Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home
Debattartiklar


Ajet Nuro: Nis rrugëtimin ndërkombëtar “Heroi” i Luan Kryeziut

Nis rrugëtimin ndërkombëtar “Heroi” i Luan Kryeziut


Dy filma shqiptarë nga të dy shtetet shqiptare konkurojnë në Festivalin Botëror të Filmit të Montrealit që mbahet në Montreal, Kanada nga 21 gusht deri më 1 shtator 2014. Me shfaqjen në Montreal, “Heroi” i Luan Kryeziut, fillon shfaqjet në kinematë botërore.

Nga Ajet Nuro, Montreal, Kanada

Pas Kosovës, filmi i Luan Kryeziut u shfaq për herë të parë në Montreal në datat 25 dhe 26 gusht. Filmi, konkuront në seksionin « Vështrim mbi kinematë e botës » ku konkurojnë vende me shumë tradita në fushën e kinemasë si Italia, Franca, Gjermania, Japonia etj., por edhe nga vende me më pak përvojë në fushën e ekranit të madh. Duke ditur rëndësinë e festivalit të Montrealit, mund të konsiderohet sukses qoftë edhe, vetëm marrja pjesë në një festë të tillë të kinemasë botërore.

Ngjarje e veçantë për kinemanë shqiptare por edhe për dashamirësitë e saj

Kinemaja shqiptare, pavarësihst vështirësive që kalon, ka qenë e pranishme në këtë aktivitet të rëndësishëm botëror. Kjo, përbën një ngjarje të veçantë e të gëzueshme edhe për shqiptarët që jetojnë e punojnë në Montreal dhe rrethina. Dhe, kuptohet, ata, në raste të tilla, nuk mungojnë të jenë të pranishëm për kënaqësinë që të dhuron një film në gjuhën shqipe dhe pse jo edhe për të ndihmuar sado pak në veprat që paraqisin artistët shqiptar në këtë aktivitet gjithë botëror. Madje sivjet, përveç shqiptarëve nga Montreali dhe rrethinat pati nga ata që erdhën nga Hamiltoni dhe Toronto, pra, disa qindra kilometra larg.

Duhet falenderuar Ministria e Diasporës e Republikës së Kosovës për vendosjen e lidhjes mes realizatorëve të filmit (Iliria Film) dhe shqiptarëve të Montrealit. Krijime të tilla ku është investuar kohë dhe para dhe, ku janë përfshirë edhe shumë personalitete shqiptare dhe të huaja ka nevojë për promovim, ne shqiptarët kemi nevojë të jemi të lidhur me atdheun dhe ku më bukur se një film në gjuhën e nënës !

“Heroi”

Para filmit pyeta autorin e tij, Luan Kryeziun nëse filmi kishte skena të dhunëshme me qëllim që edhe fëmijët në merrnin pjesë ose jo. Regjisori dhe skenaristi i “Heroit” më tha që jo vetëm nuk ka dhunë por aty ka edhe një personazh fëmij. Dhe në fakt filmi duke i vendosur ngjarjet në Kosovën e pas luftën nuk kishte dhunë dhe loja e fëmijës në fjalë i jepte bukuri filmit. Pa dashur të bëjë një kritikë të specializuar sepse nuk më duket se është fusha ime, mund të them se vetëm ne shqiptarët mund t’a kuptojmë filmin në çdo detaj qoftë gjuhësor, psikologjik, sociologjik, historik e zakonor.

Në qendër të filmit ishte një hero i luftës çlirimtare të popullit shqiptar të Kosovës ndaj serbëve. Por, pas lufte, përveç fjalëve të bukura, lufta nuk e ndihmoi dot personazhin e filmit të siguronte të ardhmen e tij dhe të familjes. Dhe, kjo n’a sjell para nesh atë realitet të hidhur që shohim aty këtu në Kosovën e pas luftës ku shumë prej luftëtarëve për liri u zhgënjyen. Shumë syresh nga çlirimtarë u shndërruan në biznesmen e politikanë duke parë interesat e tyre. Por, jo pak syrsh, ndonëse dhanë gjithçka për të tjerët dhe mund të kishin dhënë edhe jetën, pas luftës nuk kërkuan shpërblim por pak dinjitet. Luan Kryeziu na e sjell në film një personazh që ne e quajmë të ndershëm, Autori i filmit sikur ka dashur të na transmetoj një vlerë universale siç është ruajtja e integritetit apo ruajtja e pastërtisë së figurës së personazhit. Një njeri që ka disa përcaktime etike, e të cilat, për të paraqesin esencën e karakterit të tij, në filmin e Kryeziut sikur nuk mund të ndryshoj madje as para sfidave më të mëdha të individit para shoqërisë së cilës i përket apo edhe rrethanave të vështira nëpër të cilat reciklohet moralisht dhe fizikisht. Sepse, personazhet si Shkëmbi apo Heroi i L. Kryeziut që vjen si viktimë e mospërfilljes shoqërore, por edhe ndershmërisë së tij, shpërfaq kërkesa minimale: të mbijetojë në kohë horrash dhe transicioni; pra, në një kohë të egër dhe pa rregulla.

Njerëz si « Heroi » në fund të fundit, thuaja se prore ndodhen para dy mundësive për të përzgjedhur: e para, e paramenduar nga personazhi i filmit, e tjetra, e realizuar prej tij. Nuk po ua zbuloj fundin sepse ndoshta do të ishte interesante për ata që nuk e kanë parë.

Gjuha e filmit

Herë-herë i hidhja sytë përkthimeve dhe me vete thosha se nuk ka përkthim që të mund të transmetoj atë që Luan Kryeziu dhe ekipi i tij kanë thënë në këtë apo në atë skenë. Në këtë optikë mund të kuptohet reagimi i një shikuesi të huaj që pas filmit në periudhën e pyetjeve insistonte të dinte se si është e mundur që një hero i luftës të duket aq inertë apo edhe aq i “paaftë” për të mbajtur familjen e tij. Kjo, mbase, do të ishte pyetja të cilën do të mundej të e parashtronte edhe ndonje shikues tjetër joshqiptar, sepse, është e qartë se historia solli aq shume sfida dhe befasi për shqiptarët saq diçka, diçka, ndoshta edhe nuk mund të kuptohet, ndonjëherë, mirë e mirë nga të huajt, por janë gjëra të cilat për ne jane krejtësisht te qarta, kristal, si dita me diell.

