Dituria

  • Rrit madhësinë e fondit
  • Madhësia normale e fontit
  • Ul madhësinë e fontit
Home Debattartiklar-Debatt artikuj
Debatt artikuj

Ramiz LUSHAJ: ZEQIR LUSHAJ,“LIS I SHKRUAR” I KOHËS

ZEQIR LUSHAJ,

“LIS I SHKRUAR” I KOHËS

1.

“Lisi i shkruar”. Emën të bukur i ka gjet poeti librit të vet poetik. Po kisha me thanë ndryshe: Lis i shkruar është vet poeti ynë, njeriu i mirë,  Zeqir Lushaj. Në rrathët e tij njerëzit shkruajnë veç për mirë për kit’ djalosh flokëthinjur të fshatlindjes Gri, burrë i palctë i Malësisë së Gjakovës, zë i rinisë e i urtive pleqnare në letrashkrime të vyeshme, sportist i bjeshkëve e i bregdeteve.  Na ka marrë malli për kit lis me rrënjë e degë, i gjelbërt, i frutshëm. Ndaj sa herë ngjitemi e djergemi kujtimeve tona kena qejf me u ndal tek ky lis i kohës. Është lis i lexueshëm. Si gjithmonë. Jetë e mote.

“Lisi i shkruar” është mbajamendja jonë e lashtë dhe e re. Shpesh kena ndalë hapat në rrugë e kena fjalëshkrue emnin tonë apo të dikujt tjetër, lanë një urim...Shenjue vetveten në trupin e listë. Po me shkruejt për lisin tonë, Zeqir Lushaj, tek asht disi e vështirë. Dhe a e dini pse?! Janë të panumërt njerëzit që duan me folë për njeriun e mirë, poetin e brumtë, gazetarin e mjaltë, mërgimtarin e përmalltë, Zeqir Lushaj, që po “dimnon” në Nju Xhersi të Amerikës, në qytetin e kopshtijeve.

Në koft se flasim te tanë ata që e njohim dhe e duam, e fjalët tona i tufalakojmë buqeta me lule, atëhere do i kishim vargit lulefjalët tona nga brigjet e Valbonës, skej kullës së tij që ende loton për djalin e vet e dekteri në atë rrugëtim perëndim të diellit, në Planetin Amerikë, tek mërgimtari poet e gazetar që lindon me vepra. Dhe a e dini pse ndodh kjo? Për një fakt jo rastësor e krejt  jetësor:  Zeqir Lushaj hyn në atë rend burrash, rrinë në asi kryevendi, që na ban të duam jo vetëm kit njeri të mirë, po ta duam edhe vet kit botë të madhe e të vështirë që ka njerëz kaq të mirë, të cilët edhe kur ikin kaq larg na vijnë e rrijnë afër.

2.

“Lisi i shkruar” Zeqir Lushaj vrellon poezi me ndjenjë, ritëm, forcë, që në thjeshtësinë e vet të motiveve jetësore kanë madhështinë e shpirtit të tij poetik njerëzor.  Mjaftojnë titujt e gjashtë cikleve të këtij vëllimi poetik për me e kuptue tematikën e filozofinë e poetit në vendlindje, në i/emigrim, në udhëtimet e tij poetike: Flladi i Paqes (cikli i parë). Bashkekzistencë (cikli i dytë). Shpirti prej qelqi (cikli i tretë). Rrembat e gjakut (cikli i katërt). Njerëz që, (më duket se) i kam njohur (cikli i pestë). Shpresa më mban gjallë (cikli i gjashtë). Në vargjet e tij vijnë motive nga gjeo-poezia: lashtësia iliro-shqiptare, Amerika, Tropoja,Lozana në Zvicër, mali i Dajtit, Australia, Struga, lumi i Drinit, bjeshka e Dikçuerit në Gri, Shëngjini, Pogradeci, Prishtina, Alpet Shqiptare, Fierza, Shkodra, Maja Everest, Gjakova, Hasi, Rrashbulli i Durrësit, Gurra e Gjarpnit mbi Çerem, lumi “Mis Valbona”, lugina e Ohrit, Gjallica e Lumës, Qafa e Prushit, Komani, etj. Ky vëllim poetik “Lisi i shkruar” nuk është botim i shpejtë, po përmbledhje e përjetimeve poetike ndër vite, në kapërcyellin e dy shekujve, që nga viti 1976 deri më 2009. Autori në vargjet e tij është edhe epik, edhe lirik, përcjell edhe mesazhe, ban edhe sarkazmë, flet për politikën pa ba politizime dhe për historinë pa ba historizime, etj.

Poeti i dimensioneve e emocioneve, i mërzitur dhe i lumtur, i ambël e i sertë, i gjithanshëm e i përveçëm, në poezitë e tij ndihet sa familiarë edhe shoqëror, sa lokalist edhe kombëtar. Poeti nuk ban as pa njanen dhe as pa tjetrën, bashkjeton e udhëton me të dyja, brenda vetes e mes nesh. Ai ka poezi për kovaçin me ngjyrë, Aziz Vorfi, shtegtari i hidrocentraleve dhe për presidentin e Kosovës, dr. Ibrahim Rugova; për motrën e tij, Bute Ramë Ymaj dhe për Pjetër Bogdanin e Fishtën, për Migjenin e Ali Podrimjen. Ai i kushton poezi gjyshit të tij Selman Hasani i Grisë, që e ngriti kullën në mes të kshtajave e për mbesën e tij në Lozana të Zvicrës, Neomin në 3-vjetorin e lindjes, sikurse edhe për Dritëro Agollin e Ismail Kadarenë, për Ndre Mjedën e Ndoc Gjetjen e Lezhës. Ai i yllnon vargje babës së tij, të ditun e të shetitunit, mirëbërsit e mikpritësit, Sadik Selmani, ashtu sikurse edhe “korifeut të Lumës”, Myftar Zenel Spahisë. Ai ka kushtime poetike për Sheh Ademin e Grisë, po edhe për kangtarët Dervish Shaqa e Fatime Sokoli, për dy rapsodët e njohur të Hasit, Rrustem Çela e Hysen Dida, etj.

3.

“Lisi i shkruar” Zeqir Lushaj i përket një lisnaje në breza familjarë. Lis i madh me rrënjë të njoma e degë të pathara është edhe i ati i tij, Sadik Selmani i Grisë, që e kena në ballinën e parme të vëllimit poetik në foto vet i tretë, me nëntoger Mehmet Mulosmanin e Zenun Lamnicën, dalë në vitin 1935 në Iballe të Pukës, me uniformën e xhandarrit të kohës së Zogut. Diçka nga urtia filozofike e Sadik Selmanit: dikush, dikur, në kohën e komunizmit, teksa ia shfletoi biografinë, e pati dvet: Ju keni qënë xhandarr i Zogut? Ai iu përgjegj pa i lanë vend e kohë për pyetje të dytë: Asokohe nuk kishte ndërmarrje tjetër në Malësi! Sadik Selmani i pati edhe dy vllazën, Ademin e Ramën. Një lis tjetër i shkruar është edhe vllai i tij ma i madh, Nuredin Lushaj, një “arkiv i gjallë” i krijimtarisë popullore të Veriut të Shqipërisë, i cili ruan 600 blloqe të vegjël dhe fletore me shënime kangë të hershme, urti, doke e zakone, 400 pyetje etnografike të zbërthyera, etj.; ka botue librat “Këngë trimërie nga Tropoja” (2003), “Dervish Luzha – një yll drite” (2009), “Në zemrat besimtare” (2010), pritet të botojnë së shpejti edhe një tjetër “Mjaltë bjeshke” me 14 mijë fjalë të urta, etj.

Gria, vendlindja e poetit Zeqir Lushaj, ka plot lisa në truallin e vet: Tahir Sinani, Hero, gjeneral i tri luftrave: në Kosovë, Luginën e Preshevës, Maqedoni; prof. dr. Petrit Malaj, aktor, rektor i Akademisë së Arteve në Tiranë;  poeti, dramaturgu, gazetari e pedagogu Skënder Sherifi, që ka botue disa vepra ku vëlimi poetik “Love” u cilësue një nga dhjetë botimet ma të mira në gjuhën frënge për vitin 2008; Ibrahim Kadri Malaj, autor i një korpusi botimesh të tij për vendlindjen si “Tropoja në breza”, “Tropoja ime”, “Bujqësia tropojane ndër vite”, “Tradita etno-kulturore e Tropojës”, “Besimet fetare në Tropojë”, etj;.  dr. Nuredin Malaj, që la emër të mirë në Malësinë e Gjakovës, në shëndetësinë shqiptare, etj.;  veprimtari Avdyl Matoshi – nënkryetar i Forumit Shqiptar të Kulturës, Edukimit e Shkencës;  publicisti e humoristi Xhevdet Malaj,  autor i librit “Kur flasin burrat e Malësisë: në rjedhat e urtësisë tropojane” (2003), etj. etj.

Në Gri të Krasniqes (Malësia e Gjakovës – Tropojë) ka disa lisa natyror që kanë emër të madh në botime shkollore, enciklopedike, etj. dhe në odat malësore në Shqipëri, Kosovë, Malin e Zi, si “Gështenja e Bajram Currit”, e shpallun “Monument Natyre”, “Lisi i Grisë” (në bjeshkën e Dikçuerit), “Blini i Grisë” – në oborrin e kullës së Zeqir Lushajt.  Poeti ynë, herët, do të matej me të tillë lisa natyror të vendlindjes së vet dhe, për ma tepër, shumë shpejt e përgjithmonë, do të kthehej në një lis i madh, me rrënjë të thella e degë të larta, një lis i shumëfishtë.

4.

“Lisi i shkruar” Zeqir Lushaj është njeri i themeltë, i shoqërisë së madhe, të haptë dhe të qëndrueshme, një bajenderës me mirësi, një njeri me virtytin e mirënjohjes, një veprimtar i shumanshëm e i shumfishtë që ende duhet ta vlerësojnë drejtësisht, ma shumë, ma shpejt, edhe koha e sotme në nivele zyrtare duke i akorduar tituj apo dekorata meritore.

Asokohe, në vitet ’70-‘80 Tirana dukej disi e vogël po të ktheheshim në vendlindje pa e takue patriotin tonë tropojas, Zeqir Lushaj, i cili gjente kohë për të gjithë me i ndrrue dy fjalë miqësisht, me e pi një kafe për qejf, me na ba ndonjë nder me botime në gazeta e revista apo tek puna e tij me rininw, me ndonjë autorizim për biletë autobuzi me u rikthye në Tropojë, etj. Asokohe, kryeqyteti shqiptar kishte pak tropojas, saqë ne i numëronim ata vetëm dy herë me gishtat e dy duarëve, ndaj Zeqir Lushaj ishte, si të thuash, “ambasadori ynë” në Tiranë, ndoshta ma aktivi e ma i miri, bashkë me gazetarin Sadri Rrahmani, etj.  Në vitet ’90  Zeqir Lushaj do të ishte një “ambasador i Paqes” në Shqipërinë Londineze, në trevat shqiptare në Ballkan, pasi ishte sekretar i Përgjithshëm i “Lëvizja Shqiptare për Mirëkuptim e Paqe” dhe bashkëbotues i gazetës “Paqja”, etj. Kjo frymë, si misionar i paqes, ndihet edhe në krijimtarinë e tij poetike tek “Lisi i shkruar” dhe në të pesë librat e tjerë të tij, të botueme në 60 vjetorin e lindjes (2009).

Njeriu i mirë, gazetari i njohur, veprimtari shoqëror, poeti i heshtur, Zeqir Lushaj, kishte miqësi të virtytshme me djemtë e talentuar të Tropojës, si me poetët e mirënjohur Skënder Buçpapaj e Hamit Aliaj, me gazetarin e TVSH Ilir Buçpapaj, qyshse këta ishin studentë të Universitetit të Tiranës, me fotoreporterin ushtarak Agim Hajdar Doçi, me juristin Qazim Gjonaj, me poetin e veprimtarin Idriz Bajrami, me poetët  Selim Aliaj, Jaho Margjeka, Gjon Neçaj, etj. etj. Nga shoqëria ime (e jona) ndër vite me Zeqir Lushajn ruaj kujtimet ma të mira, kam pasë përkrahje të pakursyer prej tij, dhe, shpesh herë, njerëzit në Tiranë na thirrshin me emrat e njëri-tjetrit edhe në ndonjë rast që ishim të dy sëbashku. Këta na dinin se ishim vllazën apo kusherinj ndërveti, pamvarësisht se nuk kishim lidhje gjaku, ishim në dy fise të ndryshme e nga dy fshatra të ndryshme (Gri e Gegaj) të Malësisë së Gjakovës (Tropojë – Malësia e Mirë).

“Lisi i shkruar” Zeqir Lushaj, prej nga Amerika apo kur vjen në vendlindjen e tij, në Gri, teksa pushon verave në Shëngjin, kur rrinë në metropolin shqiptar në Tiranë, në rrugëtimet në trevat shqiptare në Kosovë, Maqedoni, Malin e Zi, punon për vepra të reja, të cilat i ka në laboratorin e tij krijues, i ka shfaq pjeswrisht në media elektronike etj. dhe presim të dalin së shpejti në dritë, në duart e lexuesve, në bohemën e letërsisë e të historisë.

Ramiz LUSHAJ

 

Murat Gecaj: “MBRETËRESHA SHQIPTARE, TEUTA”, QË TAKOI MBRETËRESHËN E SUEDISË…

“MBRETËRESHA SHQIPTARE, TEUTA”, QË TAKOI MBRETËRESHËN E SUEDISË…

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e Studiues-Tiranë

1.


Ka kaluar disa kohë, nga dita kur unë mora një mesazh nga Teuta Halilaj, bija e kolegut e mikut tim, nga Kukësi dhe tani me banim në Tiranë, Isa Halilaj-“Mësues i merituar” dhe autor i disa librave, sidomos në fushën e arsimit tonë kombëtar. Rasti e solli që, pikërisht tani, ta rilexoj atë mesazh, kur po punoj për përgatitjen e një libri kushtuar disa krijueseve tona. Jam i ndërgjegjshëm se është një ndër “përjashtimet”, që po bëj. Pra, Teuta vërtet nuk është shkrimtare as poete e mirëfilltë. Por ajo është njeri me shumë ndjenja, me një botë të pasur shpirtërore dhe, me siguri, në ndonjë bllok të saj vetjak ka shkruar e shkruan. Kështu, krijimtaria e saj “e fshehtë” mund të ketë brenda: poezi, ditare për ngjarje e dukuri të jetës, skica ose rrëfenja. Por këtë “sekret” të saj nuk do ta zbulojmë kësaj here. Këtë radhë, mjafton të pohojmë se ajo ka mbaruar Universitetin e Tiranës, ku studioi për gjeografi e histori dhe pak vjet iu dha mundësia të jepte mësim në vendlindjen e saj ose në ndonjë qytet tjetër të Shqipërisë. Po, për shkak të një adsidenti të rëndë automobilistik, prej të cilit Teuta u bë “pre” e karrikes me rrota, ajo nuk mund ta ushtronte profesionin e mësueses, aq të dashur për të, pasi asnjë shkollë në Shqipëri nuk kishte përshtatshmëri për personat me aftësi të kufizuar. Të dhënurit mësim në shkollë, për Teutën, ngeli një ëndërr ose dëshirë e madhe, qe ajo nuk do ta realizonte kurrë në Shqipëri.

