Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home Debattartiklar-Debatt artikuj
Debatt artikuj

Murat Gecaj: NDEROJMË PROF. DR. SHABAN DEMIRAJ-AKADEMIK

Urim, në 94-vjetorin e lindjes:

NDEROJMË PROF. DR. SHABAN DEMIRAJ-AKADEMIK

(“Mësues i Popullit” dhe me dy “Çmime Republike”)

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë


Nga e djathta: Prof. Shaban Demiraj e M.Gecaj (Tiranë, 5 mars 2008)

1.-Megjithëse kanë kaluar disa vjet, si tani më kujtohet një festë e bukur e mbresëlënëse, që u organizua në mjediset e Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, kur prof.dr. Shaban Demiraj kishte 80-vjetorin e lindjes. Ishte pikërisht ai institucion i lartë i vendit tonë, të cilin ai e kishte drejtuar për disa kohë, me vullnet e pasion profesional. Nga blloku i shënimeve, po shkëpus këto radhë, që i kam mbajtur atë ditë:

“Në Akademinë e Shkencave të Republikës së Shqipërisë, në një mjedis të ngrohtë miqësh e kolegësh, u organizua ceremonia e dhënies së titullit të lartë, “Mjeshtër i Madh i Punës”, Akademikut prof.dr. Shaban Demiraj, “Mësues i Popullit”, në 80-vjetorin e lindjes së tij. Merrnin pjesë anëtarë të kësaj Akademie, punonjës të institucioneve qendrore shkencore dhe atyre të larta arsimore, kolegë e bashkëpunëtorë të afërt të tij”. Po aty, më tej, shënoja se foli prof.dr. Ylli Popa, ish-kryetar i Akademisë së Shkencave. Ai theksoi punën shumëvjeçare, të gjërë dhe të frytshme të Akademikut Demiraj, këtij personaliteti të shquar të shkencës, arsimit e kulturës shqiptare. Nënvizoi veprimtarinë e madhe kumtuese e botuese të tij, brenda e jashtë vendit, sidomos në fushën e albanologjisë. Gjithashtu, u ndal në ndihmesën e dhënë nga prof. Demiraj në përgatitjen dhe edukimin e disa brezave të mësuesve të gjuhës e letërsisë shqipe, si dhe cilësitë e tij: thjeshtësinë e ndershmërinë, korrektësinë, përkushtimin në punë etj.

Pas dorëzimit të titilli të lartë, prof. Demiraj shprehu falënderimet për vlerësimin e madh, që i bëhej dhe premtoi se do ta vazhdonte më tej punën e tij, shkencore dhe arsimore. Gjithashtu, gjatë koktejit, të organizuar me këtë rast, u sollën kujtime intime e u bënë vlerësime të larta për jetën dhe veprimtarinë arsimore e shkencore të Prof. Shaban Demirajt. Kështu, folën kolegët e bashkëpunëtorët e tij: Bedri Dedja, Ethem Lika, Hamit Beqja, Tish Daija, Floresha Dado, Gjovalin Shkurtaj, Emil Lafe e Seit Mansaku.

Dhe ja, vitet rodhën si pa u kuptuar dhe Prof. Demiraj sot feston 90-vjetorin e lindjes. Ashtu si qindra kolegë e ish-studentë të tij, ndjej kënaqësi që më jepet rasti  të shkruaj përsëri për jetën dhe veprën e tij të nderuar dhe të çmuar nga të gjithë, në Shqipëri, në Kosovë dhe kudo në trojet tona amtare, në diasporë e më gjerë. Me këtë rast, atij i urojmë nga zemra: shëndet të mirë, jetë të gjatë dhe të lumtur!

2.-Lindi në Vlorë, më 11 janar 1920. Pas çlirimit të vendit, punoi ca kohë në Agjencinë Telegrafike Shqiptare. Në vazhdim të studimeve të tij, në vitin 1948 përfundoi Institutin e Lartë Pedagogjik 2-vjeçar të Tiranës dhe atë 4-vjeçar, në vitin 1954. Si nxënës i gjuhëtarëve të shquar, Kostaq Cipos e Aleksandër Xhuvanit dhe më pas i Eqrem Çabejt, duke parë aftësitë e tij, që nga kjo kohë u emërua pedagog në ish-Institutin e Lartë Pedagogjik, ndërsa më 1957 në Fakultetin Histori-Filologji të Universitetit të sapokrijuar në Tiranë.  Dëshmi e qartë e përgatitjes së tij shkencore e pedagogjike ishte titulli “Profesor”, të cilin e meritoi më 1972.

Pas krijimit të Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, më 1989 prof. Sh.Demiraj u zgjodh ndër anëtarët e parë të saj. Gjatë viteve 1962-1989, ka shërbyer përgjegjës i katedrës së gjuhës shqipe. Më 1977, iu dha titulli i lartë “Mësues i Popullit”. U nderua me “Çmimin e Republikës” të klasit II, më 1979 dhe me “Çmimin e Republikës” të klasit I, më 1989. Në vitet e para, pas krijimit të Universitetit të Tiranës, lëndët albanologjike për ne studentët e Fakultetit Histori-Filologji ishin më të vështira dhe kërkonin më tepër vëmendje, djersë e përkushtim. Ndër këto lëndë ishte dhe morfologjia e shqipes. Leksionet e kësaj lënde na i jepte pedagogu Sh.Demiraj. Kishim dëgjuar se ai kishte nisur një shkollë fetare, por ishte larguar andej për t’u dhënë më pas studimeve të gjuhës dhe letërsisë shqipe. Në mendjen e ne të rinjve ai ishte pedagog shumë strikt, kërkues dhe rigoroz, çka na bënte të mos e nënvleftësonim aspak lëndën e tij. Përkundrazi, shkonim rregullisht në leksione e seminare dhe përgatiteshim seriozisht për kërkesat e tij.

Me gjithë këtë “rreptësi” të prof. Shabanit, ndjenim se ishte dhe mjaft dashmirës ndaj nesh. Këtë gjë e provuam dhe kur disave na u dhanë temat e diplomës. Ai u tregua i gatshëm të na ndihmonte dhe të na udhëzonte, për çka ne ishim të interesuar. Kjo përkujdesje e tij u duk edhe në kohën e mbrojtjes së diplomave, por dhe gjatë jetës.

Prof.dr. Shaban Demiraj u shfaq kurdoherë para kolegëve e studentëve:  punëtor i palodhur, me vullnet  të paepur dhe mjaft prodhimtar. Ai njihet autor i shumë veprave shkencore, sidomos në fushën e gjuhësisë. Provën e parë e dha me tekstin e gjuhës shqipe për shkollat e mesme pedagogjike (1953). Ndër këto, përmendim edhe: “Morfologjia e gjuhës së sotme shqipe”(1961) dhe e ribotuar në Prishtinë (1971), “Çështje të sistemit emëror të gjuhës shqipe”(1972), “Sistemi i lakimit në gjuhën shqipe”(1975), “Morfologjia historike e gjuhës shqipe”(I e II, 1973 e 1976) dhe ribotuar në Prishtinë (1980), “Gramatika historike e gjuhës shqipe”(1986) e ribotuar në Prishtinë (1988), “Gjuha shqipe dhe historia e saj”(1988) dhe ribotuar në Prishtinë (1989). Studime të tij me interes të veçantë janë ato për filologjinë e arbëreshëve.  Një libër të posaçëm (më 1990) i ka kushtuar jetës dhe veprës së dijetarit tonë të madh e kolegut shumëvjeçar të tij, prof.dr. Eqrem Çabej-Akademik. Ndërsa më 1994 botoi në Shkup (shqip e maqedonisht) veprën “Gjuhësi ballkanike” dhe më 1996 “Fonologjia historike e gjuhës shqipe”.

Me interes mjaft të  madh është libri i shkruar nga prof.Demiraj kushtuar çështjes së prejardhjes së shqiptarëve, duke e vështruar këtë aspekt kryesisht në dritën e dëshmive të gjuhës shqipe. Rreth kësaj çështjeje madhore, ai botoi librin e spikatur me titull: “Prejardhja e shqiptarëve, nën dritën e dëshmive të Gjuhës Shqipe” (Tiranë, 1999). Disa nga veprat e mësipërme janë botuar në vende të ndryshme të Evropës.

Ai ka marrë pjesë dhe ka referuar në disa Kongrese e Konferenca, kombëtare e ndërkombëtare, për gjuhën e kulturën shqiptare dhe ka botuar artikuj të shumtë shkencorë, në revista të vendit e të huaja. Në “Kongresin e Drejtshkrimit të Gjuhës Shqipe” (Tiranë, 1972), lexoi kumtesën: “Çështjet gramatikore në Rregullat e drejtshkrimit të shqipes”. Po kështu, ka mbajtur ligjërata pasuniversitare ose kumtesa, në Prishtinë, Shkup, Beograd, Sofje, Kluzh, Kopenhagë, Insburk, Vjenë, Romë, Paris, Këln etj.

Veçanërisht, është e dukshme ndihmesa e prof. Demirajt për pastrimin dhe pasurimin e gjuhës letrare shqipe. Për këtë gjë dëshmon edhe përfshirja aktive e tij në organizimin dhe zhvillimin e Kongresit të Drejtshkrimit të Gjuhës Shqipe, por dhe përpjekjet e tij të mëpastajme. Ja çfarë thoshte ai kohë më parë, në një bisedë të tij, që mbetet aktuale edhe sot:

“Të gjithë duhet të përpiqemi që ta përsosim vazhdimisht shqipen tonë letrare, e cila i ka përmbushur gjithnjë dhe më mirë kërkesat e një shoqërie me zhvillim të pandërprerë. Të gjithë duhet të përpiqemi ta zhvillojmë e ta pasurojmë atë dhe, njëkohësisht, ta ruajmë nga ndikimet e gjuhëve të tjera dhe sidomos nga vërshimi i fjalëve të huaja të panevojshme, dukuri kjo, që kohët e fundit ka marrë përmasa shqetësuese. Dhe, me këtë rast, një punë të madhe mund dhe duhet të bëjnë sidomos arsimtarët, shkrimtarët dhe gazetarët, të cilët ndikojnë drejtpërsëdrejti mbi brezin e ri dhe mbi masat e gjëra të lexuesve”.

3.-Gjatë jetës, pas mbarimit të studimeve të larta, jam takuar shumë herë me prof. Shaban Demirajn. Këto kanë qenë në tubime të ndryshme shkencore, kombëtare e ndërkombëtare. Por dhe me rastet, kur kam biseduar me të, në detyrën e gazetarit. Edhe kur ai u bë Kryetar i Akademisë së Shkencave, në vitet e Demokracisë, gjithnjë vazhdoi të ishte i thjeshtë, dashamirës dhe i gatshëm për ato, që i kërkonin përfaqësuesit e shtypit. Megjithëse i moshuar e i pamundur nga gjendja shendetësorë, ai ka marrë pjesë e ka folur edhe në veprimtari të ndyshme të Shoqatës sonë të Arsimtarëve të Shqipërisë.

Janë me qindra e mijëra ish-studentët e bashkëpunëtorët e rinj të Prof. Shaban Demirajt, anë e mbanë Shqipërisë. Ai kurdoherë është treguar i pakursyer me këshillat e tij në leksione, udhëheqje diplomash e disertacionesh, me recenza etj. E gjithnjë u ka edukuar atyre dashurinë e vullnetin për punë, studim e krijimtari shkencore. Ja se si u drejtohej dhe si e shprehte besimin ndaj tyre, në një rast, që mbetet përherë me vlera të pamohueshme:

“Mesazhi im për intelektualët tanë të rinj është që të punojnë me përkushtim, secili në fushën e tij, për të ndihmuar në zhvillimin dhe përparimin e gjithanshëm të vendit tonë. Shqipëria ka një potencial intelektual të pasur, i cili duhet nxitur që t’i shfrytëzojë sa më shumë aftësitë e tij për të mirën e vendit tonë. Por, për këtë qëllim, intelektualët tanë të rinj edhe duhen ndihmuar me të gjitha mënyrat që të mos detyrohen të braktisin Atdheun dhe të shkapërderdhin energjitë e tyre në dhe të huaj”.

…Ja, i tillë është, me pak radhë, portreti i këtij atdhetari, ish-pedagogu të sa e sa breza studentësh, studiuesit të pasionuar të shqipes dhe intelektualit të shquar, prof.dr. Shaban Demiraj-Akademik. Me figurën e tij shumëplanëshe, ai i bën nder  arsimit e kulturës mbarëkombëtare dhe shkencës shqiptare, tërë vendit e popullit tonë.

Tiranë, 11 janar 2014

 

Murat Gecaj: NDEROJMË PROF. DR. SHABAN DEMIRAJ-AKADEMIK

Urim, në 94-vjetorin e lindjes:

NDEROJMË PROF. DR. SHABAN DEMIRAJ-AKADEMIK

(“Mësues i Popullit” dhe me dy “Çmime Republike”)

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë

Nga e djathta: Prof. Shaban Demiraj e M.Gecaj (Tiranë, 5 mars 2008)

1.-Megjithëse kanë kaluar disa vjet, si tani më kujtohet një festë e bukur e mbresëlënëse, që u organizua në mjediset e Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, kur prof.dr. Shaban Demiraj kishte 80-vjetorin e lindjes. Ishte pikërisht ai institucion i lartë i vendit tonë, të cilin ai e kishte drejtuar për disa kohë, me vullnet e pasion profesional. Nga blloku i shënimeve, po shkëpus këto radhë, që i kam mbajtur atë ditë:

“Në Akademinë e Shkencave të Republikës së Shqipërisë, në një mjedis të ngrohtë miqësh e kolegësh, u organizua ceremonia e dhënies së titullit të lartë, “Mjeshtër i Madh i Punës”, Akademikut prof.dr. Shaban Demiraj, “Mësues i Popullit”, në 80-vjetorin e lindjes së tij. Merrnin pjesë anëtarë të kësaj Akademie, punonjës të institucioneve qendrore shkencore dhe atyre të larta arsimore, kolegë e bashkëpunëtorë të afërt të tij”. Po aty, më tej, shënoja se foli prof.dr. Ylli Popa, ish-kryetar i Akademisë së Shkencave. Ai theksoi punën shumëvjeçare, të gjërë dhe të frytshme të Akademikut Demiraj, këtij personaliteti të shquar të shkencës, arsimit e kulturës shqiptare. Nënvizoi veprimtarinë e madhe kumtuese e botuese të tij, brenda e jashtë vendit, sidomos në fushën e albanologjisë. Gjithashtu, u ndal në ndihmesën e dhënë nga prof. Demiraj në përgatitjen dhe edukimin e disa brezave të mësuesve të gjuhës e letërsisë shqipe, si dhe cilësitë e tij: thjeshtësinë e ndershmërinë, korrektësinë, përkushtimin në punë etj.

