Prozë nga Gjon Marku

Nga Gjon Marku

…në qërpikët e syrit të saj

Maja e Stalosit që gjendej në perëndim ishte larë me një diell të shndritshëm, e nën atë qiell të pastër, pa asnjë njollë, në mbretërinë e tyre atje lart, vallzonin një çift shqiponjash. Koha ishte e qetë sa gjithçka dukej si e ngrirë.

Në lindje pra andej nga gjendej Boka e Zhugjrrit ishte duke lindur djelli. Macja jonë e bukur e lara lara kishte dalë jashtë, shtriqet e qëndron në shqimin e derës. Në oborrin e shtëpisë sonë, nëna rrezikzezë me një kollë ftohje në gjoks na kishte përcjellë me shikimin e saj derisa ne kishim humbur e ishim futur në atë udhë të ngushtë që e ndante shtëpinë tonë nga rruga kombëtare.

Ndërsa ne hapëruam rrugës shqopnajës, anës së saj nuk dëgjohej asgjë e gjithçka sikur kishte rënë në një qetësi vdekje. Ky pylli i fjetur s’merr frymë mendova ndërsa aroma e lisnës shpërndahet e padukshme e me vesë larë e bënte të mendoja se ishte aromë e vendlindjes sime.

Tek tuk nëpër atë shkurrishte gjendej ndonjë lis derisa vinte Stalosi mbushur me lisa shtatlartë si t’i kishe mbjellë me dorë. Nëpër lisat e shqopnajës që ishin si një dorë fare e hedhur në një gurishte zalli, dëgjohej kënga e qyqes që na ndiqte në udhën tonë.

As vetë se di pse isha në ankth e trishtim të thellë e ajo Ku-ku që dëgjoja pandarë, e paprerë ma shtonte dhe më atë ndjenjë vetmie e më bënte që mendjen ta mbaja tek shoqja ime e fakultetit Manjola e cila me dukej se ku-kunte bashkë me qyqen diku në degë të thatë folehumbur.

-Po ti në ç'lot e ke fshehur mendova. A nuk e ndjeni se si gërryen heshtja përbrenda, sikur i thashë vetes. Tash e mbrapa dhembjen për ty ja besova fjalës së pathënë. E si nje meteor do të fikesh në lotët e mallit tim. Thellë brenda vetes dëgjoja një zë të beftë e pëshpëritës që sikur më thoshte.

-E çfar do të mund t’i thoshe aty në satacionin e trenit, ku pa tjetër ajo do të dilte të të priste. Do të të hidhej në qafë e do të të përqafonte. Përbrenda më pushtuan ankthe të freskëta që bulurojnë si dema. E ato fjalët m’u dukën fatale si një bizhu e lyer me helm. 

Ku- Ku u dëgjua një qyqe fare afër nesh, që sikur më zgjoi nga ato mendime. Me tërthoren e shikimit vështrimin e hodha tek motra, si të doja të kuptoja nëse ajo ka kuptuar ndonjë gjë nga ato që bluaja brenda vetes unë.

-Je i mërzitur, foli motra që deri më tash kishte ecur pa folur asnjë fjalë. Ajo ishte më e madhe se unë e që gjithashtu si dhe unë ishte student. Veçse ajo ishte në studimet pasuniversitare.

-Jo, mërmërita unë dhe pse në fakt jo që isha i mërzitur po ndjehesha i zbrazët dhe i vetmuar si një deve që e kishte humbur rrugën e rendte e vetme nëpër shkretëtirë pa ditur nga të vejë e ku të shkojë.

-Je bërë i heshtur si gur varri, ti gjithnjë kur vjen këtu je shumë fjalaman e gojtar. Gjithësesi mendoje dhe një herë, ndoshta është më mirë për ty. Ne të gjithë duam më të mirën e mundshme për ty, dhe heshti për t’ja lënë vendin këngës së qyqes që s’kishte të pushuar, o mua së paku nuk më kishte rastisur ta dëgjoja herë tjetër me atë ritëm që më dukej si një simfoni e dhimbshme. Por nuk desha që ta bëja të mërzitshme rrugën për motrën që kurrë nuk e kishte prishur qefin tim e gjithnjë ishte munduar të më plotësonte çdo kërkes. Ishte ajo që më propozonte të studioja një vajzë prej anëve tona që studjonte në universitetin e qytetit në veri.

