektin e vet si një zot, në mënyrë që të mund ti hyjnizojë të dy. Ka dy elemente që ndikojnë në formimin e miqësisë. Njëri është e vërteta dhe tjetri është butësia. Po të jesh i karakterizuar nga këto dy cilësi padyshim që mund të jesh një mik i mirë .Miqësia lidh dy njerëz që i kushtohen njëri-tjetrit prej shumë kohësh,duke kaluar konflikte,gëzime,vështirësi,trishtime të ndryshme. Por pikërisht këtu duhet kërkuar dhe ndryshimi midis miqësisë së zakonshme nga miqësia e vërtetë. Miqësia e vërtetë është ajo që nuk të qëndron pranë vetëm në hidhërime apo vuajtje por edhe në të kundërtën, kur arrin suksesin. Pasi pikërisht në këtë pikë mund të dallosh miqtë e vërtetë pasi kjo e fundit shpesh herë sjell xhelozi,hasmëri dhe çdo gjë tjetër të keqe që mund të ekzistojë. Në një miqësi të vërtetë, më shumë jepet sesa merret. Duhet të jesh i gatshëm të falësh gabimet duke dhënë shanse të dyta madje dhe të treta pa kushte. Miqësia është ajo ndjesi dashamirëse që kërkon dhe i ofrojmë atij,që në heshtje e plot dinjitet ka nevojë për të,për miqësinë tonë. Ai e kërkon dhe nuk bërtet apo serviloset për ta pasur atë prej nesh. Ai pra është miku ynë,ai na jep të kuptojmë se çfarë kërkon prej nesh dhe na bën që ta ofrojmë edhe ne vetë këtë ndjenje. Për të poseduar miqësinë duhet që patjetër të përzëmë nga vetvetja; hipokrizinë,zilinë,interesat materiale,servilizmin etj. Miqësia është për ata që e kërkojnë pa interes dhe me sinqeritet atë. Ajo është e shenjtë dhe nuk fle tek kushdo. Miqësia është ajo që reziston në kohë. Për ta ruajtur miqësinë duhet përpjekje e vazhdueshme,kujdes dhe vëmendje. Nuk mund të quhet miqësi raporti që prodhon një individ me gjithkënd tjetër të rastësishëm,vetëm e vetëm për ti treguar botës se ka miq. Jo kjo nuk mund të quhet miqësi. Ajo nuk është gjë tjetër veçse një sjellje oportuniste,mashtruese e bazuar në interesa të caktuara për rrethana të caktuara. Pasuria më e madhe e njeriut është një mik i mirë. Miku i mirë është si vetvetja. Ai duhet të pranojë pa kushte,ashtu siç je në të mirë e në të keq. N.q.se keni arritur të gjeni këto të vërteta tek miqtë tuaj,vetëm atëherë mund ta konsideroni veten me fat se keni gjetur thesarin e vetë jetës. Asgjë nuk është më e çmuar në këtë botë se miqësia e vërtetë. Me të në krah ndihesh i sigurt,i lumtur i gjithëpushtetshëm. Asgjë nuk të tremb. Engjëjt “ekzistojnë”,por ndonjëherë nuk kanë krahë.

Në këtë rast mund të konsiderohen pa frikë MIQ.

 

Mr. Sc. Shqipe Avdiu- Kryeziu: Rëndësia edukative e Edukatës Qytetare

Mr. Sc. Shqipe Avdiu-Kryeziu

                                               Rëndësia edukative e Edukatës Qytetare

 

Edukata Qytetare është e rëndësishme për çdo individë, sepse i aftëson në të menduarit lidhur me kompleksitetin e një shoqërie në ndryshim. Kjo lëndë i ndihmon nxënësit të kuptojnë mirë të drejtat dhe përgjegjësit në shoqëri si dhe natyrën dhe funksionimin e demokracisë, pastaj marrin njohuri për shtetet evropiane, për të drejtat e njeriut, për të drejtat e fëmijës, për format demokratike të organizimit të shoqërisë, për institucionet demokratike kombëtare dhe ndërkombëtare, për mjedisin, për familjen, komunitetin, etj. Përveç njohurive, nëpërmjet kësaj lënde aftësohen për një pjesëmarrje aktive në jetën e shkollës, komunitetit, institucionit, etj. Gjatë orës së edukatës qytetare nxënësve u krijohet mundësia për të praktikuar drejtësinë, të drejtat dhe përgjegjësitë, respektin ndaj të tjerëve, bashkëpunimin, tolerancën ndëretnike e fetare si dhe shoqërore, pjesëmarrjen aktive në grupe shoqërore, etj. Praktikimi i këtyre vlerave në klasë i aftëson ata për t'i ushtruar dhe në komunitet gjatë gjithë jetës . Këto ndikojnë në formimin e tyre si qytetar të vendit dhe në të ardhmen edhe si qytetarë evropiane, ku përfshihet multikulturalizmi shoqëror. Nëpërmjet lëndës së Edukatës Qytetare u krijohet mundësi nxënësve të praktikojnë kulturat e tyre dhe respektimin e kulturave tjera të shoqërisë dhe i aftëson për të mos paragjykuar kulturat e të tjerëve,[1] por të bashkëpunojnë dhe analizojnë për njohjen e tyre, t'i pajisin me shprehitë dhe të kuptuarit e proceseve, të cilat nxënësit i aftësojnë të shohin, gjykojnë, vendosin dhe të veprojnë. [2]

Brezi i të rriturve me anë të edukimit të anëtarëve të gjeneratës së re e tejbartë përvojën e jetës dhe të punës në formë të përgjithësimeve, si dhe frytet e tjera të qytetërimit dhe të kulturës që janë krijuar gjatë mijëvjeçarëve. Duke bartur trashëgiminë kulturore te të rinjtë, sendërtohet kontinuiteti vertikal i kulturës së njerëzimit dhe realizohet lidhja e individit me bashkësinë shoqërore. Rëndësi kyçe në edukimin qytetarë luanë trashëgimia nga brezi i të moshuarve te brezi i ri. Kjo mund të konstatohet si edukim konservues pa të cilin nuk do të kishte kontinuitet kulturorë. Edukimi përmban doemos edhe komponentin evolutiv, zhvillimor ku të rinjtë me anë të edukimit njihen me ato që tashmë janë të njohura dhe aftësohen njëkohësisht për të zbuluar të pa njohurën, për njohje kreative, sepse pa këtë komponentë nuk do të kishte zhvillim të përhershëm e të vazhdueshëm. [3] 

 

Edukimi i nxënësve duhet të orientohet edhe nga vlerat e vërteta njerëzore. Nisur nga fakti teknika dhe teknologjia vetvetiu nuk është e thënë që nxënësin ta bëjnë të pa lumtur dhe as ta kenë si rezultat huazimin e personalitetit, ndërsa çështje tjetër është nëse ato shfrytëzohen në mënyrë jo humane dhe në marrëdhënie shoqërore jo humane. Rëndësia e edukimit vjen në shprehje gjatë përfitimit të intelektualitetit të nxënësve të cilët përgatiten për zhvillimet tekniko – shkencore dhe përdorimin e tyre në jetën e përditëshme. Pra, qëllimi i përgjithshëm është që përmes gjeneratave të reja të arrihet deri te edukimi i popullatës në përgjithësi.

Çdo shoqëri ka nevojë që njerëzit të kontribuojnë në mënyrë sa më efektive e në rrugë të ndryshme, për një komunitet më të shëndoshë, për një mjedis më të mirë dhe një zhvillim sa më të qëndrueshëm.

Përvetësimi i të drejtave dhe përgjegjësive sociale, kontribuon direkt në zhvillimin e një shoqërie pjesëmarrëse dhe vendimmarrëse. Është fakt se njerëzit janë më të gatshëm të zbatojnë një ligj për të cilin kanë dhënë edhe kontributin e tyre, sesa një ligj për të cilin nuk kanë marrë pjesë. Është në interes të individit dhe shoqërisë që të drejtat dhe përgjegjësitë qytetare të kuptohen mirë nga të dyja palët, ashtu siç është më mirë që të rinjtë e sotshëm të zhvillojnë aftësitë e tyre prej qytetari dhe të kenë mundësinë t'i praktikojnë tani dhe në shoqërinë moderne. Mundësitë e edukimit qytetar në shkolla dhe në universitete janë një kontribut i rëndësishëm i edukimit qytetar, por një rol të rëndësishëm luan edhe familja, shoqëria dhe praktikimi i qytetarisë aktive. [4]



[1] Idajete Hasimja, Studim mbi përfshirjen e koncepteve dhe vlerave demokratike evropiane në ciklin 9-vjeçar, Fëmijët sot- QFS, Tiranë, f. 12.