Pas dorëzimit të titilli të lartë, prof. Demiraj shprehu falënderimet për vlerësimin e madh, që i bëhej dhe premtoi se do ta vazhdonte më tej punën e tij, shkencore dhe arsimore. Gjithashtu, gjatë koktejit, të organizuar me këtë rast, u sollën kujtime intime e u bënë vlerësime të larta për jetën dhe veprimtarinë arsimore e shkencore të Prof. Shaban Demirajt. Kështu, folën kolegët e bashkëpunëtorët e tij: Bedri Dedja, Ethem Lika, Hamit Beqja, Tish Daija, Floresha Dado, Gjovalin Shkurtaj, Emil Lafe e Seit Mansaku.

Dhe ja, vitet rodhën si pa u kuptuar dhe Prof. Demiraj sot feston 90-vjetorin e lindjes. Ashtu si qindra kolegë e ish-studentë të tij, ndjej kënaqësi që më jepet rasti  të shkruaj përsëri për jetën dhe veprën e tij të nderuar dhe të çmuar nga të gjithë, në Shqipëri, në Kosovë dhe kudo në trojet tona amtare, në diasporë e më gjerë. Me këtë rast, atij i urojmë nga zemra: shëndet të mirë, jetë të gjatë dhe të lumtur!

2.-Lindi në Vlorë, më 11 janar 1920. Pas çlirimit të vendit, punoi ca kohë në Agjencinë Telegrafike Shqiptare. Në vazhdim të studimeve të tij, në vitin 1948 përfundoi Institutin e Lartë Pedagogjik 2-vjeçar të Tiranës dhe atë 4-vjeçar, në vitin 1954. Si nxënës i gjuhëtarëve të shquar, Kostaq Cipos e Aleksandër Xhuvanit dhe më pas i Eqrem Çabejt, duke parë aftësitë e tij, që nga kjo kohë u emërua pedagog në ish-Institutin e Lartë Pedagogjik, ndërsa më 1957 në Fakultetin Histori-Filologji të Universitetit të sapokrijuar në Tiranë.  Dëshmi e qartë e përgatitjes së tij shkencore e pedagogjike ishte titulli “Profesor”, të cilin e meritoi më 1972.

Pas krijimit të Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, më 1989 prof. Sh.Demiraj u zgjodh ndër anëtarët e parë të saj. Gjatë viteve 1962-1989, ka shërbyer përgjegjës i katedrës së gjuhës shqipe. Më 1977, iu dha titulli i lartë “Mësues i Popullit”. U nderua me “Çmimin e Republikës” të klasit II, më 1979 dhe me “Çmimin e Republikës” të klasit I, më 1989. Në vitet e para, pas krijimit të Universitetit të Tiranës, lëndët albanologjike për ne studentët e Fakultetit Histori-Filologji ishin më të vështira dhe kërkonin më tepër vëmendje, djersë e përkushtim. Ndër këto lëndë ishte dhe morfologjia e shqipes. Leksionet e kësaj lënde na i jepte pedagogu Sh.Demiraj. Kishim dëgjuar se ai kishte nisur një shkollë fetare, por ishte larguar andej për t’u dhënë më pas studimeve të gjuhës dhe letërsisë shqipe. Në mendjen e ne të rinjve ai ishte pedagog shumë strikt, kërkues dhe rigoroz, çka na bënte të mos e nënvleftësonim aspak lëndën e tij. Përkundrazi, shkonim rregullisht në leksione e seminare dhe përgatiteshim seriozisht për kërkesat e tij.

Me gjithë këtë “rreptësi” të prof. Shabanit, ndjenim se ishte dhe mjaft dashmirës ndaj nesh. Këtë gjë e provuam dhe kur disave na u dhanë temat e diplomës. Ai u tregua i gatshëm të na ndihmonte dhe të na udhëzonte, për çka ne ishim të interesuar. Kjo përkujdesje e tij u duk edhe në kohën e mbrojtjes së diplomave, por dhe gjatë jetës.

Prof.dr. Shaban Demiraj u shfaq kurdoherë para kolegëve e studentëve:  punëtor i palodhur, me vullnet  të paepur dhe mjaft prodhimtar. Ai njihet autor i shumë veprave shkencore, sidomos në fushën e gjuhësisë. Provën e parë e dha me tekstin e gjuhës shqipe për shkollat e mesme pedagogjike (1953). Ndër këto, përmendim edhe: “Morfologjia e gjuhës së sotme shqipe”(1961) dhe e ribotuar në Prishtinë (1971), “Çështje të sistemit emëror të gjuhës shqipe”(1972), “Sistemi i lakimit në gjuhën shqipe”(1975), “Morfologjia historike e gjuhës shqipe”(I e II, 1973 e 1976) dhe ribotuar në Prishtinë (1980), “Gramatika historike e gjuhës shqipe”(1986) e ribotuar në Prishtinë (1988), “Gjuha shqipe dhe historia e saj”(1988) dhe ribotuar në Prishtinë (1989). Studime të tij me interes të veçantë janë ato për filologjinë e arbëreshëve.  Një libër të posaçëm (më 1990) i ka kushtuar jetës dhe veprës së dijetarit tonë të madh e kolegut shumëvjeçar të tij, prof.dr. Eqrem Çabej-Akademik. Ndërsa më 1994 botoi në Shkup (shqip e maqedonisht) veprën “Gjuhësi ballkanike” dhe më 1996 “Fonologjia historike e gjuhës shqipe”.

Me interes mjaft të  madh është libri i shkruar nga prof.Demiraj kushtuar çështjes së prejardhjes së shqiptarëve, duke e vështruar këtë aspekt kryesisht në dritën e dëshmive të gjuhës shqipe. Rreth kësaj çështjeje madhore, ai botoi librin e spikatur me titull: “Prejardhja e shqiptarëve, nën dritën e dëshmive të Gjuhës Shqipe” (Tiranë, 1999). Disa nga veprat e mësipërme janë botuar në vende të ndryshme të Evropës.

Ai ka marrë pjesë dhe ka referuar në disa Kongrese e Konferenca, kombëtare e ndërkombëtare, për gjuhën e kulturën shqiptare dhe ka botuar artikuj të shumtë shkencorë, në revista të vendit e të huaja. Në “Kongresin e Drejtshkrimit të Gjuhës Shqipe” (Tiranë, 1972), lexoi kumtesën: “Çështjet gramatikore në Rregullat e drejtshkrimit të shqipes”. Po kështu, ka mbajtur ligjërata pasuniversitare ose kumtesa, në Prishtinë, Shkup, Beograd, Sofje, Kluzh, Kopenhagë, Insburk, Vjenë, Romë, Paris, Këln etj.

Veçanërisht, është e dukshme ndihmesa e prof. Demirajt për pastrimin dhe pasurimin e gjuhës letrare shqipe. Për këtë gjë dëshmon edhe përfshirja aktive e tij në organizimin dhe zhvillimin e Kongresit të Drejtshkrimit të Gjuhës Shqipe, por dhe përpjekjet e tij të mëpastajme. Ja çfarë thoshte ai kohë më parë, në një bisedë të tij, që mbetet aktuale edhe sot:

“Të gjithë duhet të përpiqemi që ta përsosim vazhdimisht shqipen tonë letrare, e cila i ka përmbushur gjithnjë dhe më mirë kërkesat e një shoqërie me zhvillim të pandërprerë. Të gjithë duhet të përpiqemi ta zhvillojmë e ta pasurojmë atë dhe, njëkohësisht, ta ruajmë nga ndikimet e gjuhëve të tjera dhe sidomos nga vërshimi i fjalëve të huaja të panevojshme, dukuri kjo, që kohët e fundit ka marrë përmasa shqetësuese. Dhe, me këtë rast, një punë të madhe mund dhe duhet të bëjnë sidomos arsimtarët, shkrimtarët dhe gazetarët, të cilët ndikojnë drejtpërsëdrejti mbi brezin e ri dhe mbi masat e gjëra të lexuesve”.

3.-Gjatë jetës, pas mbarimit të studimeve të larta, jam takuar shumë herë me prof. Shaban Demirajn. Këto kanë qenë në tubime të ndryshme shkencore, kombëtare e ndërkombëtare. Por dhe me rastet, kur kam biseduar me të, në detyrën e gazetarit. Edhe kur ai u bë Kryetar i Akademisë së Shkencave, në vitet e Demokracisë, gjithnjë vazhdoi të ishte i thjeshtë, dashamirës dhe i gatshëm për ato, që i kërkonin përfaqësuesit e shtypit. Megjithëse i moshuar e i pamundur nga gjendja shendetësorë, ai ka marrë pjesë e ka folur edhe në veprimtari të ndyshme të Shoqatës sonë të Arsimtarëve të Shqipërisë.

Janë me qindra e mijëra ish-studentët e bashkëpunëtorët e rinj të Prof. Shaban Demirajt, anë e mbanë Shqipërisë. Ai kurdoherë është treguar i pakursyer me këshillat e tij në leksione, udhëheqje diplomash e disertacionesh, me recenza etj. E gjithnjë u ka edukuar atyre dashurinë e vullnetin për punë, studim e krijimtari shkencore. Ja se si u drejtohej dhe si e shprehte besimin ndaj tyre, në një rast, që mbetet përherë me vlera të pamohueshme:

“Mesazhi im për intelektualët tanë të rinj është që të punojnë me përkushtim, secili në fushën e tij, për të ndihmuar në zhvillimin dhe përparimin e gjithanshëm të vendit tonë. Shqipëria ka një potencial intelektual të pasur, i cili duhet nxitur që t’i shfrytëzojë sa më shumë aftësitë e tij për të mirën e vendit tonë. Por, për këtë qëllim, intelektualët tanë të rinj edhe duhen ndihmuar me të gjitha mënyrat që të mos detyrohen të braktisin Atdheun dhe të shkapërderdhin energjitë e tyre në dhe të huaj”.

…Ja, i tillë është, me pak radhë, portreti i këtij atdhetari, ish-pedagogu të sa e sa breza studentësh, studiuesit të pasionuar të shqipes dhe intelektualit të shquar, prof.dr. Shaban Demiraj-Akademik. Me figurën e tij shumëplanëshe, ai i bën nder  arsimit e kulturës mbarëkombëtare dhe shkencës shqiptare, tërë vendit e popullit tonë.

Tiranë, 11 janar 2014

 

Kostanca Jorgji: Disa çështje që duhet të na shqetësojnë…

Disa çështje që duhet të na shqetësojnë…

Nga Kostanca Jorgji, juriste pranë Fondacionit "Harriet Martineau".

Përpjekjet e Shqipërisë drejt integrimit në Bashkimin Europian fillojnë qysh në Qershor të vitit 1991 me vendosjen e marrëdhënieve diplomatike Shqipëri - Komuniteti Ekonomik Evropian. 
Këto marrëdhënie vazhdojnë me programet PHARE dhe CARDS, programe këto që siguruan asistencën e Bashkimit Evropian për Shqiperinë në një sërë fushash të caktuara si ekonomike dhe politike. Në këtë rrugë të gjatë të Shqipërisë drejt kësaj bashkësie në respekt të dëshirës së popullit shqiptar për anëtarësim në familjen evropiane, një date mjaft me rëndësi është 1 Prill 2009 - që shënon hyrjen në fuqi të Marrëveshjes së Stabilizim Asociimit ku dhe hapet rruga drejt aplikimit për t’u anëtarësuar në BE dhe qe shoqerohet me tej me vendimin që Këshilli mori për liberalizimin e vizave afat shkurtër për qytetarët shqiptarë në datën 8 Nëntor 2010. 
Kandidaturën për aderimin e saj në BE Shqipëria e paraqiti më 28 Prill 2009 por statusi i kandidatit zyrtar u rekomandua në Tetor të vitit 2012 si pasojë problemeve me zhvillimit demokratike dhe mosrespektimit të 12 pikave-rekomandime që Bashkimi Evropian i parashtroi Shqipërise për ta marrë këtë status. 
Në Dhjetor të vitit 2013 shoqëria shqiptare ishte në pritje të një vendimi të rëndësishem lidhur me këtë cështje në përgjigje të të cilit u vlerësua se Shqiperia “nuk i ka plotësuar kriteret për të marre statusin e anëtarësimit ne BE”.
Sigurisht gjate kesaj periudhe vendi yne ka bere progres ne fusha te ndryshme, por jo mjaftueshem per t’u anëtarësuar në Bashkimin Evropian. 
Progres Raporti i vitit 2013 thekson pikat ku Shqiperia ka perparuar dhe atyre ku duhet punuar me shume. Sipas ketij progress raporti Shqiperia ka bere perparime ne lidhje me kriteret e Kopenhagenit sic jane garantimi i demokracise dhe shtetit te se drejtes, stabilitetit ne vend, respektimi i te drejtave te njeriut dhe i minoriteteve si dhe garantimi i fqinjesise te mire me shtete kandidate dhe ato anetare ne BE-së, por sigurisht qe keto perparime nuk jane te mjaftueshme. Më poshtë është një analizë e shkurtër e pikave qe jane evidentuar si pika kyçe drejt integrimit. 
Sa i perket demokracise dhe shtetit te se drejtes sipas ketij progres raporti, një progres i Shqiperise jane zgjedhjet e Qershorit 2013 te cilat jane vleresuar nga komisioni nderkombetar i vezhgimit te zgjedhjeve si te lira dhe demokratike.Vleresohet pjesmarrja ne zgjedhje dhe permbushja e rekomandimeve te OSBE / ODIHR-it. Megjithate duhen bere perpjekje te vazhdueshme ne gjetjen e gjuhes se perbashket ne parlament si dhe ne miratimin e nje sere ligjesh te rendesishme te cilat vazhdojne te shqyrtohen ne menyre te ngadalshme. 
Sistemi juridik,pjesa kryesore e shtetit te se drejtes mbetet akoma ne permiresim.
Ne kuader te ketij sistemi Shqiperia duhet te beje me teper perpjekje ne garantimin e pavarsise se pushtetit qyqesor dhe kjo lidhur ne menyren e emerimit te gjyqtareve si dhe duhet te luftoje me teper ne sigurimin e lufte s kunderr korupsionit ne kete sektor. Ne kuadrin e te drejtave te njeriut Shqiperia ka bere progres ne garantimin e te drejtave te grave dhe te femijeve duke ratifikuar Konventen për Parandalimin dhe Luftën kundër Dhunës ndaj Grave dhe Dhunës në Familje si dhe duke bere disa ndryshime mjaft te vlefshme neKodin penal te cilat perfshijne perdhunimin dhe dhunen seksuale ne martese. 
Megjithate kjo mbetet nje nga ceshtjet me delikate ne vendin tone. 
Nisur edhe nga ky raport situata aktuale flet për një rritje të dhunës në familje. Dhuna ne familje eshte rritur ndjeshem. Rastet e dhunes ndaj grave dhe femijeve jane alarmante. Shoqëria mëson për rastet e shumta te dhunimit te grave madje dhe marrjes se jetes se tyre edhe përmes kronikave në media. 
Sipas raport progresit të vitit 2013 shteti duhet te punoje me fort per te forcuar politiken kunder cdo lloj formeje dhune te ushtruar ndaj grave. Perpjekje duhen bere ne ngritjen e strukturave perkatese ne mbrojtejen e grave. Krijimi i nje strehe publike dhe ne sigurimin e sherbimeve te ndryshme sociale per viktimat. Sigurisht nuk mund te themi se strukturat mungojne, por ato duhet te jene me efektive dhe mendojmë se janë të pamjaftueshme. Persa i perket te drejtave te femijeve ato mbeten problematike. Ne vendin tonë rastet e abuzimit te femijeve mbeten akoma shqetesim. Ne kete progres raport evidentohen rastet e abuzimit dhe shfrytezimit te femijeve duke punuar pune nga me te ndryshmet apo duke lypur ruges. Ne kete kuader Shqiperia duhet te punoje me shume ne sigurimin e sherbimeve me baze komunitare si dhe duhet te sigurooje ndihme ketyre familjeve te varfra dhe ne nevoje. Duhet punuar me shume per garantimin e te drejtave te tyre dhe mbrojtjen nga dhuna, trafikimi i paligjshem dhe pornografia. Duhet rritur numri i sherbimeve sociale qe merren me femijet dhe te permirësohet me shume puna e tyre qe jane eksistente. Problem mbetet sepse sistemi i mbrojtjes se femijeve nuk ka mjete financiare te mjaftueshme. Është theksuar ne kete Progres raport situata e femijëve të ngujuar. Shqiperia duhet te marre masa ne mbrojtjen dhe garancimin e sigurise se ketyre te miturve. Emigrimi i femijeve e vecanerisht atyre rome drejt shteteve te BE mbetet nje sfide me vete. Gjithashtu per t’u permirsuar mbetet dhe sistemi i rehabilitimit te femijeve qe kane kryer vepra penale. Duhen permiresuar kushtet neper burgje si dhe mjaft me rendesi eshte pranija e nje psikologu ne keto ambjente . Mjaft pune mbetet per t’u bere gjithashtu ne mbrojtjen e te drejtave te njerezve me aftesi te kufizuar. Ne lidhje me arsimimi, punësimin, kujdesi shëndetësor dhe shërbimeve sociale qe ju duhen ofruar në fushen e te drejtave te njeriut vlen per tu permendur ceshtja e diskriminimit ne lidhje me racen, fene, perkatesine gjinore. Edhe pse jane marre masa te ndryshme kunder diskriminimi si per shembull ndryshimet ne kodin penal gjendja mbetet akoma shqetesuese. 
Ne vendin tone vazhdon akoma të ekzistojë diskriminimi vecanerisht ndaj minoritetit rom apo grupeve te tjera si ndaj homoseksualëve, biseksualëve apo transgjinorëve. Qëndrimet ndaj këtyre të fundit janë tërësisht të refuzimit madje edhe sa i takon pranisë së tyre në shoqërinë tonë sëbashku më problematikat që i shoqëron. 
Te gjithe i shohim kushtet ku jeton minoriteti rom. Ato jane alarmante. Edhe pse jane bere perpjekje te vazhdueshme, ky minoritet vazhdon te perballet me mungesen e strehimit, sherbimeve sociale dhe arsimore. Pra shkurtimisht, keto ishin disa nga problematikat me kryesore në lidhje me vendin tone dhe BE. Te gjithe jemi të ndërgjegjshëm se keto çështje jane aktuale dhe mjaft te prekshme. Shtetit tone i duhe të bëjë një punë të madhe. Por jo vetem shtetit! Të gjithë ne si qytetarë, në aktivitet të lirë apo në kuadër të aktivizmit civil, duhet te punojme më shumë duke u ndërgjegjësuar mbi dëshirën tonë për integrim evropian, por edhe mbi çfarë bëjmë vërtetë për t’u integruar në këtë bashkësi të madhe të qytetarëve evropianë.