2.

Megjithëse njihesha me babain e Teutës, mësuesin veteran Isa Halilaj, për herë të parë, e mësova dhimbjen e plagën e rëndë të kësaj malësoreje të hekurt, vetëm kur TVSH-ja e kishte ftuar në një emision të posaçëm. Aty, plot emocione, ajo rrëfeu historinë e vet, foli për jetën e saj të trazuar.

Më vonë, babai i Teutës më tregoi episode të ndryshme. Ndër të tjera, më kujtohet tani, që ai më tha se Teuta kishte mundur të sistemohej për rehabilitim në Mbretërinë e Suedisë. E rrethuar nga kujdesi i veçantë i specialistëve të atij vendi mik me Shqipërinë, një ditë shkoi në qendrën e tyre, Mbretëresha e Suedisë. Duke u përshëndetur e biseduar me persona të ndryshëm aty, ajo u ndal edhe para Teutës. E pyeti se nga ishte, si quhej dhe si e ndjente veten. Malësorja jonë, fillimisht, i tha asaj që vinte nga Shqipëria dhe se emiri i saj ishte Teuta, pra emri i mbretëreshës se Ilirëve, të të parëve të shqiptarëve. Pastaj, me mjaft emocione, ajo i falënderoi përzemërsisht, si atë dhe vendin e saj, mik të Shqipërisë dhe me aq ndjeshmëri të larta njerëzore, që atë e kishin mundësuar të shkonte aty, për ta përmirësuar shëndetin.


Kujtim i paharruar, Tiranë, 9 prill 2013 (Djathtas: T.Halilaj, J.Lila, M.Gecaj e I.Halilaj)

Pasi e dëgjoi me shumë vëmendje Teutën, Mbretëresha e Suedisë e përqafoi ngrohtësisht atë dhe, duke qeshur, i tha që në atë sallë ndodheshin dy mbretëresha, ajo e Shqipërisë dhe ajo e Suedisë. Sigurisht, siç është e kuptueshme, pranë tyre ndodheshin shumë gazetarë, të shtypit të shkruar dhe atij elektronik. Menjëherë, fjalët e Teuta Halilajt qarkulluan dhe prekën zemrat e mijëra banorëve të Suedisë, te cilët dhanë ndihmesën e tyre edhe financiarisht për reabilitimin e mëtejshëm të saj. Pra, si me magji, asaj iu hapën menjëherë dyert “katërkapakësh”, për të ardhmen e saj.

3.

Nuk do të tregoj imtësira, por, në vazhdimësi, pasi u kthye nga Suedia, Teuta erdhi pranë familjes së saj, në Shqipëri dhe megjithëse ishte me aftësi të kufizuara, e ulur në një karrike me rrota, ajo nuk u ndal para asnjë vështirësie, që jeta i serviri. Kështu, me shumë guxim përballoi gjithçka, duke u bërë shembull pozitiv për mjaft persona të tjerë, me aftësi të kufizuara. Teuta ka qenë dhe është veprimtare e shquar e lëvizjes në përkrahje të të drejtave të personave me aftësi të kufizuara, duke u bërë zëri i tyre, si brenda dhe jashtë Atdheut në shumë takime, kombëtare e ndërkombëtare. Por, megjithatë, ëndrra e saj e madhe, për të dhënë mësim në një nga shkollat e Shqipërisë, nuk iu realizua snjëherë!

Tani, konkretisht, Teuta Halilaj ndodhet në Angli dhe që andej, ajo ma ka dërguar edhe mesazhin, të cilin po e publikoj, për herë të parë, i cili u bë dhe shkak të bëj këtë shkrim modest për të.

Pra, ja mesazhi i Teutës, për të cilin folëm në hyrje të këtyre radhëve. Por ai nuk është i vetmi. Kështu, përmes e-maileve ose “Facebook”-ut, ne kemi shkëmbyer disa herë mesazhe. Gjithashtu, me kënaqësi i kam nisur shkrime, që kam përgatitur për publikim. Dhe, kurdoherë, ka shprehur nderimin e respektin, për takimet, që bëjmë dhe lidhjet që kemi, unë e babai i saj.

“Profesor Murati, si të kam? Shumë faleminderit për vlerësimet dhe respektin e veçantë, që i bën babit tim, Isa Halilaj! Një falënderim të veçante ke nga unë për mundësimin e daljes së babit te emisioni special, me rastin e Festës së 7 marsit 2013. Na kënaqe, se na e solle babin nëpermjet ekranit te ne dhe nuk ka gëzim më të madh, kur je e lumtur dhe krenare për babain tënd. Kështu që shumë faleminderit, se më ke bërë të të lumtur!

Unë, mirë jam. Jam duke kryer këtu ca studime për mësuese dhe, gjithashtu, po aplikoj për punë, mësuese në një shkollë, këtu afër. Jam e gëzuar se do të nisi punë pasi, në të vërtetë, më është plotësuar një ëndërr e prerë në mes, qëkur ndodhi aksidenti. Para tij, unë kisha vetëm 2 vjet punë mësuese dhe pastaj nuk u ktheva më kurrë në shkollë! Ka qenë një nga brengat më të mëdha të jetes sime. Pavarësisht se në Tiranë u mora më se 12 vjet me mësimdhënie (kurse private të gjuhes angleze), përsëri ëndrra për të shkuar e për të dhënë mësim, në një nga shkollat e kryeqytetit tonë, mbeti e parealizuar kurrë. Prandaj jam shumë e gëzuar, që do të filloj përsëri punë me fëmijët.

Po ua nisi adresën time të e-mail-it dhe, si deri tani, përherë të m’i dërgosh shkrimet tua, se unë me kënaqësi do t’i lexoj ato, pasi me pëlqejnë, si të shkruarit dhe të lexuarit.

Profesor, uroj që ky mesazh t’u gjejë sa më mirë, si ty dhe bashkëshorten tënde! Kur të vij në Tiranë, patjetër që do të takohemi...Me respekt: Teuta Isa Halilaj”.

Ndërsa, siç shkruan ajo aty, kur erdhi më pas në Tiranë, në muajin prill të këtij viti, i bëra një vizitë në shtëpinë e prindërve të saj, bashkë me drejtoreshën e “Radio-Kontakt”, gazetaren Jolanda Lila. Me atë rast, me atë dhe të atin, Isanë, bëmë disa fotografi, të cilat i ruaj si një kujtim i rrallë.

Tani, kur lexuesit tanë u njohën me një nga mesazhet e Teuta Halilajt, nuk na mbetet gjë tjetër, veç t’i urojmë nga zemra asaj: Shëndet sa më të mirë, punë të mbarë në profesionin për edukimin e fëmijëve, gëzime dhe lumturi në jetë! Besojmë e shpresojmë që, një ditë, nga kjo malësore e fortë, e papërkulur dhe optimiste, të lexojmë një libër të bukur, i cili të tregojë e dëshmojë për jetën e deritanishme dhe forcën e saj të madhe shpirtërore.

Për rastësi të bukur, shkrimi që bëra për Teutën, përkoi me Ditën Ndërkombëtare të Personave me Aftësi të Kufizuara. Prandaj, ju uroj të gjithëve: Jetë, forcë dhe guxim! Sepse askush nuk mund t’ua mohojë atyre të drejtën për të jetuar njëlloj, si gjithë njerëzit e tjerë.

Tiranë, 12 dhjetor 2013

 

Murat Gecaj: NDERIM PËR ATDHETARIN, PEDAGOGUN DHE GJUHËTARIN E SPIKATUR

Në_25-vjetorin e ndarjes nga jeta:

NDERIM PËR ATDHETARIN, PEDAGOGUN DHE GJUHËTARIN E SPIKATUR

( Prof. Dr. Selman Riza-“Mësues i Popullit”)

Nga: Prof. Murat Gecaj

publicist e studiues-Tiranë


S.Riza (25 dhjetor 1909-16 dhjetor 1988)

1.

Disa vjet më parë, është venë në qarkullim, në Tiranë, libri i Engjëll Angonit: "Selman Riza, gjuhëtar dhe atdhetar i shquar". Që në fillim, janë dhe pak fjalë të autorit, për lexuesin: "Ndërkaq, nuk mund ta fsheh kënaqësinë, që kam ndier gjatë gjithë punës për hartimin e këtij libri, sepse kështu pata mundësinë që ta njoh dhe ta çmoj edhe më tepër, siç e meriton, jetën dhe veprën e tij aq të pasur, që e bëri të pavdekshëm". Ndërsa në parathënien e tij, prof.dr. Shaban Demiraj-Akademik nënvizon: "Më në fund, gati dhjetë vjet pas vdekjes, dikush kishte marrë përsipër t'i bënte të njohur një publiku të gjerë jetën aq të brengosur dhe veprimtarinë aq të pasur të këtij shkencëtari dhe atdhetari të rrallë" e më tej: "Ky libër, i shkruar me një qartësi tërheqëse dhe me një dokumentim bindës, na e shpalosë, si në një ekran, jetën plot vuajtje e brenga dhe arritjet e mëdha shkencore të këtij personaliteti të shquar të shkencës shqiptare".

Autori e ka ndarë këtë libër (me afër 200 faqe, me dokumente e foto) në katër pjesë kryesore. Në të parën, flet për jetën dhe veprën. Aty mësojmë se prof. Riza kishte lindur më 25 dhjetor 1909, në qytetin e Gjakovës-Kosovë. Më tej, kishte qenë nxënës në shkollën plotore "Naim Frashëri" të Tiranës dhe në Liceun Kombëtar të Korçës. Pastaj vijoi dy fakultete të larta, në Toluzë të Francës dhe u kthye pedagog, ku ishte vetë nxënës, pra në Liceun e Korçës.

Si gjatë qëndrimit në Shqipëri e në Kosovë, ai u tregua atdhetar i flakët dhe i papajtueshëm ndaj çdo armiku. Prandaj u përndoq e u persekutua: U burgos e u internua, nga rregjimi fashist dhe u burgos nga dy rregimet diktatoriale komuniste (në Kosovë e në Shqipëri); në vitet e fundit të jetës e larguan nga puna si shkencëtar e pedagog dhe, pasi iu bë një "gjyq" inkuizicional, u dërgua "për riedukim" në muzeun e Beratit. Ndërsa, në vitin 1970, u nxor në pension para kohe. Pastaj e munduan sa s'ka më: sëmundja e rëndë dhe e gjatë, mjedisi i heshtur dhe mospërfillës i shtetit monist. Ja, pra, se çfarë provoi ky atdhetar, pedagog e shkencëtar i madh, deri sa u nda përgjithnjë nga jeta, në Tiranë, më 16.12.1988.

2.

Zotërues i disa gjuhëve, prof. Selman Riza ishte pedagog i gjuhësisë, në Fakultetin Histori-Filologji, të Universitetit të Tiranës dhe bashkëpunëtor shkencor në Institutin e Gjuhësisë e Letërsisë, të Akademisë së Shkencave. Me vullnet të jashtëzakonshëm për punë, njerëzor e tepër korrekt, këmbëngulës e dashamir ndërmjet studentëve e kolegëve dhe gjithë atyre, që e njohën, -ai la pas një pasuri të paçmuar në praktikën pedagogjike dhe në lëmin e studimeve gjuhësore.

Jeta dhe vepra e prof.dr. Selman Rizës janë nderuar e vlerësuar në Kosovë, ku është bërë botimi i disa vëllimeve, në serinë e studimeve të tij. Ndërsa në vitin 1994 (pra, pas vdekjes), u botua në Tiranë libri i tij me interes: “Sistemi foljor i letrarishtes shqiptare bashkëkohore”. Punimet e prof. Rizës rrokin fusha të gjera të gjuhësisë shqiptare, por dhe të tjera. Të tillë përmendim: autorët e vjetër, historinë e gjuhës së shkruar, dialektet e shqipes, drejtëshkrimin, gramatikën e shqipes (bien në sy studimet për pronorët, nyjën, foljen) etj.

Pas viti 1990, në Shqipëri dhe në Kosovë, për prof.dr. Selman Rizën është shkruar në shtyp dhe janë organizuar veprimtari përkujtimore, ku është theksuar ndihmesa e tij e madhe në fushën e arsimit kombëtar dhe të shkencës shqiptare. Atij i janë dhënë titujt e lartë "Mësues i Popullit" dhe "Punonjës i shquar i shkencës dhe teknikës". Jeta dhe vepra e tij e mundimshme janë burim frymëzimi për brezat që të kenë atdhedashuri të paepur dhe vullnet të çeliktë e punë të palodhur, si për Shqipërinë dhe "Kosovën shqiptare", siç e quajti ai, në pak radhët e amanetit të fundit.

3.

Më kujtohet se, kur autori i librit, që përmenda në fillim të këtij shkrimi, E.Angoni kishte nisur mbledhjen e dëshmive, dokumenteve dhe kujtimeve, për hartimin e librit kushtuar prof.dr. Selman Rizës, më kërkoi të shkruaja kujtimet e mia, pasi kisha qenë student i këtij. Sigurisht, shpreha kënaqësinë dhe gatishmërinë për ta plotësuar kërkesën e bërë.

Kur i fillova studimet e larta, në Universitetin e Tiranës, sigurisht ishte një ngjarje e rëndësishme për mua, pasi vija nga një krahinë e largët malore dhe e prapambetur, në të kaluarën edhe për zhvillimin arsimor. Me sa më kujtohet, deri atëherë, në shkollën e lartë, nga krahina jonë kishin ardhur pak bijë e bija të malësorëve. Pa u zgjatur, kujtoj se në kursin tonë ishin rreth 30 studentë: nga Tirana, por dhe nga rrethe të tjerë e disa të huaj, nga ish-Bashkimi Sovjetik e bile deri nga Mongolia e Vietnami. Përpara tani kam një polifoto, që është bërë në vitin 1963, kur u diplomuam, “mësues i shkollës së mesme, për lëndët gjuhë-letërsi shqipe”. Përveç bashkëstudentëve të mi, aty janë dhe fotot e disa prej drejtuesve e pedagogëve tanë. Ndër ta, është fotografia e pedagogut Selman Riza.