Ndonëse gjuha e përdorur është gjuha e folur në rajonet ku ka vepruar UÇKme mjaft nëndialekte dhe krahinarizma, nga dialekti verior, megjithatë, gjuha e peronazheve është e thjeshtë, e artikulau ndaj dhe e kuptueshme prej të gjithëve.

Regjia dhe aktorët

Filmi me skenar dhe regji të Luan Kryeziut është në fakt një prodhim që tejkalon kufijtë e diçkaje lokale, aq më tepër se, aktori kryesor Arben Bajraktari, jeton në Francë dhe ka realizuar role aty, por edhe ne Amerikë; më pas, drejtori i fotografisë Roger Simos që është francez, një nga aktorët, Xhemi Agaj jeton në Kanada, montazhi është bërë nga amerikan, Lary waxman, etj., etj.

Gjithashtu mund të thuhet se filmi është një prodhim i një cilësie të lartë dhe përçon tek shikuesi vlera universale por edhe vlera tipike shqiptare. Kamera, muzika, dialogët dhe sidomos prania e disa këngëve popullore e bënin filmin origjinal ia shtojnë edhe vlerat antropologjike këtij projekti.

Gjithashtu edhe loja e aktorëve ishte në lartësinë e duhur. Përmend protagonistin Arben Bajraktaraj, Adriana Morina, Xhemi Agaj por edhe regjisori, gazetari dhe aktori i pranishëm në festival prof. Haqif Mulliqi.

Të gjitha shpjegojnë atë interesim të publikut për të dialoguar me regjisorin e filmit z. Luan Kryeziu. Seanca e pyetjeve dhe e përgjigjeve u desh të mbyllej në një moment për të liruar sallën për filmin pasardhës. Ndryshe, ka të ngjarë se ky debat do kishte vazhduar shumë, shumë gjatë.

Së fundi, nëse do të kishim ndonjë dilemë dhe do të pyteshim se a thua, me këtë dozë kriticizmi do të ishte më i përshtatshëm për një publik shqiptar dhe jo për të tjerët që do shikojnë edhe ndonjë element të shoqërisë shqiptare që nuk është edhe aq i lavdishëm, megjithkëtë, duhet kujtuar se Kosova dhe Shqipëria, apo shoqëria shqiptare në përgjithësi vazhdon të përballet me probleme serioze të cilat nuk duhet t’i fshehim në asnjë mënyrë. Sepse, po nuk e bëmë ne këtë, atëhërë me këto çështje do të merren të tjerët, të cilët nuk do të hezitojnë të na mveshin edhe gjëra që nuk qëndrojnë si të tilla, do të jenë të ekzagjeruara apo edhe të pavërteta dhe do të na pëcëllojnë.

Fundja, a nuk jemi ne ata të cilët, përditshmërisht shkruajm dhe flasim në media mbi korrupsion, nepotizmin, për shfrytëzim posti etj., etj.?! Ndaj dhe, nuk është e befasishme nëse dikush si personazhi i Kryeziut, Heroi, e refuzon ligësinë dhe deformimet në shoqëri duke mos pranuar të bëhet pjesë e «kësaj mode», paçka se, edhe ne vet mund të kapemi në habi dhe të pyetemi se – si mund të ketë heronjë të tillë apo edhe utopistë të tillë në kohërat moderne, siç do t’i quante Çarli Çaplini.

Në këtë kuadër Mendoj se heronjë të tillë, si ky i Kryeziut, nuk janë krejt një krijim artistik, por janë ata që duhet të n’a kthejnë në tokë për t’a parë realitetin në sy. E kjo, ndonjëherë dhemb.

Pa dashur të bëj moral, njeriu i pastër duhet të ngelet i tillë pavarësisht çmimit që duhet të paguaj për këtë. Dhe mendoj se pikërisht mesazhi njerëzor që transmeton ky fim është pikërisht suksesi i tij. Filmi të bënë të reflektosh dhe jam i bindur që çdo shikues ka përjetuar fatin e Heroit dhe jam i bindur që ka dashur t’a ndihmoi atë. Kjo bënë t’i shikosh luftëtarët e lirisë ndryshe. Dhe roli i një filmi është reflektimi ndaj shoqërisë duke u nisur nga ngjarje lokale për të nxjerr mësime globale.

Nisur nga suksesi i filmit në Festivalin Botëror të Filmit në Montreal, shpresoj se filmi do të jetë i suksesshëm në ekrane të tjera botërore.

Filmi i dytë shqiptar që konkuron në Festivalin e Montrealit është filmi « Amanet » i regjisorit Namik Ajazi që shfaqet në datat 30 dhe 31 gusht 2014. I urojmë edhe këtij filmi suksese ashtu si edhe « Heroi ».

 

Ajet Nuro: ATA, BIJTË E SHQIPES…

Nga Ajet Nuro, Montreal, Kanada

ATA, BIJTË E SHQIPES…

Duke qenë në pozicionin e editorit dhe publikuesit, më bie të njihem me organizata dhe veprimtari të shqiptarëve në të gjithë botën. Herë-herë, janë veprimtaritë e këtyre shqiptarëve nëpër botë që jo vetëm më gëzojnë por edhe më frymëzojnë për të punuar edhe më tepër në afrimin e shqiptarëve me njëri-tjetrin. Madje, në numër shqiptarët që jetojnë jashtë atdheut tonë (Shqipëri e Kosovë dhe trojet e tjera shqiptare në Ballkan) janë shumë më teper nga ata që jetojnë aty. Vetëm se, nuk jetojnë në fshatra apo qytete ku flitet shqip, aq sa ndonjëherë kalojnë ditë para se të shkëmbesh një fjalë nga ato të gjuhës së ëmbël të Naimit e Fishtës dhe, çfarë gëzimi kur takon dikë që flet gjuhën tonë dhe pastaj riti: « Si je? Nga të kemi? Ku jeton? Keni shqiptarë atje? Me se merreni?… ». Një nga këto organizma (janë shumë dhe ndoshta nëse do kem kohë do të doja t’i njihja gjithë shqiptarët me ato organizata që me veprimtarinë e tyre i bëjnë nder komunitetit të tyre aty ku shërbejnë, por edhe gjithë shqiptarisë…) që e kam njohur nga veprimtaria e tyre që unë kam pasqyruar tek Tribuna Shqiptare, është edhe « Bijtë e Shqipes » një organizatë me emër kuptimplotë që vepron në Filadelfia të Shteteve të Bashkuara. Mua, mbi të gjitha më kishte bërë përshtypje organizimet me rastin e 100-vjetorit të pavarësisë sonë kombëtare. Por, duke folur një ditë në telefon me një tjetër veprimtar, zotin Artur Vrekaj te shoqates « Kombi » ne Rochester, më shprehu të njëjtën konsideratë.