 

Murat Gecaj: DHIMBJE E MALL PËR SHKRIMTARIN BUZAGAS, RIZA LAHI…

DHIMBJE E MALL PËR SHKRIMTARIN BUZAGAS, RIZA LAHI…

(Elegji të P.Hysit, D.Binajt, V.Zikos, K.Taboinit e L.Xhulit; shkrime të F.Terziut, N.Selmanit, V.Capos e R.Moisiut etj.)

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë


Nga e majta: G.Mejdani, Riza Lahi, S.Zogiani e M.Gecaj (Tiranë,14 dhjetor 2013)

Si zakonisht, në përurimin e librave Riza Lahi ishte gjithnjë i pranishëm. Kështu ndodhin edhe para diisa ditësh, kur mjediset e Ministrisë së Kulturës u bë përurimi i librit të gjakovares Drita Nikoliqit-Binaj, ardhur nga Novi Sad i Vojvodinës. Pas koktejit të rastit, shkuam në një lokal, aty përballë. Aty pimë kafe, së bashku me Xaken, Gurali Mejdanin dhe kolegun nga Prishtina,Salih Zogiani. Me atë buzëqeshjen e pandarë të fytyrës dhe humorin karakteristik, Rizai na i bëri mjaft të këndshme ato minuta, që i kaluam aty. Ndër të tjera, ai e kishte merak numrin e revistës, që do të përgatisnin, me tematikë jetën e rromëve të Shqipërisë. Me shaka, ai më “lavdëroi”, që e kisha mbështetur në një mesazh të tij, në Internet, që ai emër duhej shkruar me dy “r”, pra jo me një, siç e mendojnë disa. Po kështu, shoqërisht, më porositi që të përgatisja një shkrim, sa më të mire, për numrin e ri të revistës në fjalë. U ndamë përzemërsisht dhe në mendje më ka mbetur ajo buzëqeshja e tij, që gjithnjë ia pushtonte tërë qenjen e tij.

Por ja, që jeta qenka shpesh e pabesë dhe lajmi i ndarjes së papritur përgjithnjë nga jeta, të kolegut e mikut tonë të mirë, shkrimtarit të njohur edhe për armën e aviacionit, Riza Lahi, na befasoi të gjithëve. Kur po i shkruaj këto radhë, sjell në kujtesë takimet tona të shpeshta, sidomos në vitet e fundit. Ato kanë qenë, sidomos, në përurimin e librave të ndryshëm, në mjediset e Muzeut Historik Kombëtar, në Ministrinë e Kulturës ose në Akademinë e Shkencave. Në këto raste, kemi biseduar bashkë edhe për planet e tij të botimeve. Kështu, Xakja më kërkoi që ta rishikoja, me kunatin tim, teknikun e aviacionit, Nikollë Zef Zhuri, në shkrim nga libri “Dinosaurët e fundit”(Tiranë, 2003), mbasi mendonte që atë ta ribotonte. Këtë porosi të tij e kryem me shumë dëshirë dhe shkrimin në fjalë ia nisa atij me e-mail, gjë për të cilën më falënderoi. Po kështu, një rast tjetër, biseduam për pilotin dëshmor Azbi Serani, me të cilin kam qenë në shkollën ushtarake dhe më tregoi se ku punonte vëllai i tij, pasi dëshiroja të shkuaja diçka për të. Më pas, përgatita një shkrim dhe ai u publikua, sidomos në disa qendra Interneti. Sigurisht, Rizait i erdhi mjaft mirë, për këtë gjë.

Lajmi i dhimshëm, i trishtueshëm e i papritur, i ndarjes përgjithnjë nga familjarët dhe nga tërë ne, i shkrimtarit Riza Lahi, pushtoi disa qendra Interneti. Kështu, disa veta i shprehën ndjenjat e tyre përmes elegjive dhe shkrimeve, si dhe me anën e mesazheve të panumërt, që ata kanë publikuar.

Ja, përpara kam mjaft krijime të kolegëve dhe miqëve të Xakes. Poeti Përparim Hysi e nisë kështu elegjinë e tij:

Oh, çfarë ke ba, more Riza Lahi?!

I ke hipë avionit, je nisë për "Parajsë?!"

A ndigjon, besa, në kor asht "ahi!"
Si lumë e le lotin tim, që të rrëshqasë...

Ndërsa Drita Nikoliqi-Binaj, me elegjinë e saj, “Si do thoshte Riza Lahi”, vajton atje, në Novoi Sad të Vojvodinës:
Njeriu e ka zemrën plagë
dhe ngrysë netët duke qarë,
kur shtyn jetën diku tjetër,
tutje nga folezë e parë.
Dhe sikur një ditë papritur
të jetë e tija gjithë bota,
do kërkojë rrugën e vjetër
- për atje, ku i ka rënë koka…

Me ndjesi të trishta, poeti i njohur lirik, Vangjush Th.Ziko (Korçë), e shprehë me vargje dhimbjen e tij, për mikun Riza Lahi:

Më mbetën sytë në qiell,

avionin tënd po kërkoj,

që rrëmbeve papritur

dhe na e le bosh

aeroportin e shpirtit.

Të qeshurën tënde na le

dhe ëndrrën e fluturimit…

Po, sikur e vazhdon këtë mendim, poeti Luan Xhuli, që nga Athina:

Flamur i shpirtit tënd të zjarrtë,

që të shpuri në qiell,

do të të zbresë prapë

në aeroportin e zemrës,

që na e le të zbrazët.

Ndërsa poetja tjetër, në Tiranë, Venka Capo shprehet me fjalë dëshpëruese:

“Ah, sa dhimbje mora! Kurrë s’e besoj, që miku im, Riza Lahi, sot nuk është mes nesh! Në një takim, që kaluam bashkë, sa njeri i këndshëm ishte, paqësor ,i dashur dhe i respektuar. Sa do më mungojnë bisedat e shakatë, që bënim, poezitë që i tregonim njër- tjetrit, për të na venë “notën” ai. I paharruar, miku im i shtrenjtë!”.

Krjuesi i njohur Kolec Traboini, i ndodhur këto ditë larg Shqipërisë, shkroi shumë vargje, në poezinë e tij me titull, “Si mund të iket kështu? (Fjalë pikëlluese për një mik)” Nga ato, po shkëpusim vetëm dy strofa:

Si mund të iket krejt kështu?
Më pyesin miqtë në Prishtinë
e Shkodër-locja e përlotur,
që sot ka humbë djalin e mirë.

Si mund të iket krejt kështu?
Pyesin të gjithë, në këtë Vit të Ri,
nuk shtyhet festa pa buzëqeshje,
buzëqeshjen që na e sillje ti!…

Dhimbjen e mallin e pashuar për kolegun e mikun e dashur dhe të paharruar, Riza Lahi e ka shprehur edhe Fatmir Terziu, në Faqen e Internetit “Fjala e Lirë”-Londër, që ai drejton.
Ndër të tjera, që në fillim të shkrimit të tij, janë këto radhë:

“Miku i disa krijuesve, poeti dhe publicisti Riza Lahi është ndarë nga jeta. Dhe, kështu, njeriu që rendi pas penës vite e vite me radhë, por edhe pas yjeve si një pilot i hershëm shqiptar, sot ka një udhë, memorjeve tona... Leximi i “vetes”, nën vargun e Lahit, është një simbolikë reale. E thjeshtë, e kuptueshme, … një shportë për brezat…, ishte gjuha e Riza Lahit. E, kështu, do të mbahet mend ai, miku i pavdekshëm…”.

Me trishtim të ligjshëm shprehet edhe arsimtari, poeti e shkrimtari çam, Namik Selmani. Në një shkrim të gjatë, që ai ka publikuar, me zemër të plagosur i thotë edhe këto fjalë: “Joo! Nuk e besoj, vërtetë, se u nda nga jeta miku ynë, shkrimtari, studiuesi, gazetari e skenaristi Riza Lahi. Thuajeni sa të doni! Si të doooooni! Vendosni çdo fjalë të shqipes, të anglishtes, të frëngjishtes diku në nekrologjitë internetike, diku në shtyllat e bulevardeve, në ndonjë kronikë televizive, aty nga fundi i lajmeve! Po, ai është mes nesh. Mjafton që të hapim një libër, një kronikë takimi dhe do ta kemi atë: sa të menduar, sa të mençur, sa gojëtar, sa hokatar. Ishte vetëvetja jonë më e mire…”.

Ndërsa, në mbyllje të këtij shkrimi, mbushur me dhimbje e mall për këtë koleg e mik tonin të veçantë, po rishkruaj fjalët e dala nga zemra, që atje përtej Oqeanit Atllantik, nga Nju Jorku. Janë nga Raimonda Moisiu, kryetare e Shoqatës së Shkrimarëve Shqiptaro-Amerikanë të Diaspporës: “Tronditet Bota e Letrave Shqipe, Tronditet Bota e Publicistikes Shqiptare, Tronditet krejt Bota Shqiptare, ne Trojet e saj:Ndahet krejt papritur nga jeta: Shkrimtari, poeti publicisti, perkthyesi i shquar, Kryemiku im,miku i tërë shqiptarëve në trojet etnike, në Diasporë, Kosovë e Çameri, Altruisti, i miri dhe i mrekullueshmi, i qeshuri e gazmori, punëtori dhe i palodhuri, aviatori që u bë shkrimtar i mbi 35 librave, Riza Lahi. Dhimbje e thellë, dëshpërim i pakufi për këtë gjëmë, për këtë pikëllim kaq të rëndë, që ai na la, në pragun e Vitit të Ri!”

Të paharruara qofshin kujtimi dhe vepra, që la pas, kolegu dhe miku ynë i dashur, Riza Lahi (janar 1950-dhjetor 2013) dhe ngushllime të sinqerta, për familjarët dhe gjithë të njohurit e shumtë të tij!

Tiranë, 2 janar 2014

 

Elona Doda: Një reflektim mbi pozicionin e gruas në shoqëri

Elona Doda

Juriste e Fondacionit “Harriet Martineau”

Një reflektim mbi pozicionin e gruas në shoqëri

(bazuar mbi raportin e Forumit Ekonomik Botëror)

Duke marrë shkas nga publikimi i raportit te fundit të World Economic Forum mbi çështjet gjinore, e ndjejme të rëndesishme të sjellim në vëmendje mënyren se si është vlerësuar dhe pozicionuar Shqipëria përsa i perket çështjeve gjinore të cilat prej kohesh janë në axhendën e strukturave qeveritare, organizatave ndërkombtare dhe shqërise civile. Të dhënat e këtij raporti janë nxjerrë duke marrë për bazë dhe ekzaminuar kontekstin gjinor në katër drejtime, qe janë:

Aksesi në sipërmarrjen ekonomike

Arritjet akademike

Sherbimet shëndetsore dhe raporti i lindjeve të femrave me ato të meshkujve

Aksesi në politikë dhe vendimarrje

Konkretisht, duke iu referuar të dhënave të këtij raporti, Shqipëria është rënditur në vendin e 87 për sa i pëerket përfshirjës së gruas në sipërmarrje, në vendin e 92 për sa i perket arritjeve akademike, në vendin e 134 në për sa i perket të dhënave nga institucioneve shendetsore, dhe në vendin e 130 duke iu referuar rolit të gruas në politikë.