Atë e njoha mirë, që në vitin e parë, sepse vija në Universitet nga Malësia e Gjakovës (Tropoja) dhe më kishin thënë se ai ishte nga Kosova. Pra, ishim pothuaj bashkëkrahinas dhe, si në heshtje, ndieja që diçka më tepër, se me të tjerët, më lidhte me këtë pedagog. Kur paraqitej rasti, këtë gjë ai ma shprehte në ndonjë bisedë të përbashkët, sidomos kur ishte fjala për veçoritë gjuhësore të të folmes së Shqipërisë Veri-Lindore dhe të Kosovës.

Prof. Selmani na dha kursin e autorëve të vjetër të shqipes së shkruar. Por, në leksionet e seminaret e tij, aq serioze dhe të përgatitura me korrektësi e aftësi të lartë shkencore, gjente rast të na fliste jo vetëm për figura të tilla, si Buzuku, Budi, Bogdani etj., për lashtësinë dhe veçoritë e shqipes së shkruar, por dhe për bukurinë e saj dhe mundësitë e shumta, që ajo ka për t'i shprehur qartë e saktë mendimet tona. Pra, nënkuptonte dhe kritikonte ata njerëz, që gjuhën shqipe e mendonin "gjuhë të varfër", që "nuk lejon mundësi shprehjeje, si gjuhët e huaja" etj. Veçanërisht, ishte këmbëngulës dhe kërkonte saktësi, gjatë shprehjes së mendimeve nga ne, studentët, jo vetëm në përgjigjet e ndryshme në leksione, seminare a bashkëbisedime, por dhe në bisedat e lira. Me dashamirësi e takt pedagogjik, por dhe me qortim, kur paraqitej nevoja, na drejtohej, kur përdornim në të folur, fjalë të huaja të panevojshme ose kur nuk i shprehnim drejt, fjalët a mendimet tona. Kujtoj se ai studionte me zell të veçantë pronorët e shqipes. Për këtë gjë na fliste me pasion në auditore, por dhe kishte botuar në revistat tona shkencore

Gjej rastin që të shtoj dhe diçka tjetër. Sidomos në dy vitet e para të studimeve, kisha vënë re se ndonjë pedagog i yni rrinte si më " i tulatur" dhe "i ndrojtur". I tillë ishte jo vetëm prof.Selman Riza, por bile dhe prof.Eqrem Çabej. Në atë kohë, nuk e dinim se ata na paskëshin "njolla" në biografi, sipas rregimit të asaj kohe, gjë që e kuptuam më vonë. Dhe, "gjynahet" e prof. Rizës na paskëshin qenë se: "Është i pabindur", "kërkon të bëjë studime në kokën e tij" ose "nuk e njeh materializmin dialektik" etj.

Kur përgatisja temën e diplomës, nga fusha e dailektologjisë, në vitin e fundit të studimeve universitare, prof. Riza nuk e kaloi këtë punë timen në heshtje. Përkundrazi, më përgëzoi dhe, pas kohës së mbledhjes së materialeve në terren, sistemimit dhe interpretimit të tyre, më pyeste dhe më nxiste: "Si po të shkojnë punët? Nëqoftëse ke ndonjë gjë për t'u konsultuar, jam i gatshëm. Puno me zell e kujdes, se do të dalësh faqebardhë...".

Me prof.Selman Rizën jam takuar disa herë edhe pasi mbarova studimet e larta.

Në kohën e fundit të jetës, ai nuk ishte mirë nga ana shëndetësore dhe kjo më therte në zemër. Në vitet 1974-1975, kam patur nderin e kënaqësinë që ai të më bënte dhe vizita në banesën afër ish-pasticeri "Flora" të kryeqytetit, kur isha vetëm në një dhomë, me gruan e tre fëmijë të vegjël. Por dhe ia kam kthyer atij vizitën, pra kam shkuar në shtëpinë e tij, jo larg nga ne dhe kemi pirë kafe bashkë. Në bisedat tona zinin vend: Malësia e Gjakovës, Kosova, gjuha shqipe etj, por dhe problemet tona familjare.

Jam pikëlluar pa masë, kur mora vesh vdekjen e Profesorit dhe mikut tim të paharruar, prof. Selman Riza. Sa herë e kam kujtuar jetën e tij ose kam sjellë ndërmend vuajtjet shpirtërore e fizike, që i janë shkaktuar padrejtësisht, thellë në shpirt kam ndjerë dhimbje të madhe. Kam kënaqësinë dhe nderin të pohoj se, me sjelljen, diturinë dhe karakterin e tij, ai ka ndikuar mjaft në formimin tim të përgjithshëm, sidomos në atë gjuhësor dhe inteklektual. Prandaj, dëshiroj dhe e kam detyrim moral, që dhe tani, 25 vjet nga ndarja e tij përgjithnjë nga jeta, të përulem me respekt e nderim të thellë përpara kujtimit, jetës dhe veprës së shquar të prof. Dr. Selman Rizës! Ai do të mbetet përherë i gjallë, jo vetëm në kujtesën time, por dhe tërë brezit tonë të studentëve të tij.

Tiranë, 13 dhjetor 2013

 

Kadrije Meniqi Fazliu: Ese

Kadrije Meniqi Fazliu

Ese: Llojet e përrallave

I dua përrallat, sepse mbaj mend dhe ndonjëherë edhe gjyshja ma bënte qejfin kur e shikonte se s`kisha gjumë. Une i dua përrrallat, sepse ato me kanë çuditur me ato gjëra të bukura në gojën e njerëzve të mi të dashur, që më sillnin para syve gjithçka që e ndjeja dhe përpiqesha ta përjetoja, teksa qepallat e syve më rëndosheshin ngadalë për të më dorëzuar në krahët e gjumit me ëndërra të bukura. Unë i dua përrallat, sepse ato më kthejnë në kohën e fëmijërisë time, atëherë kur s`dija se çfarë ishte e mira dhe e keqja, por që i kuptoja nga mënyra se si nëna dhe gjyshja veçanërisht, kujdeseshin që te mos trembesha kurrë. Hahahahahahaa, një herë kur gjyshja po më tregonte një përleshje midis bajlozit dhe djalit të fshatit, për të shpëtuar burimet e ujit, u tremba shumë kur e imagjinoja se si një kafshë e madhe, që nxirrte zjarr e tym nga goja, me një topuz hekur në dorë, do të vriste atë djalë të fshatit tim (kështu e quaja atëherë) dhe burimet e ujit nën kthetrat e bajlozit do të sillnin fatkeqësi të mëdha. Gjyshja ime e mirë e fisnike, me atë zërin e saj të butë e të ëmbël, më bëri që ta imagjinoja djaloshin e fshatit tim, ashtu, trupmadh e të fuqishëm, të mencur dhe guximtar, i cili e shtroi bajlozin përtokë dhe fshati shpëtoi. Ja kjo ishte gjyshja ime, po kështu edhe nëna, ndonjëherë edhe gjyshi, kështu ishin ata, me përrallat e tyre të bukura që me vinin në gjum, në gjumin e ëndërrave të bukura të një fëmijërie të largët që sot më ngazëllen me kujtimin e saj. Eh, përrallat, sa do te doja edhe sot të isha pranë tyre, në nanurisjen e ëmbël të fjalëve dhe pragëgjumit që kurrë se mësova se si me vinte ashtu, ëmbël, ëmbël dhe më çonte në hijeshinë e mendjes në qetësi hyjnore. Po sot, çdo të bëhet sot me përrallat. Sot jeta nuk ështe përrallë, sot jeta është luftë dhe ajo duhet fituar,. Sa shumë do të dëshironim që jeta të ishte si në përrallë dhe një përrallë, por nuk është kështu. Përrallat e mija të fëmijërisë, që më bëjnë të ndihem akoma e vogël kanë mbetur si një vegim i largët i kohës kur të tjerët mendonin për mua. Tani unë duhet të mendoj për veten, jeta nuk është një përrallë........

Proza gojore është shumë e zhvilluar. Ajo paraqitet në forma të ndryshme. Një nga format më të përhapura e më të njohura, është pa dyshim përralla. Përralla është një tregim i trilluar, plotë fantazi dhe elemente të çuditshme në subjekt me anë të së cilës paraqiten mendimet dhe ëndërrimet e njerezimit në formë alegorike. Përrallat si gjini shumë e përhapur dhe e dashur për fëmijë dhe të rritur kanë edhe rëndësinë dhe porosinë edukative. Janë treguar gojarisht nëpër oda, dhe më vonë edhe janë shkruar dhe kështu kanë begatuar letërsinë shqipe. Me afirmimin e leximit ndër masat e gjëra popullore, shumë shkrimtarë i kanë mbledhur përrallat së bashku me gojë dhënat popullore dhe nga to kanë krijuar gjini të ndryshme letrare, siç është p. sh. proza. Veqori kryesore e rrëfimit të përrallës është mënyra se si rradhiten episodet me qëllimin për ta mbajtur tensionin emocional deri në fund. Përrallat nuk nisen, si ndodh me këngët legjendare, nga një fakt i vërtetë (ndoshta edhe historik) që legjendarizohet, por nga një trillim i plotë, që megjithatë mban kurdoherë lidhje me probleme, me situata, me mendime filozofike, morale, shoqërore, estetike etj. të jetës njerëzore. Përrallat tregohen në prozë dhe kanë, domosdo, strukturën dhe elementet e tyre. Ato janë të përhapura në të gjithë botën dhe janë tepër të pëlqyera si për vlerat e tyre filozofike, ashtu edhe për vlerat e tyre didaktike. Pikërisht për vlerat e saj te gjithanshme, përralla ka tërëhequr vëmendjen e shkencëtarëve: me te merren folkloristët, etnografët, psikologët, letrarët etj. Etnografia e studion përrallën si dokument kulturor e historik dhe merret me rolin e saj ne shoqëri, psikologjia e sheh përrallën si shprehje te proçeseve shpirtërore, ndërsa shkenca e letërsisë përpiqet të përcaktojë se ç'është ajo që e bën përrallën të jetë e veçantë edhe brenda llojeve të prozës gojore. Ajo synon të përcaktojë elementet më të qenësishme të këtij lloji dhe, ashtu si etnografia, të kërkojë zanafillen e saj. Përrallat shqiptare shquhen për larminë e fantazisë së tyre dhe për thurrjet interesante të subjekteve. Roli i fantastikës edhe në përrallat tona është shumë i madh. Me anë të saj rrëfimtari popullor deformon artistikisht dhe përpunon qoftë artistikisht, qoftë filozofikisht subjektin, elementet e realitetit duke krijuar një simbolikë të pasur që flet alegorikisht për mësime shoqërore, etike dhe estetike për jetën. Pikërisht në vlerën e saj filozofike qëndron edhe një nga anët më të rëndësishme të përallës. Nëpërmjet saj jepen gjykime për jetën, për lumturinë, për të mirën dhe të keqen, për të bukurën dhe të shëmtuarën, për aspiratat dhe ëndërrimet e njerëzve etj. Duhet thënë se vizioni i përgjithshëm që buron nga përrallat ëer botën e jetën është optimist. Kështu, edhe në përrallën tonë, e mira triumfon dhe njeriu me anë përpjekjesh dhe sakrificash, duke qenë kurdoherë i ndershëm, ia arrin më në fund lumturisë, arrin ta fitojë atë (e Bukura e Dheut, si simbol i lumturisë). Ky vizion optimist e realist e ka burimin te karakteri kolektiv i folklorit dhe shpreh soliditetin dhe qëndrueshmërinë e popullit përballë problemeve të jetës dhe vështirësive që dalin përpara.

 

ZYBA HYSEN HYSA: FJALËT E ISMAIL QEMALIT EDHE SOT TINGËLLOJNË SI ZILE ZGJIMI PËR ÇDO SHQIPTAR KUDO QË NDODHET...

ZYBA HYSEN HYSA: FJALËT E ISMAIL QEMALIT EDHE SOT TINGËLLOJNË SI ZILE ZGJIMI PËR ÇDO SHQIPTAR KUDO QË NDODHET...

(Në kuadër të 101 vjetorit të shpalljes së Pavarësisë)

Është bërë e traditës, që për çdo 28 nëntor, të kujtojmë me nderim dhe respekt të pakufishëm Ismail Qemalin, gjithë punën dhe përpjekjet e patriotëve shqiptarë në shërbim të kombit. Kjo është vërtet në nderin tonë, në nderin e çdo shqiptari, se të nderosh veprën e të parëve do të thotë që të vlerësojmë punën dhe qëndrimin e tyre në momente të rëndësishme për kombin shqiptar, kjo na bën të jemi më shumë vetvetja dhe mendoj se 101 vjet janë shumë pak për të harruar bëmat e patriotëve, por edhe mijëra vite të kalojnë, përsëri ato do jenë po kaq të gjalla e të prekshme, do apo nuk do bota, do apo nuk do politika pragmatiste shqiptare, jemi, apo nuk jemi formuar si komb i bashkuar, ato mbeten themeli i pa shembur i kombit, ato transmetohen nga brezi në brez, ashtu si flamuri, si këngët, si gjuha... por kam vënë re, që kjo festë po bëhet rutinë: organizohen sesione shkencore, pa zbuluar të vërtetat shkencore, vetëm duke përsëritur vit pas viti të njëjtat gjëra, shumë fjalë, aq shumë fjalë vlerësuese, por për fat të keq aspak fjalë të reja që zbulojnë të vërtetat e vërteta të historisë sonë shqiptare, ato të vërteta të hidhura që ishin shkak i shkatërrimit të ëndrrave të shqiptarëve për liri e pavarësi kombëtare.

Historia e një kombi, një kontinenti, a më gjerë... kurrë nuk mund të shkruhet me laps majëhollë, ajo vetëm mund të pikturohet me dritë - hije, në momente më të veçanta që kanë sjellë ngjarje me rëndësi të madhe për përparim, drita shkëlqen më shumë e në ato momente që kanë prerë udhën e këtij zhvillimi, hija shndërrohet në njolla, kështu në çdo përvjetor lexojmë atë pjesë të historisë që shfaqet në dritë e ndjehemi krenarë, por mbetemi atje pa pasur kurajë të depërtojmë në këto njolla të errëta për të gjetur pigmentin e zi që shkaktoi dëmet e kohës, regreset e historisë, që pengojnë dhe sot progresin e kombit shqiptar...

Meqë 28 nëntori lidhet direkt me veprën e Ismail Qemalit, si themeluesi i shtetit të parë shqiptar më 1912 – ën, të ndalemi pak tek jeta dhe vepra e tij si politikan me ngjyra të theksuara demokratike, një model perfekt për të marrë shembull sot politika jonë shqiptare, se ai përmes një rrugëtimi të gjatë e të rrezikshëm nga Stambolli, në Bukuresht, më pas në Vjenë e Budapest e përsëri në Vjenë drejt Triestes, në Durrës, Kavajë, Çermë, Divjakë, Libofshë, Fier, Novoselë, më në fund në Vlorë, ku nuk qe rastësi, apo fat i saj, por aty ishin patriotët më largpamës që përkrahën ideatorin Ismail Qemali në Shpalljen e Pavarësisë së Shqipërisë.