Këtë vit, ishte hera e dytë që pushimet vendosa t’i bëja në Atlantic City. Në vitin 2011 kur pushova atje,  isha hedhur gjer në Filadelfia, që ndodhet rreth 100 kilometra nga Atlantic City por nuk munda te takoja asnjë perfaqesues te kesaj shoqate. Fatkeqësisht, në vitin 2011, mbrritëm në mbrëmje dhe një shi i furishëm nuk n’a lejoi t’a shijonim vizitën në Filadelfia. Sivjet, ndonëse i pezullova të gjithë veprimtarite për t’iu gëzuar një pushimi total, nuk mund të lija pa vizituar Filadelfian dhe duke vizituar Filadelfian nuk mund të lija pa vizituar miqët e mi të « Bijët e Shqipes » me të cilët komunikoja shpesh por nuk kisha mundur t’i takoja dhe, nëse nuk do t’i takoja këtë herë ndoshta ata do të ngeleshin si gjithmonë miq virual…


Z. Vlashi Fili dhe z. Llazar Vero i kontaktova ne telefon nga Montreali por edhe para se të nisesha nga Atlantic City. Ata e mirëpritën vizitën time me kënaqësi dhe më dhanë adresën ku duhet të mbrrija. Unë nuk mund të shkoja aty vetëm por me të gjithë miqte me të cilet kalova pushimet në Atlantic City. Nuk ka gjë më të bukur se kur mberrin në vend, shikon të varur flamurin tonë kombëtar. Është një ndërtesë që u përketë shqiptarëve, një vatër në gjithë kuptimin e fjalës. Por, nuk është pamja e jashtëme që të bënë përshtypje, brenda saj është njerëzorja, shqiptarja. Kur dëgjon « Mirëse erdhët! » dhe ndjen atë ngrohtësi karakteristike shqiptare, nuk ke si të mos ndihesh si në shtëpi madje edhe më mirë… Tek hynë përveç mikpritësve edhe ambientet me zbukurimet me flamuj dhe fotografi të mëdha të figurave më të ndritura të kombit tonë duket sikur marrin pjesë në mikëpritje. Derën n’a e çel z. Llazar Vero që na njeh edhe me mikpritësit e tjerë që ishin kryetari i shoqatës, z. Tajar Domi dhe anëtarët e kryesisë z. Petrit Zanaj  si dhe sekretari i shoqatës z. Vlashi Fili.

E thashe se një nga momentet që më kishte bërë përshtypje nga veprimtaritë e kësaj shoqate ishte organizimi i 100-vjetorit të pavarësisë por edhe shumë te tjera me karakter kulturor si promovime librash etj etj. Pra, isha kureshtar dhe  përgjigja e shumë pyetjeve që lindin nga suksesi i kësaj organizate duhet të jetë mësim për të tjerët, aq sa mund të mësohet nga përvoja e të tjerëve.


Z. Tajar Domi, kryetar i shoqatës “Bijtë e shqipes” Filadelfia

I pari që n’a foli për veprimtarinë e shoqatës, kuptohet ishte kryetari i shoqatës, z. Domi.

Ku qëndron suksesi i shoqatës suaj?

Puna dhe vetëm puna. Të gjithë mikpritësit janë të angazhuar në aktivitete të ndryshme. Vetëm gjatë verës, është pak a shumë qetësi (veç rasteve si ky i vizitës sonë) që selia e shoqatës rri e mbyllur. Ndërtesa? Drejtuesit e « Bijtë e shqipes » me krenari thonë se ndërtesa përbënë një pikë lidhëse mes brezit të vjetër të diasporës dhe asaj të re.  Do të ishte atdhetari Benjamin Risilia nga Risilia e Vlorës që do t’i dhuronte shoqatës plot 64.000 dollarë për blerjen e ndërtesës. A do të mjaftonte kjo shumë? Gjithsesi jo.

Dhe këtu do të përmend atë veprimtari që mund t’i kaloj kufijët e të zakonshmes që është puna e palodhur gjerë në sacrifice për të ribërë dhe zgjeruar qendrën. “Pas ndërtesës ishte një si kënetë”,- më tregon z. Vero që më shoqëron në ambientet e qendrës. “Anëtarët e kryesisë, por edhe anëtarë të shoqatës kanë punuar orë e pa orë dhe tash kemi një sallë si kjo që ju shikoni sot”, vazhdon ai.


Sekretari i “Bijtë e Shqipes” z. Vlashi Fili

Sipas kryetarit të Shoqatës, shoqata është krijuar në vitin 2002.  Ne festojmë datën e themelimit por edhe atë të njohjes nga organet vendase. Objektivi kryesor i shoqatës është mbajtja gjallë e gjuhës shqipe, kultures dhe traditave me te mira te popullit tone. Ne sivjet festuam edhe 10-vjetorin e shkollës shqipe. Në këto 10 vjetë, ne kete shkollë jane ulur per te mesuar shqip rreth 450 fëmijë. Ne kemi katër klasa (pesë … kete vit…) nga gjashte vjeç deri në katërmbëdhjetë. Mësuesit  momentalisht paguhen, ata punojë dy orë në javë dhe marrin një pagesë minimale aq sa janë edhe mundësitë e shoqatës. Në fillim kjo punë ka qenë vullnetare dhe me kalimin e kohës kjo gjë ndryshoi. Kuptohet që unë jam më i riu në organizim pasi jam edhe më i riu nga anëtar e kryesisë në Shtetet e Bashkuara, vetëm 5 vjetë dhe për fillimet mund të pyesni kolegët e mi që janë edhe më të vjetër. Në Filadelfia jetojnë rreth 25 mijë shqiptarë. Shumica e shqiptarëve të vendosur në Filadelfia janë nga Fieri por kemi nga të gjitha trevat si nga Lushnja, Kukësi, nga Dibra, nga Korça,Tirana por dhe nga Librazhdi.