Ashtu siç gjithkush mund te vleresojë, këto te dhëna janë alarmante dhe pasqyrojne probleme reale, së pari në kontekstin shoqëror në të cilën çdo shoqëri, që te zhvillohet ka nevojë që të shfrytezoje në maksimim burimet e saj njerzëore pa dallim gjinor pastaj në kontekstin e të drejtave të njëriut dhe dinjitetit njerzor, dhe se fundi dhe ne proceset integruese të vendit tonë ne hapësirën e Bashkimit Europian. Duke marrë në analizë të dhënat e raportit natyrshëm vemëndja orientohet në evidentimin e problematikave që shoqëria jonë ka hasur në procesin e zhdukjes së diskriminimit gjinor.

Në kuadër të proceseve intgruese te Shqipërisë në Bashkimin Europian për Shqipërinë kanë lindur në radhë të parë deturimë për adaptimin e një kuadri ligjor të tillë që në radhë të parë të mos përmbajë asnjë formë diskriminimi gjinor dhe në radhë të dyte te sigurojë mekanizma për integrimin de facto të e gruas në jeten publike të vendit. Kriteret e Kopenhagenit kërkojnë që vendet që aspirojnë anëtarësim në BE të kenë institucione që, ndër të tjera, garantojnë demokracinë, shtetin ligjor, të drejtat e njeriut, respektin dhe mbrojtjen e pakicave.

Është thënë se ligji është edhe instrument edhe objekt ndryshimi. Ligji është objekt ndryshimi sepse vendet që hyjnë në BE duhet të kryejnë tranzicionin nga një sistem ligjor socialist, ku ligji dhe shteti janë një i vetëm, në një sistem ku shteti respekton rregullat e përcaktuara në ligje. Nga ana tjetër, ligji është instrumenti i ndryshimit, sepse ndryshimi duhet të udhëhiqet dhe të mbahet brenda kufijve të të drejtave dhe detyrimeve që përmban ai përmban.

Perveçse detyrimeve qe rrjedhin nga marrëveshja e stabilizim asocimit me BE për përafrimin e legjislacionit, Shqipëria është e detyruar edhe nga anëtarësia në Këshillin e Europës dhë ratifikimi i Konventës Europjane te Drejtave të Njeriut.

Konkretisht Parimi i barazisë gjinore është një nga parimet themelore të ligjit të të drejtave të njeriut. Gjykata Europiane e të Drejtave të Njeriut vazhdimisht është shprehur se “barazia e sekseve është një nga qëllimet madhore të Shteteve Anëtare të Këshillit të Europës”, dhe kohët e fundit e ka deklaruar barazinë gjinore si një nga parimet themelore, thelbësore të Konventës. Neni 14 i KEDNj-së është dispozita bazë kundër diskriminimit. Në të përcaktohet se: “Gëzimi i të drejtave dhe lirive të parashikuara në këtë Konventë, do të sigurohet pa diskriminim, për çdo lloj arsyeje si seksi, raca, ngjyra, gjuha, feja, mendimi politik apo të tjera, origjina kombëtare apo sociale, të shoqëruarit me statusin e pakicës kombëtare, pronës, lindjes, apo ndonjë status tjetër.( Neni 14 i KEDNj-së – Ndalimi i Diskriminimit). Ky nen plotësuar nga protokollet shtesë dhe nga jurisprudenca shumë e pasur e GjDENj përbën një kontekst shumë efektiv të mbrojtjes nga diskriminimi gjinor.

Shqipëria nga ana tjetër ka ratifikuar dhe CEDAË (Konventa për Eliminimin e te Gjithave Formave të Diskriminimit ndaj Grave). Ajo është konventa e parë e të drejtave të njeriut, e cila i detyron Shtetet Palë të modifikojnë dhe heqin dorë prej qëndrimeve sociale, modeleve dhe praktikave kulturore, të cilat mbështeten në idenë e inferioritetit apo superioritetit të secilit seks sidhe gjithashtu lejon zbatimin e masave të përkohshme të posaçme për korrigjimin e praktikave të diskriminimit.

Pas një pasqyrë të kuadrit ligjor qe e detyron ndërkombëtarisht Shqipërinë të ndërmarrë hapa aktivë në sheshimin e ndryshimeve në trajtim të meshkujve dhe femrave, është momenti të merret serish në analizë raporti, dhe të tërhiqet vëmendja në problemet reale të shtetit dhe shoqërisë sonë e cila edhe me nje kuadër ligjor të plotë ndërkombëtar dhe kombëtar ka probleme shumë prezente ashtu sic faktohen ne raport. Në të gjithë raport- progreset e BE për Shqipërinë evidentohet krahas nevojës jetike për reformim në sistemin e drejtësisë, problemet qe vendi ynë ka me zbatimin e ligjit në përgjithësi dhe zbatimin e ligjeve kundër diskriminimit në vecanti.

Duke u nisur nga raporti i legjislacionit në fuqi dhe problemet në fushën e diskriminimit gjinor, a mund të themi që problemi i barazisë gjinore është vetëm një çështje mendësie? Ajo ç’ka me siguri mund të themi është që problemi i barazisë gjinore është së pari një çështjë mendësie, mbi të cilën është e nevojshme të punohet shumë fillimisht në të gjitha strukturat e zbatimit të ligjit.

Prej vitesh Shkolla e Magjistraturës organizon trajnime për gjyqtarët me fokus kuadrin ligjor ndërkombëtar dhe kombëtar kundër diskriminimit gjinor, megjithatë nga ana tjetër në praktikë jo rallë herë vërëhen qasje jo korrekte ndaj frymës së legjislacionit përkundrejt kësaj çështje, sidomos në rastet dhunës me karakter gjinor dhe dhunës në familje, sidomos në rastet kur ferat e dhunuara dënohen rëndë pa marrë parasysh kontekstin në të cilin janë kryer këto vepra penale. Për shëmbull rasti i Nazime Vishës është i tillë.

.Ashtu sikurse u evidentua, organizatat ndërkombëtare në të cilat Republika e Shqipërisë aderon ose synon të aderojë pervecse kërkojnë miratimin e legjislacionit përkatës dhe ndalimin absolut të diskriminimit të cfarë do lloj forme qoftë ai por nga ana tjetër kërkojnë marrjen e masava pozitive për përmirësimin de facto të pozicionit gruas në shoqëri që nënkupton një lloji diskriminimi pozitiv. Është ë vërtetë që janë miratuar një sëre masash që synojnë integrimin e gruas në jetën politike të vendit dhe që zgjedhjet e fundit kanë treguar nje lloji progresi në këtë drejtim, megjithatë shumë subjekte politikë kanë pranuar më mirë të paguajnë gjobat e vëna nga KQZ se sa të respektojnë diversitetin gjinor si në listat ashtu edhe pozicionimet e kandidatëve.

Dukë marrë në analizë një prej kritereve të cilëve i është referuar Ëorld Economic Forum dhe konkretisht sipërmarrjen ekonomike nga ana e grave problemet paraqitën akoma më komplekse. Sipas një studimi të fundit të kryer nga Biznes-Albania dhe shoqata e Grave Afariste, gratë kanë probleme më të mëdha se burrat për qasje në financa për të krijuar biznese të reja, për të zgjeruar dhe përshkallëzuar  ekzistueset. Për më tepër, ndarja gjinore e punës i lë grave  më pak kohë për t’ia kushtuar biznesit, më pak mundësi për të pasur informacion, kontakte të pjesshme dhe përvoja, burime të pamjaftueshme kapitali,  lëvizshmëri të kufizuar dhe më pak aftësi. Por mbi të gjitha, ende mungon një bazë me të dhëna dhe hulumtime, çka kufizon mbështetje me politika dhe programe për të promovuar dhe inkurajuar sipërmarrjen femërore.

Klasifikimi i sapopublikuar i bashkohet shqetësimit të BE-së për pjesëmarrje të ulët të grave në poste drejtuese në aktivitetin ekonomik dhe hedhjes së idesë për vendosjen me ligj të një kuote njëlloj si për pjesëmarrjen e gruas në politikë. Klasifikimi i Shqipërisë si një nga vendet me nivelin më të ulët të barazisë gjinore në Evropë tregon se arritjet në arsimim janë ende larg të qenit në nivelin, që të ndikojnë në përmirësimin e aksesit të gruas në pozicione drejtuese në ekonomi dhe në politikë në mënyrë të barabartë me burrat. Në legjislacionin e Shqipërisë ka një ligj të standarteve europianeve "Për barazinë gjinore", por realiteti i qe sherbehet edhe i faktuar në shifra tregon se ky ligj ashtu si dhe shumë të tjerë me këtë qëllim ka mbetur në letër.

Referenca

Konventa Europjane për të Drejtat e Njeriut KEDNJ

CEDAË Konventa për Eliminimin e të Gjitha Formave të Diskriminimit

The Global Gender Gap Report, Ëorld Economic Forum

ÇËSHTJET E BARAZISË GJINORE në standardet ligjore dhe jurisprudencën kombëtare dhe ndërkombëtare, Shkolla e Magjistrastures

Strategjia kombtare per barazine gjinore dhe reduktimine dhunes me baze gjinore dhe dhunes ne familje, 2011-2015

Ligji per barazine gjinore

 

Entela Binjaku: Një festë jo vetëm për fëmijët…

Entela Binjaku

Një festë jo vetëm për fëmijët…

Veçantia e ditëve të fundvitit  qëndron kryesisht tek atmosfera në  të cilën përfshihen njerëzit dhe  tek  angazhimi  i  tyre për të krijuar (brenda mundësive por dhe me sakrifica mundësish) disa ditë të ngrohta gëzimi. Ka ndër ta qytetarë që  janë më aktivë nisur nga fusha e aktivitetit që lëvrojnë. Me nismën e bashkëpunëtorëve të Fondacionit që drejtoj vendosëm të organizonim një festë me fëmijët në një nga shkollat e  kryeqytetit.

Për këtë përzgjodhëm një shkollë 9-vjeçare që  në vlerësimin tonë u cilësua si periferike, krahasuar me të tjerat që gëzojnë një lloj popullariteti, duke vlerësuar se nuk duhet të mungojë kontributi ynë në komunitetin ku jetojmë e punojmë.

Kjo nismë pasoi aktivitetin e disa ditëve më parë në gjimnazin “Partizani” në kryeqytet gjatë të cilit u zhvillua një bashkëbisedim mes maturantëve dhe  psikologëve të këtij fondacioni në qendër të të cilit ishin veçoritë dhe veçantitë e adoleshencës. Nismës sonë për të festuar me fëmijët e shkollës “4 dëshmorët”, drejtueset e kësaj shkolle ju përgjigjën menjëherë dhe me një dashamirësi e gadishmëri të lartë. Qëllimi ishte të argëtonim fëmijët, të afronim tek ata muzikën e luajtur nga artistët e ardhshëm, repertorin e zgjedhur, risinë e kontaktit me instrumentat muzikorë, “të prekurin” e muzikës nga afër.

Mbështetur në parimet se “muzika edukon” dhe “fëmijët kanë nevojë për edukim”, se “edukimi i shoqërisë nis me fëmijët”, u mendua që programi të përzgjidhej në përshtatje me psikologjinë e moshës së fëmijëve dhe larg manierizmave që nuk mungojnë nëpër aktivitete e organizuara.

Gjatë takimeve të para me drejtuesit e shkollës u diskutua natyra e programit pra festiviteti, veçoritë e pjesëve muzikore, pra pjesë që i takojnë atmosferës së kësaj periudhe të vitit, bashkëpunimi, me hartimin i një programi të atillë ku fëmijët do të interpretonin këngë dhe valle dhe instrumentistët do t’i shoqëronin me muzikë.

Përveç kësaj u diskutua të pëfshiheshin në program edhe dy pjesë instrumentale të luajtura enkas për këtë rast për të zgjuar kërshërinë e fëmijëve për këtë lloj muzike. Këto ishin pjesë të gëzueshme që nxisnin fantazinë e lojës dhe përshtateshin me atmosferën.

Deri këtu puna zhvillohej në nivele të rriturish, mes nesh, mësueses së muzikës  dhe drejtorisë së shkollës,  por  fëmijët ende nuk i kishim takuar.  Të enjten u vendos të zhvillonim provat dhe të hënën, dita e fundit e shkollës, do të zhvillohej festa.

Fëmijët ishin një befasi e vërtetë: të sjellshëm, të përkushtuar, të talentuar dhe mësuesen “ e shihnin në dritë të syrit”.

Nuk kishim parë kaq kohë një lidhje të këtillë të fëmijëve me mësuesen e muzikës, siç nuk kishim parë as një punë kaq të madhe të mësuesve të muzikës me fëmijët. Në informacionin tonë muzika është ndër lëndët mësimore më të pavlerësuara në shkollat tona, e përdorur kryesisht për të plotësuar orët e mësuesve të lëndëve të tjera, në raste të rralla ndodh që ajo të zhvillohet nga mësues të diplomuar në këtë fushë.

Ka shumë shkolla të vendit që nuk kanë mësues që të kenë formim muzikor duke e zhvleftësuar tërësisht këtë lëndë dhe rëndësinë e madhe që ka ajo në kultivimin e shijeve tek fëmijët, pasurimin e botës së tyre me elementë artistikë. Dhe kjo ndodh edhe në qytetet kryesore të vendit…pa shkuar më tej…ku situata është dramatike. Ka shkolla ku mësuesi i muzikës nuk di të lexojë as notat!

Mbetëm shumë të impresionuar nga ajo që pamë: një punë me dashuri, një pasion të admirueshëm për të punuar, një përkushtim ndaj profesionit që vazhdon edhe kur je në pension. Në ndihmë të mësuese së muzikës erdhi dhe një mësuese tjetër tashmë në pension, e cila ishte dhe autorja e librave të muzikës me të cilën përgatiteshin fëmijët e kësaj shkolle.

Festat bashkojnë brezat, kudo ku jetojnë.  Në ditë të tilla, të gjithë janë në një mendje sa i takon rëndësisë së tyre, nevojës që njerëzit kanë për të festuar, për të shpresuar në ditë më të mira. Festat nuk kanë kuptim pa muzikën por, kur është fjala për muzikë të luajtur me kujdes dhe përzgjedhur me  shije,  kjo aksiomë kthehet në një formulë magjike. Këngët e Krishtlindjes të shqipëruara vinin natyrshëm në zërat e fëmijëve, të cilët të shoqëruar edhe me instrumentat muzikorë krijuan një mjedis të hareshëm e të mrekullueshëm. Kori i fyejve ndërthurur me poezinë, prezantimin e këndshëm të një vogëlusheje, vallet e Kukësit, të Tiranës dhe vallëzimi i mjelmës, shoqëruar me ardhjen simbolike të Vitit të Ri dhe me përcjelljen tradicionale të “Vitit të vjetër”, krijuan një tablo të larmishme.