[2] Erleta Mato, Abdyl Ramaj, Nikoleta Mito, Kazmo Grillo, Edukatë Qytetare IV, Prishtinë 2000, f. 18.

[3] Pero Shimllesha, Pedagogjia, Enti i Teksteve dhe i Mjeteve Mësimore i KSAK- Prishtinë, Ramiz Sadiku, Prizren 1988, f. 74.

[4] www.projektiqytetar.org, shfletuar më: 08.04.2011.

 

Fatbardha Demi: KA ARDHUR KOHA TË MESOHET E VËRTETA HISTORIKE DHE JO SAJIMET POLITIKE

Fatbardha Demi

KA  ARDHUR  KOHA    MESOHET  E  VËRTETA HISTORIKE  DHE  JO  SAJIMET  POLITIKE 

Ne nuk jemi të veçantë. E dashurojmë vërtet vëndin tonë, por akoma më shumë dashurojmë të vërtetën dhe drejtësinë  - Pashko Vasa

Shpesh kam lexuar nëpër shkrime të ndryshme se « viti 2012 është viti i Kombit Shqipëtar ».  Sigurisht që shumica e lidhin këtë shprehje me rastin e 100 vjetorit të formimit të shtetit tonë, më 1912. Dhe ku ka më bukur se sa këtë përvjetor, ta nisësh me një ngjarje madhore në një Institucion si Universiteti i Sorbonës, siç qe mbrojtja e doktoraturës nga historiani shqiptar Arif Mati « Kërkime mbi Pellazgët, origjinës së civilizimit grek » (3 janar 2012). Na erdhi keq vetem per Ambasaden e Shqiperise ne Paris,  se ciles nuk i kishte ardhur akoma viti 2012, dhe rrjedhimisht nuk morren pjese.