Dihet që veprimtaria e Ismail Qemalit, para se të mblidhej kuvendi historik në Vlorë, ishte diplomatike, serioze dhe këmbëngulëse për të realizuar idenë e kahershme të popullit shqiptar, shpalljen e Pavarësisë. Këto përpjekje të vazhdueshme deri në aktin e Madh të shpalljes së Pavarësisë i ka shpalosur fort qartazi Ilir Ikonomi në librin “Pavarësia -  Udhëtim i paharruar i Ismail Qemalit”, ku del, se përveç përpjekjeve diplomatike ndërkombëtare, ai diti të bashkojë shqiptarët mrekullisht pa dallim feje, krahine në mbledhjen e kuvendit. Në këtë libër në faqen 216 – 217 thuhet: “Ishte gjë e rrallë të shihje parinë shqiptare të mbledhur në një konak. E rrallë sepse shqiptarët ishin të ndarë në fise dhe klane, nderonin tri besime të ndryshme dhe nuk kishin gjuhë të njehsuar kombëtare… sepse shqiptari individualist dhe krenar, që nuk duron dot as hijen e vet, e kishte të vështirë të pranonte një shqiptar tjetër mbi krye… Megjithatë, kishte diçka të padukshme, që i bënte veriorët dhe jugorët të mblidheshim bashkë në këto rrethana të veçanta, kur po turrej e liga… Pra, sado të ndryshëm të ishin këta njerëz, si rrjedhojë e atij brumi të përbashkët ata nuk ishin shkrirë me kombe tjera, as nuk e kishin holluar gjakun. Ata ishin thjesht shqiptarë.”

Të ndalemi, se si është e si punohet në drejtim të bashkimit të shqiptarëve sot? Me dhembje konstatoj që në këto vite të “demokracisë” shqiptare, dëgjohen shpesh shprehjet “Veriu, Jugu, apo malokët, jugorët , pak dëgjohet për shqiptarët e Maqedonisë, të Malit të Zi, Çamërisë, thua se këta nuk kanë ekzistuar ndonjëherë.  Në një kohë që feja për ne, është thjesht një preference personale, shpesh kthehet për ndasi territoriale, ku befasohem me pikëpamje anadollake, saqë shpesh mendoj se kemi shkuar qindra vite pas, ku herë ngrihet islamizmi, herë krishterimi, bile bëhen edhe debate publike me dite e muaj me radhë në lidhje me fenë e shqiptarëve nga koka të intelektualëve shqiptarë (këtu vlen të përmend edhe debatin Qose – Kadare), në një kohë që ka pasur dhe ka probleme jashtëzakonisht të mprehta për të diskutuar e për të marrë zgjidhje.

“Pa ngrihen dhe “kokat” tona e bëjnë be/ Njëri krishterë -  rreth prerë, tjetri myslimanë/ Përplaset kokë – Qosja, mbi Kadare/ Betohet për Krisht, tjetri si muhamedan.../ Betohen e flasin për fe të pafetë/ Se dhe foshnjat e dinë prejardhjen tonë/ Me broçkullat e tyre, dikujt i bëjnë fresk/ Si partitë politike, fetë  vijnë e shkojnë...”

Nëse do diskutohej problemi i ngritjes së kishave greke përgjatë Vorio Epirit , apo manastiret serbe në kosovë, ruajtja e monumenteve dhe vendeve historike në gjithë trojet tona shqiptare, apo figura të ndritura në fusha të ndryshme, të  trokisnin në portat e atyre që na copëtuan për të rishikuar, diskutuar dhe qëndruar seriozisht për çështjen shqiptare, por bëhen leva të qëllimeve të politikës botërore antishqiptare. Kështu më vjen në mendje Rambujeja, ku shqetësimi i Kadaresë ishte firmosja e jo ngritja e zërit për të drejtat tona, apo Qosja që shprehet që ta ndërrojmë veriun e Kosovës me Luginën e Preshevës, sikur ai t’i kishte prona të babait. Mora si shembull, se këta më erdhën në mendje teksa po shkruaj, se kur personalitete kaq të mençur të kulturës shqiptare veprojnë kaq pa dinjitet, kaq pa gjak shqiptari, të mos futemi pastaj se sa gjynahe i kanë Kombit tonë qeveritë që vijnë e ikin, qeveri që përveç interesave të tyre personale as që duan të dinë dhe sa shtetas kanë e jo më të ndihmojnë në ngritjen e tyre ekonomike dhe kulturore... “Ëh”, rënkonte vendi/ Sa herë vinin mizoritë/ “Ëh”, rënkon edhe qielli/ Sa herë hipin, zbresin qeveritë!”

Duke gërmuar nëpër histori për të gjetur përpjekje serioze për përparim dhe bashkim të shqiptarëve këto vite që pasuan aktin e firmosjes së Pavarësisë sonë në këtë copë Shqipëri, përveç Marrëveshjes së Mukjes në 3 gusht 1943, marrëveshje që u prish nga diktati antishqiptar ruso – jugosllav, nuk shoh asgjë që të më ngazëllejë zemrën, të më ndezë shpresën e një të ardhmeje të ndritur për shqiptarët e në këto kushte përpjekjet dhe vepra e Ismail Qemalit me shokë janë fakte të pamohueshme që na bëjnë ne të jemi krenarë për personalitete kaq të larta të kombit tonë, por si mundet vallë që për një personalitet kaq të rëndësishëm të mos jetë folur dhe të mos jetë shqetësuar njeri që të ndjekë vazhdën e ngjarjeve para vdekjes së tij për të gjetur vrasësit e vërtetë të Ismail Qemalit, se pas tij fshihet dora që na mban duart dhe sot e kësaj ditë për të mos arritur aspiratën e popullit për bashkim kombëtar, si e vetmja alternativë për zhvillim dhe përparim. Kështu lindin pikëpyetjet e historisë e pikëpyetja më e madhe, është vdekja e Ismail Qemalit me anë të së cilës mendonin se do varrosej aspirata e shqiptarëve për liri dhe pavarësi. “O Kaninë... o moj mike/ Si s’u trete, si nuk vdiqe!?/ Kur në ’19 – ën/ Shtyllën e shtëpisë ta helmuan/ Dritën e syve ta verbuan…/ Si s’u trete si nuk vdiqe/ Si s’u hodhe përmbi dete/ Si nuk plase… ç’ilaç gjete? /- Kur më erdh’ vigani shtrirë/ Të kisha vdekur qe më mirë/ I thashë vetes: “Qëndro!/ Nuk është fikur zjarr’ i zemrës,/ Nuk është shuar mjalti i këngës/ S’është tharë gjiri i nënës/ Viganë tjerë për të lindur/ Shtyllën e shtëpisë për të ngritur.../ Po… moj motër… kaluar motër/ Kur kam parë bijtë e mi/ Ngritur pushkët njëri – tjetrit/ Skish më tmerr… lebeti/ Veç atëherë kam shpëtuar/ Nga idhnia pa u shuar/ Pa u hedhur përmbi det/ Që zhdukesha për jetë/ Qumështi i gjirit, gjak për peshq.../ Por... një zë... një dritë më bindi/ Nga të gjithë bijtë më i dituri/ (bëhet fjalë për Isuf Luzajn)/ Të qëndroja... të shpresoja...

- Mos u tut, e dashur mëmë/ Do të rilindësh si një këngë/ Do të këndohet:/ Herë e fshehur, herë mbi skena/ Gjer të shfaqet ndër bedena/Si flamur i Kastriotit/ Amanet i Ismailit,/ Lajtmotiv...  bir pas birit...!”

Nëse në shtetet e ndryshme të botës ka pozitë dhe opozitë, në Shqipëri ka patriotë dhe politikanë të shitur, politikanë që në qeveritë e tyre kurrë nuk mbrojtën interesat e shqiptarëve, kurrë nuk qenë vazhdues të Ismail Qemalit e pse për çdo 28 nëntor shkojnë e i vendosin kurora me lule tek varri, mbajnë dhe fjalime, puthin dhe flamurin dhe kaq. Hipokrizi! “Unë kam parë shpesh pranë monumentit/ Kalojnë nëna qëndrojnë bëjnë kryq me dorë/ Disa të tjerë, qëndrojnë, përulen, puthin vendin/ Plot njerëz vinë, në shenjë nderimi qëndrojnë... /Po, kam parë edhe shumë pushtetarë/ Venë kurorë, buzëqeshin, flasin me letër/ Radhitur veprimet bukur me skenarë/ Ikin më në fund  pa e përshëndetur...”

Po të shohësh politikën botërore aktuale aty – këtu lulëzojnë po ato qëndrime ndaj shqiptarëve si para 101 vjetësh, mos vallë ka ardhur koha që shqiptarët të hapin sytë nga letargjia dhe të shkojnë atje ku u helmua dëshira e shqiptarëve dhe të gjejnë helmuesin dhe të kërkohet këmbëngultas për të zgjidhur një herë e mirë çështjen shqiptare, se kaluan 101 vjet dhe situata jonë mbetet po ajo; vend i pazhvilluar, varfëri, emigrim, korrupsion, diktat nga jashtë dhe ku ishim asgjëkund, ku po shkojmë... Zoti e di, e pse fjalimet fillojnë: “Për të shkuar drejt BE...” drejt një BE – je që kurrë nuk i ka respektuar shqiptarët, kurrë nuk u ka lënë vendin që meritojnë si autoktonë nga më të hershmit në Ballkan. “Qysh kur perëndia gatoi tokë/ Rrënjëzohet… këtu, lashtësia/ Zoti në këtë tokë na bëri zot/ Që nga Pellazgët, nis historia…/ Gjithë kombet janë krijuar/ Askush nuk mund të rikrijojë/ I falemi Zotit të lavdëruar/ Që krijoi dhe kombin tonë.../ Kombet tjera kudo që janë/ Me fat janë, kanë mëmëdhe/ Po kombin tonë pse duan ta hanë/ Si korbat vërsulen të na bëjnë pre!/ Na thonë se jemi një racë pa taban/ Na thonë të tjerë jemi të krishterë/ Ortodoksë, katolikë, bektashian.../ Emri shqiptarë s’përmendet një herë...”

Edhe po të kishim qenë kriminelë, do na jepej dënimi kapital me 101 vjet burg, por ne kurrë s’kemi qenë kriminelë, por i kemi trajtuar kombet tjera si veten, i kemi pritur dhe përcjellë si miq, por ne na doli si bilbilit me qyqen. Bilbili i ndërton folenë, lëshon vezët, i ngroh vetë, dalin zogjtë dhe i ushqen po vetë, ndërsa qyqja vjen lëshon vezën në folenë e bilbilit dhe bilbili duke vepruar me natyrën e tij që kurrë nuk i lë vezët në folenë e tjetrit dhe as që e mendon, kështu bashkë me vezët e tij, ngroh dhe të qyqes, por zogu i qyqes del më i madh dhe jo vetëm u ha ushqimin të vegjëlve të bilbilit, por me krahë e hedh poshtë. Kështu ka vepruar dhe vepron Serbia me ne, Greqia me ne... gjithë ndërkombëtarët;  vijnë si miq, bëhen pushtues e sot janë këmbëkryq në trojet tona e ne përsëri besojmë në miqësinë e tyre dhe përsëri u ngrohim vezët, ata na hanë zogjtë... “Si një pemë, as çelë, as tharë/ Rrugë, pa rrugë, o Shqiptarë/ E pse pini nga një dorë tjetër/ S'ka kulloshtër, t'u rrisë jetën!/ Një dorë, u jep për të pirë/ Një shiringë, gjakun u thith/ Eh, shqiptar, kurrë s'ke gjetur/ Rehatinë për të fjetur/ Në gjumë të natës si një hënë/ Nga errësira, ndrin një nënë/ Është e plotë pesëmbëdhjetë/ Thotë: " Shqiptar, mos rri tuj fjetë!”

Nëse bota do kishte dëshirën e mirë për të ndihmuar kombin tonë, nuk do merrte shpatën duke na ndarë në 6 copa, por të na bënte bashkë dhe atëherë të provonin vitalitetin e kombit tonë bujar dhe paqedashës. Asnjëherë bota nuk u interesua për të studiuar vitalitetin e kombit tonë, por ecën duke dëgjuar këngën qyqes, një këngë antishqiptare, një këngë si këngë qyqeje...

Edhe sot janë aktuale fjalët e Ismail Qemalit ku thotë: “Paqja në Ballkan nuk do të mund të rivendoset duke sakrifikuar të drejtat e kombeve të tjera në interes të synimeve ekspansioniste, pa iu shtuar Shqipërisë nga ana e veriut Kosova dhe nga ana e Jugut Çamëria, nuk mund të shtrohet qetësia në sinisinë e Ballkanit...”

Në kohën që Konferenca e Paqes në Paris do të vendoste fatet e popujve, fati i shqiptarëve mbeti pa fat, se strategu dhe ideatori i kombit tonë u helmua dhe vdiq duke lënë në zemrat e shqiptarëve të ndershëm amanetin e tij për bashkim e përparim. Ismail Qemali nga Madriti, në fillim të tetorit 1918, tërhiqte vëmendjen se “Detyra jonë imperative (urdhëronjëse) është sot t’i vihemi punës pa mëri dhe pa përtim për të vënë themelitë e të drejtave tona politike dhe për t’i vulosur me vulën e Konferencës së Paqes”

Kuptimet e historisë janë për ne të rëndësishme e pse rrallë herë në histori ndeshim një teori, e cila mund të vërtetohet shkencërisht, por mendoj se mjaftojnë 101 vjet për të vërtetuar teorinë e Ismail Qemalit, se edhe sot fjalët e tij tingëllojnë si zile zgjimi për çdo shqiptar që të ngrihet e të kërkojë fijet e këputura dhe të mbledhë lëmshin e historisë në dobi të çështjes sonë kombëtare. Safo Vlora shkruan në kujtimet e saj për ditën e ardhjes së trupit të Ismail Qemalit në Vlorë: ... Nëse masim madhështinë e një personaliteti politik me dashurinë e popullit të thjeshtë, duhet të pohojmë se asnjë nuk i afrohet Ismail Qemal Vlorës se në ceremoninë e përmotshme... as fshatar as qytetar nuk qëndroi në shtëpi, tërë faqet e maleve dhe brigjeve, që qëndronin gjatë udhëtimit, ishin mbushur me njerëz, ishte një apotezë madhështore e të gjithë popullit, pa dallim, dhe një kurorë që Ai e fitoi me punën e tij të madhe në shërbim të vendit të tij, derisa dha frymën e fundit...”