-Ndonëse jeni i ri në detyrë (vetëm katër muaj…) a keni marrdhënie dhe kontakte me shoqata simotra në qytete apo shtete të tjera në Shtetet e Bashkuara, e pyesim z. Domi.

- Ne jemi një shoqatë e konsoliduar dhe jemi përpjekur të vendosim marrdhënie edhe me shkolla dhe shoqata të tjera simotra. Edhe aktiviteti i fundit që ishte festimi i 10-vjetorit të shkollës shqipe, kishte si qëllim një gjë të tillë dhe ne ftuam rreth 10 shoqata e shkolla por fatkeqësisht vetëm dy prej tyre iu përgjigjen pozitivisht dhe morën pjesë në aktivitet. Të vjen keq jo vetëm pse nuk morën pjesë, por edhe për moskorrektesë në njoftimin e pa mundësisë për të ardhur. Ne jemi munduar të marrim pjesë në aktivitete si për shembull ne ishim të ftuar nga ambasada e Kosovës që organizoi festivalin e parë të shkollave shqipe. Unë i falenderoj organizatorët sepse aty u kënaqën fëmijët por u kënaqën edhe prindërit dhe uroj që aktivitete të tilla të vazhdojnë edhe në të ardhmen. Ne jemi të hapur jo vetëm për kontakte por edhe për aktivitete të përbashkëta me të gjithë shqiptarët.

- Mendoni se nëse do kishte ndonjë konfederatë apo një organizim të të gjithë shqiptarëve do të ndikonte pozitivisht në mbarvajtjen e punëve të organizatave shqiptare?

- Mendoj se pa paragjykuar dhe pa prishur individualitetin e gjithë se cilës organizatë, një organizim i tillë do të ishte një ndihmë.

Burimet financiare? Vijnë vetëm nga anëtarësimi?


Aktivisti, gazetari dhe anëtari i kryesisë z. Llazar Vero

-Burimet financiare vijnë nga anëtarësia dhe nga donacionet që bëjnë donatorë privat, bizneset. Shkolla mbulohet kryesisht nga pagesat që bëjnë prinderit që nuk janë pagesa të detyrueshme.

-Nëse nuk është sekret … sa anëtarë ka shoqata Juaj?

- Nuk është sekret, shoqata ka diku tek 300 anëtarë.

 

Murat Gecaj: DITMBARA VATNIKAJ: BISEDË E PAMBARUAR, ME GAZETAREN E RE…

Në vend të një urimi:

DITMBARA VATNIKAJ: BISEDË E PAMBARUAR, ME GAZETAREN E RE…

Nga: Murat Gecaj


Nga e majta: Murati, Ditmbara e Shefqeti (Tiranë, 2011)

Duke kërkuar mirëkuptimin e lexuesve, më poshtë po ribotoj një shkrim, që mban datën e më shumë se tre viteve të shkuara. Pa u zgjatur, shtoj se Ditmbara Vatnikaj studioi e punoi me pasion për t’u bërë gazetare dhe sa më e aftë. Në atë kohë, ajo përgatiti disa shkrime me vlerë. Ndër të tjera, përmrendi këtu se realizoi me mua bisedën me temë, “Këndvështrimi i intelektualit, prof. Murat Gecaj, ndaj socializmit real”, me 16 pyetje e përgjigje të shkurtëra. Gjithashtu, trajtoi temën me përmbajtje shoqërore, “Dashuria në familje, ndihmesë e madhe për njerëzit me paaftësi” etj. Pas mbarimit me sukses të studimeve universitare, ajo e ka plotësuar ëndrrën e saj, duke iu përkushtuar botës televizive.

Mirëpo, nuk është ky shkaku kryesor i ribublikimit të këtij shkrimi. Pra, ja “sekreti” i vërtetë: Ditmbara është fejuar dhe ka vendosur ta lidhi përjetësisht jetën, me djaloshin Shefqet Azizaj. Dasma e tyre është njoftuar se bëhet, në Tiranë, më 23 gusht 2014. Me këtë rast, nga zemra ju urojmë atyre: Shëndet, gëzime dhe lumturi të përhershme, në familjen e re, që do të krijojnë së bashku!

Tiranë, 22 gusht 2014

1.

Kur po i shkruaj këro radhë, sjell ndërmend edhe 5 marsin 2011. Atë pasdite, në sallën kryesore të Muzeut Historik Kombëtar, në Tiranë, zhvillohej një veprimtari kushtuar “Ditës së Mësuesit”. Vëreja me kureshtje se përballë meje, në radhën e dytë nga e djathta, ishin dhe motrat Ditmbara e Çetina Vatnikaj. Të dy, emra të bukur e domethënës. Para se të niste veprimtaria, u dhashë atyre me shënimin tim, dy libra, njëri nga ata me jetëshkrimin tim. Më ngjante se aty në sallë, këto dy kusherira nga nëna (bija të djalit të tezes, Vuksanit), kishin sjellë një “copëz” nga vendlindja e tyre e bukur, fshati Curraj i Epërm i Nikaj-Mërturit, nga e kam dhe unë origjinën. Me ata sytë e bukur, si të lumit ujëkaltër, i cili gjarpëron mespërmes atij fshati, ato vështronin të përqendruara në ato, për çfarë flitej. Dhe, sidomos këtë gjë, e bënte Ditmbara. Arsyeja ishte sepse kjo vazhdon vitin e fundit, në degën e gazetarisë, të Universitetit jopublik “Ufo”, në kryeqytetin Tiranë.

Pasi kaluan disa minuta, Ditmbara më dërgoi një mesazh në celular dhe kërkonte të falur, se do të dilte jashtë. Do të shkonte për të marrë pjesë në një detyrë praktike, që e kishte me pedagogun e saj, publicistin A.Çipa.

Pak ditë më pas, Ditmbara më nisi me e-mail një shkrim, që do ta dorëzonte për pedagogen e saj, me një temë shoqërore. Të them të vërtetën, shkrimin ma kishte dërguar me një adresë, që e hapi rrallë. Pra, atë e lexova pasi ajo e kishte dorëzuar temën dhe për të kishte marrë notën 9 (nëntë). Por edhe mua më pëlqyen, si tema e zgjdhur dhe trajtimi i saj. Sigurisht, kjo gjë më gëzoi dhe dëshiroja të shihesha një herë tjetër dhe të bisedoja më shtruar me këtë gazetare të re.