Pa u nisur nga titulli ,siç mund të duket në pamje të parë, problematika e trajtuar nga historiani, nuk ka të bëj thjesht me paraprijësit e « civilizimit grek », një popullsi që pa mëdyshje nga të gjithë historianët është emërtuar « më e lashta në Europë », por të trajtuar si « të zhdukur » « të mjergullt » dhe « që nuk na ka lënë historinë e tyre të shkruar ». Disa, këto studime shqiptare mbi Pellazgët, i gjykojnë « për qëllime politike »(1) apo i hedhin poshtë sepse « nuk janë pranuar përgjithësisht ». Rëndësia e studimit të Arif Matit, qëndron jo vetëm tek vlerësimi i trashëgimisë së gjithanëshme të lënë nga këta Pellazgë hyjnorë, por edhe sepse lidhet me ORIGJINËN  dhe GJUHËN e kombit shqiptar (trajtuar edhe tek libri “Shqipëria, ose Historia e një populli para-helen”) .  Ky studimi dëshmon, që Pellazgët nuk janë zhdukur si popull, por janë asimiluar, tjetërsuar dhe mbijetuar në ditët e sotme, tek popullsia e Kombit Arbër.  Se, në studimin e trashëgimisë të popullsisë arbërore, gjëndet material i bollshëm, për të zbuluar mëndësinë , dëshifruar shkrimet, emërtimet dhe domethënien e shumë simboleve “misterioze” apo fakteve historike të Lashtësisë së herëshme. “Përkrenarja e famshme kelte me brirë (cjapi apo dashi) që mbante Pirro II (319-272 pk) ishte e ngjashme me atë të Aleksandrit të Madh. Të njejtën përkrenare mbante edhe heroi kombëtar shqiptar Gjergj Kastrioti (1405-1468)…Kjo vërteton zanafillën e përkrenares me brirë që mbahej nga sovranët , në veçanti nga ata me zanafillë thrako-ilire (2 )  Po, kush ishin këta Pellazgë, që u “sorollatën” si Zot-ër të deteve (Deti Jonë !) dhe ju dhanë atribute të Perëndive, Mbretërve të tyre të famshëm? (shiko Niko Stillo “Etruskishtja Toskërishte”)  Këta banorë të parë europianë, që u shtuan në shumë “fise” dhe “fara”,  i lanë jo vetëm një arkiv të pasur gjuhësor, por edhe  të zbulimeve shkencore, kulturore dhe fetare, shoqërive të mëvonshme në Europë, dhe bashkë-kohëse në Afrikën Veriore, Azinë e Afërme dhe të Largët e deri përtej Oqeanëve. Gjithashtu krijuan modele të drejtimit të shtetit, dhe të edukimit të elitave të ardhëshme, që frymëzuan edhe intelektualët e Rilindjes europiane të shk 18-19. (3)   Një trashëgimi kaq e pasur e Lashtësisë europiane, e krijuar gjatë 50’000-150’000 viteve , sepse gjuhët e njeriut të sotëm mendohet të jenë zhvilluar gjatë kësaj periudhe kohore (4) nuk mund t’i mbanin vetëm shpatullat disa shekullore të Greqisë, që fillon me shk 6 pk me botimin e poemave të Homerit. Nga shtjellimi i fakteve, autori pohon se “Gabimi më i madh i kryer, ka qënë sepse Greqia është vendosur në qëndër të të gjitha studimeve historike dhe gjuhësore”, ( 5)  megjithëse  nga Homeri “Helenët nuk janë cituar kurrë si Popull apo si Komb ». ( 6) Ky është thelbi i punimit prej 798 faqesh duke shfrytezuar 338 autorë dhe të dhëna nga shumë fusha të tjera shkencore, të paraqitur nga historiani Arif Mati. Në këtë studim, sillen dëshmi të autorëve të Lashtë, të papërfillura nga studiuesit e dy shekujve të fundit, e për rrjedhojë të papasqyruara në librat e Historisë që studiohen sot. Gjithashtu paraqiten fakte të deformuara,  me të cilat çdo lexues do të mund të njihet me daljen në botim, në frëngjisht dhe në gjuhën shqipe, të librit të ri të Arif Matit. Studimi  dëshmon se ka ardhur koha të mesohet nga brezi i ri , e vërteta Historike dhe jo sajesat politike, të autorëve të Lashtë e të ditëve tona. Për këtë qëllim, është e domosdoshme të rishikohet SKEMA e trajtimit të Lashtësisë, nga ana e Historiografisë Europiane dhe asaj Botërore. Dhënia e titullit “Doktor në shkencën e historisë së Antikitetit (Greqia para-helenike) e Universitetit të Sorbonës”, dëshmoi vlerësimin më të lartë të punës së A.Matit , e nepërkëmbur dhe e shpërfillur nga Albanologjia zyrtare shqiptare, dhe një profesionalizëm shkencor të akademikëve francezë Dominique Briquel, Charles Guittard dhe Guillaume Bonnet. Përse duhet rishikuar Skema e trajtimit të Historisë së Lashtësisë?Pa  njohur historinë ekonomike dhe politike të shekullit 18-19, nuk mund të kuptohet  Skema  e ndjekur për hartimin e Historisë së Lashtë që studiohet sot, e cila bie ndesh me faktet historike. Cfarë shënoi shekulli 18-19 në Kontinentin Europian?  Kjo periudhë emërtohet si koha e krijimit të Shteteve-Kombe, që “kishin një qëllim të dyfishtë: të ngrinin një fuqi ekonomike për të forcuar shtetin, dhe duke përfituar nga fuqia e shtetit, të favorizohet rritja ekonomike për ta pasuruar shtetin... Fitimi dhe pushteti,   duhet të trajtohen së bashku” shprehej tregëtari dhe politikani anglez i shk 17 Ser Josiah Child (7)  Në këtë periudhe, midis Mbretërive kishte një kundërshti të ashpër, shpesh të përgjakshme, për monopol tregetar, europian dhe ndërkombëtar, për zgjerimin territorial  të shtetit dhe zoterimeve koloniale. “Fitimi i kolonive ku ndodheshin minierat e metaleve të çmuara ishte qëllimi kryesor i zbulimeve dhe kolonizimeve” (8) Mjeti i vetëm për arritjen e këtyre synimeve ishte : një ushtri e fortë dhe një popull i motivuar, për të sakrifikuar jetën “për Atdheun ! ”. Këta shekuj, shënuan kulmin e Rilindjes Europiane. Disa historianë e përcaktojnë si një “revoltë” kundër  kulturës mbisunduese franceze në Europën e asaj kohe. Një veprim, i nxitur si kunderveprim te pushtimeve te Napoleonit (1769-1821). (9) “Lufta kundër kulturës unike (shk 18) kalon nëpërmjet mohimit të modelit francez” - Laibnic shprehej - është më mirë të jesh një origjinal i gjermanishtes , se sa një kopje e frëngjishtes” (10) Disa të tjerë, e komentojnë si një nevojë për të krijuar një shtet-komb, që të kishte origjinën, gjuhën, folklorin dhe heronjt e vet legjendarë, të cilët do ta lidhnin emocionalisht, popullatën shumë-etnike brënda kufijve të tij. Një nga nacionalistët gjerman të shk 18, Fredrich Ludwig Jahn, theksonte kuptimin politik të idesë kombëtare :“shteti nuk është asgjë pa Popullin dhe një qeveri e mënçur, nuk e vendos shtetin mbi popullin, por popullin brënda shtetit” ( 11) Pavarsisht arsyjeve të shumta, që sollën këtë lëvizje , fillimisht politike dhe intelektuale, e më vonë patriotike dhe çlirimtare, që të gjithë synonin të dëshmonin se sa “të lashtë” ishin, dhe se meritonin të vlerësoheshin dhe të nderoheshin nga të tjerët, apo të përligjej krijimi i shteteve të reja.  Historia e Lashtë që mësohet sot në të gjitha nivelet e shkollës, për popujt europianë, nuk është edhe aq “e lashtë”. Ajo është hartuar me materialin e mbledhur dhe studimet e folkloristëve, gjuhëtarëve, arkeologëve, historianëve dhe intelektualëve të fushave të ndryshme të shk 18-19.  Për t’u përfaqësuar me një Histori duhesh gjëndur pasuria kulturore dhe origjina, e trashëguar.  Veprat e Homerit dhe të figurave të politikës dhe kulturës më në zë, të  Greqisë së Lashtë dhe Perandorisë Romake, përbënin materialin mësimor edukativ europian dhe ishin përfaqësuesit e vetëm të lashtësisë. (12) Në periudhën e Rilindjes, filozofi C.F. Chasseboeuf-Volney , paraprijës i shkencave të entologjisë,antropologjisë dhe sociologjisë së shk 20, më 1795  pohon se “duhej të kërkoheshin burime të tjera kulturore, të ndryshme nga ato të Greqisë dhe Romës” (13)  Ne 1800 , Universiteti i Kopenhagenit shpalli konkurs për të zëvëndësuar mitologjinë greko-romake me atë gjermane ose kelte (14) Intelektualëve ju kërkua, të rizbulonin nga “goja e popullit” poemat “homerike” të vëndit të tyre. I pari qe skocezi James Mancpherson , që më 1761 botoi “Fingal, Poemë e Lashtë Epike në 6 vëllime shkruar nga Ossian, i biri i Fingalit” që “dëshmoi” se ekzistonin tradita të tjera në themel të kulturës europiane. Por gjuhëtarët e kohës, faktuan se Mancpherson “nuk ka mundur të gjente epopenë e shk 3, veçse në përfytyrimin e vet”.(15) Përpjekje të tilla u bënë edhe në vënde të tjera.  Këto përpjekje poetike, nuk shkonin më herët se mesjeta dhe dështuan me “vërtetësinë” e tyre historike.Ishin gjuhëtarët gjermanë, që dhanë provat e para shkencore të lidhjes midis popujve “të vjetër” e “të rinj”, duke bërë krahasimin e fjalorit dhe strukturës gjuhësore të gjuhëve. Filologu gjerman Friedrich von Schlegel pohon se : “sanskritishtja ishte një gjuhë farefisnore me gjuhën latine, greke, persiane dhe gjuhët gjermanike.” ( 16) Në këtë mënyrë, u gjënd “filli ” gjuhësor dhe historik, për të lidhtur lashtësine e popujve të shk 18-19, me po atë model “greko-romak” nga i cili synuan të shkëputeshin dhe doli në dritë Historia e Lashtësisë së fiseve Ariane apo e popujve indo-europian. Në “Fjalime mbi nacionin gjerman”, Fichte (filozof gjerman shk18) vërente se vlera thelbësore e identitetit gjerman qëndronte në vijimsinë e jashtëzakonshme gjeografike dhe gjuhësore dhe vetëm gjermanët, « nga të gjithë nacionet e tjera të Europës moderne » kishin « mbetur në vëndbanimet e tyre të origjinës së popullit nga rridhnin », nga të cilët kishin « ruajtur dhe formuar më vonë, gjuhën origjinale ». (17) Lashtësia Greko-Romake u quajt “diepi” i qytetrimit europian të shk 18-19 dhe hyjnizohet deri në atë shkallë, sa mbreti bavarez Ludovik, në Mynih ndërton kopjet e monumenteve të Antikitetit të Athinës, duke përfshirë edhe Panteonin e famshem. Skema e “popujve Arian”,  mohoi faktet historike, të qënies së një “Europe Pellazgjike” të Lashtësisë.Në rast se Bashkimi Europian, synon në një unifikim të politikave ekonomike, ushtarake dhe drejtuese, atëhere mund të themi në mënyrë figurative, se ai po shkon drejt  modelit të “Europës” së popujve Pellazgë, që shtrihej jo në kufijt e sotëm kontinental , por në atë, që ne e emërtojmë “Hapsira Mesdhetare”. Kjo hapsirë përfshinte pjesën