Ismail Qemali ka qenë dhe mbetet babai i kombit shqiptar, deri më sot nuk ka dalë një i dytë, koha do sjellë në skenë një bir shqiptari që siç thotë historiani, filozofi, poeti dhe patrioti i madh Isuf Luzaj në poemën “Glorja e Çmendjes” se: “Ashtu si këta, yje Historie,/ Që kanë pas tyre legjione rinie,/ Në shpirtin e popullit kanë mbetur dëshmi,/ Ashtu, sigurisht, një ditë do të vijë,/ Një djalë shqiptari, prej mëme shqiptare,/ Ndoshta i panjohur as në fshatin e tij,/ Do ujdisë përpjekje me histori fatbardhë,/ Në një çast të papritur do bëjë mrekulli,/ Do ta ngrejë në këmbë racën tonë krenare,/ Do ta vërë në radhë në mes të Evropës,/ Shembull e pasqyrë, për popujt e botës,/ Të binden, të besojnë që ka Perëndi.”

Mendoj se nuk kemi vepruar ashtu si duhet për ta nderuar aq sa duhet këtë burrë shteti, përderisa asnjë shqiptar deri më sot nuk u shqetësua për rrethanat në të cilën vdiq Ismail Qemali. Pyetje të shumta na godasin si çekan çdo vit e më shumë, çdo ditë e më shumë, se ekzekutimi i Ismail Qemalit, ka qenë thika më e madhe që i është futur kombit tonë në trup (fatmirësisht nuk shkoi në zemër) dhe ashtu si një pemë që i ngulin një gozhdë që as thahet dhe as lulëzon më, ashtu ka mbetur kombi ynë, as zhduket dhe as zhvillohet si gjithë kombet tjera në botë. Më vjen në mend një rrëfim i një burri të moçëm nga Vlora: “Tregojnë se një herë e një kohë njërit i vrasin vëllanë dhe siç ishte zakoni, ai duhet të merrte gjakun e për këtë, mbushej një shishe e vogël me gjak dhe varen në mur si portret i të vdekurit e hiqej pasi ishte marrë haku, por i vëllai me ndërhyrjen e miqve e fali gjakun, por shishja mbeti në mur. Kaluan shumë vite, mbase 101, dhe tek flinte një pasdite i del vëllai në ëndërr dhe i thotë: “Si fle gjumë, kur unë jam i vdekur dhe hasmi fle poshtë lisit pranë arës sonë...” Vëllai ngrihet i trembur, merr pushkën, hipin kalit dhe rend si i çmendur tek lisi dhe vërtet e gjen hasmin duke fjetur në hije. I thërret e ai ngrihet nga gjumi i trembur. Vëllai i thotë: “Unë ta fala gjakun, por nuk ta fal gjaku i vëllait dhe e vrau.” Me këtë nuk dua të them që të shpallim luftë ndaj gjakësorit (as fuqi nuk kemi për ta bërë këtë), por ta dimë se cili është dhe ta gjykojë e drejta, se nuk jemi në kohërat e gjakmarrjes e pse gjakmarrjen na e kanë futur mes njëri – tjetrit, për të mos pasur mendjen tek gjakësori i të gjithë shqiptarëve.

Ne duhet të bëjmë të pamundurën për të njohur të kaluarën, me qëllim që të kuptojmë se ku e patën nisjen të gjitha problemet e kombit tonë e kështu duke gjetur shkakun, duke kuptuar pasojat shkatërruese që kemi pasur fatin e keq të përballemi këto 101 vjet shtet shqiptar si një pjese krahu e kombit tonë, vetëm kështu do të jemi të kthjellët për të hedhur hapa të sigurt drejt së ardhmes.  Në rrjedhën e historisë ka ngjarje të rëndësishme dhe më të rëndësishme që ne duhet t’i kujtojmë në ditë festash, që për fat të keq disa nga këto ngjarje kanë qenë shkatërruese për kombin tonë, por për fat të mirë nuk qenë asgjësuese.

Nëse do të shkonim në vitet 1912 e deri 1919 me vdekjen e Ismail Qemalit e të analizojmë situatat historike ndërkombëtare, situatën nevralgjike të kombit tonë, trazirat dhe pazarllëqet e fuqive të mëdha në prag të Konferencës së Paqes, duhet të analizojmë me kthjelltësi, pa ngarkesa emocionale politike, por thjesht si studiues, do na dalë përpara puna e ndershme e Ismail Qemalit për të përfunduar projektin e nisur më 28 nëntor 1912 për bashkimin e trojeve etnike shqiptare, që më pas të ishte i sigurt zhvillimi dhe përparimi kombëtar në harmoni me gjithë kombet tjera në botë.

Duke e parë historinë nga ky këndvështrim vit pas viti festa e 28 nëntorit nuk do të organizohej me brohoritje, por me heshtje zije dhe me angazhime për të zbardhur të vërtetat e historisë së fshehur të rrjedhjes së ngjarjeve antikombëtare, ngjarje që për fat të keq, sot disave u duken normale. Nëse nuk zbardhet historia e vërtetë e cila është nxirë aq shumë nga antikombëtarët shqiptarë dhe antishqiptarët botërorë, saqë edhe deklaratën e Shpalljes së Pavarësisë kanë fshehur e për fat të keq shteti hesht e kjo heshtje ka dorën brenda. Si mundet vallë shteti hesht , kur nga goja e Kristo Frashërit dalin fjalët: “Dokumenti i Pavarësisë ka qenë në Tiranë deri në verën e vitit 1962. Për një arsye që s'dua ta them na iku nga dora. I iku nga dora qeverisë. Tani as që jam në gjendja ta ndjek. Unë s'lëviz dot nga vendi. Ai që e kishte na u lut që të mos e zinim në gojë emrin e tij. Dhe unë ia kam dhënë fjalën e s'e tregoj” Ka shtet shqiptar, apo ka vetëm barbarë. Po si u lejuaka një person, që ka marrë tituj dhe dekorata deri në “Nder i Kombit” të bëjë deklarata të tilla dhe të mos merren me të?? Oh, sa fatkeq paskemi lindur! Që pas Ismail Qemalit kemi mbetur bonjakë dhe bonjaku mbështetet herë tek halla, herë tek daja, por asnjë nuk e mban si birin e vet, e kthen në shërbëtor.

Ndaj, jo vetëm të kujtojmë heronjtë, por të frymëzohemi prej tyre. Nuk do kishte kuptim festa vetëm për festë, por ashtu si në ditë Krishtlindjeje, Bajrami... që shkojmë në kishë, xhami, apo teqe, ku rrimë pak çaste nderojmë Zotin, ndezim qiri, bëjmë lutje dhe në fund themi “Amin”, për të ndezur shpirtrat tanë dhe më pas futemi në të përditshmen... po do na realizohej dëshira që u lutëm para Zotit nëse çdo njeri nuk do përpiqej pa u ndalur për ta realizuar atë? Kurrsesi jo, ndaj çdo ditë e 28 nëntorit le të quhet festa e fesë sonë, e fesë së shqiptarizmit, ku pa dallim, të gjithë shqiptaret të shkojnë në Vlorë, se Vlora është Meka e Kombit tonë, ashtu siç jemi lutur para Krishtit, Muhametit, para gjithë varreve të profetëve, ne të bëjmë homazhe tek varri i Ismail Qemalit, se ai është Profeti i shqiptarëve. “Ka ardhur koha, të shpallim Profet/ Të dërguarin e zotit Ismail Bej Vlorën/ Që s’dalloi e s’pyeti aspak për fetë/ Në emër të Zotit na vuri kurorën!/ Siç jemi lutur deri tash përmbi varre/ Që s’dimë nga janë, emrin s’e kanë shqiptar/ Të bëhemi bashkë, të vihemi në radhë/ Tek varri Ismailit çdo vit, pelegrinazh..../ O Tokë e të parëve tanë, o Shqipëri/ Mbaje fort shtrënguar në gji profetin/ Kërko ndër bij, nxirr një profet të ri/ Ta çojë me guxim gjer në fund amanetin.../ Vetëm Profetët kuptojnë amanetet/ Xhepmëdhenjtë njohin vetëm paranë/ “U lamë një copë tokë, kufijtë t’i gjejnë vetë”/ Ismail Qemali, në Sheshin e Flamurit ka thënë.”

 

 

Sokol Demaku: NJË VIZITË MBRESËLËNSE DHE ME SHUMË RËNDËSI NË SUEDI

Sokol Demaku

NJË VIZITË MBRESËLËNESE DHE ME SHUMË RËNDËSI NË SUEDI

Ka dy ditë që në Borås të Suedisë po qëndrojnë për një vizitë zyrtare me ftesë të Universitetit te “Borås” këtu dhe të Ndërmarrjes se Bashkise nga ky qytet  “Borås Energji dhe Ambienti” dy pedagoge të Unievrsitetit “Akademia e Biznesit” nga Tirana.

Vizita është realizuar nga ana e Qendres Kulturore Shqiptare “Migjeni”,  me seli në Borås e cila ka kohë që është në kontakt me bashkëpunëtoren e këtij universiteti  MSc. Mirada HALLULLI, e cila është edhe ideatore dhe iniciatore e një lidhje te tillë mes Suedisë dhe Shqipërisë.


Delegacioni Shqiptar perfaqesohej nga  Pedagogët e Univeristetit “ Akademia e Biznesit” Tirane,          Dr. Bledar ILIA  dhe  MSc.Ardi BEZO.

Qëllimi i kësaj vizite në Borås të Suedisë te pedagogëve në fjalë,  ishte këmbimi i përvojave dhe ideve në fushen e Menaxhim  Biznesit dhe Ekonomisë. Por duhet theksuar se dita e pare e vizitës së tyre ishte rezervuar  për  takimin në “Borås Energji”, ku aty ka kohë qe është duke u punuar me një projekt që keta kanë punuar  së bashku me Universitetin e “Borås” qe ka të bëjë me riciklimin e mbeturinave si dhe përpunimin e tyre. Për mysafirët nga shqipëria ishte një atraksion i vertetë i gjithë procesi që ata pane nën përkujdesjen e Prof.Linda ELIASSON, e cila me një profesionalizëm paraqiti punën që ata bëjnë së pari në sensibilizimin e opinionit rreth mbeturinave, grumbuillimit, seleksionimit të tyre si dhe përpunimin e tyre në mënyrë bashkohore si dhe rezultatet e arritura me këtë rast në ruajtjen e ambientit.

Qëllimi ishte sipas fjaleve të Prof.Linda ELIASSON, që edhe mysafirët nga Shqipëria të njihen me eksperiencën tone në këtë drejtim, duke ditur se Shqipëria është një vend ku mbeturinat janë një problem më vete për vete  vendin dhe ata  të cilët jetojnë atje.

Linda është e entuziazmuar nga interesimi i Pedagogëve Shqiptare “B.I dhe A.B”  lidhur me interesimin e tyre për projektin në fjalë dhe punën që ndërmarrja  ku ajo punon bën në drejtim të ruajtjes së ambientit dhe jetës së njerezve këtu. Ajo mendon se do jetë me interes që një ditë edhe këta të vijne në Shqipëri dhe të njihen më së afërmi më këtë problem jetik për Shqiptarët atje. Linda mendon se do punohet dhe shifet sesi do realizohet kjo edhe Shqipëria sikurse Indonezia do jetë një vend e cili do aplikoj në ketë projektin Suedez që vet Borås e aplikon, në grumbillimin dhe riciklimin e mbeturinave e që do ishte një ndihmes mjaft e madhe për Shqiperine.

Dita e dytë e vizitës së delegacionit shqiptar, ishte rezervuar për vizita dhe biseda në “Universitetin e Borås”. Pedagogët Shqiptar i priti dhe bisedoi me ta Dr.Muhammad Taherzadeh, Drejtor përgjegjës për hulumtime, me të cilin në një atmosfere të perzemert u bisedua për mundësite e aplikimit të projektit që u paraqit nga ana e Borås Enegji në mënyrë që edhe Shqipëria të lirohet nga mbetjet dhe mbeturinat të cilat janë të tepërta atje, por edhe për projekte të tjera në fushen e studimit  nga ana e dy universiteve,  universiteti i  “Borås”  dhe   univeristeti  “Akademia e Biznesit”


Pastaj ishte një takim miqësor dhe me shumë përmbajtje me Drejtorin për mundësit e bashkëpunimit Shkencor  Prof.Hans Björk , i cili në bisedat e tij u shprehë se Universiteti i  “Borås” është i gatshem  që të përpiloj një projekt bashkëpunimi me Unievrsitetin “Akademia e Biznesit” në Tiranë,  sepse ky univesitet është i pari nga Universitet Shqiptare , që shprehë gadishmëri për bashkëpunim dhe se mundësit për bashkëpunim janë shumë të medha dhe më interes reciprok.

Kandidatja për Doktorant në Laborator Prof.Solmaz Aslanzadeh, priti mysafirët Shqiptar dhe informoj ata lidhur me punën që ky universitet  bën në drejtim të ndihmës në ruajtjen e ambientit dhe përpunimin e mbetjeve dhe mbeturinave përmes sistemit të riciklimit si dhe përdorimit të tyre në industri,  ku nga këta laborator del nga mberutinat Biogaz që perdoret për ngarjen e autobuzeve të qytetit, pastaj dheu përdoret per kopshte, lënda djegëse për venien në veprim të centraleve, lokale të qytetit, ku prodhohet energji si dhe  ngrohja  e qytetit.

Pastaj ishte një takim me shumë rëndësi me Dr. Mikael Löfström, Dekan për ekonomin e ndërrmarrjeve dhe IT  si dhe Prof.Birgitta Påhlsson, kordinatore për ambientin, me të cilët u bisedua lidhur me kembimin e planeve mësimore, studentëve dhe personelit mësimor në të ardhmen. C`ka kjo u pranua me kënaqësi nga të dy palët dhe se do fillohet të mendohet sa më shpejt që kjo të realizohet në praktikë.

Prof.Hans Björk në fjalën permbyllese te tij me miqte nga Shqiperia-Tirana,  u shprehë se ishte kënaqesi të bisedoje me miqte nga Shqipëria lidhur me bashkëpunimin nderuniversitar, në drejtim të kembimit të përvojave, studentëve si dhe pedagogëve në të ardhmen. Universiteti i Borås do angazhohet që të siguroj fonde për kete qëllim dhe së shpejti u shprehë ai do ju vizitojmë në Tirane.

 

Viron KONA: FESTË ATDHËTARIZMI

Skicë

FESTË  ATDHËTARIZMI

Shkruan: Viron KONA

1.-Kur përurohen vepra, me vlera të çmuara...

Më 30 tetor 2013, Shoqata e Shkrimtarëve, Artistëve e Krijuesve  Shqiptarë të Suedisë,  “Papa Klemendi XI-Albani”, përuroi në sallën e Muzeut Historik Kombëtar të kryeqytetit Tiranë, dy vepra voluminoze, “Thesar Kombëtar”-1 e 2.