Në një ditë të vetme u bashkuan në një atmosferë të bukur feste fëmijët, prindërit e tyre, mësuesit, studentët e Universitetit të Arteve, aktivistë të shoqërisë civile. Vëmendja e të rriturve atë ditë ishte tek fëmijët. Duhet të mbesë përherë e tillë!

Kur bashkohen në një të vetme kujdesi për kulturën që përcillet dhe puna për edukimin ky bashkim mund të rrezatojë në mbarë shoqërinë. Por është në detyrimin e shoqërisë të tregojë kujdes për cilësinë e edukimit, për materialin kulturor që përvetësojnë fëmijët, të tregohet kritike kur puna me ta nuk është ajo që duhet. Vetëm në këtë mënyrë ne I kemi siguruar vazhdimësinë shoqërisë me qytetarë që kanë një ngritje kulturore për vetveten.

Përveç shoqërimit me instrumenta studentët luajtën edhe dy pjesë nga më të bukurat e repertorit botëror, për t’i njohur fëmijët nga afër me muzikën instrumentale, për të zgjuar  kërshërinë e tyre për kulturën muzikore dhe ndoshta edhe pasionin për luajtur në instrumenta të tjerë muzikorë, veç fyellit, i cili është në programin e detyrueshëm.

Festa në shkollën “4 dëshmorët” ishte një mësim për të gjithë: një shembull sesi pasioni mbizotëron në punë, sesi duhet të punohet me fëmijët. Kjo përvojë na tregoi se respekti për hierarkinë është i domosdoshëm, sesi bashkëpunimi mes të gjithë aktorëve të përfshirë është shumë i rëndësishëm, sesi mbarëvajtja e një aksioni kërkon sakrificë, sesi mirënjohja vjen e natyrshme edhe kur nuk është qëllim në vetëvete.

Të rinjtë universitarë që studiojnë muzikë në Shqipëri nuk janë nga më të lumturit, veçanërisht kur vjen koha e diplomimit, si në këtë rast. Përkundrazi ata e ndjejnë veten në prag të një tregu pune që nuk ka “vend” për ta. Në bisedat që zhvilloja herë-pas here shihja se puna e mësuesit të muzikës ishte e papërfillur prej tyre, ndoshta gjëja e fundit që do të bënin pasi të diplomoheshin.

Sepse dhe puna e mësuesit të muzikës tek ne është nga më të pavlerësuarat.

“Kur nuk plotësohesh me orë…merr disa orë muzikë”…kjo është filozofia me të cilën është trajtuar pozicioni i mësuesit të muzikës.

Kjo festë ju tregoi këtyre të rinjve se kur puna bëhet me pasion, ajo shndërrohet në një burim të frymëzimi për fëmijë e të rritur bashkë.

Kjo festë ju tregoi se mund të jenë shembull për më të vegjlit, duke zgjuar tek ata dashurinë për muzikën dhe për instrumentat muzikorë, por mund të jenë shembull edhe për bashkëmoshatarët e tyre duke nxitur vlerësimin për punën dhe për vullnetarizmin në dobi të shoqërisë.

Në përfundim të kësaj feste, të gjithë ishin të kënaqur, duke marrë secili mësimin e vetë!

muajin shkurt kjo shkollë do të festojë 70 vjetorin e themelimit…e kemi një ftesë!

 

Nga Ajet Nuro: Fëmijët e shqiptarëve të Montrealit u takuan me babagjyshin e vitit të ri

Fëmijët e shqiptarëve të Montrealit u takuan me babagjyshin e vitit të ri

Foto grupi me babagjyshin e vitit të ri

Nga Ajet Nuro

Ditën e dielë, më 22 dhjetor 2013 nuk ishte për të dal nga shtëpia. Bora që kishte rënë të shtunën dhe gjatë natës duke zbardhur e diela, kishte paralizuar lëvizjet në provincën e Kebekut dhe kuptohet edhe në Montreal.  Madje mediat lokale i ftonin qytetarët të qëndronin në shtëpi dhe të dilnin nëse do të ishte e nevojshme… Por, fëmijët e shqiptarëve të Montrealit ishin të ftuar nga Bashkësia e Shqiptarëve të Kebekut në Montreal, të takoheshin me babagjyshin e Vitit të Ri apo me Babadimrin siç e quajnë disa të tjerë. Në këto kushte, dukej e pamundur të pritej një aktivitet i suksesshëm. Megjithatë, duke qenë se kam ndjekur prej vitesh një aktivitet të tillë, mund të them se aktiviteti i këtij viti ishte më i suksesshmi i këtij lloji dhe ndoshta nëse koha do të ishte edhe ajo në anën tonë, ndoshta aktiviteti do të ishte akoma edhe më i suksesshëm.

Organizatorët e filluan aktivitetin me konkurse gjuhësore, historike e gjeografike që në fakt kishte të bënte me njohuri të mara në klasë në shkollën shqipe. Fëmijët, të ndarë në dy grupe, treguan përgatitje të mirë në fushat e sipërpërmenduara dhe në fundhttp://cdncache-a.akamaihd.net/items/it/img/arrow-10x10.png morën si shpërblim libra në gjuhën shqipe të dhuruara nga qeveria e Kosovës.

Pastaj fjalën e rastit e mbajti kryetari i Bashkësisë së Shqiptarëve të Kebekut në Montrealhttp://cdncache-a.akamaihd.net/items/it/img/arrow-10x10.png z. Hysni Marku që theksoi rëndësinë që Bashkësia u kushton fëmijëve dhe sidomos mësimit të gjuhës shqipe. Fëmijët janë e ardhmja jonë dhe duam që ata të ruajnë traditat dhe zakonet tona më të mira dhe duam që ata të ngelen shqiptarë dhe kjo arrihet nëse ne ia dalim të ruajmë tekhttp://cdncache-a.akamaihd.net/items/it/img/arrow-10x10.png ata gjuhën shqipe. Pastaj ai foli për masat që bashkësia ka marr për hapjen dhe mbajtjen e shkollës shqipe. Ne dëshirojmë të kemi sa më shumë fëmijë me qëllim që justifikojmë gjithë sa shoqata bënë për shkollën shqipe. Ai falenderoi, prindërit dhe fëmijët pjesmarrës, koordinatorin e shkollës shqipe z. Gerti Bajraktari si dhe mësuesit Alban Zeneli dhe Etleva Xhaferi. Dua të theksoj edhe fjalët e z. Genci Trebicka që iu drejtua prindërve duke i falenderuar për sakrificat që ata bëjnë për t’i çuar fëmijët në shkollë dhe për pjesmarrjen në këtë aktivitet, por, – tha ai, do të ishte mirë që të flinsnit edhe me fqinjin tuaj, ose me një prindër tjetër që Ju njihni dhe që nuk i ka fëmijët në shkollë, për t’i kërkuar që edhe ai t’a sjelli fëmijën në shkollë sepse kështu e mbajmë shkollën dhe gjuhën shqipe gjallë.

Kuptohet që pjesa më e rëndësishme e aktivitetit ishte pritja e babagjyshit të vitit të ri dhe ndarja prej tij e dhuratave. Babagjyshi, përveç dhuratave, iu përgjigj shumë pyetjeve kurioze të fëmijëve.

Mendoj se prindër dhe fëmijë u kënaqën nga aktiviteti. Në aktivitet u shfaqën edhe filma shqiptarë për fëmijë si dhe u kënduan këngë kushtuar vitit të ri. Për realizimin e aktivitetit duhet falenderuar përfshirja e drejtpërdrejtë e kryetarit të Bashkësisë z. Marku, koordinatorit të shkollës shqipe në këshillin drejtues të kësaj shoqate z. Bajraktari dhe dy mësuesit e shkollës. Shpresojmë që një aktivitet i tillë të tërheqi në të ardhmen gjithë fëmijët shqiptarë.

Ajet Nuro

Ky email po mbrohet prej spambots-ave, të duhet JavaScript me e pa

Montreal, më 24 dhjetor 2013

 

Pierre-Pandeli Simsia : Ditët e Letërsisë Shqipe në Michigan

Ditët e Letërsisë Shqipe në Michigan, aktiviteti i rëndësishëm i vitit në Diasporën Shqiptare në Amerikë, ka hyrë në kalendarin kulturor letrar të vitit

Nga Pierre-Pandeli Simsia

Për të 12-in vit radhazi, nën kujdesin e Revistës KUVENDI, me botues shkrimtarin Pjetër Jaku dhe stafi i tij, në Michigan, Sh.B.A. më 7 dhe 8 dhjetor, 2013, u mbajt aktiviteti i rëndësishëm i vitit: "Ditët e Letërsisë Shqipe"

Është bërë tashmë traditë për mbarë krijuesit letrarë që jetojnë në Sh.B.A. në muajt e fundit të vitit të dërgojnë krijimet e tyre letrare të pabotuar ndonjëherë pranë revistës KUVENDI për të qenë pjesë e konkursit që mbahet në Michigan.

Botuesit i KUVENDI-t, shkrimtari Pjetër Jaku kishte kohë që kishte njoftuar komunitetin si për ta rikujtuar atë aktivitet.

Nuk kishte ftesa personale, njoftimi ishte i hapur që çdo krijues letrar, çdokush të merrte pjesë me dëshirën e tij. Dhe nuk ka asnjë arësye pse të dërgohen ftesa personale kur aktiviteti i përvitshëm tashmë dihet, është i hapur për cilindo dhe ka marrë formën e tij të plotë.

Unë, duke qenë pjesëmarrës për të disatën herë në atë aktivitet, mbresat dhe përshtypjet e shkëlqyera që kam marrë dhe i ruaj në kujtesën time nga organizatorët, miqtë pritësa, që me angazhimin e tyre, me seriozitetin e punës së tyre që çdo gjë të shkojë sa më mirë, e prisja me dëshirë ardhjen e datës së caktuar. Sivjet kisha edhe një arësye tjetër që më nxiste dhe më dukej paksa e largët dita e aktivitetit; e kisha vendosur, të shkoja bashkë me bashkëshorten time...

E shtunë, 7 dhjetor 2013.

Avioni i kompanisë ajrore DELTA Air Line, pas një orë e dyzet minuta nisje nga Nju Jorku, mbërin në mesditë në aeroportin DTW, Detroid.

E dija, sekretari i Vatrës për shtetin e Michiganit Mondi Rakaj, pas bisedës telefonike që kishim bërë më parë, do na priste në aeroport.

Aeroporti DTW për mua tashmë është bërë vend i  njohur...

Duke zbritur shkallët për në hollin e madh drejt daljes, mes njerëzve të shumtë, seç ndjeva një si ngërç në veten time. Më ishte mësuar syri që për disa vite me radhë, bashkë me miqtë e tjerë që dalin e na presin në aeroport ne të ardhurve nga shtetet e tjera të Amerikës, ishte edhe një mik tjetër; fytyrëqeshur, gazmor, letrar, me humor...  dy vite që nuk e shoh në dalje të aeroportit; ka një vit që nuk merr pjesë në aktivitetin e madh të letërsisë që zhvillohet. M'u shfaq përpara syve ai trup, ajo fytyrë dhe më dukej se do më dilte përpara e do përqafoheshim ashtu si vitet e tjera... Zef Lleshi! Na mungon...

Në ato çaste të trishta emocionale, dëgjoj tingullin e telefonit. Ishte Mondi Rakaj.

Jam këtu në aeroport, më thotë. I them numrin e derës dalëse.

Me Mondin kisha pak muaj që isha takuar, sivjet isha i ftuar në ceremoninë  e dasmës së tij...

Takimi me Mondin ishte edhe emocional edhe befasues. Kishte ardhur bashkë me babanë e tij, zoti Pal Rakaj.

U përqafuam si përherë si vëllai me vëllanë...

Mondi, përveç preokupimit për ndihmën që jep si çdo vit për festën e letërsisë, kishte edhe diçka tjetër; bashkëshortja e tij ishte në ditët e fundit të sjelljes në jetë të foshnjes së tyre të parë.

Mondi është intelektual, biznesmen i suksesshëm, djalë "flori" si i thonë fjalës dhe ka nga të ngjajë, përderisa edhe i ati, zoti Pal Rakaj është i tillë.

Kemi krijuar miqësi me njëri tjetrin dhe biseda, sigurisht bëhet miqësore.

Miqtë pritësa nëpër vite kanë një "traditë", gjatë rrugës nga aeroporti për në hotel, ndalojnë në restorante të ndryshme për të na drekuar. Kështu bënë edhe ata at e bir, Pal dhe Mondi Rakaj.

Të zotët e shtëpisë, Pjetër Jaku dhe Alfons Grishaj, si gjithmonë edhe kësaj here kishin merakun e tyre për mbëritjen tonë. Pasi u siguruan nga Mondi që kemi ardhur dhe ndodhemi në restorant, ne vazhdojmë rrugën për në hotel.

Gjatë bisedës me ta, mësova se edhe sivjet në atë aktivitet, do ishin edhe miqtë e mi, shkrimtari Naum Prifti me vajzën e tij Rafaela Kondi dhe shkrimtari tjetër Fatos Kongoli me bashkëshorten e tij, Lili, me të cilët kemi qenë bashkë në disa aktivitete.

Edhe me këta dy miqtë e mi, është e disata herë që ne takohemi dhe jemi pjesëmarrës në Michigan dhe në festa të tjera.

Sigurisht, e prita me gëzim pjesëmarrjen e tyre...

Në orët e mbasdites, Alfonsi më njofton të bëhemi gati; do vijë të na mari për të bërë ritualin e përvitshëm...

Zbresim poshtë dhe, në hollin e hotelit takohemi me shkrimtarët Naum Prifti e Fatos Kongoli, bashkëshortja e tij Lili, dhe Rafaela Kondi.

Edhe pse kishim pak kohë që ishim takuar me njëri tjetrin, përsëri, takimi në raste të tilla ka të veçantën e tij; takohemi dhe përqafohemi me mall e dashuri

Nuk vonoi shumë dhe në hyrjen e hotelit u shfaqën dy miqtë tanë me makinat e tyre: Alfons Grishaj dhe Kujtim Qafa.

Edhe pse kam folur dhe shkruar herë të tjera për gjithë ata njerëz të mirë bujarë e mikpritësa, prap, sa herë takohemi, aq më shumë na e shtojnë dashurinë, respektin, vlerësimin.

E ç'farë duam më tepër ne nga miqtë, shokët tanë, kur ndodhemi përballë njëri tjetrit dhe shohim krahapjet e tyre, kur përqafohemi si vëllai me vëllanë, buzëqeshtjet në fytyrat e tyre gazmore. Ajo buzëqeshje që flet më shumë se sa fjalët e urimit dhe mirseardhjes, ai shkëlqim rrezatues në fytyrat e tyre...