Mbërritëm në Lakun e Kryqit e deri aty rruga kishte qënë e përpjetë kështu që u ulëm mbi dy rrasa guri që të pushojmë pak minuta. Vështrimin e hodha në very, andej nga gjendej Kepi i Gurit Helm poshtë majës së të cilit nëpër gryka, kishte veç shkëmbinj pa rrugë. E poshtë tyre ulet nëpër gryka lumi valëbardhë, që merr jetë nga krojet e bjeshkëve përtej Malit të Shenjtë.

Alpet flokëbardha e mejkërgjelbërta mbyllnin horizontin në veri. Qielli ishte si një kupolë e qelqtë.

Në Përruan e Mekullit që rridhte rrëzë bokës së Zhugjrrit e që merrte jetë në një burim nënë sqetullën e malit këputet një shteg i egër. Krojet mbuluar me blerim. Lugjet atij përroi gurgullojnë ujë të kulluar si lot vashe. Lajthitë mbushur plot punila të rinj. Dikur këtij përroi bashkë me babën mrizonim dhitë, kisha laspitë në to, ndërsa baba gdhendte çibukë prej kërcuanve së shqopës.

Ulur aty në rrasën e gurit në Lakun e Kryqit, duke menduar i mërzitur, brenda meje u zgjua kujtimi i largët i timeti.

… Ishte e dielë e data ishte fiks tre prill si atëherë kur ai kishte ndërruar jetë. Aty në ato rrasa guri e kishin ulur kufomën e tij mortoret, e kishin pushuar, por pa aty shumë kohë para se të ndërronte jetë ishte ulur e kishte marrë një melodi me fyell që mua s’më ishte shqitur kurrë prej mendjes dhe në atë moment sikur më buçiste në veshë. Ajo melodi tek unë është e moçme sa dhimbja.

-Baba, sikur dëgjoj gulçimën tënde në ditëvdekjen tënde, mërmërita aq sa motra më pyeti. - Çfarë the.

-Po bëhemi vonë a ngrihemi, ju përgjigja unë si për tju shmangur pyetjes së saj dhe u ngritëm e morëm udhën e rrafshtë të shoqëruar nga kënga e qyqes, e pasi të kalonim përruen me emër të çuditshëm e më të pakuptueshëm në botë, u ngjitëm dhe në një tjetër malore për të dalë në rrugën kombëtare.

Kanga e qyqes tash kishte depërtuar thellë brenda zemrës sime e kishte mbjellë ftohtësi. -E çfarë do të mund t’i thuash aty në satacionin e trenit ku pa tjetër ajo do të të presë. Do të të hidhet në qafë e të të përqfojë m’u bë se dëgjova sërish mërmërimën e zërit veçse tash m’u duk se atë zë e njihja. Zëri ishte e ftohtë dhe e tendosur si një teh shpate e vjetër. Kisha pasur mall ta dëgjoja prej vitesh. Ishte zeri i tim eti e menjeherë u ktheva mbrapa si të kisha harruar diçka.

-Ç’pate pyeti motra. Mos harruam ndonjë gjë.

 -Jo jo mërmërita dhe me kokën e kthyer duke veshtruar mbrapa si të doja të shihja se ku fshihej mes dukjes dhe padukjes im atë vazhdova të eci.

 -Ç’farë sheh ashtu,- pyeti prapë motra .

Po unë ju përgjigja shkurt: -Asgjë.

Qyqja kukunte.

Po kthehesha në qytetin Studenti po ç'trishtim do jetoja në atë qytet rinie ku shumë gjëra ecin mbrapsht me besim të humbur. Nuk do të mund të ndalesha më aty nën hijen e blinit, ku bashkë kishim rendur kapur dorpërdore si krojet me borën e vetmuar të bjeshkëve. Tanimë do të rrimë strukur në qoshen e zemrës e do të jemi pikë loti në bebet e syrit të njëri -tjetrit.

Kishte vite që çdo tre prill gjendesha në vendlindjen time ku gjendej dhe vendvarrimi i tim eti. E gjithnjë në ditën e tretë të prillit kisha gjetur rastin të ndalesha si për t’u çmallur me tim atë që prej vitesh më mungonte. Po ky ishte ndër më të trishtit. Vetëm se pesë muaj më pare, pas atij aksidenti automobilistik kisha mbetur dhe pa Manjolën.

Kështu që pasi e kisha kaluar Lakun e Lojthit prej nga në horizont dukej Munella si një nuse e lazdruar, dhe kisha dalë në Suk Kështenjë e kur kënga e qyqes kishte pushuar e se dëgjonim më unë, i kisha thënë motrës.

-Do të ndalemi tek varri i babës.

Ajo kishte heshtur disa çaste pastaj me gjysëm zëri më kishte thënë. 