më të madhe të Kontinentit Europian, Azisë së Afërme dhe Pjesën veriore të Afrikës. Niveli shoqëror, kultura fetare, zbulimet e shumta: në ndërtim, në përdorimin e pasurive natyrore, njohjes së ligjeve të natyrës, etj. e kësaj Europe Pellazgjike, rrezatohej në hapsira shume më të largëta, nepërmjet rrugëve tregëtare (“rruga e mëndafshit” u fillua prej tyre) dhe pushtimeve koloniale (Veriut të Europës së sotme, të Azisë së Mesme dhe të Larget ) duke u bërë një burim grumbullimi të pasurive marramëndëse të dinastive të tyre. Në këtë hapsirë (që shtrihej në tre kontinente) gjallonin shumë fise dhe fara, të një gjaku dhe gjuhe , që kishin faltoren e tyre “Dodonën” në Thesproti, tek e cila vinin e faleshin nga çdo cep i Perandorisë. Në këtë “Europë Pellazgjike”, komunikimi -“Fjala” ishte “masmedia” dhe “Morali”- garancia e Konventave të Europës së sotme, dhe  përbënin bazën e edukimit të elitave të ardhshme drejtuese. Fillimisht, në “Veriun” e Europës së Lashtë, (nga Danubi e deri në Jon), ku praktikuan metalurgjinë  dhe nisën shpikjet e tyre të para, që i bënë “superfuqi” ushtarake, bujqësore dhe detare,  më pas “qëndra “ u spostua në Afrikën Veriore, ku vijoi të lulëzojë shkenca dhe besimet, që i dedikohen Perëndisë-Thot, si  mjete të sundimit dhe të drejtimit, e për këtë arësye i mbanin në kasafortën e padepërtueshme të pushtetit të Priftërinjve. Vetëm njeriu me aftësi të dallueshme, mund t’i merrte këto dijeni në formën e mësimeve gojore, duke ushtruar në maksimum memorien, përmes një periudhe të gjatë kohore prej 15-20 vitesh. Ata u bënë më vonë “mësues” dhe drejtues të fiseve të tyre të origjinës (Greqi, Romë , bregun e Azisë së Afërt) apo të grupimeve “të reja” (Kristianizmit dhe Islamizmit, etj). “Të gjithë udhëheqësit e mëdhenj fetare, prej Moisiut deri te Krishti, kanë qënë Initiates të Mistereve Egjiptiane(të shkollës së Thotit pellazg-shën im)... kjo shpjegon se përse të gjitha fetë, në dukje të ndryshme, kanë një bërthamë të përbashkët ngjashmërie, besimin tek Zoti, besimin te pavdeksia dhe kanë një kod etik (18)   Në shekujt që pasuan “qëndra” e kësaj “Europe Pellazgjike” shkëlqeu në  politikë , shkencë dhe kulture në jugun ballkanik (Athinë, Spart), bregun  perendimor te Azise se Afert dhe gadishullin italik (Perandorinë Romake) pothuaj me po atë territor gjeografik. Në këtë hapësirë Pellazgjike, komunikimet tregëtare, kulturore, fetare apo fushatat pushtuese midis fiseve dhe farave të një gjaku (siç ndodhi në Trojë), nuk u shkëputën asnjëherë, dhe sot i befasojnë dhe i çoroditin studiuesit me ngjashmëritë e dukshme ndërtimore, të poçerisë, perëndive dhe sidomos toponimeve, të aritura deri në ditët tona. Kudo në këtë hapsirë, ata ndiheshin si në shtëpinë e tyre. Kudo  gjenin fise të ngjashme, me po atë gjuhë të folur në dialekte të ndryshme, por shumë të qartë për të gjithë.„Nje gje eshte e sigurt, se pellazget dhe etrusket kuptoheshin midis tyre: sintaksa dhe struktura e gjuhes etruske rigjendet ne shqipen e sotme, prej me shume se 2000 vjetesh me pas, pa folur per toponime dhe antroponime te shumta te cilat shpjegohen fale kesaj gjuhe“ (29)Sulmet e popullsive të huaja, të cilët ishin në kërkim të vëndeve të begata dhe të përshtatshme klimaterike, nga Veriu dhe Lindja, gradualisht e shkatëruan “Europën Pellazgjike. Këtu, tretet Historia dhjetra-mije vjeçare e “Europës Pellazgjike” dhe ndërtohet Historia e Lashtësisë dymijë vjeçare e Europës Indo-Europiane, që studiohet sot. Kjo histori ,në tekstet mësimore, fillon me pushtimin e Kontinentit nga fiset “indo-europiane”nga Azia e Largët. Ne studimin e tij “Gjuhesia Ballkanike”  Pr. Shaban Demiraj pohon se :“Të dhënat arkeologjike dhe historike dëshmojnë se Gadishulli Ballkanik ka qenë i banuar nga popuj të ndryshëm edhe para ardhjes së fiseve i.e. (=indoevropiane), që e kanë “indoevropianizuar” atë prej kohësh të hershme (20) Ky është edhe “blloku”i parë që duhet shëmbur nga “muri” i Historisë së sotme të Lashtësisë. Arif Mati deshmon se “Nuk ka patur pushtim të Europës nga Azia, përpara atij të Hunëve, të Alainëve, të Avarëve , në shk 4/5 e të bullgarëve në shk 6/7 apo të magjarëve (hungarezëve) në shk 9 pas Krishtit. ( 21)    “Europa Pellazgjike” u  flijua në shk 18-19 “Shumë njerëz habiten kur mësojnë se Modeli Arian (Historia e sotme e Lashtësisë –shën im) , që shumica prej nesh ka arritur ta besojë, është zhvilluar vetëm përgjat gjusmës së parë të shk19 (22). Lashtësia , ku gjetën burimin artet, shkenca, filozofia, format drejtuese të shtetit dhe lindën ideologjitë politike, ju atribuan tërësisht jugut të gadishullit ballkanik, të emërtuar më vonë Greqia Antike. Nga shqyrtimi i fakteve Arif Mati ju drejtohet studiuesve te lashtesise: “A nuk është lajthitje të këmbngulish të emërtosh pa prova të prekshme, sikur të jetë “greke” gjithshka që në të vërtetë nuk ka qënë e tillë? Fraza “përpara mbritjes së grekëve”, e përmëndur nga autorët antike, (Hekate i Miletit dhe Herodoti etj)…do të jetë shpërfillur nga autorë të shumtë moderne” (23) “Nëse ne kerkojmë në legjendat e lashta, mitet historike apo shkrimet më të lashta greke, nuk do të gjejmë asnjë gjurmë të emrit grek, apo Graikos, Helenëve apo Dorianëve!” (24) Arësyet e mohimit të “Europës Pellazgjike” janë të shumta : E para- për faktin e thjeshtë se gjatë Rilindjes(shk 18-19), “lashtësia greko-romake ishte burimi i vetëm i kulturave bashkohore”(25) dhe shkencat gjuhësore dhe arkeologjike, ishin në hapat e tyre fillestare. E dyta -se Historia e Lashtë e shekujve para dhe pas lindjes së Krishtit, “u ndërtua”  sipas ideollogjisë së “njeriut progresist” (të Fuqive industriale dhe ushtarake europiane) të shk 18-19 për interesat e shtetit që përfaqësonte, i cili pretendonte një “lashtësi” që nuk e kishte si popull.  Historiani francez Leon P. Homo (1872-1957) në librin e tij “Italia zanafillore” vëren se:”kjo nuk është e gjtha, (lashtësia) jo vetëm është shpikur, por edhe është shtrëmbëruar. Një numër ngjarjesh bashkohore projektohen në të kaluarën, e cila kësisoj gjëndet e sajuar me imazhin e të sotmes…Shpërfytyrohet ose të paktën shuhet sensi i historisë, pra duke e përpunuar rrëfimin e ngjarjeve të lashta për shkak të prirjes për krenari kombëtare “(26) Së treti se “Historia” e këtij “njeriu progresist” që i përkiste “Rendit të Ri”, simbol i zhvillimit (industrial dhe tregëtar) dhe pushtetit (kolonial) ishte e pamundur të lidhej me “Europën Pellazgjike”, që përfshinte pjesë të kontinenteve të tjera, ku në shk 18-19 jetonin akoma “popuj të pazhvilluar” , e për këtë arësye duhej çpërfillur.  Rilindja ka mësuar shumë nga tradita greko-romake, në trajtimin e Historisë. “Dionisi i Halikarnasit...ka bërë gjithshka për t’i ndarë të dy etnitë: duke i bërë Etruskët (fis pellazge-shën im) barbarë dhe Pellazgët, (i kthyen –shën im) në grekë të ardhur nga Greqia për të kolonizuar Italinë, dhe si rrjedhojë t’i kthejë romakët në pasardhës të denjë të një populli të qytetruar siç janë grekët,  (27) Për t’i bërë të besueshme këto  teza, “studiues të famshëm kanë qënë të përfshirë në përdorimin e së shkuarës për qëllime politike” (28) Se katërti, “Europa Pellazgjike” me misteret, gjuhën dhe botkuptimin e saj fetar dhe kulturor, ka mbetur e pazbërthyeshme në ditët e sotme. “Për fat të keq për Modelin Arian, gjatë 160 vjetëve të shkuara, filologjia indo-europiane dështoi në dhënien e ndonjë ndihme për shpjegimin e miteve dhe të fesë greke” (29)  Kjo edhe për shkak të çpërfilljes së historisë, traditës kulturore dhe gjuhës së popullit arbër, për aresye ideologjike dhe politike. Arif Mati sjell fakte te shumta se “Shqiptaret jane jo vetem pasardhesit direkt te Ilireve, por njëkohësisht edhe “të një gjinie” me vëllezerit e tyre të gjakut Thrake, Frigjasit, Getët, Dakët, Epirotët dhe Maqedonasit, të gjithë të dalë nga populli i pamatë etnik pellazgjik” (30) E gjithë ngrehina e Lashtësisë së vetë Greqisë (e ndertuar në shekullin 18-19) , u bazua gjithashtu tek “filli” gjuhësor i “greqishtes së lashtë”, tek epopeja e Homerit dhe zbulimi i teksteve të “Linearit A” dhe “Lineari B” . Në fakt, pohon studiuesi Arif Mati, ajo “është më afër dialektit geg (të shqiptarëve) të sotëm , se sa ndaj gjuhës së sotme greke! (31) Ajo që duket të jetë “greqishtja e lashtë” apo dialekti “miken” nuk është gjë tjetër veçse “pellazgjishtja e lashtë” (32) Në periudhën e Rilindjes pati shumë studime të gjuhëtarëve gjermanë, por edhe atyre arbëreshë, për gjuhën shqipe, por qëllimisht u lanë jashtë teksteve historike. Studiuesi arbëresh Xhuzepe Krispi, pohon se “duke gjurmuar origjinën e gjuhës greke, është gjë e bukur të vëresh se ajo të kthen ,në pjesën e saj më të madhe, te  shqipja...gjuha me të cilën flitej në shekuj para Homerit “ (33).  Por, “njëriu progresist” i shk 19, nga maja e Olimpit të politikës europiane të asaj kohe, kishte vendosur ta fshinte jo vetem nga Historia, po edhe nga harta Europiane këtë popullsi, megjithëse kishte “ një gjuhë autoktone që ngjitet më tej se Neolitiku»(34) “Ky studim mbi Pellazgët, - shprehet në mbrojtjen e doktoraturës, historiani Arif Mati- na çon për të menduar dhe për të bërë pyetje në lidhje me origjinën e Greqisë, të grekëve ,të historisë së tyre, të kulturës dhe gjuhës së tyre.” Vetëm atëhere, Historia e Arbërve, do të zëre vëndin që i takon, në Historiografinë e Lashtë Europiane dhe atë Botërore. Vetëm atëhere, Historiografisë së Lashtësisë, do t’ikthehet MORALI i saj shkencor, dhe kjo, në saj të një pune shumëvjeçare, metodikës shkencore dhe një përkushtimi të palëkundur ndaj së vërtetës historike , si ajo e studiuesit Arif Mati.  