2.

Kështu, koha kaloi dhe, në një pushim ndërmjet leksioneve, u takova përsëri me Ditmbarën. Ajo më foli për leksionet e provimet e pritshme dhe për punët praktike, shoqëruar nga pedagogët e saj. Më tregoi edhe se miku im e përgjegjësi i katedrës së gazetarisë së atij Universiteti, prof. Hamit Boriçi, kishte qenë pak i pamundur nga gjendja shëndetësore. Por, ndër të tjera, më shprehu shqetësimin e punësimit, pas marrjes së diplomës. Gjithashtu, e ndiente se kishte disa boshlleqe, edhe pas kësaj shkolle të lartë, sidomos përsa i përket njohurive gjuhësore e letrare. Prandaj, më tha ajo, se vitin tjetër akademik dëshiron të regjistrohet edhe në një fakultet tjetër, pra për gjuhë-letërsi, pa u shkëputur nga puna.

Ditmbara ka një e-mail interesant, pra aty shkruhen dhe këto fjalë “gazetarepoete”. Duke biseduar me të, ajo më tregoi dhe një “sekret” të saj, pra që shkruan poezi, bile që në shkollën e mesme. Por, deri tani, i ka mbajtur pak si “të fshehura”, pra nuk i ka publikuar ato, vetëm në gazetën e shkollës së mesme. Ia thashë këtë mendim asaj, por dhe kam bindjen që krijuesit, në poezi ose prozë, pra ata që i shprehin ndjenjat e tyre në këto gjini, e kanë më të lehtë edhe për të shkruar artikuj më të bukur e të frymëzuar, që “ngjisin” më fort te lexuesi.

Në vazhdim të bisedës sonë, kjo gazetare e re m’u shpreh hapur se nuk i ka me shumë dëshirë temat me karakter politik, pra që ato t’i trajtojë në shkrimet e ndryshme. Po kështu, sikur e ka pak të vështirë në gjetjen e temave interesante për shkrimet e saj. Sigurisht, e këshillova atë se nuk është e nevojshme të kërkojë aq shumë, në këtë drejtim. Pra, i thashë se temat e bukura janë dhe ato, kur flet e shkruan për ngjarje, dukuri e njerëz, në dukje të thjeshtë, por që në vetëvete e mbartin realitetin e ditës. Kështu pasqyrohet jeta e gjallë, dinamike dhe lexuesit e ndiejnë më pranë shkrimin e saj, me ndjenja, mendime e përfundime të arsyetuara dhe të shprehura aty me natyrshmëri.

Ditmbara më tregoi, me sinqeritet, se më tepër i pëlqen të shërbejë në shtypin elektronik, pra në ndonjë televizion, ndoshta jopublik. Këtë mendim të saj nuk ia kundërshtova, por e këshillova se kudo, në shtypin e shkruar dhe në atë elektronik, për gazetarin lipsen shkathtësi, kërkesë ndaj vetes në kapjen dhe trajtimin e temave të ndyshme etj. Kështu, hap pas hapi, gazetari i ri e gjen vetëveten në botën e gjerë të shtypit, krijon individualitetin e vet dhe, pse jo, bëhët i njohur, me shkrimet ose intervistimet e tij.

…Kur po ndaheshim, pasi piva një kafe me Ditmbarën, aty në lokalin e këndshëm pranë Universitetit “Ufo”, sigurisht, i urova asaj studime të mbara dhe arritje sa më të larta në provime. Por biseda jonë mbeti “përgjysëm”, pra ajo do të vijojë edhe në raste të tjera. Kjo sepse edhe njohja me “sekretet” e punës së gazetarit nuk kryhet plotësisht në auditorët e shkollës së lartë. Ky proces, ca më i vështirë, vazhdon, më tepër e pandërprerje, në jetë. Pra, nevoja e mësimit nga përvoja e më të rriturve, e brezave paraardhës në fushën e shtypit, është një kërkesë parësore për çdo gazetar të ri, që dëshiron të bëhet “dikushi’ në jetë.

 

Ksenofon M. DILO: Njerez qe ju shtuan jete viteve dhe jo vite jetes!

Ksenofon M. DILO

Njerez qe ju shtuan jete viteve dhe jo vite jetes!

 


Qirjako dhe Ifijeni (Harito) DILO/v.1934

Nuk e di nëse gjyshja , apo gjyshi, apo të dy së bashku vendosnin për emrat e fëmijëve që zot shyqyr ishin të ...mjaftë. Por ama sejcilit i zgjidhnin një emër i cili për çudi duke e shoqëruar gjatë gjithë jetës, jo vetëm që ishte shoku i tij i mirë por edhe i përshtatej shumë , shumë! Aq shumë sa dukej sikur sejcili kishte zgjedhur një rrugë të cilën e vazhdonte me stoicizëm dhe besnikëri, sepse duhet patjetër ta justifikonte emrin që i ishte dhënë .. Njërin nga xhaxhallarët e mij e quajtën kur lindi Qiriako.Fjalë për fjalë ky emër përmdante shumë pushtet por kishte brenda edhe një Zot  e një zotëri...

Pra një emër i rëndë sepse ai që e mbante duhet të ishte i pushtetshëm, i madh e i fuqishëm si një Zot por edhe zotëri në atë të përditshmen në rutinën që shoqëron njeriun gjatë gjithë jetës së tij.
Po!Xhaxhai im i dashur kishte një pushtet të padukshëm por jo të pa ndjeshëm. Fliste gjithmonë me buzën në gas e do të ta hiqte mërzinë si me magji nëse ajo të kishte pushtuar. Papritur ndjeje se mërzitja davaritej e se njeriu që kishe përpara kishte pushtetin dhe lirshmërinë e logjikës së shëndoshë dhe fjalës bindëse. Ishte i mirë me mikun por dinte të sillej edhe me armikun. E ndihmonte mikun e po me atë lehtësi ç'armatoste armikun dhe e detyronte edhe atë ta respektonte . Sepse fjala e tij kish dritën e së vërtetës e kishte sigurinë e një mendimi të formuar e të pjekur, kishte atë që quhet mençuri e që, shumë pak e përdorin këtë fjalë sepse nuk kanë dijeninë e duhëshme për  kuptimin e saj të vërtetë. Të jesh i mençur nuk do të thotë të kesh mendje të madhe, Të jesh i mençur do të thotë të kesh mendim të madh e të pjekur, të flasësh ku e kur duhet dhe sa duhet!Pikërisht kjo ishte njëra faqe e karakterit të xhaxhait tim shumë të dashur. Dikush me një naivitet prej mëndjelehti një ditë e pyeti duke dashur ta kapë ngushtë.
-Çfarë bëre ti në kohën e luftës?
Vështrimi i xhaxhajt ishte aq domethënës saqë ai që e pyeti në moment  u pendua e u mblodh sikur të mundohej t’i rruhej Rrufesë....