-Është pak vonë, shpirt i motrës, e ndoshta nuk duhet të vonohemi.

-Nuk do të rrimë për drekë fola me ton pak të rreptë e me ironi si të thosha një vendim që tashmë ishte marrë.

Është e dielë…

… si atë ditë votimesh të tre prillit të vitit 1977 kur babai ndërroi jetë aty në dhomën e vogël të shtëpisë sonë…

U bë heshtje dhe motra nuk foli më gjatë dhe pse dukej haptazi se nuk donte të shkonim drejt varrit. Ndër livadhet e kishës harliste bari që mugullonte me njomësinë mëngjezore i butë si mëndafsh. Pranvera kishte zbuluar gjinjtë e bërbuqet çelin buzët.

Sapo ne u gjendëm tek porta e varrezave, u dëgjua kënga e qyqes që kishte qëndruar në degë të thatë të fojletës së vjetër, aty ku kishte qenë apsida e kishës së Shana Premtes, arkitrau i portës së të cilës ishte një dokument i çmuar historik filloi të kukunte qyqja.

-Të lutem, foli motra,- sepse paskam ankth. Ndoshta..

Sapo qyqja mbaronte kukunë, diku në përruan e çakajve ja jepte angullima e qenve.

-Prit këtu tek porta, se do të shkoj vetë deri tek varri i babait, thash unë, dhe mora drejt mesit të varrezave ku gjendej varri i tim eti.

-Jo jo,- tha ajo, dhe rendi pas meje. Ndersa qyqja kukunte në majë të fojletës bash tek kryet e varrit të tim eti si një vajtimore që rendit pa ndarë fjalët e një elegjie vaji.

E nxora prej xhepit paketën me cigare dhe çakmakun, e i vendosa në anën e pllakës së varrit dhe pasi pastrova disa barishte pashë orën e thashë se duhej të iknim.

-Mirë tha motra, që nuk e di pse ishte përlotur e pasi dolëm nga varrezat m’u hodh në qafë e duke denesur më tha

-Ai s’jetoi të shihte ca ditë të bardha, vdiq me merakun tënd e me emrin tënd në gojë. E morëm udhën nëpër livadhet e kishës e dolëm në rrugën kryesore ku na priste Nikolla burri i motrës me makinë.

Po qyqja, aty në degë të thatë të fojletës mes varreve qante e qante pa nda. Ndërsa mua më vinte dhe ikte duke klithur nëpër tru ai ritëm i vajtimoreve që qanin e vajtonin tim atë ditën e varrimit të tij, shumë vite me parë kur kisha qënë veçse dhjet vjeçar.

U përshëndeta ftohtë me Nikollin i cili kishte ardhur të na merrte e makina e tij e mori udhën teposhte në shpatin e mrekullueshëm të lisnajës më të bukur që mund të kishte mes dy lumenjëve që si dy vëllezër rridhnin paralel me njëri tjetrin e diku në afërsi të qytetit, bashkoheshin për t’u shkri e për të marrë udhën si një i vetëm drejt Adriatikut.

Më ndoqi gjatë ajo këngë qyqie ne jetën time e s’mu hoq kurrë më nga kujtesa.

Një vit më pas sërrish me tre prill u gjeta në varreza sa për të lënë mbi varr një tufë me lule për im atë. Qyqja nuk kukunte më dhe pse moti ishte i mirë. Qëndrova gjatë aty po vajin e qyqes se dëgjova që se dëgjova.

Vit pas viti bëja të njëjtën gjë, vetëm çdo tre prill të dërgoj një tufë me lule tek varri i tim eti, po vajin e qyqes se dëgjoj që se dëgjoj. Në fakt gjithnjë dëgjoj një zë që qan nën dhe, një zë të djerrun që e njoh, është një zë gruaje që vajton e në fund të vajit kukunë me grahama sikur thërreth qyqen t’i presë vajin. Gjithnjë e pyes veten ku fshihet ai zë që se shoh edhe pse e njoh mire. Është zëri i Manjolës. Ai zë në fakt ndoshta nuk gjendet këtu në këto varreza, po brenda meje gjithnjë e dëgjoj vetem kur vete në varreza të dërgoj një tuf lule tek varri i tim eti që as e njihte e as nuk e pa për së gjalli të dashurën time që nuk jeton më. Sa fat i keq as gjaku që dhurova unë per të kur ishte në spital nuk e kishte shpëtuar prej vdekjes. Më duket se gjaku që i jepnin prej gjakut tim, kthehej në lot që në të fundit moment i ngriu në qerpikët e syrit të saj.