 Fatbardha Demi25.01.2012 (1)  

 - Anthropological Journal of European Cultures, 2009.  PELASGIC ENCOUNTERS IN THE GREEK-ALBANIAN BORDERLANDBorder. Dynamics and Reversion to Ancient Past in Southern Albania. Gilles de Rapper(2)   - f478 Arif Mati “Mikenet=Pellazget” Plejad,2008.(3)   - f193 Martin Bernal “Athina e zeze” shtepia bot “55”,2009 (4) - Saimir Lolja “Gjenet, Popuj, Gjuha” Shekulli 20-05-2004   (5) - f38 Arif Mati “Mikenet=Pellazget” Plejad,2008.(6) - f. 579 Arif Mati “Shqiperia ,Odisea e pabesueshme e nje populli parahelen” Plejad, 2007(7) - f207 Rondo Cameron – Larry Neal “Historia ekonomike e botes,nga prehistoria deri ne shk 17” , 2009( 8) - f212 po aty(9) -  f38,39 Patrick J.Geary  “Il Mito delle Nazioni” , 2009(10) - f 33,42 Annë-Marie Thiesse “Krijimi i identiteteve kombëtare” Prishtinë, 2004(11) - f 74 po aty(12) - f31  po aty(13) - f60 po aty(14) - f59 po aty(15) - f27, 29, 31 po aty(16) - f41 Patrik Geary “Il Mito delle Nazioni” , 2009(17) - f39,40 po aty (18) - f 297,298 George James “Trashegimi e vjedhur”, 2009(19) – f125 Arif Mati “Mikenet=Pellazget” Plejad ,2008(20) -  Shaban Demiraj“Gjendja gjuhësore e gadishullit ballkanik në lashtësi” tek ‘Gjuhësia Ballkanike”  Kap II (dielli.net/pdf/historia/GjuhesiBallkanike.pdf )(21) - Arif Mati, intervista 2007 “Deri më sot, nëpër shkolla mësohet një Histori e cunguar”

(22) - f29 Martin Bernal “Athina e zeze” shtepia bot “55”,2009(23) - f35 Arif Mati “Mikenet=Pellazget” Plejad,2008.(24) - f.41 po aty(25) - f31 Annë-Marie Thiesse “Krijimi i identiteteve kombëtare” Prishtinë, 2004(26) - f 127 Arif Mati “Mikenet=Pellazget” Plejad,2008(27) - f123 po aty(28) - f25 Patrik Geary “Il Mito delle Nazioni” , 2009(39) - f379 Martin Bernal “Athina e zeze” shtepia bot “55”,2009(30) - Arif Mati, intervista 2007 “Deri më sot, nëpër shkolla mësohet një Histori e cunguar”(31) - f235 Arif Mati “Shqiperia ,Odisea e pabesueshme e nje populli parahelen” Plejad, 2007(32) - f22 Arif Mati “Mikenet=Pellazget” Plejad,2008.(33) - f11,12 Xhuzepe Krispi “Shqipja nënë e gjuhëve”2009(34) -  f 281 Arif Mati “Shqiperia ,Odisea e pabesueshme e nje populli parahelen” Plejad, 2007

 

Gentiana Zagoridha: DREJT NJERËZORES

Gentiana Zagoridha

                                                                                           DREJT NJERËZORES

Civilizimi i sotëm arritur shkallën më të lartë të materializimit. Shoqëria jonë sot ndodhet në një gjendje për të ardhur keq. Bota është duke kaluar një krizë shpirtërore. Të gjitha shtyllat thelbësore mbështetëse për njerëzimin janë duke u shembur dhe shkatërruar. Civilizimi i sotëm është civilizimi i konsumit,prandaj dhe në cilindo popull apo shoqëri principi i konsumit është kthyer në një dogmë të shenjtë shkencore për të cilën askush nuk dyshon. Kjo gjë e ka fuqizuar njeriun modern në rrafshin material dhe njëkohësisht e ka dobësuar atë në aspektin shpirtëror. Por qoftë dhe në mënyrë të pavetëdijshme,ai e ndjen se ajo që sheh në këtë botë nuk mund të jetë gjithçka. Njeriu është i burgosur në këtë botë jo të përsosur,duke qenë njëkohësisht i lidhur dhe i varur prej saj. Atje ku mbaron ekzistenca,fillojnë ndjenjat dhe pikërisht kur njeriu posedon gjithçka shfaqet një pikëllim i paqartë,pasi ai fillon të pranojë mjetet e tij në vend të vetvetes. Ato gradualisht e zhdukin personalitetin e vërtetë dhe e mbushin atë me karakteristikat e rutinës së punës, hierarkisë burokratike dhe eventualisht fillon ta përcaktojë veten me këdo. Ai nuk ndjen dhe nuk kupton më identitetin e tij. Aleks Carrel ka thënë: "Deri sot, njeriu përherë i është drejtuar botës së jashtme dhe është përpjekur gjithmonë për ta njohur botën,materien dhe fenomenet fizike,pa e kuptuar dot se për ta njohur të jashtmen, fillimisht duhet njohur bota e brendshme e tij." Për mese 150 vjet, perëndimi ka ndërmarrë detyrën e modernizimit të njeriut me zell misionar,pa e ditur se ku në të vërtetë do ta shpinte ky modernizim material,botën shpirtërore të njerëzimit. Në të kaluarën kur mungonte civilizimi perëndimor i sotëm,secila shoqëri kishte civilizimin e vet autentik dhe solid. Ato kishin ngjyrat,emocionet,dëshirat dhe fetë e tyre unike dhe ndiheshin komode me to.Ato nuk ishin " të sëmurë".Të varfër ishin,por varfëria është ndryshe nga sëmundja. Modernizimi të dikton të ndryshosh traditat,mënyrën e konsumit dhe jetën materiale nga të vjetra në të reja,duke ndier kështu një boshllëk të përhershëm që të shoqëron kudo. Po, a mundet të robërohet një njeri,një shoqëri nga makina,paraja ose nga produkte të caktuara,pa e larguar apo privuar së pari nga personaliteti i tij? Jo nuk mundet. Fillimisht duhet të zhduket personaliteti. E ky personalitet shkatërrohet duke e larguar atë nga feja, historia, kultura si përmbledhje e intelektit. E njëjta gjë po ndodh dhe me vendin tonë si me shumë vende të tjera lindore. Ne me padurim,ramë në këtë "grackë" të perëndimit. Flakëm gjithçka kishim,madje dhe prestigjin tonë shoqëror,moralin dhe intelektin për tu bërë thithës të egër,që ky "modernizim" na ofroi. Kështu njeriu u krijua pa ndonjë sfond,i tjetërsuar nga historia dhe feja e tij,i tjetërsuar nga karakteristikat e tij njerëzore. Një personalitet i dorës së dytë,mendja e të cilit ka ndryshuar,duke humbur kështu mendimet e tij të vjetra e të çmueshme, të kaluarën dhe vlerat e tij intelektuale dhe tani ka mbetur i zbrazët në brendi. Është e vërtetë që perëndimi ka arritur të projektojë bombën atomike,ka shkelur në Hënë... ...,po ku është karakteri dhe morali i këtij njerëzimi të civilizuar,që vazhdimisht shkakton vuajtje dhe humbje shpirtërore? Racione midis prindërve dhe fëmijëve, motrës me vëllait, fqinjit me fqinjin,kolegut me kolegun janë bërë një nocion i parëndësishëm. Fëmijët e rritur edhe pse punojnë dhe kanë të ardhura të mira nuk shprehin interesim apo dhembshuri për të marrë në mbrojtje prindërit e tyre,të cilët shpesh herë pleqërinë e kalojnë të shoqëruar nga qentë, në shtëpinë e të moshuarve ose aq më keq ndodh dhe të vdesin të vetmuar në shtëpitë e tyre. Ja pra ky është ai civilizimi që sot shumica e njerëzve kërkojnë për ta imituar, pasi janë joshur prej saj. Por a kemi nevojë ne vërtetë për këtë lloj civilizimi?! Ajo që duhet të na udhëheqë më së shumti në jetët tona dhe të na ndriçojë mendjen që të mos biem në hendeqe të tilla duhet të jetë feja që i plotëson të gjitha nevojat tona shpirtërore për të cilat ne kemi aq shumë nevojë dhe që mbin ndesh me këtë lloj civilizimi të shfrenuar. Ajo predikon të mirën njerëzore,moralin dhe jetën e bukur,të vërtetën dhe realen,civilizimin dhe qytetërimin e vërtetë modern. Shtrati i këtyre parimeve është ndërtuar që prej shekujsh dhe që duhet të qëndrojë ashtu edhe sot në shekullin e kohëve moderne dhe komplekseve djallëzore,madje dhe në shekujt që do të vijnë. Në bërthamën e moralit fetar qëndrojnë aktivisht të gjalla bujaria dhe mirësia. Këto veprime humane bëhen duke vënë në lëvizje shpirtin,zemrën,mendjen pa shumë bujë dhe mburrje. Parimet fetare ndër shekuj kanë kontribuar në formimin e familjeve sipas parimeve e normave morale. Besimtarët e cilësdo fe qofshin kanë në thellësi të shpirtit të tyre një vlerë të përbashkët, besimin tek Zoti. Nëpërmjet këtij besimi,besimtari ndërton jetën e tij fetare me vetveten dhe me të tjerët. Morali është një tipar thelbësor i çdo besimtari. Njeriu në vetvete është shumë kompleks dhe në të njëjtën kohë shumë i ndjeshëm. Ndodh shpeshherë që për arsye nga më të ndryshmet janë krijuar në jetë situata konfliktuale të caktuara dhe vetëm besimtarët e vërtetë janë ato që mundin ti japin zgjidhje me shumë durim në sensin e mirëkuptimit e tolerancës. Portreti i tyre njerëzor ka një botë të brendshme shpirtërore shumë të pasur e cila shfaqet dukshëm në fizionominë e fytyrës,buzët e qeshura,vështrimi i ngrohtë,zërin e ëmbël dhe sjelljen e kulturuar me të tjerët. Atje ku niveli kulturor fetar është cilësor natyrisht që dhe interpretimi i vlerave të tyre do të marrin karakter elitar,shpirtëror,moral,qytetërimi,diturie,jetësor dhe progresiv shoqëror. Për të gjitha këto mirësi shoqërore çdo njeri, qoftë besimtar apo jo, duhet të jetë mirënjohës dhe mbrojtës i këtyre vlerave qytetëruese në brezat e sotëm e të ardhshëm shoqëror. Për paqen dhe dinjitetin njerëzor ia vlen të sakrifikosh të mirat e jetës. Ndoshta kjo shprehje mund të tingëllojë paksa si jashtë "mode " në ditët e sotme,por duhet të jemi të ndërgjegjshëm se instinktet e udhëheqin njeriun në mënyrë të pavetëdijshme, por feja nuk është e tillë. Ajo nuk është instinkt i verbër dhe i pavetëdijshëm i njeriut por pjesë e natyrës së tij njerëzore,e vendosur në mënyrë të vetëdijshme në të. Duke e përdorur atë njeriu duhet të gjejë rrugë shpëtimi dhe të ecë përgjatë saj,për të shkuar kësisoj drejt një vendi të përsosur të cilin ai nuk e njeh. Dua ta mbyll me një varg biblik shumë domethënës për mua, shpresoj dhe për ju:"O njerëz,mos shkoni nga rruga ku shkon shumica,shkoni nga rruga ku pak njerëz hapërojnë" Vetëm ata që mund ta kuptojnë drejt këtë varg janë në rrugën e drejtë e të duhur.