Nuk e donte luftën vella-vrasese Qirjakua.! Kjo, jo sepse nuk ishte trim. Përkundrazi ,mund të hidhte poshtë me fuqinë e tij një kalë. Por ai ishte për paqe , nuk i shikonte dot me sy armët dhe nuk lejoi asnjëherë asnjë të hynte në shtëpi të tij me armë. As edhe vëllain e vet..Njeriut që e pyeti ju përgjigj:
--Haja përshesh me dhallë , si edhe ti...-kjo përgjigje e xhaxhait sado e thjeshtë ,,ishte një nga ato përgjigje e pasuar prej shumë e shumë të tjerave , po aq të mençura e po aq të thjeshta që i kishin bërë të gjithë të kishin kujdes kur i drejtoheshin e të gjithë  thoshin se, Qirjakua të mbështjell në grusht të dorës në një kollë letër. Me punën dhe mençurinë e tij jetoi me nder gjithë jetën e sidomos atë familjare, Gruaja e tij , një nga bijat më të mira shqiptare, prej familjes së madhe Harito..... bija e Petro Haritos....mbese e pjesemarresit ne Lidhjen e Prizrenit  Mihal Haritos ,atij MIHALI qe ish deputet ne parlamentin turk e, si  i thote populli ne kenge …”O MIHAL Balli i karvanit/ C’i shtive drithmen Silltanit”.. ,  qe kerkoi bashkimin e 4 vilajeteve ..... bija e tij,Ifijeni,ashtu si dhe motrat e saj Anastasia dhe Agllaia, ishte e dashur e mirë e sjellshme , një zonjë e vërtetë!
Por ishte një grua e bashkëshorte e mrekullueshme. Xhaxhai krenohej me të dhe me të drejtë.
E kujtoj me aq mall e dashuri e më duket se kam qënë aq fatmadh që isha nipi i tij i dashur çamarok , saqë më duket se më pëlqen që shpesh përdor shprehje të tij që më kanë mbetur e që i kam të shtrenjta. Thua se dua që dikush ta ketë dëgjuar xhaxhanë me kujdes e duke më dëgjuar  edhe mua t'i përdor shprehjet e tij, të më thotë se i sjell ndërment Xha. Qirjakon(Xha Cakon) e mirë. Kam dëshirë që ti kem ngjarë e të kem edhe unë diçka prej tij , jo si trashëgim por si dhunti , si një diçka që e bën njeriun ta duan të gjithë e , edhe armiku ta...respektojë automatikisht, pavetëdije...
Ata njerëz të mrekullueshëm tani kanë ikur e kanë lënë tek ne kujtimet dhe dashurinë e pakufishme.Edhe kur mori rrugën e gjatë pa kthim , ai ishte i qetë por madhështor. Kishte caktuar vetë vendin ku do të pushonte thua se edhe me këtë duhet të ishte po aq i kujdesshëm sa ishte me gjithçka sa jetoi.U ngrit dhe ju afrua dritares . Me vështrimin e tij mbuloi gjithsa e lejonte ajo dritare dhe duke mrrë frymë thellë nuk mundi të fshihte një dhimbje që ju pasqyrua në fytyrën e lodhur por aq ekspresive. Mbylli sytë duke kyçur brenda në shpirt atë vend që aq shumë e kish dashur dhe në mushkëritë e tij , ajri i dheut të dashur u balsamos si një pong që vetë Qirjakua ja lypi vendit të tij... I qetë se aty ku shkonte do gjente të dashurit që përpara tij kishin ikur dhe po e prisnin. Aty nuk kishte intriga nuk kishte ligësi:Qirjakua , bir e vëlla la prapa  një heshtje gjëmimtare.Ligësia njerëzore është e keqe , e ndotur, .Ajo e bën njeriun të ndjehet fajtor nëse ndërgjegja e tij një ditë do të gjejë rrugën e funksionimit të saj, duke ditur gjithmonë se gënjeshtra dhe ligësia janë aq të përkohëshme sa është i përjetshëm nderi dhe drejtësia.Qirjako Dilo iku i qetë . Ndershmëria dhe drejtësia dhe puna e tij e palodhur e bënë të dashur për të gjithë sa e njohën. Por sidomos fjalët e tij të dhimbshme  për Sheperin e dashur më lejojnë ta krahasoj me një figurë të ndritshme patriotike , e cila asnjëherë nuk pushoi të dojë vendin e tij. *Shqiptari ndjehet i huaj në vend të tij, në Shqipëri!Këto janë fjalë që jehona i përcjell në vite dhe i kthen me gjëmim për të treguar si  prej një profeti të vërtetën e dhimbshme... Kur shkova në shtëpinë e tij mbasi ai kisht lënë frymën e tij të fundit, kisha me vete edhe një flamur. Nuk do ta harroj . Ishte në dhomë gruaja e tij fisnike që më donte edhe ajo si të isha biri i saj. –ma sill pak !!—tha duke treguar me kokë flamurin. Ju afrova me respekt dhe ja dhashë. Mori cepin e tij dhe e vuri fisnikërisht në buzë..a mund të harrohhet ky gjest madhor!Ajo, shoqja e jetës e xhaxhait tim të mirë një grua dinjitoze nga më patriotiket familje shqiptare ishte dhe mbeti për mua një idhull i bujarisë ,fisnikërisë, patriotizmit,por mbi të gjitha e virtutshme me një bukuri të mahnitshme shpirtërore e mendore. Të dy së bashku ishin të përsosur .Qetsia e mendimit dhe harmonia që kishin në zemra i lidhi pazgjithshmërisht e i bëri të respektushem prej të gjithëve ashtu si e thote dhe ne kenge mençuria popullore “Bijt e Dilo-s lavdiplote/S’u tunden nga ideali”…

Qirjako!O ati im i mirë. Punove , jetove e mendove gjithë jetën si një Zot , zotëri në sjelljen e në të përditshmen e vështirë dhe i pushtetshëm si një burrë i vërtetë!!!në mes të tjerash bëre krenarë gjith miqtë e tu , por sidomos ata që të dhanë emrin, të cilinTi e justifikove deri ditën e fundit të jetës duke e mbajtur atë me nder!
Këta ishin njerzit me të cilët duhej të stolisej një vend i paqshëm , pa luftra e gjakderdhje. Paqja ishte në shpirtin e tyre e shenjtë dhe madhore!Sa e bukur do të ishte bota me njerëz të tillë!Sa shumë lumturi e dashuri do të derdhej mbi të!!!