Me bisedë të ngrohtë, nuk e ndjemë largësinë disa minutëshe nga hoteli, kur makinat ndalojnë përpara Kafes KUVENDI.

Të tjerë miq e shokë, të  njohur e të panjohur na presin atje.

Kafe KUVENDI është një strehëz e ngrohtë, në çdo orë  të ditës është e mbushur plot me klientë. Unë, pothuajse, pjesën më të madhe të atyre njerëzve, miqve, klientëve i njoh nga vitet e tjera.

Në hyrjen kryesore të Kafes na presin të qeshur të zotët e shtëpisë, pronarët e kafes, shkrimtari Pjetër Jaku dhe bashkëshortja e tij, poetja Elinda Marku.

Më ka shoqëruar përherë ajo buzëqeshja e Pjetrit që flet shumë. Përveç fjalëve refren: Mirëse na keni ardhur, ju lumshin këmbët... dëgjoj nga ata të dy edhe fjalët: na e ke bërë shumë qejfin kjësaj here... E kishin fjalën për vajtjen time me bashkëshorten.

Salla e kafenesë ishte plot me miq dhe takohemi me radhë: Dom Ndue Gjergji, Dom Fran Kola, Luigj Gjokaj, Nevrus Nazarko, Nexhip Ejupi, Monela Jaku, Gjovalin Lumaj, Gjeto Ivezaj, Prek Topalli, Pal Rakaj, Luvigj Stërbyçi, Mondi Rakaj, Reshat Sahitaj, Tomë Paloka, Valentin Lumaj, Ruzhdi Gjokaj, Gazmend Kishta...

Midis miqve,  shohim një femër amerikane, e panjohur për ne, Ashley Wood. Ndërsa shtrëngojmë duart, dëgjojmë të na flasë shqip, një shqipe të pastër dhe pastaj bisedën e kthente në anglisht. U prezantua: Ashley Wood, e ardhur enkas nga North Carolina për të qenë pjesëmarrëse në aktivitet.

Mësuam se sivjet, aktiviteti në Michigan kishte filluar që në datën 5 dhjetor me pritjen e Ashley-t dhe të shkrimtarit Reshat Sahitaj, i cili kishte ardhur para një jave.

Ishte interesante dhe për t'u vlerësuar ajo femër amerikane, e "dashuruar" me shqiptarët, me gjuhën shqipe, me traditën, kulturën tonë

Brenda disa muajve, Ashley kishte mësuar të komunikonte në gjuhën shqipe edhe pse gjuha jonë për të ishte e disata gjuhë që ajo i zotëron.

Ajo është duke shkruar një libër dedikuar shqiptarëve, Shqipërisë që edhe do përkthehet së shpejti.

Siç e kam përmendur edhe më parë, ambienti në Kafen KUVENDI është ambient shqiptar; jo vetëm reliket dhe pikturat e ndryshme, tre ekranet e mëdhenj televizori që transmetojnë vetëm programe shqiptare, por edhe klientela është pothuajse e gjitha shqiptare. Një Shqipëri të vogël në mes të Michiganit.

Zumë vend në tavolinat e bashkuara për të darkuar.Të zotët e shtëpisë nuk i "mbante vendi" nga gëzimi. Pjetri, Elinda, Alfonsi, Monela, dukeshin sikur mbanin peshën më të madhe të asaj darke të paharuar

Meze të ndryshme, ushqim i bollshëm, i shijshëm, shumllojshmëria e pijeve të ndryshme alkoolike dhe jo alkoolike; raki rrushi të zjerë vetë, verëra të markave të ndryshme...(Sa na kishte marrë malli për atë të uruar raki rrushi të zjerë vetë... Sa shumë na shijoi mes mive të shumtë) Por, më shumë se rakia dhe ushqimi i shijshëm, ne po shijonim dashurinë, respektin, mikpritjen e madhe që tregonin ata njerëz të mrekullueshëm,  bujarë, e zemërmirë me ne të gjithë.

E ndërsa tavolinat ishin plot dhe darka duhej të fillonte, zoti Pjetër Jaku, me gotën e urimit në dorë na uroi mirseardhjen.

Elinda dhe Monela janë gjithmonë në lëvizje. Lëvizin, duke parë tavolinat nëse mungonte diçka apo jo...

Alfons Grishaj-t i ka dhënë Zoti një dhunti të veçantë... Është edhe mjeshtër në organizimin dhe drejtimin e ceremonive të tilla gazmore e miqësore.

Me dhuntinë dhe shkathtësinë që e karakterizon, ai na "detyroi" të gjithëve të bënim një përshëndetje në formën edhe të një prezantimi.

E si mund të kalohej kollaj prezantimi nga i mirënjohuri, mjeshtri Gjovalin Lumaj, që çdo fjalë që shprehte, çdo varg, çdo përshëndetje e kalonte me humor me fabulat e tij.

Po Nevrus Nazarko?! Humori i tij na befasoi dhe i dha edhe më shumë emocione gëzimi mbrëmjes.

Pjesë të shoqëruara edhe me kujtime nga fëmijëria e tij dha edhe Luvigj Stërbyci.

Në fjalën e tij plot humror, zoti Nevrus Nazarko kur foli edhe për krijuesit letrarë, nuk la pa përmendur edhe pikën e dobët timen, ajo që më ka shoqëruar gjatë gjithë fëmijërisë, rinisë, jetës sime; mbajtja mend e shumë këngëve shqiptare nëpër vite.

Kur më erdhi radha mua për prezantim përshëndetjen time, pasi fola edhe për këngët e shumta që i mbaj mend, duke përmendur edhe intervistat e ndryshme që kam dhënë në televizione dhe radio të ndryshme këtu dhe në Shqipëri, recitova vargjet e këngës kënduar nga Arif Vladi dhe dubluar nga Valdete Hoxha: "Në mërgim u end shqiptari/ anembanbë kudo në botë/ asnjëherë gjumi s'e zuri/ për Liri për këtë tokë/ kalojnë vitet, kalojnë shekujt, kësula e bardhë si borë mbi vetull, mallin prush të mërgimtarit, nuk e fiku asnjë shekull/ hej Shqipëri, Shqipëria jonë/ balli të ndrit në histori/ krenari na jep gjithmonë, trime moj Shqipëri/

Pasi mbarova recitimin fillova ta këndoj edhe me melodi.

Ishte një ambient tepër i këndshëm, që vetëm ne që e jetuam e kuptojmë se sa kënaqësi shpirtërore po ndjenim.

Po na dukej vetja si pjesëtarët të së njëjtës familje që ishim mbledhur e po gëzonim së bashku. Dhe në fakt ashtu ishte, përderisa edhe të zotët e shtëpisë, edhe miqtë pritësa na i kishin krijuar të gjitha mundësitë dhe ambientin.

Mes atij gëzimi, më vjen një mesazh nga miku im, nga miku i familjes Jaku, miku i KUVENDIT, shkrimtari Roland Musta. E përshëndeste aktivitetin shkrimtari Musta dhe ndjehej shpirtërisht mes nesh në ato çaste.

Ia transmetova të pranishmëve urimin e Landit, i cili u mirëprit me duartrokitje.

Në biseda të lira me njëri tjetrin përreth tavolinave, Rafaela Kondi më fton pranë saj. "Ka ardhur koha t'ia marrim tani, ashtu si dimë ne vetë..." E kishte fjalën se kishte ardhur koha që ne të këndonim.

Filluam të këndojmë këngë të ndryshme nga krahinat e vendit edhe pse zëri nuk më dilte mirë; ndoshta nga avioni, ndoshta nga moti i freskët... Pjetër Jaku, që gjatë gjithë kohës i ndriste buzëqeshja në buzë,  na thotë se kishte edhe fizarmonicist që të na shoqëronte.

E ndërsa këndonim këngët e vendit tonë, unë "zbulova" edhe një adashin tim për këngët: Prek Topalli ishte mjeshtër, jo vetëm që këndonte bukur, por edhe dinte dhe mbante mend shumë këngë.

Jemi bërë edhe ne pjesë e atij komuniteti, e atyre njerëzve që vetëm mirësi dijnë të japin

Sa bukur! Sa dëshirojmë të kemi përherë ambiente të tilla të gëzueshme në komunitetin tonë...

Edhe pse kishte kaluar mesnata dhe neve nuk na vinte të çoheshim nga vendi, menduam se ishte koha për të ikur, të pushonim disa orë në hotel, sepse edhe e diela ishte e programuar me veprimtaritë e tjera...

E diel, 8 dhjetor, 2013

... Përsëri zilja e telefonit. Përsëri Alfons Grishaj dhe Kujtim Qafa na njoftonin të bëhemi gati se po vinin të na merrnin me makina.

Duke shëtitur udhëve të Michiganit, makinat ndalojnë në një restorant, pronari i të cilit ishte shqiptar.

Miqtë si çdo vit, kishin menduar ngrënien e mëngjesit në atë restorant.

Ndërsa po shijonim mëngjesin miq të tjerë nga Kafe KUVENDI na njoftojnë se po na presin, madje dhe po vonoheshim...

Zot! Çfarë njerëz të mrekullueshëm! Sa të mirë... Edhe pse kam shkruar viteve të tjera, prap pena nuk rresht së shkruari për mikpritjen, bujarinë, zemërgjërësinë që kanë ata bashkatdhetarë, ai komunitet kaq i shkëlqyer, që duhet ndihmuar dhe përkrahur nga të gjithë ne...

Kafja KUVENDI përsëri mëngjesin e asaj të diele, pas restorantit ishte stacioni i radhës. Ndërsa Pjetri, Elinda, Monela na servisnin kafenë të shoqëruar edhe me pjet alkoolike, klientë të ndryshëm na përshëndesin, vijnë e na takojnë.

Të shkruash është pak ndaj emocioneve dhe kënaqësisë që ndjejmë në ambiente të tilla.

Vjen e ulet pranë, miku ynë, aktori i talentuar Ndue Gjekaj, i cili së  bashku me Rafaela Kondin ishin përzgjedhur për të drejtuar mbrëmjen e madhe të letërsisë. Një përzgjedhje e shkëlqyer e dyshes Kondi-Gjekaj, ashtu siç ishte e shkëlqyer edhe përzgjedhja e jurisë: Gjovalin Lumaj, Arben Dervishi, Ruzhdi Gjokaj.

Zoti Gjeto Ivezaj, sigurisht si vitet e tjera nuk mund të mungonte edhe në atë takim.

Ulemi në kolltuqet e Kafe Kuvendit dhe biseda e ngrohtë dhe miqësore shoqërohet me kafenë dhe pijet e ndryshme që na servirin të zotët e shtëpisë bashkë me programet televizive shqiptare.

Mes asaj bisede të këndshme, hapet dera dhe hyn bjondina, Ashley Wood. E thjeshtë, popullore, si të ketë jetuar dhe i është përshtatur traditës shqiptare. Mirmëngjes, na përshëndet në gjuhën shqipe, na takon dhe na përqafon me mall.

Ashley na lexon pjesë nga libri i saj që e ka në botim në gjuhën angleze dhe Rafaela Kondi na e përkthen. Madje, Ashley na e tregoi edhe historinë e saj se si ishte njohur me shqiptarët, ndihmën e madhe që ata i kishin dhënë dhe i ishin gjendur në çaste të vështira të jetës së saj...

Për të disatën herë shprehte vlerësimin për shqiptarët, për Kishën Katolike "Shën Pali", për Dom Ndue Gjergjin, për Dom Fran Kolën, për Pjetër Jakun, Alfons, Grishaj, Elinda Marku...

Përsëri meraku i miqve organizatorë, të zotët e shtëpisë. Kishte kaluar mesdita dhe po mendonin të drekonim.

Po a mund të lihej ai ambient kaq i ngrohtë miqësor?! Shprehëm të gjithë dëshirën se, shtëpia jonë tani është këtu, tek kjo sofër e KUVENDI-t

Prap ushqim i bollshëmdhe i shijshëm, pije të ndryshme...

Nuk po na bëhej të çoheshim, por edhe duhej të pushonim pak orë, për të qenë gati në mbrëmje për festën e madhe të Letërsisë, për të cilën edhe kishim shkuar.

Pas një pushimi pakorësh në hotel, përsëri i njëjti ritual; zilja e telefonit na njofton të bëhemi gati: Po vijmë t'ju marim me makina...

Salla e madhe "Gjergj Kastrioti" në Kishën e Shën Palit, ishte menduar të zhvillohej aktiviteti i rëndësishëm.

Bashkatdhetarë të shumtë kishin ardhur në atë sallë për të qenë pjesëmarrës, për të festuar të gjithë së bashku.

Unë, jam pjesëmarrës për të disatën herë në Michigan, ndjej emocione të forta dhe nostalgji kur bashkëkombas të ndryshëm vijnë e më takojnë, përqafohemi, shmallemi... Takohem me përjthyesen Aida Dismondy, me zonjën Mirela Grishaj, me aktorin Arben dervishi, me drejtorin e Albanian TV of America, zoti Gani Vila...

Në skenë shohim dy këngëtarët e mirënjohur Hana dhe Nikollë Prelaj, të cilët do shoqëronin mbrëmjen me zërat e tyre melodiozë dhe këngët aq të dashura që ata mjeshtërisht i interpretojnë.

Programin e hapin Rafaela Kondi dhe Ndue Gjekaj.

Ashtu siç e kisha parashikuar, një prezantim brilant, gërshetim i bukur i dy zërave melodiozë, timbrik, me skenar nga poeti, mjeshtri i humorit dhe fabulave, Gjovalin Lumaj.

Fjalën hyrëse përshëndetëse e mbajti Zoti Nevrus Nazarko

Pastaj përshëndetën me radhë: Dom Ndue Gjergji, Dom Fran Kola, Reshit Sahitaj, i cili edhe recitoi poezi nga Pjetër Jaku, shkrimtari Naum Prifti, shkrimtari Fatos Kongoli, Pierre-Pandeli Simsia,

Aktori i mirënjohur, i talentuari Arben Dervishi, pasi përshëndeti, mjeshtërisht recitoi vargje nga krijimtaria e poetit Mensur Spahiut.

Mjeshtërisht interpretuan gjithashtu edhe Simon Sinishtaj, Luigj Gjokaj, Ruzhdi Gjokaj.

Interpretim mjeshtëror iu bë edhe "S'është vonë", poemë nga Gani Vila.

Arben Dervishi, përveçse një aktor profesionist, e prezantoi veten e tij edhe një këngëtar i talentuar... Nuk kishte se si të mos emocionoheshim kur i shoqëruar nga kitaristi korçar Spahiu, Arbeni këndoi putpuri të ndryshme korçare.