 

 

Nga: Prof. Murat Gecaj:TRE ATDHETARË TË SHQUAR, DEKOROHEN ME TITUJT E LARTË “NDERI I KOMBIT”

Në vitin jubilar të 100-vjetorit të Pavarësisë:

TRE ATDHETARË TË SHQUAR, DEKOROHEN ME TITUJT  E LARTË “NDERI I KOMBIT”

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë

Mbrëmë më kërkoi  “urgjent” dhe me gëzim të natyrshëshm në telefon, Prof. Alfred Uçi-Akademik,  nipi i atdhetarit të shquar e “Mësues i Popullit”, Petro Nini Luarasi. Atë e kishin njoftuar se Presidenti i Republikës së Shqëipërisë, Bamir Topi, në kuadrin e festimeve të jubileut të madh të 100-vjetorit të Shpalljes së Pavarësisë sonë Kombëtare, kishte firmosur Dekretin për dhënjen e titullit më të lartë, “Nderi i Kombit”, për tre figura të shquara të  Rilindjes dhe historisë sonë kombëtare: Jani Vreto, Fan S.Noli e Petro N.Luarasi.  Me këtë rast të shënuar, në kryeqytetin Tiranë, por dhe në Kolonjë, u zhvilluan veprimtari.

Më poshtë po e njohim lexuesin, shkurt, me disa fakte të jetës dhe veprimtarisë së këtyre tre atdhetarëve e mendimtarëve të mëdhenj, që  populli, përmes përfaqësuesve të tij, i vendosi në piedestalin më  të lartë të nderit.

JANI VRETO (1822-1900)

 

Ka kryer shkollën e njohur  “Zosimea“ të Janinës. Më pas, në vitin 1854 u vendos në Stamboll. Dhjetë vjet më vonë, së bashku me Ismail Qemalin, Hasan Tahsinin, Kostandin Kristoforidhin, Vaso Pashën e tjerë, mori pjesë në mbledhjen e parë për caktimin e alfabetit të gjuhës shqipe dhe për botimin e librave në gjuhën tonë amtare. U dallua për ndihmesën e dhënë në komisionin, i cili miratoi Alfabetin e Stambollit, në vitin 1879. Ishte edhe anëtar i Komitetit Qendror për mbrojtjen e të drejtave të të kombësisë shqiptare.

Për t’u shënuar është se Jani Vreto  shkroi Kanonizmën e “Shoqërisë së të Shtypurit Shkronja Shqip“. Pas  shtypjes  me dhunë të  Lidhjes së Prizrenit, shkoi për t’i organizuar degët në Rumani dhe Egjipt.Me shumë vlerë është puna, që bëri ai në Budapest, për botimin e veprave të rilindësve, në një shtypshkronjë, të cilën e drejtoi vetë.

Ndër veprat dhe artikujt e shumtë, të shkruar nga Jani Vreto, janë: “Apologjia“ (1878), “Për të vërtetën dhe për të shkruarit e së vërtetës“ (1883) e “Mirëvetija“ (1886). Ai kishte bindje të thella në përparimin e shkencave dhe rolin e tyre të madh në zhvillimin e shoqërisë njerëzore. Sipas tij, ato zbulojnë ligjet, shkaqet e lindjes dhe të zhvillimit të sendeve, duhet “të gjejnë pse-në dhe qyshjen“. Po kështu,  u kushtoi një vëmendje të madhe problemeve të zhvillimit shoqëror. Ka dhënë mjaft mendime interesante  për moralin, fenë, jetën shoqërore dhe zhvillimin e saj. Në përputhje me pikëpamjet e veta iluministe. Jani Vreto mendonte se, në atë kohë, veprimtaria për shkrimin e gjuhës shqipe, për çeljen e shkollave në gjuhën amtare dhe për përhapjen e diturisë përmes saj, ishin mjete të  rëndësishme të luftës së popullit për liri e pavarësi.

FAN STILIAN NOLI (1882-1965)

 

Personaliteti i madh i Kombit Shqiptar, Fan Stilian Noli, lindi më 6 janar 1882, pra 130 vjet më parë, në Qytezë, (në turqisht Ibrik Tepe), një fshat me banorë shqiptarë në Traki, jo shumë larg nga Edreneja. Prejardhjen e kishte nga rrëthi i Kolonjës. I jati, Stiliani shërbeu në kishën e fshatit të tij. Ndërsa e ëma, Maria ishte shtëpiake. Shkollën fillore dhe të mesme i kreu në gjuhën greke. Por ndikimi i fshatit të tij të lindjes, me banorë shqiptarë, ishte i madh në formimin dhe zhvillimin e ndjenjave kombëtare shqiptare. Kështu, dëgjonte me dëshirë e mësonte çdo fakt për historinë e traditat e shqiptarëve dhe gjuhën e tyre të lashtë. Viti 1900 e gjeti në Greqi, ku dëshironte të ndiqte Fakultetin e Filozofisë. Në Athinë punoi pak kohë me një shoqëri belge, por as studimet nuk i kreu dot aty. Me njohjen dhe ndikimin e atdhetarëve shqiptarë, e filloi veprimtarinë politike e letrare. Kështu, shkroi artikuj publicistikë dhe përktheu greqisht librin e Sami Frashërit, “Shqipëria ç’ka qenë, ç’është e ç’do të behet”. E paharruar për të ishte njohja, më 1900, me Faik Konicën. Në ato vite, 1908-1912, arriti t’i kryejë me sukese studimet e larta në Universitetin e Harvardit.