Ishte një manifestim entuziast, emocionues dhe mbresëlënës. Salla ishte e mbushur me njerëz të letërsisë, artit dhe kulturës, me gazetarë e studiues, mësues e nxënës, të rinj dhe të moshuar, plot e për-plot.

2.- 22 bashkëkombës shqiptarë, erdhën nga Suedia...

22 motra dhe vëllezër shqiptarë, erdhën nga qytete të ndryshme të Suedisë, në Tiranë, duke këmbyer  dy avionë. Linjat kishin anulluar fluturimet, për shkak të një uragani të fuqishëm dhe ata ishin të detyruar të ndërronin linjë, vetëm e vetëm që të arrinin në kohën e duhur, në Tiranë. Kishin mbërritur me aeroplanë në Beograd, prej andej në Prishtinë e Shkup dhe, më pas, me makina, duke udhëtuar tërë natën, mbërritën në Tiranë, në kohën e duhur, para fillimit të festës.

Ata s`mund ta humbnin atë veprimtari. Kurse fakti, që ishin të pagjumë, për ta nuk përbënte asnjë rëndësi. Rëndësi kishte vetëm se ndodheshin ndërmjet vëllezërve të tyre shqiptarë,  që i prisnin me gëzim, krenari, respekt dhe dashuri, ashtu siç pret vëllai-vëllain.

I erdhën Nënës Shqipëri krahëhapur, për ta parë dhe për t`u  çmallur me të, për t`i shtuar asaj gëzimin e natyrshëm, kur ka pranë bijtë e bijat. Por i erdhën edhe për të mësuar se si ajo i ka hallet e t`i tregonin sesa shumë e duan, se përkujdesen për të në çdo çast dhe me premtimin se, kudo që ndodhen, nuk e harrojnë kurrë.

3.-Dy margaritarë më shumë, në gjerdanin e artë të kulturës...

Gjithçka nisi dhe përfundoi më së miri, me duartrokitje të oratorëve që, njëri pas tjetrit, shprehën në foltore respekt, ngrohtësi dhe dashuri vëllazërore, teksa ndihej dukshëm dëshira për më shumë veprimtari të tilla, mbresëlënëse, me larmi episodesh dhe llojshmëri temash.

Pamje nga salla

Bashkë me vëllezërit shqiptarë në  Suedi, folën edhe lektorë nga Tirana, por edhe nga Durrësi, të rritur, por dhe të rinj. KIshte fjalë përshëndetëse, por dhe analiza të librave “Thesar Kombëtar”- 1 e 2. Gjithashtu, e morën fjalën rapsodë, recitues e piktorë, por edhe valltarë të përgatitur, që të rrëmbenin sytë dhe mendjet me zhdërvjelltësinë, shkathtësinë dhe larminë  e ngjyrave, që ekspozonin në skenën e improvizuar.

Nga oratorët u nënvizua se “Thesarët Kombëtarë”, 1 e 2, përbëjnë dy vepra emër-ndritura,  që mbajnë brenda tyre, si guaska - margaritarin, zjarrin e madh dhe të ndritshëm të atdhedashurisë për Kosovën, Shqipërinë dhe  trojet shqiptare. Me këto dy vepra, bashkëkombësit shqiptarë në Suedi e kanë zbukuruar më shumë gjerdanin e artë të traditës dhe kulturës shqiptare,  i kanë dhënë më shumë ritëm e gjallëri, rrahje krahësh,  ëndrrave dhe dëshirave për një të ardhme më të mirë. Por, edhe kanë shtuar hovet e ngazëllimit, energjitë e brendshme e besimin, kanë nxitur vullnete, imagjinatë  krijuese dhe përkushtime të reja, që gjithkush të bëjë kurdoherë më të mirën, për Atdheun dhe Kombin tonë të bukur, me shpirt të ndjeshëm, të madh e fisnik. E tërë salla, ishte një zjarr i ngrohtë, i ndezur e flakëruar nga dashuri zemrash, nga shpirtëra njerëzish të malluar për vendlindjen, për Kosovën e Shqipërinë, që i mirëpriti siç pret nëna bijtë e bijat e veta, të cilat i kthehen nga shtegtimi i largët.

Kishte aq shumë njerëz, që donin të flisnin, të shprehnin dashurinë dhe respektin për bashkëkombësit e  ardhur nga Suedia.

Por, edhe e bukura e ka një fund...

4.- Diora ( E Arta ) duartroket...

Në atë takim, erdhi e tërë familja ime. Ndërsa, midis tyre, mua më dukej se ndriste, si një yll i artë, Diora, mbesa ime e vogël njëmbëdhjetë muajshe.


Kjo “zonjushëz” quhet Diora dhe po duartroket për fjalët e “xhaxhave”, në sallën e madhe të Muzeut Historik Kombëtar, në kryeqytetin Tiranë..

Anisa, nëna e re, qëndroi rreth një orë jashtë, duke ngulmuar që të hynte me Diorën në sallë, por roja i portës nuk e lejonte.

- Këtu, nuk është, as kopsht, as çerdhe!? - i thoshte ai, si me ironi.

Më në fund, duke këmbëngulur si një trimëreshë krutane, Anisa me Diorën arritën të hynin në sallë dhe të bashkoheshin me Liljanën, bashkëshorten time dhe me vajzën, Amantia. Ndërsa Tolini, im bir, ngaqë kishte pasur mësim (ai është mësues historie) erdhi pak më vonë.

Diora e vogël, qëndroi urtë, pa iu dëgjuar zëri dhe me “dinjitet”, gjatë zhvillimit të tërë veprimtarisë. Ajo dëgjonte me kureshtje e vëmendje, duartrokiste në kohën e duhur,  së bashku me pjesëmarrësit në sallë. Por edhe pozonte lirshëm përpara kamerave dhe fotografëve të shumtë.

Kishte të drejtë dhe sikur e ndjente: Shqipërisë i kishin ardhur miq nga Veriu i Largët, nga Suedia, shteti me demokraci të zhvilluar, Mik i Shqipërisë dhe i Kosovës, Shteti që ka mirëpritur vazhdimisht shqiptarët, në çdo kohë dhe në çdo rrethanë. Vendi, që nxori nga gjiri i tij, heroinën Anna Lindh, këtë bijë të mrekullueshmen suedeze, që iu përkushtua gjer në fund të jetës lirisë dhe demokracisë, por dhe çështjes së pavarësisë së Kosovës.


Një tjetër kujtim, me recituesin e vogël të shkollës 9-vjeçare “7 Marsi”-Tiranë…

Diora e vogël, sot nuk e kupton çfarë ndodh në botë, por, kur të rritet, do të ndihet krenare sepse, me shpirtin e brishtë dhe zemrën e saj të vogël, nga salla e Muzeut Historik Kombëtar të Shqipërisë, nisi të hedhë hapat e vogla dhe të belbëzojë pasthirrmat e atdhetarizmit, fjalëzat e dashurisë dhe të respektit për bashkëkombësit shqiptarë, të përhapur si dallëndyshet në mbarë rruzullin tokësor, në “shtëpinë e madhe të njerëzimit”.

Vogëlushja duartrokiti aq shumë, saqë iu skuqën shuplakat e vockla. Pozoi, me aq krenari gjatë asaj feste atdhetarie, por edhe qëndroi siç duhej, edhe kur familja e saj, prindërit dhe gjyshërit, bënë një fotografi, kujtim të paharruar nga ajo ditë e shënuar e madhështore.


Pjesëtarët e familjes Kona...

Në një tubim të zakonshëm, natyrshëm, nuk mund të lejohet pjesëmarrja e fëmijëve, por, atë ditë, në sallën e Muzeut Historik Kombëtar të Shqipërisë, nuk kishte mbledhje të zakonshme e monotone, por kishte festë.

Dhe, në një festë të tillë, në një festë atdhetarie, vijnë të gjithë, të mëdhenj e të vegjël, me shpirt dhe me zemër. Madje, të vegjëlit i japin më shumë bukuri, gaz dhe hare, teksa ata edukohen aty me ndjenjat më sublime të atdhetarisë, me dashuri dhe mirësi, për ta dashur vendin, Atdheun, gjithçka të mirë dhe të bukur të kësaj bote.

xxx

Ditën tjetër, më 31 tetor, përurimi i “Thesarëve kombëtarë”- 1 e 2, u zhvillua  edhe në Durrësin bregdetar, ku vijoi flaka e  zjarrit të  vëllazërimit e atdhedashurisë. Larmia interesante,  linja e festës, u përvijua entuziaste dhe me ritëm, në tërë atë veprimtari, ku lektorë durrsakë, si dhe motra dhe vëllezër, bashkëkombës shqiptarë  nga Suedia, shpalosën vlera dhe fjalë zemre.

Po, ishin dy ditë radhazi, dy festa të nxehta kulturore, letrare, artistike e  atdhetarie…


Ndërmjet valltarëve popullorë, në Durrës...

5.-Jehona e veprimtarisë

Ende edhe sot, kur po mbushet afër një muaj, nga ajo veprimtari e shkëlqyer, jehona është e freskët, ajo vazhdon të transmetohet mes njerëzve në kryeqytetin Tiranë dhe në Durrës. Por flitet edhe në radio  e televizion, shkruhet në gazeta e faqe interneti. Por, më shumë, ajo është e gdhendur në mendjet e zemrat e njerëzve, në kujtesën dhe ndjenjën e tyre të respektit për ata shqiptarë që, ndonëse ndodhen në kushtet e mërgimtarit, mendojnë dhe veprojnë në dobi të nderimit dhe vlerësimit të traditave atdhetare dhe kulturore.


Majtas: Dorela i dhuron lule, Dajës…Djathtas: Pas emisionit në TVSH…

Ashtu si  Tirana dhe Durrësi,  i priti “Thesarët Kombëtarë” 1 e 2, Prishtina, disa muaj më parë. Kështu do të vepronte çdo qytet dhe krahinë,  kështu do të vepronte e tërë Shqipëria, e tërë Kosova, mbarë trojet shqiptare dhe Diaspora, sepse ajo ishte festë e atdhetarizmit shqiptar.

 

Tiranë, nëntor 2013

 

AFRORE SHAIPI: SHQIPËRIA DHE SHQIPTARËT NË KËTË PËRVJETOR

SHQIPËRIA DHE SHQIPTARËT NË KËTË PËRVJETOR

Afrore Shaipi

 

…që sot Shqipëria të bëhet e lirë, më vete dhe e mosvarme.”

(Ismail Qemali)

Këto fjalë të datës 28 nëntor 1912 ishin fjalët që rrotulluan fatin e shqiptarëve dhe shënuan kthesë në historinë tonë. Këto fjalë e lindën Shqipërinë. Ato simbolizuan më së miri kulmin e përpjekjeve shekullore të tërë aty burrave e femrave, trimave e heronjëve, që e deshën Shqipërinë më tepër se veten, luftuan me mish e me shpirt për të mbrojtur kulturën dhe dinjitetin kombëtar. Duke ngritur në piedestal veprat e tyre, ne sot u jemi thellësisht mirënjohës po këtyre heronjëve të lirisë, të cilët të frymëzuar nga Skenderbeu vazhduan dhe rritën edhe më tej ndjenjën e atdhedashurisë. Me përkulje ndaj bëmave të tyre, ne sot u themi faleminderit të gjithë rilindasve, vizonarë dhe largpamës, anëtarëve të Lidhjes së Prizrenit, të Kongresit të Manastirit e deri tek Ismail Qemal Vlora, Hasan Prishtina e intelektualët tjerë, që nënshkruan deklaratën e pavarësisë së Shqipërisë, aktin më të rëndësishëm të kombit.

Shqipëria lindi më 1912! Lindi në një kohë trazirash dhe lindja e saj nuk e gëzoi askënd tjetër përpos popullit të vet. Pikërisht atëherë kur ky shtet i porsalindur ishte i brishtë, i dobët dhe i pambrojtur, atëherë kur kishte më së shumti nevojë për përkrahje dhe ndihmë, nuk gjeti askund! Kërkoi mbështetje, por mbështetje askush s’i dha! As fqinjët. As fuqitë e mëdha madje s’e ndihmuan. Për më tepër ato shkuan edhe më tej… Ende pa mbushur një vit, Shqipërinë e bënë copash, ia shpërndan tokat e tyre fqinjëve, e përdorën më tepër si pazar në traktate të ndryshme, pa pyetur vullnetin e popullit vendas shqiptar. Padrejtësia më e madhe ndaj kombit tonë u zyrtarizua para plot një shekulli, pikërisht më 1913, në Konferencën e Londrës, ku shqiptarët i ndanë në 5 shtete. Një gabim që historia e ruajti për plot një shekull dhe po e vuajmë të gjithë edhe sot e kësaj dite.

Shqipëria, e mbetur kaq e vogël gjeografikisht, pa Kosovën, Preshevën, Shkupin, Tetovën, Çamërinë, Janinën…pa gati gjysmën e vet, vendosi të ecë tutje. Me aq mundësi sa kishte. Me aq forcë që i kishte mbetur.

E kështu rodhën pastaj ngjarje të mëdha si Lufta I Botërore, Mbretëria e Ahmet Zogut – të vetmit mbret shqiptar, Lufta II Botërore, regjimi komunist i Enver Hoxhës, vitet ’90 kur u vendos sistemi demokratik e deri tek Shqipëria e ditëve të sotme. Një rrugëtim 101 vjeçar, gjatë të cilit Shqipëria u transformua, i rezistoi kohrave të ndryshme, sfidoi sisteme dhe përballoi ngjarje të mëdha! Bëri më shumë se një shekull jetë! Bëri më shumë se një shekull histori! Shqipëria pa, përjetoi e mësoi shumëçka nga e kaluara e vet.

Por tani, çfarë çmojmë më shumë gjatë historisë 101 vjeçare të shtetit?

Shqiptarët, jo vetëm ata të Shqipërisë por edhe përtej kufijve të saj, sot mburren për ato virtyte e vlera që ditën t’i mbrojnë aq mirë ndër vite. Vlera që mundohen t’i ruajnë edhe sot me krenari, si një imazh i veçantë i këtij shteti dhe kombi.

Shqiptarët gjithmonë janë karakterizuar me një tolerancë fetare të mrekullueshme. Nuk është se e themi vetëm ne, këtë e kanë dëshmuar edhe të tjerët. Gjithkush që ka qenë ndonjëherë në Shqipëri, është impresionuar nga bashkëjetesa fetare që kanë gjetur këtu. Myslimanë, katolikë e ortodoks, të gjithë së bashku kanë jetuar në harmoni me njëri tjetrin, sepse kanë qenë të vetëdijshëm se para se të jenë myslimanë apo katolikë apo ortodoks, ata në radhë të parë janë shqiptarë.