 

Murat Gecaj: DENISA CINGARE: VOGËLUSHJA, ME VJERSHAT DHE SKICAT E PARA…

DENISA CINGARE: VOGËLUSHJA, ME VJERSHAT DHE SKICAT E PARA…

Nga: Murat Gecaj

Shkodër, nëntor 2012


1.

Që në fillim, dëshiroj t’u tregoj lexuesve të këtyre radhëve, se është rasti i parë, që po shkruaj për një të afërme timen, megjithëse numri i krijueseve, për të cilat jam shprehur në këta 3-4 vitet e fundit, në shtyp a internet, është mbi 80. Por, e veçanta tjetër, siç po e shihni në foton bashkëngjitur, është se kjo “poete e shkrimtare”, është më e vogla në moshë, për të cilën kam shkruar, gjatë kësaj kohe.

Për ta shuar kurreshtjen tuaj, po u tregoj se kjo vogëlushe krijuese e ka emrin Denisa Cingare dhe banon me familjen në fshatin Bardhaj, të rrethit Shkodër. Sivjet ajo mbaroi aty klasën e shtatë, me mësuese letërsie Mirën dhe është vetëm 13-vjeçare. Përveç takimeve të mëhershme me Denisën, p.sh. në Porto-Romano, ku jetojnë gjyshja Dilë e dajot e saj, ne u takuam bashkë e bëmë foto, gjatë një vizite, atje në shtëpinë e saj, në nëntor të vitit 2012.

Dua të sqaroj këtu se asnjëherë nuk e kam ditur, që ajo shkruan vjersha ose skica letrare. Ndërsa këtë “sekret” ma zbuloi mami i saj dhe mbesa ime, Vera, kur u takuam në qytetin e Shkodrës, mbi një muaj më parë. “Xhaxhi, meqenëse Denisa ka shkuar te gjyshja,-më tha Vera,-ajo ma ka lënë porosi që ta dorëzoj këtë fletetore të saj. Siç do ta shohësh, me shkrimin e vet, në të janë disa vjersha e skica tës thjeshta”. Sigurisht, i shpreha asaj kënaqësinë time, për këtë befasi të këndshme dhe, ja, po i them pak fjalë më poshtë, duke e shfletuar bashkë fletoren e saj shkollore.

2.

Tashmë, zakonisht është e natyrshme që krijuesit, që në hapat e parë, t’i shprehin ndjenjat dhe menidmet e tyre përmes vargjeve. Këtë gjë e vërejmë edhe te kjo vogëlushe. Janë gjithësej 41vjersha, me tematikë të larmishme. Është e natyrshme se ajo ka prekur tema, që lidhen më ngusht me jetën e saj, pra me njerëzit e familjes, por edhe që janë disi më të largëta për të.

Vjersha e parë, që ndodhet në këtë fletore (se ajo mund të ketë dhe të tjera dorëshkrim, si këto), e ka titullin “Nëna”. Aty Denisa shprehet me sinqeritin e moshës: “Nënë! Gjëja më e bukur në jetë,/ nënë, gjëja më e vërtetë./ Këshillat e nënës dëgjoji ti,/ që të keshë në jetë plot lumturi”. Por i ka kushtuar vargje shpirti edhe motrës, Xhulianës, që është më e madhe se ajo dhe tani e martuar, në Itali:”Si një pikë uji,/ shëndrit fytyra jote;/ ti, për mua, je bukuria e kësaj bote./ Si rreze dielli shëndrisin flokët e tua,/ si një engjëll je ti, për mua…”. Vargje i ka thuruar edhe lindjes së vajzës së xhazhait, me emrin e bukur, Dorela: “Sytë m’u mbushën me lotë,/ se një kusherirë e imja,/ kishte lindur sot…”. Por, edhe në përgjithësi, ka shkruar për familjen e saj: “Çdo gjë në këtë botë,/ pa familjen është e kotë./Ajo është gjëja më e çmuar,/ që njeriu ka përjetuar”.

E rritur dhe e edukuar në një mjedis me tradita të çmuara, Denisa nuk harron që t’i thurë vjersha Atdheut, Flamurit tonë Kombëtar, Nënë Terezës etj. Ja, si shprehet ajo, me ndjenja krenarie: “Shqipëri, moj Shqipëri,/ ty të don çdo njeri,/ nënë e babë dhe fëmijë”. E, në një tjetër: “Unë e dua shumë Atdheun tim,/ sepse më falë lumturi e gëzim”. Ndërsa më tej: “Jam krenare/ për Flamurin tim Shqiptar./Kuqezi janë ngjyrat e tij…”.

Objekt i vjershave të Denisës është edhe natyra, me bukuritë e larushinë e saj. Këtë e ka shprehur me ndjenja fëminore, në poezitë: ”Natyra”, “Pranvera”, “Dielli”, “Hëna”, “Yjet”, “Lulet”, “Trëndafili”, “Gjethet” etj. Megjithëse në moshë të vogël, ajo gjen rastin që në vargje të tregojë ëndrra e dëshira të saj, te “Jeta”, “Kam dëshirë”, “Shoqëria” etj. një vjershë tjetër thotë: “Sa do doja,/diellin ta prek;/ sa do doja/ në hënë të jem./ Sa do doja/ të fluturoja,/ botën lart ta shikoja”.

Natyrshëm, kjo poete e vogël shkruan edhe për jetën e përditëshme, kryesisht atë shkollore. Këtë e pasqyron te “Shkolla”, “Libri” etj. Ja, disa radhë: “Libri është i dobishëm,/ kur atë e vlerëson,/ por ai bëhet më i bukur,/ kur ti atë e lexon”.