Pas shpalljes së Pavarësisë, më 28 Nëntor 1912, megjithëse larg Atdheut tonë, Fan Noli e mbështeti qeverinë e kryesuar nga  Ismail Qemali. Erdhi në Shqipëri një vit më vonë dhe përsëri u kthye në Amerikë, ku Shoqëria “Vatra” e zgjodhi kryetar. Në atë kohë, nisi të shkruajë vjershat e para dhe të bëjë shqipërime. Kështu, në vitin 1921 doli vepra e njohur “Historia e Skënderbeut”. Me dëshirën për të jetuar në Shqipëri, erdhi këtu në fillimin e viteve 1920. U zgjodh deputet dhe mbrojti me forcë projektin atdhetar të Kongresit të Lushnjës dhe u bë udhëheqës i krahut demokrat. Luajti rolin parësor në organizimin dhe fitoren e Revolucionit të Qershorit 1924 dhe ,pas fitores së tij, u zgjodh Kryeministër. Me dështimin e kësaj lëvizjeje demokratike, u largua përgjithnjë nga Shqipëria dhe u vendos, së pari, në Vjenë. Më 1930 shkoi përsëri në Amerikë, ku kryesoi kishën autoqefale shqiptare. Përveç veprimtarisë atdhetare e fetare, u mor edhe me letërsi origjinale e përkthime, duke botuar “Historinë e Skënderbeut”, që janë një pasuri e çmuar për letrat shqipe. Jetoi disa kohë në Florida dhe kur u nda përgjithnjë nga jeta, u varros në Boston.

PETRO NINI LUARASI (1865-1911)

 

Lindi më 22 prill të vitit 1865, në Luaras të Kolonjës dhe u nda përgjithnjë nga jeta më 17 gusht të vitit 1911. Mësimet e para i mori në shkollën e Qestoratit, nga Koto Hoxhi. Me dashirën e flaktë për shkronjat shqipe, ua mësoi fshahurazi alfabetin bashkëkrahinasve të tij. Më 1882, çeli shkollën e parë në fshatin Bezhan dhe, pesë vjet më vonë, në Ersekë. Duke e vazhduar veprimtarinë e tij atdhetare e arsimore, hapi e drejtoi edhe disa shkolla të tjera në atë krahinë. Punoi mësues e drejtor në shkollën e Korçës dhe, në vitet 1909-1911, në shkollën e Negovanit. Një periudhë e shënuar në jetën e Petro N.Luarasit ishte ajo e viteve 1904-1908, kur jetoi e veproi në Amerikë. Ishte nismëtar i shoqërive atdhetare “Mall’i Mëmdheut” e “Pellazgu” dhe i lëvizjes së fshehtë për  lirinë e Shqipërisë. Me rëndësi të veçantë në jetën e tij ishte pjesëmarrja në Kongresin e Manastirit (1908), ku u miratua alfabeti i gjuhës shqipe. Në vitet 1907-1908, ka qenë redaktor i gazetës “Drita”, në Sofje. Ndërsa më 1911, botoi në Manastir librin “Mallkimi i shkronjave shqipe dhe çpërfolja e shqiptarit”.

Por gjithë jetën Petro N.Luarasi ishte në shënjestrën e armiqëve të Kombit tonë dhe të gjuhës shqipe. Prandaj ata arritën që ta helmonin, në Ersekë, më 17 gusht 1911, pra mbi 100 vjet më parë. Emri dhe vepra e tij, ashtu si dhe e gjithë atdhtarëve e mësimdhënësve veteranë të shqipes, do të mbeten të paharruara ndër brezat e shqiptarëve.

Një pasqyrë të plotë, të jetës së  këtij atdhetari e veprimtari tonë të shquar të shkollës shqipe, na e jep Prof. Alfred Uçi, me veprën e tij “Petro Nini Luarasi-Mendimtari martir i Rilindjes Kombëtare“ (Tiranë, 2011).

13 janar 2012

 


Faqe 67 nga 93

Newsflash

 

Kadri Tarelli

Suedezët në Durrës

Durrës më 20. 10. 2010

 

MËSUESIT E SHKOLLËS “DEMOKRACIA” NË DURRËS PRESIN MIQ NGA SUEDIA

 

 

Këto ditë të Tetorit 2010, kolektivi i mësuesëve të shkollës 9-vjeçare “Demokracia” të Durrësit priti një grup mësuesish të “Fjärdingskolan”nga qyteti Borás në Suedi. Një vizitë e premtuar dhe e pritur prej kohësh, sepse mësuesit tanë këtu e katër viteve më parë ishin të parët miq që vizituan Suedinë në kuadër të një lidhjeje (Binjakëzim), mes të dy shkollave. Grupi i miqëve suedëz përbëhej nga : Znj. Gulsen Ozdenkos, drejtore e arsimit për rajonin e komunes Brämhlut të qytetit Boras, drejtori i shkollës Z. Per Kettisen dhe mësueset, Znj. Sonja Persson, Znj. Anette Ekelund dhe Z. Sokol Demaku një shqiptar nga Kosova, mësues, poet, gazetar, botues, i vendosur në Suedi dhjetë vite të shkuar.

Miqtë do të qëndrojnë disa ditë dhe programi është shumë i ngjeshur. Drejtori i shkollës “Demokracia” z. Avdyl Buçpapaj, i cili është edhe nismëtari i kësaj lidhjeje mes dy shkollave, tregon veprimtaritë që do të ndiqen: Bisedë dhe diskutim me mësuesit e shkollës “Demokracia”, takim në Bashkinë e Durrësit, takim dhe bashkëbisedim me drejtuesit e DAR, e për të vazhduar  me vizita dhe biseda me drejtuesit dhe mësuesit  e disa institucioneve arsimorë të Durrësit, si në Kolegjin “Turgut Ozal”, kopshtin “1 Maj”, shkollën “Fëmijë me aftësi të kufizuar”, shkollën 9-vjeçare “Marie Kaçulini”, shkollën 9-vjeçare dhe të Mesme të Përgjithëshme Jopublike “Kasa”.

Më tej drejtori vazhdon: Mësuesit Suedezë janë shumë të interesuar për mënyrën e mësimdhënies në shkollat tona, prandaj një kohë të gjatë do t’i mundësohet ndjekja  e mësimit nëpër klasa në lëndë të ndryshme sidomos matematikë, gjeografi, gjuhët e huaja, etj. në ciklin e ulët dhe në ciklin e lartë. Ata kanë kërkuar të shohin nga afër disa veprimtari me fëmijët e kopshtit që ndodhet në shkollën tonë. Kolektivi ynë u ka rezervuar një vizitë të përbashkët në Krujë, Shkodër dhe të shtunën, në ditën e fundit në Tiranë. Kam frikë se koha nuk do të na mjaftojë t’i kryejmë të gjitha, po do të mundohemi t’i kënaqim dhe të përfitojmë sa më shumë”.