Shqiptarët gjithmonë janë shquar për mikpritjen bujare, ndjenjën e humanizmit dhe gatishmërinë për t’i ndihmuar atyre që kanë nevojë. Kjo u dëshmua edhe gjatë Luftës së Dytë Botërore, kur populli i Shqipërisë i hapi dyert qindra hebrenjve të arratisur. Edhe pse të vetëdijshëm për rrezikun që barte në atë kohë strehimi i tyre, ata zgjodhën të mbronin drejtësinë. Ata shfaqën zemërgjersinë e tyre! Vitet kaluan, por virtyti mbeti i njejtë. Më 1999, kur forcat policore dhe ushtria serbe, kishin dëbuar mizorisht mijëra kosovarë nga trojet e tyre, pasi kishin ushtruar mbi ta dhunë, gjenocid e masakra të tmerrshme, Shqipëria dhe shqiptarët jashtë saj, në Preshevë e Maqedoni i hapën dyert për bashkëkombasit e vet. Duke i ndihmuar atyre, ata shprehën vëllazërinë në mes vete dhe bëri të kuptohej se shqiptarët edhe pse të ndarë, janë një komb e kanë një gjuhë.

Por sot, ky përvjetor pavarësie si i gjen shqiptarët? I gjen ashtu të ndarë si para një shekulli! Por kanë kaluar shumë vite dhe kohët kanë ndryshuar. Sistemet kanë ndërruar dhe bota sot, pjesa më e madhe e saj, jeton në demokraci. Sot kërkohet respektimi i të drejtave të njeriut, qytetarëve e minoriteteve. Por sa respektohen të drejtat e shqiptarëve të mbetur jashtë kufijve të Shqipërisë: në Greqi, publikisht bëhen thirrje antishqiptare, në Maqedoni shqiptarët edhe pse bashkqeverisës kanë probleme të thella me zyrtarizimin e gjuhës, e ashtu si edhe në Mal të Zi të rinjtë shqiptarë rrihen rrugëve vetëm për motive etnike.

Ndërkaq ne, preshevarët, tashmë e kanë kuptuar edhe të tjerët se, ne përfaqësojmë popullatën më të diskriminuar në Ballkan.Jetojmë pa të drejta. Pa asnjë simbol kombëtar. As flamur. Një lapidar të heronjve kishim, edhe atë na hoqën. Bile na e hoqën me forcë! Erdhën me dhjetëra tanke e qindra xhandarë për ta rrënuar këtë monument, për ta bërë një “spektakël” dhune ndaj qytetarëve të pambrojtur. Është sikur duan të na heqin identitetin, të zhdukin gjuhën, të na mohojnë origjinën e të fshijnë dëshmitë e popullit autokton. As të arsimohemi nuk na lënë. Na marrin librat nga dora, duke na drejtuar armët e xhandarëve. Padrejtësi dhe diskriminim më të madh nuk besoj që ka! Në shekullin e sotëm ky është krim! Por ja që koha, me sa duket, nuk ka ecur për të gjithë. Në Preshevë sot ndodh ajo që ka ndodhur në Romë në shekullin VII, kur ka ekzistuar “ndalimi i kujtesës” – nëpërmjet shkatërrimit të përmendoreve, ndryshimit të emrit, ndryshimit të programeve shkollore – e kështu popullit iu është hequr e drejta për të kujtuar. Dëshmi e gjallë për këtë, sot është Presheva. Ajo është pasqyrë e një vendi pa përspektivë, i lënë pas dore, i harruar nga të tjerët dhe detyrohet që ngadalë- ngadalë e qetë- qetë të boshatiset.

E Kosova? Kosova sot është e pavarur. Ka 5 vjetë që është bërë republikë! Në fakt, kjo ishte fitorja më e madhe e kombit gjatë këtij një shekulli jetë të shtetit shqiptar. Ajo është njohur ndërkombëtarisht dhe gëzon mbështetje të plotë nga shumë vende të botës.

Kështu, shqiptarët e sotëm, ndryshe nga ata në të kaluarën, kanë dy shtete që do të forcohen edhe më shumë në të ardhmen. Kanë dy shtete që bashkëpunojnë shumë në mes vete dhe kjo është arritje e madhe për ne si komb. E të gjithë ne shqiptarët, të mbetur jashtë kufijve të tyre, duam nga to përkrahje dhe ndihmë. Por meqë Kosova është ende e mitur, me problemet dhe hallet e veta në shtetformimin e saj, përgjegjësia më e madhe bie mbi Shqipërinë. Mbi atë Shqipëri që e kemi adhuruar gjithmonë si gjënë më të shtrenjtë, për të cilën na kishin mësuar aq shumë vjershat e Naimit e Fishtës, për të cilën na kishin folur aq shumë gjyshërit e stërgjyshërit, e për të cilën, ndër vite kishim dëgjuar e kënduar aq shumë këngë patriotike. Mbi atë tokë që gjithmonë kishte qenë aq e shenjtë për ne. Mbi atë vend që na dukej më i bukuri nga të gjithë. Mbi Shqipërinë tonë të dashur, Shqipërinë 101 vjeçare.

Por sot, në këtë përvjetor pavarësie, si na duket realisht Shqipëria jonë?! Ajo ka ndryshuar shumë nga e kaluara. Sot, Shqipëria është aleate me fuqitë më të mëdha botërore, është një vend anëtar i NATOs,OSBE, e shumë organizatave tjera ndërkombëtare. Është një shtet që aspiron çdo ditë e më shumë të jetë anëtar i Bashkimit Evropian. Shqipëria e kohës sonë është “demokratike”. Pak a shumë. Demokracia e saj në fakt është akoma e dobët, e brishtë, e jo shumë e vërtetë dhe e mirëfilltë. Të kesh tolerancë fetare nuk mjafton për të qenë vend demokratik.

Ndryshe nga e kaluara, Shqipëria sot ka probleme me vetveten! Ajo sot sfidon shoqërinë e saj! Ajo lufton dhe duhet të luftoj edhe më ashpër me korrupsionin që po e fundos, e gati po i zë dhe frymën! Edhe pse duhej të ishte ndryshe, në Shqipëri sot mezi respektohet ligji. As drejtësia nuk respektohet aq sa duhet! Në Shqipëri, sot, më e rëndësishme dhe mbi të gjitha është bërë politika. Ose më saktë – partitë. Politikanët po marrin mbi vete edhe ligjin, edhe drejtësinë, edhe arsimin edhe gjithçka… Të gjitha janë në duart e tyre. Dje ishte dikush tjetër, sot janë të tjerë, nesër prapë do të vijnë disa të rinj. Por ata të gjithë të njejtin rol luajnë. E nëse Shqipëria nuk ka arritur ende të ndërtoj një shoqëri përparimtare, të krijojë një sistem vlerash, atëherë faji i mbetet atyre. Kjo më çon ndërmend fjalët shumë kuptimplote të Faik Konicës “Nëse Shqipëria do të vdiste ndonjëherë, atëherë në epitafin e saj do të shkruhej: Shqipëria lindi nga Zoti, shpëtoi nga rastësia dhe vdiq nga politikanët”.

Urojmë që kjo të mos ndodh kurrë, urojmë që vetë shqiptarët do të vetëdijësohen e të zgjedhin për përfaqësues të tyre më të mirët e të rrënjosin thellë brenda vetes demokracinë e vërtetë. Mjaft më me Shqipërinë e Skenderbeut e Nënë Terezës, mjaft u mburrëm me ata që patëm në të kaluarën. Është koha që këtë krenari të madhe ta kthejmë në vepra. Të mundohemi ta bëjmë Shqipërinë edhe më të mirë sesa kjo që e kemi sot. Të punojmë denjësisht për të mirën e atdheut,  që nesër gjeneratat e reja të krenohen me Shqipërinë e ditëve tona. Urojmë që ky shekull i ri që nisi, të jetë edhe më i mirë se i pari, të jetë vetëm fillimi i një rruge të gjatë, të ndritur e plot suksese.Gëzuar!

AFRORE SHAIPI

 

IV-9

 

Bashkim Saliasi: Përzgjedhja e drejtuesit, suksesi i së ardhmes

Përzgjedhja e drejtuesit, suksesi i së ardhmes

Nga Bashkim Saliasi

 

Pasqyrimi i veprimtarisë që realizon shkolla gjatë një viti mësimor është një arkiv që do ju shërbej brezave të ardhshëm, që të krahasojnë përvojën e fituar në vite krahasuar me vitet e shkuara. Roli i drejtuesit të shkollës, është përcaktues për emrin e mirë që gëzon shkolla në komunitet. Drejtuesi i shkollës zgjidhet nga më të mirët që ka kolektivi pedagogjik nëpërmjet konkurimit të lirë.

Trajnimi i diferencuar i mësuesëve në rrethana konkrete me kërkesat e evolucionit të shkollës me mjetet e TIKU-të, që konkurojnë për rolin e drejtuesit të shkollës në këtë vit shkollor, krijon kushte dhe rrethana të favorshme për kultivimin e të gjitha kategorive arsimore.

Në konkurimin që realizohen për të kryer rolin drejtues në shkolla, është e nevojshme të përzgjidhen mësuesit e talentuar, që shfaqin prirje organizative dhe zotërojnë mënyrën e komunikimit me kolegët, kanë rezultate të larta në punë dhe gëzojnë respektin nga mbarë komuniteti. Nëse do i referoheshim V. Hygo “E ardhmja është në duart e mësuesve të shkollës”, nënkuptojmë se ashtu sikundër është i nevojshëm trajnimi intensiv i mësuesëve, në përgatitjen profesionale, në kualifikimin për përdorimin e teknologjive të përparuara, po aq e nevojshme është dhe caktimi i drejtuesve të shkollës me stash, përvojë dhe aftësi komunikuese të nivelit të tolerances dhe mirëkuptimit.

Roli drejtorit të shkollës

Drejtori i shkollës është mbështetësi kryesor në realizimin e të gjitha objektivave që ka shkolla, të cilat i realizon së bashku me stafin drejtues dhe mësuesit. Roli parësor që luan drejtuesi i shkollës, përfshin një gamë të gjerë pune si brenda dhe jashtë mureve të saj, si edukator, përgjegjës i edukimit, përgjegjës i realizimit të programës mësimore etj.

Së pari; drejtuesi i shkollës duhet të zotërojë kulturën e nevojshme në njohjen e planeve dhe programeve mësimore, udhëzimet e MASH-it, DAR-it etj.

Së dyti; të njohë strukturën e arsimit shqiptar me të gjitha dispozitat e nevojshme dhe të jetë mësuesi më i aftë që ka shkolla në zotërimin e shkencave bazë mësimore. Rritja e cilësisë mësimore edukative e shkollës dhe emri i mirë që merr ajo varet në radhë të parë nga roli i drejtimit të drejtorisë së shkollës duke kordinuar punën me këshillin pedagogjik të saj.

Së treti: Të jetë metodist dhe të udhëheq me shëmbullin e tij duke mos u shkëputur nga procesi mësimor sikundër ka ndodhur këto vitet e fundit që drejtuesit janë kthyer thjeshtë në menaxher dhe urdhëra lëshues dhe nuk japin asnjë orë mësimi.

Së katërti: Drejtesit duhet të udhëheqin me shëmbullin e tyre duke dhënë lëndët shkencore të profilit të tyre dhe jo orë mësimore djathtësi sa për t’u gjendur në punë dhe ato nuk i bëjnë vet, por ua ngarkojnë mësuesve.

Së pesti: Një drejtues i mirë organizon veprimtarinë ditore pa krijuar stres te kolegët dhe nxënësit e shkollës duke bërë ndryshimet e duhura në veprimtari në rastin kur një nga kolegët mungon për arsye shëndetësore dhe detyrohen kolegët e tij që kanë orë pushim të kthehen thjeshtë në kujdestar qetësie dhe vet mbyllet në drejtori ose në kafene...

Nga eksperienca ime e viteve të punës që kam në arsim dhe nga studimi i herëpashershëm i psikologjisë dhe pedagogjisë mendoj, se një drejtues i aftë, i kualifikuar dhe tolerant nuk e programon orarin e veprimeve thjeshtë të mbushi katrorët me numra duke ia lënë një mësuesi të matematikës apo i çfarëdo lloji profili qoftë ai, por merr në konsideratë në radhë të parë ngarkesën e nxënësit dhe të mësuesit, për të realizuar objektivat ditore pa lodhje dhe stres te të dyja palët, kur drejtuesi është njohës i mirë i veçorive psiko-pedagogjike të nxënësve.

Një drejtues shkolle që njeh mirë veçoritë e fëmijëve nga ana psikologjike dhe pedagogjike dhe shpërndarjen e ngarkesës mësimore që duhet të përballojnë të dy palët si mësuesi dhe nxënësi në hartimin e orarit të mësimit, kam mendimin që duhet të ngrejë një grup pune ku të ketë transparencë për të gjitha klasat dhe mësuesit, që shkolla të ketë mbarëvajtje të mirë dhe jo të shikojë të kënaq “orekset” e njërit apo tjetrit. Drejtuesi që vazhdimishtë qendron në korent të botimeve metodike udhëheq me shëmbullin e tij dhe jep kontributin e duhur në rrethet metodiko-shkencore të cilat janë kthyer thjeshtë në orë rutinë.

Krijuesi dhe realizuesi i këtij arti

Drejtuesi është krijuesi, realizuesi i këtij arti. Drejtuesi duhet ta ndjejë veten të barabartë me kolegët e vet dhe në asnjë mënyrë të mos vërë veton se, këtu jam unë, urdhërojë unë, se shkollën e drejtoi unë dhe këtu jam unë zot, etj, etj fjali që sjellin vetëm konflikte dhe intolerancë.

Prandaj mendoj se, është e nevojshme të tërhiqet mendimi e Këshillit të Mësuesëve, Bordit të shkollës, kur caktohen drejtuesit e shkollave, që të jenë mësues të kualifikuar. Një drejtues që nuk e ka idenë se ç’është ngarkesa dhe nënngarkesa në procesin mësimor, as nuk do ta merrte mundimin që të planifikonte orarin e veprimtarive në shkollë. Ai do mjaftohej vetëm me dhënien e urdhërave dhe takime kohë pa kohë me kolegët në dëm të procesit të edukimit sikundër ndodhi këto vitet e fundit ku në drejtim u vendosën mësuesit e deukimit fizik, apo të CU, simpatizant të forcës politike që ishte në pushtet.

Sado i ditur dhe organizator i mirë të jetë një mësues i edukimit fizik apo dhe mësues i ciklit të ulët me arsim të lartë, apo master nuk zotëron kulturën e duhur për drejtim. Drejtimi është art, dhe këtë art nuk e zotërojnë të paaftët simpatizant të forcave politike, por specialistët e talentuar që udhëheqin me shëmbullin e tyre profesional në lëndët shkencore dhe shoqërore.