Prezantuesi Ndue Gjekaj, me aftësitë e tij profesionale në drejtimin e mbrëmjeve të tilla, e kaloi mikrofonin tavolinë më tavolinë, duke i dhënë mundësinë të pranishmëve të përshëndesnin aktivitetin.

Prezantuesi na dha edhe lajmin e gëzuar se, libri i poetes Elinda Marku "Bija e Erës" është përkthyer në gjuhën rumune.

Mes atij gëzimi, mes atyre emocioneve dhe kënaqësisë që po kalonim, nëpërmjet një telefonate, vjen lajmi i gëzuar, i shumëpritur: Mondi Rakaj, Sekretar i Vatrës për Michiganin, një ndër bashkpunëtorët e Kuvendit, na njoftoi se sapo kishte ardhur në jetë fëmija i tij i parë, djali Emiljano.

Ky ishte edhe gëzimi befasues (surprizë) i asaj mbrëmjeje.

Të papriturat e asaj mbrëmjeje ishin të shumnta; përmend këtu edhe vogëlushen e talentuar Mara Jaku, e cila sapo ka hyrë në udhën e bukur e të vështirë të letërsisë, poezisë, si prindërit e saj: Pjetër Jaku dhe Elinda Marku.

Çast i bukur emocional, ishte edhe vlerësimi i jurisë për ndarjen e çmimeve letrare.

Duke patur si rregull kryesor që çdo krijim letrar i pabotuar ndonjëherë më parë dhe i paraqitur për konkurim brenda një date të caktuar, juria, krejtësisht e pavaruar nga organizatorët, edhe pse ndodhet në pozita të vështira për zgjedhjen e krijimtarive letrare për t'u vlerësuar, me shumë profesionalizëm dhe paanshmërina njoftoi:

POEZI

Çmimi i parë: Mensur Spahiu

Çmimi "Gjergj Fishta:Ana Toma Agraja

Çmimi "Migjeni" Gjeto Turmalaj

PROZE

Çmimi i parë: Agim Dishnica

Çmimi "PETRO MARKO" Vlash Fili

HUMOR

Çmimi i parë: Naum Prifti- Pse qeshim dhe si qeshim.

PUBLICISTIKE

Çmimi i parë: Hatixhe Latifi Popovci- Polarizimi, fenomen shqetesues.

Çmime të veçanta:

Për krijimtari që solli realitetin: Gani Vila,  Poema "S'është vonë"

Çmimi i dhuntisë:Vogelushja 8 vjeçare, Mara Jaku.

Për krijimtari me frymën e traditës: Lulash Palushaj.

Çmime të akorduara nga Revista Kuvendi:

Mirënjohje dhe respekt për merita të veçanta në përkrahjen e vazhdueshme të veprimtarive të revistës:

Fatos Kongoli, shkrimtar:"Për pjesëmarrje në Ditet e Letërsisë Shqipe, organizuar nga revista Kuvendi, vlerësim dhe përkrahje të vazhdueshme"

Dom Fran Kola, Famulltar i Kishës "Shën Pali" Detroid: Përkrahës dhe dashamirës i vazhdueshëm i veprimtarive letraro-artistike.

Ekrem Bardha, Konsull Nderi, biznesmen: Përkrahës i vazhdueshëm dhe kontribues në realizimin e veprimtarive të revistës Kuvendi.

Kujtim Qafa: Për ndihmën, aktivizimin dhe kontributin e pakursyer në aktivitetin e revistës Kuvendi.

Rafaela Kondi: Për interpretimin më të realizuar, paraqitur në Konkursin e revistës Kuvendi.

Aktiviteti u përcoll nga: "Albanian TV of America" me drejtor, zotin Gani Vila.

Kështu përfundoi edhe këtë vit aktiviteti i rëndësishëm kulturor-letrar i vitit "Ditët e Letërsisë Shqipe në Michigan" organizuar nga Revista "KUVENDI" për të 12-tin vit radhazi me botues, shkrimtari Pjetër Jaku.

Ky aktivitet i një rëndësie të veçantë në mbarë Diasporën Shqiptare në Sh.B.A. është shembull për të gjithë ne dhe duhet përkrahur nga të gjithë krijuesit letrarë, biznesmenët.

Faleminderit dhe mirënjohje organizatorëve, gjithë stafit të revistës KUVENDI

Mirutakofshim vitin tjetër dhe në aktivitete të tjera kulturore, letrare, artistike.

 

Ramiz LUSHAJ: ZEQIR LUSHAJ,“LIS I SHKRUAR” I KOHËS

ZEQIR LUSHAJ,

“LIS I SHKRUAR” I KOHËS

1.

“Lisi i shkruar”. Emën të bukur i ka gjet poeti librit të vet poetik. Po kisha me thanë ndryshe: Lis i shkruar është vet poeti ynë, njeriu i mirë,  Zeqir Lushaj. Në rrathët e tij njerëzit shkruajnë veç për mirë për kit’ djalosh flokëthinjur të fshatlindjes Gri, burrë i palctë i Malësisë së Gjakovës, zë i rinisë e i urtive pleqnare në letrashkrime të vyeshme, sportist i bjeshkëve e i bregdeteve.  Na ka marrë malli për kit lis me rrënjë e degë, i gjelbërt, i frutshëm. Ndaj sa herë ngjitemi e djergemi kujtimeve tona kena qejf me u ndal tek ky lis i kohës. Është lis i lexueshëm. Si gjithmonë. Jetë e mote.

“Lisi i shkruar” është mbajamendja jonë e lashtë dhe e re. Shpesh kena ndalë hapat në rrugë e kena fjalëshkrue emnin tonë apo të dikujt tjetër, lanë një urim...Shenjue vetveten në trupin e listë. Po me shkruejt për lisin tonë, Zeqir Lushaj, tek asht disi e vështirë. Dhe a e dini pse?! Janë të panumërt njerëzit që duan me folë për njeriun e mirë, poetin e brumtë, gazetarin e mjaltë, mërgimtarin e përmalltë, Zeqir Lushaj, që po “dimnon” në Nju Xhersi të Amerikës, në qytetin e kopshtijeve.

Në koft se flasim te tanë ata që e njohim dhe e duam, e fjalët tona i tufalakojmë buqeta me lule, atëhere do i kishim vargit lulefjalët tona nga brigjet e Valbonës, skej kullës së tij që ende loton për djalin e vet e dekteri në atë rrugëtim perëndim të diellit, në Planetin Amerikë, tek mërgimtari poet e gazetar që lindon me vepra. Dhe a e dini pse ndodh kjo? Për një fakt jo rastësor e krejt  jetësor:  Zeqir Lushaj hyn në atë rend burrash, rrinë në asi kryevendi, që na ban të duam jo vetëm kit njeri të mirë, po ta duam edhe vet kit botë të madhe e të vështirë që ka njerëz kaq të mirë, të cilët edhe kur ikin kaq larg na vijnë e rrijnë afër.

2.

“Lisi i shkruar” Zeqir Lushaj vrellon poezi me ndjenjë, ritëm, forcë, që në thjeshtësinë e vet të motiveve jetësore kanë madhështinë e shpirtit të tij poetik njerëzor.  Mjaftojnë titujt e gjashtë cikleve të këtij vëllimi poetik për me e kuptue tematikën e filozofinë e poetit në vendlindje, në i/emigrim, në udhëtimet e tij poetike: Flladi i Paqes (cikli i parë). Bashkekzistencë (cikli i dytë). Shpirti prej qelqi (cikli i tretë). Rrembat e gjakut (cikli i katërt). Njerëz që, (më duket se) i kam njohur (cikli i pestë). Shpresa më mban gjallë (cikli i gjashtë). Në vargjet e tij vijnë motive nga gjeo-poezia: lashtësia iliro-shqiptare, Amerika, Tropoja,Lozana në Zvicër, mali i Dajtit, Australia, Struga, lumi i Drinit, bjeshka e Dikçuerit në Gri, Shëngjini, Pogradeci, Prishtina, Alpet Shqiptare, Fierza, Shkodra, Maja Everest, Gjakova, Hasi, Rrashbulli i Durrësit, Gurra e Gjarpnit mbi Çerem, lumi “Mis Valbona”, lugina e Ohrit, Gjallica e Lumës, Qafa e Prushit, Komani, etj. Ky vëllim poetik “Lisi i shkruar” nuk është botim i shpejtë, po përmbledhje e përjetimeve poetike ndër vite, në kapërcyellin e dy shekujve, që nga viti 1976 deri më 2009. Autori në vargjet e tij është edhe epik, edhe lirik, përcjell edhe mesazhe, ban edhe sarkazmë, flet për politikën pa ba politizime dhe për historinë pa ba historizime, etj.

Poeti i dimensioneve e emocioneve, i mërzitur dhe i lumtur, i ambël e i sertë, i gjithanshëm e i përveçëm, në poezitë e tij ndihet sa familiarë edhe shoqëror, sa lokalist edhe kombëtar. Poeti nuk ban as pa njanen dhe as pa tjetrën, bashkjeton e udhëton me të dyja, brenda vetes e mes nesh. Ai ka poezi për kovaçin me ngjyrë, Aziz Vorfi, shtegtari i hidrocentraleve dhe për presidentin e Kosovës, dr. Ibrahim Rugova; për motrën e tij, Bute Ramë Ymaj dhe për Pjetër Bogdanin e Fishtën, për Migjenin e Ali Podrimjen. Ai i kushton poezi gjyshit të tij Selman Hasani i Grisë, që e ngriti kullën në mes të kshtajave e për mbesën e tij në Lozana të Zvicrës, Neomin në 3-vjetorin e lindjes, sikurse edhe për Dritëro Agollin e Ismail Kadarenë, për Ndre Mjedën e Ndoc Gjetjen e Lezhës. Ai i yllnon vargje babës së tij, të ditun e të shetitunit, mirëbërsit e mikpritësit, Sadik Selmani, ashtu sikurse edhe “korifeut të Lumës”, Myftar Zenel Spahisë. Ai ka kushtime poetike për Sheh Ademin e Grisë, po edhe për kangtarët Dervish Shaqa e Fatime Sokoli, për dy rapsodët e njohur të Hasit, Rrustem Çela e Hysen Dida, etj.

3.

“Lisi i shkruar” Zeqir Lushaj i përket një lisnaje në breza familjarë. Lis i madh me rrënjë të njoma e degë të pathara është edhe i ati i tij, Sadik Selmani i Grisë, që e kena në ballinën e parme të vëllimit poetik në foto vet i tretë, me nëntoger Mehmet Mulosmanin e Zenun Lamnicën, dalë në vitin 1935 në Iballe të Pukës, me uniformën e xhandarrit të kohës së Zogut. Diçka nga urtia filozofike e Sadik Selmanit: dikush, dikur, në kohën e komunizmit, teksa ia shfletoi biografinë, e pati dvet: Ju keni qënë xhandarr i Zogut? Ai iu përgjegj pa i lanë vend e kohë për pyetje të dytë: Asokohe nuk kishte ndërmarrje tjetër në Malësi! Sadik Selmani i pati edhe dy vllazën, Ademin e Ramën. Një lis tjetër i shkruar është edhe vllai i tij ma i madh, Nuredin Lushaj, një “arkiv i gjallë” i krijimtarisë popullore të Veriut të Shqipërisë, i cili ruan 600 blloqe të vegjël dhe fletore me shënime kangë të hershme, urti, doke e zakone, 400 pyetje etnografike të zbërthyera, etj.; ka botue librat “Këngë trimërie nga Tropoja” (2003), “Dervish Luzha – një yll drite” (2009), “Në zemrat besimtare” (2010), pritet të botojnë së shpejti edhe një tjetër “Mjaltë bjeshke” me 14 mijë fjalë të urta, etj.

Gria, vendlindja e poetit Zeqir Lushaj, ka plot lisa në truallin e vet: Tahir Sinani, Hero, gjeneral i tri luftrave: në Kosovë, Luginën e Preshevës, Maqedoni; prof. dr. Petrit Malaj, aktor, rektor i Akademisë së Arteve në Tiranë;  poeti, dramaturgu, gazetari e pedagogu Skënder Sherifi, që ka botue disa vepra ku vëlimi poetik “Love” u cilësue një nga dhjetë botimet ma të mira në gjuhën frënge për vitin 2008; Ibrahim Kadri Malaj, autor i një korpusi botimesh të tij për vendlindjen si “Tropoja në breza”, “Tropoja ime”, “Bujqësia tropojane ndër vite”, “Tradita etno-kulturore e Tropojës”, “Besimet fetare në Tropojë”, etj;.  dr. Nuredin Malaj, që la emër të mirë në Malësinë e Gjakovës, në shëndetësinë shqiptare, etj.;  veprimtari Avdyl Matoshi – nënkryetar i Forumit Shqiptar të Kulturës, Edukimit e Shkencës;  publicisti e humoristi Xhevdet Malaj,  autor i librit “Kur flasin burrat e Malësisë: në rjedhat e urtësisë tropojane” (2003), etj. etj.

Në Gri të Krasniqes (Malësia e Gjakovës – Tropojë) ka disa lisa natyror që kanë emër të madh në botime shkollore, enciklopedike, etj. dhe në odat malësore në Shqipëri, Kosovë, Malin e Zi, si “Gështenja e Bajram Currit”, e shpallun “Monument Natyre”, “Lisi i Grisë” (në bjeshkën e Dikçuerit), “Blini i Grisë” – në oborrin e kullës së Zeqir Lushajt.  Poeti ynë, herët, do të matej me të tillë lisa natyror të vendlindjes së vet dhe, për ma tepër, shumë shpejt e përgjithmonë, do të kthehej në një lis i madh, me rrënjë të thella e degë të larta, një lis i shumëfishtë.

4.

“Lisi i shkruar” Zeqir Lushaj është njeri i themeltë, i shoqërisë së madhe, të haptë dhe të qëndrueshme, një bajenderës me mirësi, një njeri me virtytin e mirënjohjes, një veprimtar i shumanshëm e i shumfishtë që ende duhet ta vlerësojnë drejtësisht, ma shumë, ma shpejt, edhe koha e sotme në nivele zyrtare duke i akorduar tituj apo dekorata meritore.

Asokohe, në vitet ’70-‘80 Tirana dukej disi e vogël po të ktheheshim në vendlindje pa e takue patriotin tonë tropojas, Zeqir Lushaj, i cili gjente kohë për të gjithë me i ndrrue dy fjalë miqësisht, me e pi një kafe për qejf, me na ba ndonjë nder me botime në gazeta e revista apo tek puna e tij me rininw, me ndonjë autorizim për biletë autobuzi me u rikthye në Tropojë, etj. Asokohe, kryeqyteti shqiptar kishte pak tropojas, saqë ne i numëronim ata vetëm dy herë me gishtat e dy duarëve, ndaj Zeqir Lushaj ishte, si të thuash, “ambasadori ynë” në Tiranë, ndoshta ma aktivi e ma i miri, bashkë me gazetarin Sadri Rrahmani, etj.  Në vitet ’90  Zeqir Lushaj do të ishte një “ambasador i Paqes” në Shqipërinë Londineze, në trevat shqiptare në Ballkan, pasi ishte sekretar i Përgjithshëm i “Lëvizja Shqiptare për Mirëkuptim e Paqe” dhe bashkëbotues i gazetës “Paqja”, etj. Kjo frymë, si misionar i paqes, ndihet edhe në krijimtarinë e tij poetike tek “Lisi i shkruar” dhe në të pesë librat e tjerë të tij, të botueme në 60 vjetorin e lindjes (2009).