“Është një vizitë miqësie dhe pune, ku mund të shkëmbejmë përvojë”, kështu  e nisi fjalëne saj Znj. Gulsen, duke treguar edhe qëllimin e vizitës, dhe një pasqyrë të hollësishme të jetës arsimore në shkollat e komunës që ajo mbulon:

Në rajonin e qytetit Borás jetojnë rreth tridhjetë e tetë komunitete nga vende të ndryshme të botës ku përfshihen edhe shqiptarët. Vetkuptohet flasin tridhjetë e tetë gjuhë dhe sjellin po aq kultura të ndryshme. Politika e shtetit Suedez është e tillë që, bën gjithçka për të ndihmuar në integrimin e shpejtë të tyre në jetën suedeze, sidomos të vegjëlit dhe të rinjtë, por duke ruajtur identitetin dhe veçoritëe tyre. Shteti përballon të gjitha shpenzimet e shkollimit deri te librat falas për të gjithë. Natyrisht integrimi nuk është i lehtë, por kemi mbështetjen e të mësuesëve të shkëlqyer. Një vemendje të veçantë ze kujdesi pë zbatimin e demokracisë në shkollë, sidomos e drejta e fëmijeve për gjuhën e tyre e për të qënë vetvetja. Këmbëngulim dhe besojmë se jemi në rrugë të mbarë, pasi në qoftë se nuk i studjojmë paralelisht të dy gjuhët, nuk do të kemi sukses. Është një parim i njohur te ne dhe që vihet në jetë nga të gjithë punonjësit e arsimit: “Çdo orë e çdo minutë të dimë pse jemi në shkollë”. Në shkollat tona kërkohet të zbatohet me forcë një nga parimet  themelore të mësuesisë që : “Jo vetëm të flasim, por t’i zbatojmë në jetë”, sepse çdo veprim i yni si mësues, është një fotografi për nxënësin. Askush nga mësuesit, apo punonjësit e arsimit nuk guxon, sepse edhe nuk ka të drejtë të bëjë diferencim dhe t’i thotë fëmijës, se ti nuk je i zoti, apo tjetri është më i mirë se ti, etj, etj. Për të gjithë ne, ata janë të barabartë, por të ndryshëm dhe secili ka vlera.

Z.  Per Kettisen drejtori i “Fjärdingskolan” në Boras, në fjalën e tij vuri në dukje interesin e përbashkët të lidhjeve mes të dy shkollave, sepse 20 % e fëmijëve të shkollës janë nga trevavat shqiptare, kështu është në të mirë të tyre, që në të ardhmen vizitat e ndërsjellta të jenë për nxënësit, jo vetëm të mësuesëve. Ky është edhe synimi ynë. Me shumë kënaqësi tregoi bisedën që bëri me fëmijët shqipëtarë para nisjes: “U ula bashkë me ta dhe u thashë: me që do të shkojmë në Durrës, në Shqipëri, çfarë objektesh mund të vizitojmë dhe çfarë sendesh mund të gjejmë për të blerë. U gëzuan shumë. Më pëlqeu se kishin njohje për Durrësin, por më këshilluan që të gjeja dhe të merrja bustin e Skëndërbeut heroit tuaj kombëtar. E dinja se kështu do të ndodhte. U ngrita dhe shkova në zyrën time dhe u vura përpara në tavolinë bustin e Skënderbeut në kalë. Ata u habitën, por vura re se sytë i shkëlqenin nga kënaqësia.

Biseda me miqtë e largët  zhvillohet fare natyrshëm. Mësuesit e gjejnë shpejt fjalën me njëri – tjetrin. Problemet e mësimit dhe edukimit janë kudo njësoj dhe secili përpiqet të bëjë më të mirën për nxënësit. Mësuesit tanë kërkuan të dinë më shumë si zbatohet demokracia në shkollë, pasi shoqëria dhe shkolla suedeze mbahen si model. Të dyja mikeshat mësueset Sonja dhe Annete u përgjigjën thjesht dhe bukur: Nga të gjithë fëmijët, në të gjitha klasat,mundohemi të kërkojmë të zbatohen pesë rregulla:

1.      Çdo fëmijë që deshiron të futet në veprimtarinë e një grupi do të marrë lejë me këto fjalë: Á mund të marr pjesë? Ose: më falni á mundem?

2.      Të gjithë duhet të dëgjojnë shokun, pavarësisht se si shprehet mirë apo keq. Askush nuk ka të drejtë ta ndërpresë tjetrin. Respekt ndaj njëri – tjetrit.

3.      Të thonë fjalë të mira për të tjerët. Nuk pranohen ofendimet dhe fjalët e këqia.

4.      Mjetet e punës dhe lodrat që kemi në përdorim i ndajmë dhe i përdorim bashkarisht.

5.      Ndihma ndaj njëri – tjetrit, bile më shumë ndaj atij që ka më shumë nevojë.

I ndigjojmë dhe nuk çuditemi aspak. Janë pesë regulla fare të thjeshta, që ne mësuësve na venë në siklet të madh, sikur mbajmë një mal mbi shpinë. Jo që nuk i dimë, po á kemi vullnet e deshirë dhe sa përpiqemi t’i zbatojmë. Pikërisht këtu qëndron edhe çelsi i suksesit të mësuesëve në shkollën suedeze.

Mikpritja  nuk u kursye edhe në Bashki, ku grupi i mësuesëve suedezë u prit nga n/kryetari, Z. Adrian Çela. Miqtë parashtruan arësyen e vizitës së tyre, për projkte të përbashkëta, shkëmbim përvoje, vizita të ndërsjellta, por sidomos të vizitave dhe të lidhjeve mes  nxënësve të të dy vendeve. Mendime që u pëlqyen nga drejtuesit e Bashkisë, pasi të gjtha veprimtaritë janë në interes të fëmijëve shqipëtarë që ndodhen në Suedi, që ata të mos harrojnë gjuhën, origjinën dhe të forcojnë lidhjet me shqipqrinë.

Një bisedë e zgjatur u zhvillua në DAR me drejtoren Znj. Mira Bllani, sepse siç dihet, kur mësuesit hyjnë në të fshehtat e zanatit, vështirë të dalin lehtë. U diskutua për integrimin e fëmijëve në Suedi, janë të ndryshme por ngjasojnë, pasi edhe ne ndeshemi me integrimin brenda vendit. U rrahën mednime për decentralizimin e shkollës, programet, për lidhjen shkollë – prindër, zgjedhjen e teksteve mësimorë, veprimtaritë jashtë orës së mësimit, puna me librin etj..etj.

Miqtë nga Suedia patën deshirë të njihen me një shkollë jo publike. Vizita në kolegjin “Turgut Ozal” në Durrës dhe biseda me drejtorin Z. Seser Erdogan kaloi mjaft mirë. Shkurtimisht u njohën me ecurinë e shkollës në dhjetë vitet e saj në Shqipëri, e cila ka qënë gjithënjë në rritje. Drejtori i njohu me kompleksin e ri modern që po ndërtohet e mbaron së shpejti, programin mësimor, gjuhët e huaja. Mes të tjerave vuri theksin në kujdesin që tregohet ndaj nxënësve shumë të mirë dhe talenteve, për të cilët investohet dhe nxiten të marrin pjesë në konkurse shkencore si brenda vendit por dhe në ato ndërkombëtare. Sukseset nuk kanë munguar, pasi janë të shumtë nxënsit e kolegjit  që janë nderuar me çmime dhe vende nderi. Në kolegj vemendje i kushtohet veprimtarive educative jashtë procesit mësimor, sidomos në plotësimin e prirjeve dhe deshirave të nxënësve, duke marrë në shkollë specialist si, piktor, fotograf, muzikant, koreograf, etj…etj.  

Meqënëse mësuesit suedezë në shkollën e tyre kishin dy klasa me nxënës me aftësi të kufizuar mendore dhe fizike, treguan interes të bëjnë një vizitë dhe të  njhen me punën e shollës në Durrës që njihet me emrin PLM. Pyetjeve të shumta i’u përgjigj drejtoresha Znj. Arta Veizi, e cila i njohu me problematikën e shkollës dhe të fëmijëve, pengesat që hasen në punë, sidomos me mentalitetin e prindërve të cilët e pranojnë me shumë vështirësi gjendjen e fëmijëve të tyre.

Tek miqtë suedezë me të cilët u formuan shpejt lidhjet shoqërore dallojmë një veçori që na pëlqen e s’mund ta lemë pa e përmendur, pasi edhe na shërben: Serioziteti dhe kujdesi për t’i parë e prekur gjërat ashtu siç janë, deri në hollësi. Dëgjojnë me vëmendje. Për ata s’ka gjëra të dorës së dytë, edhe vogëlsirat janë të rendësishme.

Çdo takim, bisedë dhe veprimtari u shoqërua me këmbim dhuratash simbolike. Vërtet ishin të shumta, të larmishme dhe konsumuan shumë kohë, po sa shumë gjëra të përafërta dhe të dallueshme kemi ! Në këtë shkrim vumë vetëm pak nga të gjitha, pavarësisht se çdo veprimtari e meriton një shkrim më vete. E rendësishme është se përfituam të dy palët, si miqtë, por ca më shumë edhe ne.

Kjo vizitë do të mbahet mend për shumë kohë, pasi te të gjithë la mbresa të pashlyeshme. Urojmë që miqësia dhe bashkëpunimi mes të dy shkollave të vazhdojë gjatë, duke forcuar lidhjet mes mësuesëve dhe nxënësve.

 

Përgatiti

Kadri Tarelli

Durrës