Një ndër faktorët themelor të didaktikës që buron nga veçoritë dhe karakteristikat e zhvillimit të kujtesës, është mënjanimi i mbingarkesës dhe nënngarkesës mësimore, por kur drejtuesi nuk është trajnuar dhe nuk ka mendimin e mirë që të tërheq mendimin e këshillit të mësuesve, as që bëhet fjalë që të zgjidh problemet që ngren kolegët e tij.

Lind pyetja! Pse konsiderohet ora e mësimit si forma kryesore e organizimit të procesit mësimor?

Mendoj: Së pari, se mësuesit dhe nxënësit në shkollë kalojnë pjesën më të madhe të punës dhe ora e mësimit luan rolin kryesor në përvetësimin me cilësi të lartë të njohurive dhe ndikon në zhvillimin e fuqive mendore dhe personalitetin e nxënësve, prandaj shkalla e vështirësive duhet të jetë në ngritje në mesin e javës si për mësuesin dhe për nxënësin, ku të hyjnë në lojë dhe drejtuesit e shkollës dhe mos të caktojnë ditë fikse se unë e dua këtu dhe do e bësh si të urdhërojë unë.

Së dyti: Ngarkesa ditore si për mësuesin dhe për nxënësin, duhet të vijë në ngritje në orët e dyta, të treta dhe të katërta dhe ora e pestë dhe e gjashtë të kalojë në ulje ngarkese për lëndët që kërkojnë më pak përqëndrim të vëmendjes, por që mësuesi i aftë dhe me përvojë rifreskon kujtesën nëpërmjet metodave të larmishme që ai zgjedh në momentin e përgatitjes ditore duke programuar diversitete metodash si këngë, anekdodë, kuriozitet etj për të hequr stresin dhe larguar lodhjen. Pra, një përpilim i saktë dhe i plotë i ngarkesës mësimore një drejtor me eksperiencë dhe njohës i mirë i psikologjisë dhe pedagogjisë, shmang me shumë delikates, jo vetëm hatërmbetjen, por dhe konfliktet midis kolegëve.

Roli i drejtuesit të shkollës del kur ai mban lidhje të ngushta me mësuesit, njeh nga afër kushtet sociale dhe vështirësitë e paraqitjes dhe largimit nga puna. Na është mësuar tashmë veshi dhe shikojmë që drejtuesit dhunojnë kolegët e tyre kur zënë karrigen e zyrës së shtetit dhe kujtojnë se ajo karrige është e tyrja dhe do bëjnë ashtu sikundër mendojnë ata.

A nuk do ishte më mirë që nëpër shkolla të bëheshin zgjedhje mbi bazën e rezultateve të konkurimit, të votohej nga kolegët për drejtuesin e tyre dhe ai të emërohet në drejtim më pas nga DAR-et dhe ZA-t.

Aspekti i dytë që mendoj të trajtoi në këtë material është takimi kohë pa kohë i mësuesve me drejtuesit e shkollës.

A nuk iu duket stresuese, që kur shkon në shkollë që në shtatë e gjysëm dhe përpiqesh që të mbledhësh forcat dhe të largosh stresin e rrugës, të përgatitesh për orën e mësimit të lajmërojnë;- shpejtë në sallë se kemi mbledhje!.

Duke përfunduar

Mendoj se takimet midis kolegëve dhe drejtorisë janë të nevojshme, kur takohen rrallë dhe me një tematikë të planifikuar. Por nuk pjashtojë rastet kur në shkollë ndodhin ngjarje ose dalin probleme që kërkojnë zgjidhje të shpejtë. Ama nuk e quaj të udhës, kur gjithë trupa mësimore prêt që të rreshtohet shkolla dhe drejtuesi lajmëron shpejtë në mbledhje.

Drejtuesit e pa trajnuar kanë nevoj të njohin mirë kuadrin ligjor përkatës si dhe problemet teknike të drejtimit të shkollës të tilla si: menaxhimi i burimeve njerëzore, stili i drejtimit, përgatitja e projekt-propozimeve për problematika të caktuara.

Mendoj se paralelisht me përzgjedhjen e drejtusëve të rinj, duhet të përcaktohen platformat të qarta që do shërbejnë për përgatitjen teorike-praktike të tyre, duke mos lënë pas dore “suksesin” e drejtimit të intuitës (në rastin e më të mirëve).

Sot nëpër shkolla hasen dy tipa drejtusish: ai tipik që “komandon” shkollën dhe shprehet para kolegëve se këtu unë jam zot dhe do bëhet si them unë dhe tipin tjetër i drejtuesit, punon në grup me stafin duke bërë ata pjesëmarrës që në planifikim, duke deleguar kopetencat për zgjidhjen e problemeve që ka shkolla. Krijimi i rregullave të punës në ekip është një faktor që drejtimi të ketë sukses.

Së fundi problem që dua të trajtojë është vendosja e autoritetit të drejtorit nëpërmjet ndjenjës së frikës, përdorimit të dhunës dhe presionit te kolegët e tij.

Raportet që mendojnë të ndërtojnë këta drejtues me vartësit e tyre marrin si shpërblim prej këtyre të fundit mungesën e respektit dhe të konsideratës për ta.

Drejtori i mirë dhe i suksesshëm di të gjej rrugët e duhura të operimit. Ai ka një zyrë pune të cilën është i detyruar ta përdor në të mirë të punës dhe mos abuzoj të vendos autoritetin e tij nëpërmjet frikës dhe dhunës te kolegët e tij.

E pranojmë të gjithë se nëpër shkolla ka edhe mësues që nuk e gjejnë dot gjuhën e komunikimit jo vetëm me nxënësit, por edhe me kolegët e tyre. Por edhe për të tillë mësues ka kritere të veçanta të cilat drejtori duhet t’i njohë mirë dhe t’i zbatojë në mënyrë të përshkallëzuar. Pra kur drejtori i ka përdorur të gjitha rrugët dhe format dhe konstaton se mësuesi vazhdon të përsëris të njëjtat gabime, pa asnjë problem, propozon për masën përkatëse ndaj mësuesit që bëhet fjalë.

Disa mendime të mijat lidhur me ndërtimin e marrdhënieve të drejtorit të shkollës me kolegët;

Nuk është e udhës që drejtuesi i shkollës të bëjë dallime midis kolegëve dhe të krijojë grupazhe. Të reflektoi me maturi dhe takt pedagogjik, duke ruajtur arsyjen dhe larguar intolerancën dhe të mendojë për gjetjen e rrugëve të zgjidhjes së problemeve që kërkojnë zgjidhje me frymën e mirëkuptimit dhe të ruaj gjakftohtësinë.

Me mësuesit kujdestar të këshillohet para se të merret me nxënësit e tij duke marr informacione nga burime të tjera, sepse këto ndikojnë në prishjen e ekujlibrit për të tre palët dhe bëhen shkak për keqkuptime dhe konflikte.

Një drejtor që gëzon vërtetë, respektin e mësuesve të sjellë argumente bindëse për vlerësimin e punës së gjithësejcilit dhe mos bëjë dallime të cilat prishin dhe çrregullojnë marrëdhëniet në kolektiv

 

Elona Zhana: Mitizimi i rrezikut dhe ç’mitizimi i demokracisë

Elona Zhana

Mitizimi i rrezikut dhe ç’mitizimi i demokracisë

Nëse do të donim të bënim një studim sociologjik korrekt në lidhje me fenomenin e « JO- shkatërrimit të armëve kimike siriane në Shqipëri », puna do ta donte që ky fenomen të ndahej në dy segmente.

Ai i pari dhe realisht i vetmi që mund të studjohet gjer diku me objektivitetin që e lejojnë shkencat jo-egzakte, do të konsistonte në studimin e rrezikut apo benefitet që një sipërmarrje e tillë do ti sillte Shqipërisë dhe shqipëtarëve. Në stadin e sotëm të zhvillimeve, fakti që shteti i dytë më i fuqishëm në Europë i cili për më tepër nuk shquhet fare për qasje pro-amerikane, më të gjitha gjasat do të kontraktojë sipërmarrjen në fjalë, do të thotë që çështja e rrezikut duhet të ketë qënë  një mistifikim. Sa për benefitet, në këte rast të humbura nga ne, flitet për një buxhet që e trefish -kalon buxhetin e qeverisë shqiptare në totalitetin e aktivitetit të saj, pa llogaritur edhe krijimin e ndonjë ngërçi të përkohshëm e të pjesëshëm, le të shpresojmë,  me aleatin tonë historik.
Segmenti i dytë, po aq i rëndësishëm sa i pari është mobilizimi popullor. Pavarësisht të gjitha kushteve, apo para-kushteve, atyre reale apo të skicuara, vullneti i shqiptarëve ishte i pakontestueshem. Për më tepër shqiptarët  jo vetëm që shprehen vullnetin e tyre por edhe morën kujdesin që ky vullnet të respektohej. Kjo e fundit përben një risi në historinë bashkëkohore të Shqipërisë.
Politikëbëresit dhe mediat , siç ndodh rëndom në Shqipëri, arkitekturojnë një katrahurë sociale duke u përpjekur të gjejnë "fajtorë " (për humbjen e një rasti të volitshëm ) apo "fitues e heronjë" për shpetimin nga e keqja.
Ceshtja çalon që në shtrimin e problemit : nuk ka as fitues e as fajtorë! Shqipëria funsionon sipas rregullave të veta të bazuara në arsye që vetëm shqiptarët i njohin, madje edhe kjo puna e "të njohurit" duhet marrë me rezervat dhe distancën e një analize cognitive. Shqipëria është krenare, kokëfortë dhe tokë pasioni. Ka qënë, është dhe me sa duket nuk është e nxituar të ndryshojë shpejt!
Ajo që është shqetësuese sa në studimin e fenomenit edhe në studimin e këndveshtimit të analistëve dhe opinionformuesve shqiptarë, është mungesa e sjelljes në kujtesë të opinionit publik, të raporteve që një shtetas duhet të ketë me demokracinë.
Demokracia, në të gjitha format e saj, edhe pse ne shqiptarët njohim vetëm dy : atë perfaqësuese dhe atë direkte, nënkupton respektimin e së drejtes ligjore dhe shtetit. Në zhargonin popullor do të përkthehej : i kë dhënë votën filan fistekut, atëherë lëre të punojë për aq kohë sa ai nuk del nga roli që i referon ligji.
Fenomeni i "JO-armëve kimike në Shqipëri" nuk ngre çështjen e zbulimit në u bë mirë a keq!  As kush kishte të drejtë e kush jo. Ky fenomen flet më shumë në lidhje me raportet që egzistojnë mes shtetasit shqiptar dhe besim/ mosbesimit të tij në demokraci.

 

Carl Devos (i qëndrës së majtë) , dekan i shkencave politike në Universitetin e Gentit i cili ka botuar së fundmi një studim mbi krizën e demokracisë në Europën perëndimore dhe që repertorohet në best seller-at e ketij viti për lexuesin hollandishtfolës të Belgjikës do të fliste për një shndërrim të nocionit demorkaci në folje të zgjedhimit të parë.

 


Faqe 10 nga 43

Tidningen-Gazeta

Vem är Online?

Kemi 29 vizitorë n'linjë

Besökare

Shikimet e përmbajtjes : 1430070
SocialTwist Tell-a-Friend

Newsflash

 

MIQËSORJA OTTAVA-MONTREAL

Nga Ajet Nuro, Montreal, Kanada


Ekipet e Montrealit dhe të Otavës (Ottawa) para ndeshjes

Do të doja që këtij shkrimi të vija si titull togëfjalëshat “ndeshje miqësore”, “takim miqësor” apo edhe “ndeshje futbolli mes shqiptarësh” por ajo që më ngeli nga të gjitha këto fjalë ishte fjala MIQËSORE. Ditën e djelë në datën 30 shtator 2012, me një ekip futbollistësh nga shqiptarët e Montrealit u nisëm për në kryeqytetin kanadez për t’u ndeshur me një ekip vendas. Kënaqësia e këtij takimi dhe pritja e miqëve vendas ishte e tillë që pyetja “Kur do shihemi përsëri?” doli spontanisht ende pa mbaruar takimi.

Që nga vizita e fundit e dy ekipeve shqiptare nga Hamilltoni dhe Otawa në korrik për Kupën e 100-Vjetorit të Pavarësisë organizuar këtu në Montreal, herë mbas herë kisha patur mesazhe se kur do t’u kthenim vizitëm miqve tanë nga Ottawa dhe ngaqë ata janë edhe më të afërmit me ne, e filluan me këta të fundit. Miqve tanë nga Hamiltoni do t’u duhet të presin edhe pak…

Ndonëse dita nuk ishte dhe aq e bukur dhe një shi i imët n’a shoqëroi gjatë rrugës për në Ottawa, mikpritësit dhe kryesisht organizatori vendas z. Ismail Latifi kishte menduar të na priste në një terren të mbuluar duke marr masa për një pritje që unë do t’a quaja dinjitoze. Duke qenë hera e dytë që takoheshim me njëri-tjetrin shumë prej tyre i quanim tashmë miq dhe kuptohet si ndihesh mes miqësh.

Të dy delegacionet kishin në gjirin e tyre edhe dy kryetarët e shoqatave që grumbullojnë shqiptarët në kryeqytetin kanadez dhe në metropolin e Kebekut respektivisht zotërinjtë Arbnor Krasniqi e Kujtim Ismaili. Madje, para ndeshjes të gjithë së bashku pozuam dhe të dy kryetarët pasi uruan mbarëvajtjen e aktivitetit, kujtuan se në Montreal po punohet për ngritjen e monumentit të Nënë Terezës dhe, edhe shqiptarët e Otavës mund të ndihmojnë në ngritjen e kësaj vepre që do të jetë vepër e të gjithë shqiptarëve. Në fakt, shumë prej shqiptarëve pjesmarrës kanë shprehur dëshirën të ndihmojnë me anë të një dhurate për ngritjen e monumentit të shqiptares së madhe.

Në terren, ndeshja filloi me një gol të vizitorëve nga Montreali të cilët dominuan duke e mbyllur ndeshjen 5 me 3. Duhet theksuar edhe njëherë një organizim i përsosur që nga arbitrat deri tek rregullat që favorizojnë një lojë të pastër e të ndershme.

Pas ndeshjes, mikpritësit i ftuan vizitorët nga Montreali në restorantin e sapo blerë nga Haxhi, një shqiptar nga Kosova për t’i qerasur. Restoranti, kishte qenë një restorant grek dhe ende ishte i afishuar emri i mëparshëm por, pronari n’a tha se restoranti do ketë ngjyra shqiptare dhe një kuzhinë mesdhetare e shqiptare.

Me përshtypjet më të mira, shqiptarët e Montrealit, lanë Otavën me dëshirën e mirë për t’u riparë përsëri e për t’u “miqësuar” me njëri-tjetrin në futboll apo aktivitete të tjera.

Ajet Nuro

Montreal më 3 tetor 2012