Njeriu i mirë, gazetari i njohur, veprimtari shoqëror, poeti i heshtur, Zeqir Lushaj, kishte miqësi të virtytshme me djemtë e talentuar të Tropojës, si me poetët e mirënjohur Skënder Buçpapaj e Hamit Aliaj, me gazetarin e TVSH Ilir Buçpapaj, qyshse këta ishin studentë të Universitetit të Tiranës, me fotoreporterin ushtarak Agim Hajdar Doçi, me juristin Qazim Gjonaj, me poetin e veprimtarin Idriz Bajrami, me poetët  Selim Aliaj, Jaho Margjeka, Gjon Neçaj, etj. etj. Nga shoqëria ime (e jona) ndër vite me Zeqir Lushajn ruaj kujtimet ma të mira, kam pasë përkrahje të pakursyer prej tij, dhe, shpesh herë, njerëzit në Tiranë na thirrshin me emrat e njëri-tjetrit edhe në ndonjë rast që ishim të dy sëbashku. Këta na dinin se ishim vllazën apo kusherinj ndërveti, pamvarësisht se nuk kishim lidhje gjaku, ishim në dy fise të ndryshme e nga dy fshatra të ndryshme (Gri e Gegaj) të Malësisë së Gjakovës (Tropojë – Malësia e Mirë).

“Lisi i shkruar” Zeqir Lushaj, prej nga Amerika apo kur vjen në vendlindjen e tij, në Gri, teksa pushon verave në Shëngjin, kur rrinë në metropolin shqiptar në Tiranë, në rrugëtimet në trevat shqiptare në Kosovë, Maqedoni, Malin e Zi, punon për vepra të reja, të cilat i ka në laboratorin e tij krijues, i ka shfaq pjeswrisht në media elektronike etj. dhe presim të dalin së shpejti në dritë, në duart e lexuesve, në bohemën e letërsisë e të historisë.

Ramiz LUSHAJ

 

Murat Gecaj: “MBRETËRESHA SHQIPTARE, TEUTA”, QË TAKOI MBRETËRESHËN E SUEDISË…

“MBRETËRESHA SHQIPTARE, TEUTA”, QË TAKOI MBRETËRESHËN E SUEDISË…

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e Studiues-Tiranë

1.


Ka kaluar disa kohë, nga dita kur unë mora një mesazh nga Teuta Halilaj, bija e kolegut e mikut tim, nga Kukësi dhe tani me banim në Tiranë, Isa Halilaj-“Mësues i merituar” dhe autor i disa librave, sidomos në fushën e arsimit tonë kombëtar. Rasti e solli që, pikërisht tani, ta rilexoj atë mesazh, kur po punoj për përgatitjen e një libri kushtuar disa krijueseve tona. Jam i ndërgjegjshëm se është një ndër “përjashtimet”, që po bëj. Pra, Teuta vërtet nuk është shkrimtare as poete e mirëfilltë. Por ajo është njeri me shumë ndjenja, me një botë të pasur shpirtërore dhe, me siguri, në ndonjë bllok të saj vetjak ka shkruar e shkruan. Kështu, krijimtaria e saj “e fshehtë” mund të ketë brenda: poezi, ditare për ngjarje e dukuri të jetës, skica ose rrëfenja. Por këtë “sekret” të saj nuk do ta zbulojmë kësaj here. Këtë radhë, mjafton të pohojmë se ajo ka mbaruar Universitetin e Tiranës, ku studioi për gjeografi e histori dhe pak vjet iu dha mundësia të jepte mësim në vendlindjen e saj ose në ndonjë qytet tjetër të Shqipërisë. Po, për shkak të një adsidenti të rëndë automobilistik, prej të cilit Teuta u bë “pre” e karrikes me rrota, ajo nuk mund ta ushtronte profesionin e mësueses, aq të dashur për të, pasi asnjë shkollë në Shqipëri nuk kishte përshtatshmëri për personat me aftësi të kufizuar. Të dhënurit mësim në shkollë, për Teutën, ngeli një ëndërr ose dëshirë e madhe, qe ajo nuk do ta realizonte kurrë në Shqipëri.

2.

Megjithëse njihesha me babain e Teutës, mësuesin veteran Isa Halilaj, për herë të parë, e mësova dhimbjen e plagën e rëndë të kësaj malësoreje të hekurt, vetëm kur TVSH-ja e kishte ftuar në një emision të posaçëm. Aty, plot emocione, ajo rrëfeu historinë e vet, foli për jetën e saj të trazuar.

Më vonë, babai i Teutës më tregoi episode të ndryshme. Ndër të tjera, më kujtohet tani, që ai më tha se Teuta kishte mundur të sistemohej për rehabilitim në Mbretërinë e Suedisë. E rrethuar nga kujdesi i veçantë i specialistëve të atij vendi mik me Shqipërinë, një ditë shkoi në qendrën e tyre, Mbretëresha e Suedisë. Duke u përshëndetur e biseduar me persona të ndryshëm aty, ajo u ndal edhe para Teutës. E pyeti se nga ishte, si quhej dhe si e ndjente veten. Malësorja jonë, fillimisht, i tha asaj që vinte nga Shqipëria dhe se emiri i saj ishte Teuta, pra emri i mbretëreshës se Ilirëve, të të parëve të shqiptarëve. Pastaj, me mjaft emocione, ajo i falënderoi përzemërsisht, si atë dhe vendin e saj, mik të Shqipërisë dhe me aq ndjeshmëri të larta njerëzore, që atë e kishin mundësuar të shkonte aty, për ta përmirësuar shëndetin.


Kujtim i paharruar, Tiranë, 9 prill 2013 (Djathtas: T.Halilaj, J.Lila, M.Gecaj e I.Halilaj)

Pasi e dëgjoi me shumë vëmendje Teutën, Mbretëresha e Suedisë e përqafoi ngrohtësisht atë dhe, duke qeshur, i tha që në atë sallë ndodheshin dy mbretëresha, ajo e Shqipërisë dhe ajo e Suedisë. Sigurisht, siç është e kuptueshme, pranë tyre ndodheshin shumë gazetarë, të shtypit të shkruar dhe atij elektronik. Menjëherë, fjalët e Teuta Halilajt qarkulluan dhe prekën zemrat e mijëra banorëve të Suedisë, te cilët dhanë ndihmesën e tyre edhe financiarisht për reabilitimin e mëtejshëm të saj. Pra, si me magji, asaj iu hapën menjëherë dyert “katërkapakësh”, për të ardhmen e saj.

3.

Nuk do të tregoj imtësira, por, në vazhdimësi, pasi u kthye nga Suedia, Teuta erdhi pranë familjes së saj, në Shqipëri dhe megjithëse ishte me aftësi të kufizuara, e ulur në një karrike me rrota, ajo nuk u ndal para asnjë vështirësie, që jeta i serviri. Kështu, me shumë guxim përballoi gjithçka, duke u bërë shembull pozitiv për mjaft persona të tjerë, me aftësi të kufizuara. Teuta ka qenë dhe është veprimtare e shquar e lëvizjes në përkrahje të të drejtave të personave me aftësi të kufizuara, duke u bërë zëri i tyre, si brenda dhe jashtë Atdheut në shumë takime, kombëtare e ndërkombëtare. Por, megjithatë, ëndrra e saj e madhe, për të dhënë mësim në një nga shkollat e Shqipërisë, nuk iu realizua snjëherë!

Tani, konkretisht, Teuta Halilaj ndodhet në Angli dhe që andej, ajo ma ka dërguar edhe mesazhin, të cilin po e publikoj, për herë të parë, i cili u bë dhe shkak të bëj këtë shkrim modest për të.

Pra, ja mesazhi i Teutës, për të cilin folëm në hyrje të këtyre radhëve. Por ai nuk është i vetmi. Kështu, përmes e-maileve ose “Facebook”-ut, ne kemi shkëmbyer disa herë mesazhe. Gjithashtu, me kënaqësi i kam nisur shkrime, që kam përgatitur për publikim. Dhe, kurdoherë, ka shprehur nderimin e respektin, për takimet, që bëjmë dhe lidhjet që kemi, unë e babai i saj.

“Profesor Murati, si të kam? Shumë faleminderit për vlerësimet dhe respektin e veçantë, që i bën babit tim, Isa Halilaj! Një falënderim të veçante ke nga unë për mundësimin e daljes së babit te emisioni special, me rastin e Festës së 7 marsit 2013. Na kënaqe, se na e solle babin nëpermjet ekranit te ne dhe nuk ka gëzim më të madh, kur je e lumtur dhe krenare për babain tënd. Kështu që shumë faleminderit, se më ke bërë të të lumtur!

Unë, mirë jam. Jam duke kryer këtu ca studime për mësuese dhe, gjithashtu, po aplikoj për punë, mësuese në një shkollë, këtu afër. Jam e gëzuar se do të nisi punë pasi, në të vërtetë, më është plotësuar një ëndërr e prerë në mes, qëkur ndodhi aksidenti. Para tij, unë kisha vetëm 2 vjet punë mësuese dhe pastaj nuk u ktheva më kurrë në shkollë! Ka qenë një nga brengat më të mëdha të jetes sime. Pavarësisht se në Tiranë u mora më se 12 vjet me mësimdhënie (kurse private të gjuhes angleze), përsëri ëndrra për të shkuar e për të dhënë mësim, në një nga shkollat e kryeqytetit tonë, mbeti e parealizuar kurrë. Prandaj jam shumë e gëzuar, që do të filloj përsëri punë me fëmijët.

Po ua nisi adresën time të e-mail-it dhe, si deri tani, përherë të m’i dërgosh shkrimet tua, se unë me kënaqësi do t’i lexoj ato, pasi me pëlqejnë, si të shkruarit dhe të lexuarit.

Profesor, uroj që ky mesazh t’u gjejë sa më mirë, si ty dhe bashkëshorten tënde! Kur të vij në Tiranë, patjetër që do të takohemi...Me respekt: Teuta Isa Halilaj”.

Ndërsa, siç shkruan ajo aty, kur erdhi më pas në Tiranë, në muajin prill të këtij viti, i bëra një vizitë në shtëpinë e prindërve të saj, bashkë me drejtoreshën e “Radio-Kontakt”, gazetaren Jolanda Lila. Me atë rast, me atë dhe të atin, Isanë, bëmë disa fotografi, të cilat i ruaj si një kujtim i rrallë.

Tani, kur lexuesit tanë u njohën me një nga mesazhet e Teuta Halilajt, nuk na mbetet gjë tjetër, veç t’i urojmë nga zemra asaj: Shëndet sa më të mirë, punë të mbarë në profesionin për edukimin e fëmijëve, gëzime dhe lumturi në jetë! Besojmë e shpresojmë që, një ditë, nga kjo malësore e fortë, e papërkulur dhe optimiste, të lexojmë një libër të bukur, i cili të tregojë e dëshmojë për jetën e deritanishme dhe forcën e saj të madhe shpirtërore.

Për rastësi të bukur, shkrimi që bëra për Teutën, përkoi me Ditën Ndërkombëtare të Personave me Aftësi të Kufizuara. Prandaj, ju uroj të gjithëve: Jetë, forcë dhe guxim! Sepse askush nuk mund t’ua mohojë atyre të drejtën për të jetuar njëlloj, si gjithë njerëzit e tjerë.

Tiranë, 12 dhjetor 2013

 


Faqe 9 nga 43

Tidningen-Gazeta

Vem är Online?

Kemi 16 vizitorë n'linjë

Besökare

Shikimet e përmbajtjes : 1424892
SocialTwist Tell-a-Friend

Newsflash

 

TIRANË: VEPRIMTARI E SHOQATËS “ALSAR”


Nga: Murat Gecaj

publicist-Tiranë

Sot paradite, në mjediset e Hotelit Internacional “Tirana”, në kryeqytet, u zhvillua një veprimari e Shoqatës “Alsar”, me temë: “Tasavvufi dhe tarikatet në Ballkan”. Bashkëpunëtorë ishin Fakulteti i Teologjisë i Universitetit të Stambollit, Universiteti i Konjës “Necmettin Erbakan” dhe Kryegjyshata Botërore Bektashiane, me qendër në Tiranë.  Kishin ardhur  të ftuar të  sekteve të ndryshme dhe besimtarë islamë nga qytete të ndryshme të Shqipërisë, si dhe nga trojet tjera shqiptare në Ballkan.


Simpoziumin e hapi kryetari  i Shoqatës “Alsar”, Mehdi Gurra. Ai nënvizoi rëndësinë e kësaj veprimtarie për besimtarët e tarikateve të ndryshme dhe të  fesë islame. Gjithashtu, me këtë rast, ai kujtoi me nderim disa figura fetare shqiptare, si Baba Reshat Bardhin,  Hafiz Sabri Koçin e Sheh  Muhamet Pazarin.

Në vazhdim, përshëndeti Prof.Dr. Reshat Ongëren, nga Fakulteti i Teologjisë i Univesitetit të Stambillit, i cili tha se kishte qenë edhe  më parë në vendin tonë.  U ndoq me vëmendja edhe përshëndetje e  Kryegjyshit Botëror të Bektashinjëve, Baba Edmond Brahimaj.

Pjesa e dytë e simpoziumit, pas pjesëmarrjes në një koktej, u vazhdua me leximin e disa referateve.  Siaps programit, ishin këto referate: “Tasavufi dhe tarikatet në Ballkan” (nga Prof.Dr.Reshat Ongëren); “Shqiptarët dhe Baktashizmi” (nga Prof.Dr. Metin Izeti); “Historia e tarikatit Rufai”(nga Sheh Omer Sarikaya); “Helvetizmi dhe dega e  Ramazanijeve në Rumeli” (nga Dr. Semih Ceyhan); “Roli i tarikateve në edukimin e grupeve sociale-fetare”(nga Prof.Dr. Ahmet Tashgin). Një ceremoni fetare e rastit u drejtua nga Imami i Xhamisë “Blu” të Stambollit, Metin Balci.

Libra të dhuruar për pjesëmarrësit

Të pranishmëve në këtë veprimtari iu shpërndanë edhe disa libra fetare në gjuhën shqipe, që  lidheshin me tematikën e këtij Simpoziumi.

(Fotot nga: M.Gecaj)

Tiranë, 19 maj 2012