3.

Numri i skicave ose tregimeve, siç i quan Denisa, është më i vogël se ai i vjershave, pra në fletore janë gjithësej 12 të tilla. Ashtu si në vjershat e saj, tematika e tyre është e ndryshme, por më tëpër vërehet ajo shoqërore. Duke pasqyruar marrëdhëniet, në miqësitë e shoqëritë e veta, trajton lidhjet e sinqerta, që duhet të jenë ndërmjet shoqeve dhe godet cilësi të tilla negative, si cmirën, fyerjen, gënjeshtrën, vetëizolimin etj. Të tilla janë skicat:“Shoqëria dhe urrejtja”,“Gënjeshtra dhe premtimi”,’Telashet e Desjanës” etj.

Por Denisa ka trajtuar edhe tema, disi më të guximshme, sigurisht e ndikuar nga leximi i librave, familjarët ose mësuesja e letërsisë. Për këtë flasin skicat: “Zbulimi i thesarit”, “Ishulli” e “Gara me motor”, por dhe “Këngëtarja Besjana”, “Shkrimtarja Ana”, “Ëndrrat e një vajze”, “Jetimorja dhe Elona” etj.

…Sigurisht, duke i lexuar skicat dhe vjershat e kësaj autoreje të vogël, në to vërehet naiviteti fëminor, cektësia në trajtimin e temës, mungesa e rimës ose pasuria e ngushtë e fjalorit apo e shprehjeve etj. Megjithatë, duhet përshëndetur guximi i saj për t’i pasqyruar ndjenjat e mendimet e moshës, si në vargje dhe në skica të thjeshta. Prandaj, po e nxitim atë, me këto radhë dhe e urojmë Denisa Cingaren për arritje sa më të larta, si në përvetësimin e diturive në shkollë, por dhe shpresojmë që ajo ta vazhdojë udhën e bukur të krijimtarisë letrare!

Tiranë, 12 gusht 2014

 


Faqe 19 nga 99

Newsflash

“Jetë të Riciklueshme” fitoi çmimin Dokumentari Më i Mirë në New York
Nga: Ermira Babamusta, New York

Filmi i shkurtër “Jetë të Riciklueshme” me natyrë artistike portret – dokumentar realizuar nga Blerina Goce u shfaq në festivalin “Young Albanian Filmmakers Festival” në New York. Festivali, organizuar me sukses nga Bujar Alimani u mbajt në Manhattan, tek Producers Club në datat 29 nëntor – 1 dhjetor. Dokumentari cek temë sociale dhe rrezikun me të cilin përballet një familje dhe lagje në Shqipëri nga ndotja dhe mbeturinat në ambient.

Shqipëria, është para një momenti të madh që hap sipas meje një epokë të re në historinë tonë, atë të europianizimit. Filmi dokumentar normalisht ka shumë për të reflektuar dhe adresuar këto probleme të zhvillimit. Shpresoj që institucionet e filmit në Shqipëri të zgjohen dhe të jenë në një hap me kinemanë shqiptare. Në fund të fundit shpresoj që të gjithë të kemi mundësinë dhe mbështetjen për të bërë filma qoftë dhe duke ngjallur debatin publik për çështje që shqetësojnë realisht shoqërinë tonë,” u shpreh Blerina Goce.

“Shoqëria shqiptare  vitet e fundit po përballet me problemet mjedisore që sa vijnë e bëhen më të mprehta. Prej kohësh po kerkoja të gjeja mjetin më të mirë për të shprehur pikërisht disa shqetësime të miat dhe jo vetëm. Mundësia mu krijua me uorkshopin për kineastë të rinj të organizuar nga Akademia “Varaan” dhe Televizioni Francez Arte, në ambientet e Akademisë “Marubi” me mbështetjen e Bashkimit Evropian. Unë, pasi fitova konkursin dhe m’u miratua projekti, m’u desh të përballesha jo vetëm me vështirësitë e natyrshme të trajtimit të kësaj teme, por edhe me pengesa të shumta per të cilat mu desh t’i drejtohem për mbrojtje Zyrës së Të Drejtave të Autorit. Ndoshta kjo është rrjedha normale e filmave dokumentarë, që atakojnë interesa të caktura,” shtoi ajo.

Në natën finale, juria e përbërë nga Arta Kallaba (kryetare), Ermira Babamusta dhe Violeta Mirakaj shpalli listën fituese të filmave të përzgjedhur të festivalit. Filmi “Jetë të Riciklueshme” me regji të Blerina Goce fitoi çmimin “Best Documentary” (Dokumentari më i mirë).   Filmi ishte një nga filmat më të pëlqyer dhe diskutuar nga pjesëmarrësit gjatë Q&A pas shfaqjes së filmave dhe u fol shumë për temën reale dhe të guximshme të trajtuar nga Blerina Goce.

Së pari dua të falenderoj regjisorin Bujar Alimani dhe Alfred Tollja si nismëtarë të këtij aktiviteti, të cilëve ju ka pëlqyer filmi im që në momentin e parë që e kanë parë. Gjithashtu falenderoj dhe të gjithë selektorët që përzgjodhën për të qenë pjesë e festivalit. Pas një rruge të vështirë jam e lumtur që filmi më në fund pati premierën në Nju Jork dhe që në shfaqjen e tij të parë nderohet me çmimin Dokumentari më i mirë. Për më tepër më kënaq diskutimi i gjerë që ka hapur filmi midis bashkëkombësve tanë në SHBA.

Për mua është shumë e rëndësishme që një “erë e re” po fryn në kinemanë shqiptare dhe është për tu vlerësuar që filmat e autorëve shqiptarë tashmë mund të shfaqen në Nju Jork apo kudo tjetër në botë, madje edhe përpara se të kenë premierën në Shqipëri.  Më gëzon fakti që ndër filmat e paraqitur, shumica kishin si autorë regjisore femra, si dhe fakti që janë vlerësuar nga një juri femërore. Mendoj se edhe në Shqipëri po lind një gjeneratë e re kineastesh femra , ashtu si edhe në Kosovë, e që si këto të fundit, do të mund të sjellin një kinema tjetër, që do të vlerësohet edhe jashtë kufijve shqiptarë,” tha regjizorja Blerina Goce.